Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις κοινωνικές εξελίξεις στην Κοινότητα κατά το 1985

22. 12. 86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 328/15
Γνωμοδότηση για τις κοινωνικές εξελίξεις στην Κοινότητα κατά το 1985
(86/C 328/08)
Στις 23 Ιουνίου 1986, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική
Επιτροπή να γνωμοδοτήσει για τις κοινωνικές εξελίξεις στην Κοινότητα κατά το 1985.
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να αναθέσει την προετοιμασία των σχετικών
εργασιών στον κ. De Bruyn, γενικό εισηγητή.
Κατά τη 239η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 17ης Σεπτεμβρίου 1986), η Οικονομική και
Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με πλειοψηφία, με 2 ψήφους κατά και 15 αποχές την ακόλουθη
γνωμοδότηση:
1. Γενικό πλαίσιο
1.1. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι το 1985 παρατηρήθηκαν
στην Κοινότητα θετικές οικονομικές ενδείξεις: ρυθμός
οικονομικής ανάπτυξης κατά 1 % ανώτερος από τον
αντίστοιχο ρυθμό του προηγούμενου έτους· αύξηση του
ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) κατά 2,2% σε
σύγκριση με το 1984· μέση αύξηση του πληθωρισμού κατά
5,2%, δηλαδή κατά 1 % κατώτερη από την αύξηση κατά
το 1984. Τα ποσοστά της παραγωγικότητας και των περι­
θωρίων κέρδους συνέχισαν να αυξάνονται. Η ΟΚΕ δια­
πιστώνει εξάλλου ότι οι επενδύσεις κατά τη διετία 1983-
1985 αυξήθηκαν κατά 2,2% αντισταθμίζοντας τη μείωση
που είχε σημειωθεί κατά την προηγούμενη διετία και
έφθασαν σχεδόν στο επίπεδο του 1980, το οποίο ήταν κατά
15% χαμηλότερο από το αντίστοιχο του 1974(1).
1.2. Στο κοινωνικό επίπεδο, διατηρήθηκε σε ολόκληρη
την Κοινότητα η περιορισμένη αύξηση των μισθών σε
σχέση με το μέσο ποσοστό πληθωρισμού. Ωστόσο, η
ανεργία συνέχισε να αυξάνεται. Το 1985, η ανεργία στην
Κοινότητα των Δέκα έπληξε πάνω από 13 εκατομμύρια
άτομα (δηλαδή το 11,1 % του ενεργού πληθυσμού). Μετά
τη διεύρυνση, ο αριθμός αυτός αυξήθηκε σε 16 εκατομμύ­
ρια (12%). Οι θετικές πλευρές, που οφείλονται στη
δημιουργία 200 000 νέων θέσεων απασχόλησης, με συνα­
κόλουθη γενική αύξηση της απασχόλησης της τάξης του
0,4%, αποδεικνύονται ανεπαρκείς.
1.3. Όσον αφορά τις κοινωνικές δαπάνες, η ΟΚΕ υπεν­
θυμίζει το περιεχόμενο της γνωμοδότησης του 1983· τα
νέα στοιχεία που δημοσίευσε η Επιτροπή το 1986 επιβε­
βαιώνουν τις τάσεις που εμφανίστηκαν τότε, στο μέτρο
που το ποσοστό αύξησης των κοινωνικών δαπανών υπέστη
σημαντική μείωση σε σχέση με την αύξηση του ΑΕΠ.
Εξάλλου, από τις προβλέψεις της Επιτροπής, προκύπτει
συρρίκνωση των δαπανών αυτών σε πραγματικές τιμές. Η
ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για την κατάσταση αυτή,
ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη η τάση που παρατηρείται στα
περισσότερα κράτη μέλη, και η οποία συνίσταται είτε στη
μείωση των μέτρων κοινωνικής προστασίας, είτε στην
αύξηση των εισφορών των επιχειρήσεων και των εργαζο­
μένων, προκειμένου να επιλυθούν τα προβλήματα χρη­
ματοδότησης των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης.
1.3.1. Στο πλαίσιο αυτό, η έλλειψη συνοχής των εξελί­
ξεων και των κοινωνικών πολιτικών στα διάφορα κράτη
(') Πηγή: Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και ΟΟΣΑ·
βλέπε επίσης γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την οικονομική
κατάσταση στην ΕΟΚ.
μέλη, επιτείνουν τις εισοδηματικές ανισότητες. Ανάμεσα
στους πολίτες αναπτύσσονται ζώνες φτώχειας και κατα­
στάσεις σύγκρουσης. Επανεμφανίζονται ανατρεπτικά φαι­
νόμενα και απόπειρες αποσταθεροποίησης διαμέσου της
βίας και της εγκληματικότητας, καθώς και εκδηλώσεις
ρατσισμού και ξενοφοβίας.
2. Οι επιπτώσεις της ανεργίας
2.1. Η άνιση κατανομή της ανεργίας
2.1.1. Το προσωπικό, το κοινωνικό, και το οικονομικό
κόστος της ανεργίας, οπουδήποτε αυτή εμφανίζεται, είναι
υψηλό (2). Η ΟΚΕ διαπιστώνει, ωστόσο, ότι τα συνολικά
στοιχεία για το επίπεδο της ανεργίας μπορούν πολύ
εύκολα να αποκρύπτουν τις δυσανάλογες και παράλογες
μερικές φορές επιπτώσεις της ανεργίας σε συγκεκριμένες
περιοχές και συγκεκριμένες ομάδες ατόμων, όπως π.χ.
οι διακινούμενοι εργαζόμενοι Ρ). Η ΟΚΕ φρονεί ότι οι
πολιτικές που αποσκοπούν στη μείωση της ανεργίας πρέ­
πει να λάβουν επαρκώς υπόψη τις ποικίλες ανάγκες των
διάφορων περιοχών και ομάδων.
2.2. Γεωγραφική κατανομή της ανεργίας
2.2.1. Η άνιση γεωγραφική κατανομή της ανεργίας έχει
ήδη αποτελέσει το αντικείμενο αρκετών αναλύσεων, των
οποίων τα στοιχεία δεν χρειάζεται να επαναληφθούν στην
προκειμένη περίπτωση. Ωστόσο, δεν πρέπει να παραβλέ­
πεται το γεγονός ότι, ακόμα και στο εσωτερικό μιας περιο­
χής, το επίπεδο της ανεργίας μπορεί να ποικίλλει αισθητά.
Το πρόβλημα της ανεργίας είναι ιδιαίτερα οξύ σε
ορισμένα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου η παρακμή του
βιομηχανικού και του εμπορικού πλέγματος έχει θέσει σε
κίνηση μια διαδικασία κοινωνικής υποβάθμισης και έχει
προκαλέσει τη δημιουργία ζωνών χωρίς οικονομικές
δραστηριότητες, οι οποίες ζουν βαθμιαία στο περιθώριο
της κοινωνίας. Η κατάσταση αυτή προκαλεί διαρκώς
εντεινόμενες κοινωνικές αναταραχές με προεκτάσεις
φυλετικών διακρίσεων συχνά ανησυχητικές. Δεν πρέπει,
ωστόσο, να ξεχνάμε το υψηλό ποσοστό ανεργίας σε
ορισμένες αγροτικές περιοχές της Κοινότητας.
(2) Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την εξέλιξη της οικονομι­
κής κατάστασης στην Κοινότητα το 1982 (ΕΕ αριθ. C 286 της
24. 10. 1983).
(3) Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τους διακινούμενους εργα­
ζόμενους (ΕΕ αριθ. C 343 της 25. 12. 1984).
Αριθ. C 328/16 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 22. 12. 86
2.3. Η ανεργία των νέων
2.3.1. Το επίσημο ποσοστό των άνεργων νέων κάτω
των 25 ετών σε ολόκληρη την Κοινότητα (37,1 % έναντι
38,3 % το 1984) (όπως προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία
που έχουν παράσχει τα κράτη μέλη σύμφωνα με διάφορα
κριτήρια) παραμένει ανησυχητικό. Η κατάσταση αυτή
πρέπει να ενθαρρύνει όλα τα κράτη μέλη και την Κοινό­
τητα να προωθήσουν πρόσθετα μέτρα για την επίλυση
του προβλήματος αυτού ('), δεδομένου ότι το 1985, 4,8
εκατομμύρια νέων στην Κοινότητα ήταν άνεργοι. Το πρό­
βλημα επιτείνεται ακόμη περισσότερο λόγω της προσχώ­
ρησης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας που προσθέτει
περισσότερα από 1,5 εκατομμύρια ανέργων στον αριθμό
αυτό.
2.3.2. Συχνά, οι νέοι αυτοί δεν διαθέτουν ούτε τα απαι­
τούμενα επαγγελματικά προσόντα ούτε την απαιτούμενη
επαγγελματική κατάρτιση για να είναι ανταγωνιστικοί
στην αγορά εργασίας. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ωστόσο, με
ανησυχία την έκταση της ανεργίας ακόμη και μεταξύ των
νέων που διαθέτουν προσόντα ή κατάρτιση.
2.3.3. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την απόφαση του Συμβου­
λίου των Υπουργών της 17ης Οκτωβρίου 1983, που προέ­
βλεπε να διατίθεται, από το 1984, το 75% των πόρων
του Κοινοτικού Ταμείου για την εφαρμογή μέτρων στην
αγορά εργασίας για την προώθηση των δυνατοτήτων
απασχόλησης των νέων ηλικίας κάτω των 25 ετών. Αυτό
είχε συγκεκριμένα ως αποτέλεσμα να λάβουν ορισμένα
κράτη μέλη συμπληρωματικά μέτρα ώστε να δοθεί στους
νέους η δυνατότητα να αποκτήσουν επαγγελματική κατάρ­
τιση και να αυξήσουν με τον τρόπο αυτό τις πιθανότητες
απασχόλησης τους. ΓΓ αυτό το λόγο, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει
την ανακεφαλαιωτική μελέτη των μέτρων αυτών που
ανέλαβε η Επιτροπή· η μελέτη αυτή παρέχει μια έγκυρη
βάση δεδομένων και ενθαρρύνει τις ανταλλαγές πληροφο­
ριών και εμπειριών, καθώς και την υιοθέτηση σε
ολόκληρη την Κοινότητα συστημάτων που θεωρούνται
αποτελεσματικά. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να συνο­
δεύσει τη μελέτη αυτή με ένα ψήφισμα με το οποίο να
προσαρμόζεται εκείνο του 1984p) με στόχο την ανάληψη
συντονισμένης δράσης.
2.3.4. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι
ορισμένες κοινοτικές πρωτοβουλίες στον κοινωνικό
τομέα θα μπορούσαν να φέρουν πιο ουσιαστικά αποτε­
λέσματα αν βασίζονταν σε μια ενημερωμένη ανάλυση των
τάσεων στα διάφορα κράτη μέλη η οποία θα διενεργείτο
σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους. Συνεπώς, η
ΟΚΕ εκτιμά ότι θα ήταν σκόπιμο να δημιουργηθεί ένα
σύστημα συλλογής πληροφοριών αυτού του είδους.
2.4. Οι γυναίκες και η ανεργία
2.4.1. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι το ποσοστό ανεργίας των
γυναικών ανήλθε σε 12,1 % το Δεκέμβριο του 1985, έναντι
11,7% το Δεκέμβριο του 1984. Η αύξηση αυτή οφείλεται
κυρίως στον αυξανόμενο αριθμό των γυναικών που αναζη­
τούν απασχόληση σε πολλά κράτη μέλη. Ωστόσο, οι γυ­
ναίκες αντιπροσωπεύουν μόνο το 37% του συνολικού
αριθμού των ατόμων που έχουν απασχόληση στην Κοινο­
ί
1) Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την απασχόληση των νέων
(ΕΕαριθ. C 211 της 8. 8. 1983).
(2) Ψήφισμα του Συμβουλίου της 23. 1. 1984 σχετικά με την
προώθηση της απασχόλησης των νέων (ΕΕ αριθ. C 29 της
4. 2. 1984).
τητα σε σύγκριση π.χ. με το 43 % στι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η ΟΚΕ διακήρυξε πρόσφατα:
«Συνεπώς, επιβάλλεται να αναληφθεί μια θετική δράση
υπέρ των γυναικών (σε επίπεδο Κοινότητας). Η θετική
αυτή δράση, στα πλαίσια της επίτασης της ανεργίας
των γυναικών, πρέπει να εντατικοποιηθεί κατά τρόπο
σφαιρικό μάλλον παρά μονόπλευρο. Θα πρέπει να
επιχειρηθεί με σοβαρότητα η δημιουργία ενός συστή­
ματος σφαιρικής αξιολόγησης, μέσω μιας τράπεζας
δεδομένων, της κατάστασης των γυναικών στην αγορά
εργασίας, σε συνδυασμό με μια πολιτική δημιουργίας
θέσεων απασχόλησης που να αποσκοπεί στο να
αποφευχθεί κάθε διάκριση και να ευνοηθεί με αντικει­
μενικό τρόπο η αύξηση του ποσοστού δραστηριότητας
των γυναικών »(3).
2.5. Τα μειονεκτούντα άτομα και η ανεργία
2.5.1. Τα μειονεκτούντα άτομα αντιπροσωπεύουν περί­
που το 10% του πληθυσμού της Κοινότητας και, κατά
συνέπεια, αποτελούν μια εφεδρεία δυνητικής παραγωγι­
κής ικανότητας. Φαίνεται γενικά αποδεκτό ότι, σε
ορισμένα κράτη μέλη τουλάχιστον, τα μειονεκτούντα
άτομα έχουν υποστεί τις συνέπειες της παγκόσμιας ύφεσης
με πιο οδυνηρό τρόπο από ό,τι άλλες μειονεκτικές κατηγο­
ρίες του πληθυσμού. Επομένως, πρέπει να αναπτυχθούν
νέα μέτρα για την κοινωνική και οικονομική ένταξη των
μειονεκτούντων ατόμων (4).
2.6. Οι ηλικιωμένοι και η ανεργία
2.6.1. Η ΟΚΕ σημειώνει τις δυσκολίες που αντιμετω­
πίζουν οι ηλικιωμένοι εργαζόμενοι προκειμένου να
επανενταχθούν στην αγορά εργασίας μετά την απώλεια
της εργασίας τους, καθώς και την επίδραση που έχει το
φαινόμενο αυτό όχι μόνο στο γενικό επίπεδο της ανεργίας,
αλλά επίσης και στην οικογενειακή και κοινωνική ζωή
των εργαζόμενων αυτών. Η ΟΚΕ φρονεί ότι θα πρέπει να
μελετηθούν οι τρόποι με τους οποίους οι ικανότητες και
οι γνώσεις των εργαζόμενων αυτών θα μπορούσαν να αξιο­
ποιηθούν καλύτερα και να προσαρμοσθούν στις σημερινές
ανάγκες προκειμένου να αυξηθούν οι δυνατότητες
απασχόλησης τους.
2.7. Σύστημα κοινωνικής ασφάλειας
2.1 Λ. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι σε πολλά κράτη μέλη
εξετάζονται με σοβαρό τρόπο προτάσεις για τη μεταρρύθ­
μιση της κοινωνικής ασφάλειας, προκειμένου να υπάρξει
προσαρμογή στις νέες οικονομικές, κοινωνιολογικές και
δημογραφικές τάσεις, αφού ληφθούν υπόψη οι σημερινοί
περιορισμοί του προϋπολογισμού που οφείλονται κατά
μεγάλο μέρος στην ανεργία.
2.7.2. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει σχετικά ότι ο θεμέλιος λίθος
των συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας είναι η αλληλεγ­
γύη. Η αλληλεγγύη αντικατοπτρίζεται στο σύστημα
εισφορών και μπορεί να αντικατοπτρίζεται και στο φορο­
λογικό σύστημα. Μ' αυτό το σκεπτικό, ορισμένα κράτη
(3) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την ισότητα των ευκαιριών για τις
γυναίκες —κοινοτικό μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα 1986- 1990
(ΕΕ C 189 της 28. 7. 1986).
(4) Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την απασχόληση των μειο­
νεκτούντων ατόμων (ΕΕ C 189 της 28. 7. 1986).
22. 12. 86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 328/17
μέλη έχουν ένα σύστημα σύμφωνα με το οποίο οι ασφα­
λισμένοι καταβάλλουν εισφορές ανάλογα με το μισθό
τους, ενώ οι παροχές υπολογίζονται σε σχέση με ένα
ανώτατο όριο μισθού. Για να εξασφαλίσει ένας ασφα­
λισμένος συμπληρωματικές παροχές θα πρέπει να εγγρα­
φεί είτε σε αλληλοασφαλιστικό είτε σε ασφαλιστικό οργα­
νισμό. Ωστόσο, η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να
διατηρηθεί μια συλλογική κοινωνική ευθύνη έναντι των
πιο αδύνατων κατηγοριών, στο μέτρο που αυτό αποτελεί
μια βασική πτυχή της αλληλεγγύης.
2.7.3. Εν πάση περιπτώσει, όπως έχει ήδη τονισθεί από
την ΟΚΕ, η κοινωνική προστασία δεν πρέπει αναγκα­
στικά να θεωρείται μόνο ως επιβάρυνση για την οικονο­
μία. Μπορεί να αποτελεί και μια προϋπόθεση για τη διατή­
ρηση ενός υψηλού επιπέδου ικανότητας, αποτελεσματικό­
τητας και δραστηριοποίησης στην οικονομική ζωή της
Ευρώπης. Επίσης, τα ποσά που κρατούνται δεν εξαφα­
νίζονται από το οικονομικό κύκλωμα· επανεισάγονται σε
αυτό με τη μορφή παροχών που διαδραματίζουν σημα­
ντικό ρόλο στην υποστήριξη των οικονομικών
δραστηριοτήτων και επιτρέπουν με τον τρόπο αυτό να
αποφευχθεί μια ακόμη μεγαλύτερη υποβάθμιση (ι).
3. Ανεργία — Πρόβλημα προτεραιότητας
3.1. Επειδή είναι αναγκαίο να δοθεί πραγματική προ­
τεραιότητα στην απασχόληση στα πλαίσια των κοινο­
τικών δραστηριοτήτων, πρέπει να καθορισθούν οι προ­
σανατολισμοί και οι προϋποθέσεις που απαιτούνται για
τη χάραξη και την εφαρμογή μιας σφαιρικής στρατηγικής
που να βασίζεται στην αλληλεξάρτηση της οικονομικής
και της κοινωνικής πολιτικής.
3.1.1. Το γεγονός ότι το 1985 υπάρχουν στην Κοινό­
τητα πάνω από 13 εκατομμύρια άνεργοι δίνει στο πρό­
βλημα της ανεργίας απόλυτη προτεραιότητα· η επίλυση
του εξαρτάται συγκεκριμένα από τις δυνατότητες οικονο­
μικής ανάπτυξης και από τη συνέχιση της βελτίωσης
της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων. Ωστόσο, είναι
προφανές ότι οι δυνάμεις της αγοράς και μόνο δεν επαρ­
κούν για να εξασφαλίσουν μια οικονομική μεγέθυνση
που να εγκλείει την απαιτούμενη δυναμικότητα για να
επηρεάσει την κατάσταση της απασχόλησης με τρόπο
ουσιαστικά θετικό.
3.2. Επομένως, έχουμε να αντιμετωπίσουμε τα προβλή­
ματα της ποιότητας της οικονομικής μεγέθυνσης, των
πολιτικών επιλογών που μπορούν να την κατευθύνουν και
του ρυθμού της ανάπτυξης της, ενόψει της όσο το δυνατόν
μεγαλύτερης προσαρμογής της στις διακυμάνσεις της
απασχόλησης.
3.2.1. Πράγματι, οι πολιτικές επιλογές είναι εκείνες
που καθορίζουν τις σχέσεις μεταξύ των χρηματοοικονομι­
κών πολιτικών και των πολιτικών που έχουν σχέση με
τις επενδύσεις και τις πιστώσεις, μεταξύ των δημοσίων
δαπανών (που περιλαμβάνουν τις κοινωνικές δαπάνες) και
των δημοσίων επενδύσεων, αφενός, και της φορολογικής
πολιτικής αφετέρου, μεταξύ των φορολογικών εισφορών
και της διατήρησης της ανταγωνιστικότητας των επιχει-
(') Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τα προβλήματα της κοινω­
νικής ασφάλειας στην ΕΟΚ (ΕΕ αριθ. C 343 της 23. 12. 1984,
σημείο 29).
ρήσεων και της αγοραστικής δύναμης των εργαζόμενων,
μεταξύ των χαρακτηριστικών της προσφοράς και των
χαρακτηριστικών της ζήτησης στην αγορά εργασίας,
μεταξύ της παραγωγικότητας και της αναδιάρθρωσης του
χρόνου εργασίας και μεταξύ των διαφόρων ποιοτήτων
της έρευνας και της ανάπτυξης και των συνεπειών στην
παραγωγή και τις υπηρεσίες.
3.2.2. Ενόψει της υλοποίησης μιας εσωτερικής αγοράς
που να λαμβάνει υπόψη τις διάφορες πτυχές της προσφο­
ράς και της ζήτησης, η ΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη
να δοθεί στις πολιτικές επιλογές μια κοινωνική έννοια και
μια κοινοτική διάσταση, προκειμένου να εξασφαλισθεί
ισότιμη κατανομή ανάμεσα στα έσοδα από το κεφάλαιο
και τα έσοδα από την εργασία.
4. Η κοινωνική πολιτική και μια ευρωπαϊκή στρατηγική
καταπολέμησης της ανεργίας
4.1. Ο ρόλος της κοι νωνικής πολιτικής της ΕΟΚ
4.1.1. Η ΟΚΕ, υπενθυμίζει τις τρεις γνωμοδοτήσεις των
τελευταίων ετών(2), και υπογραμμίζει εκ νέου την αλληλε­
ξάρτηση της οικονομικής και της κοινωνικής πολιτικής,
και ιδιαίτερα την ανάγκη να διατηρηθεί η κοινωνική
συνοχή και αλληλεγγύη που αποτελούν στοιχεία απαραί­
τητα για μια διαρκή οικονομική ανάπτυξη, που να δη­
μιουργεί θέσεις απασχόλησης, και για μια εποικοδομη­
τική μείωση των ανισοτήτων των συνθηκών διαβίωσης.
4.1.2. Οι τεχνολογικές μεταβολές, η βελτίωση της
ανταγωνιστικότητας και της απόδοσης των επιχειρήσεων,
η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, τα προβλήματα
του προϋπολογισμού, τα δημοσιονομικά και μισθολογικά
θέματα, η χρησιμοποίηση των κερδών για επενδύσεις που
δημιουργούν θέσεις απασχόλησης, καθώς και η προσαρ­
μοστικότητα της αγοράς εργασίας, η αναδιοργάνωση του
χρόνου εργασίας, η κατάρτιση και η επιμόρφωση, αποτε­
λούν θέματα που συνδέονται με μια στρατηγική απασχό­
λησης και χρειάζονται ένα κοινωνικό πλαίσιο και όλα
ένα κοινωνικό ηθικό κώδικα προκειμένου να εξασφα­
λιστεί μια ευέλικτη προσέγγιση που να βασίζεται σε κοινή
αποδοχή και να είναι, κατά συνέπεια, αποτελεσματική.
Στα πλαίσια αυτής της σφαιρικής θεώρησης των πραγμά­
των, το Συμβούλιο, τασσόμενο υπέρ «της προοδευτικής
προώθησης ενός ευρωπαϊκού χώρου», δήλωσε πριν από
δύο χρόνια ότι:
«Η Κοινότητα δεν θα μπορέσει να ενισχύσει την οικο­
νομική συνοχή της έναντι του διεθνούς ανταγωνισμού
αν δεν ενισχύσει ταυτόχρονα και την κοινωνική
συνοχή της. Συνεπώς, η κοινωνική πολιτική πρέπει να
αναπτυχθεί σε κοινοτικό επίπεδο, όπως και η οικονο­
μική, νομισματική και βιομηχανική πολιτική (...). Η
Κοινότητα πρέπει να συμβάλει στην ενίσχυση των
συνδετικών κρίκων ανάμεσα στις οικονομικές και κοι­
νωνικές πολιτικές ώστε να αυξηθεί η ανταγωνιστι­
κότητα της και η αλληλεγγύη της έναντι του υπόλοι­
που κόσμου. Η επιτυχία μιας σωστής οικονομικής
πολιτικής αποτελεί βασική προϋπόθεση για την εφαρ-
(2) Γνωμοδοτήσεις για την εξέλιξη της κοινωνικής κατάστασης
στην ΕΟΚ κατά το 1982, το 1983 και το 1984 (ΕΕ αριθ. C 286
της 24. 10. 1983, ΕΕ αριθ. C 307, της 9. 11. 1984 και ΕΕ αριθ.
C 218 της 29. 8. 1985).
Αριθ. C 328/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 22. 12. 86
μογή μιας αποτελεσματικής κοινωνικής πολιτικής. Η
αποτελεσματική κοινωνική πολιτική αποτελεί απαραί­
τητο στήριγμα της οικονομικής πολιτικής. Οι αλλαγές
που επιβάλλονται από τις τεχνολογικές μεταβολές θα
πρέπει να υποστηριχθούν με μια πολιτική εκπαίδευσης
και επαγγελματικής κατάρτισης, με μια πολιτική της
αγοράς εργασίας και, με μια κοινωνική πολιτική ώστε
να καταστεί δυνατή και να ευνοηθεί η γρήγορη και
επιτυχημένη προσαρμογή»(').
Η ΟΚΕ υποστηρίζει ανεπιφύλακτα τη δήλωση αυτή και
εκφράζει την επιθυμία να «μεταμοσχευθεί» ταχέως στην
κοινοτική πολιτική.
4.2. Τα κοινοτικά όργανα
Η Κοινότητα μπορεί να προωθήσει μια τέτοια κοινωνική
πολιτική κυρίως μέσω των εξής:
— της νομοθεσίας και των προγραμμάτων δράσης,
— των διαρθρωτικών ταμείων,
— του κοινωνικού διαλόγου.
4.2.1. Η κοινοτική νομοθεσία, στον κοινωνικό τομέα,
δεν σημείωσε ούτε το 1985 σημαντική πρόοδο. Το σχέδιο
οδηγίας για την ενημέρωση των εργαζόμενων και τη δια­
βούλευση με αυτούς εκκρεμεί ακόμη στο Συμβούλιο. Το
ίδιο συμβαίνει και με άλλες οδηγίες που αφορούν την
εργασία κατά μερική απασχόληση, τις άδειες γονέων,
κλπ. Το ίδιο ισχύει και για τη «σύσταση» αναφορικά με
την αναδιάρθρωση και τη μείωση του χρόνου εργασίας
που, με τη χρησιμοποίηση μεθόδων συλλογικής διαπραγ­
μάτευσης σε διαφορετικά επίπεδα, μπορούν να τονώσουν
την απασχόληση χώρις να αυξήσουν αναγκαστικά το κατά
μονάδα κόστος.
4.2.1.1. Επίσης, δεν έχουν υλοποιηθεί οι σημαντικές
ιδέες που εκφράσθηκαν όσον αφορά την καταπολέμηση
της ανεργίας, κατά τη συνεδρίαση που πραγματοποίησε
η ΟΚΕ το Μάιο του 1985 για την απασχόληση, ενώ
το πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής για το 1986 δεν
περιλαμβάνει μια γενική στρατηγική θεώρηση που να
βασίζεται σε τέτοιες κατευθύνσεις.
4.2.1.2. Πράγματι, ενώ το πρόγραμμα επιβεβαιώνει ότι
η δημιουργία ενός κοινοτικού οικονομικού και κοινω­
νικού χώρου συνδέεται στενά με την εναρμόνιση των
συνθηκών διαβίωσης και εργασίας, με την υγιεινή της
εργασίας, με την πρόληψη, και με την επαγγελματική
κατάρτιση και τελειοποίηση, δεν υποδεικνύει τον τρόπο
με τον οποίο θα μπορούσε να ενισχυθεί η σύγκλιση των
πρωτοβουλιών και των οργάνων κοινωνικής προστασίας
που, σε κάθε χώρα, λειτουργούν στα πλαίσια του οικονο­
μικού συστήματος.
4.2.1.3. Εξάλλου, η ΟΚΕ πρέπει να τονίσει ότι, εκτός
από τις επαναλήψεις διακηρύξεων αρχής, το πρόγραμμα
της Επιτροπής περιλαμβάνει πρωτοβουλίες υπέρ της
απασχόλησης με παραδοσιακούς όρους και ότι οι προ­
βλέψεις για την ορθολογική οργάνωση των διαρθρωτικών
ταμείων είναι υπερβολικά ασαφείς, ενώ λόγω κυρίως της
(') Συμπεράσματα του Συμβουλίου της 22. 6. 1984 σχετικά με ένα
μεσοπρόθεσμο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης στον κοινωνικό
τομέα (ΕΕ αριθ. C 175 της 4. 7. 1984, σ. 1).
διεύρυνσης της Κοινότητας, θα ήταν αναγκαίο να πραγμα­
τοποιηθούν επειγόντως προσαρμογές και να διατεθούν
περισσότεροι πόροι στον τομέα αυτό.
4.2.1.4. Η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται πλήρως τις δυσκολίες
εφαρμογής στις οποίες προσκρούει η Επιτροπή, σε μια
κατάσταση όπου η πολιτική βούληση των κυβερνήσεων
των κρατών μελών συγκλίνει συχνά όσον αφορά τις γενι­
κές κατευθύνσεις αρχής, ενώ έχει αρκετές διαφορές όσον
αφορά τις συγκεκριμένες εφαρμογές.
4.2.2. Η ΟΚΕ έχει εκδώσει γνωμοδοτήσεις για την
αναθεώρηση των κανονισμών των κυριοτέρων διαρθρω­
τικών ταμείων, τονίζοντας ότι η αποτελεσματικότητα των
παρεμβάσεων κοινοτικής ενίσχυσης δεν μπορεί να βελ­
τιωθεί απλώς και μόνο με την αλλαγή του προορισμού
των διαθέσιμων οικονομικών πόρων που παραμένουν
αμετάβλητοι και ανεπαρκείς (2).
4.2.2.1. Το Κοινωνικό Ταμείο έχει ιδιαίτερη σημασία
ως βασικό στοιχείο της στρατηγικής που αποσκοπεί στην
εξασφάλιση των θεσμικών αλλαγών που θα επιτρέψουν
στο εκπαιδευτικό σύστημα και στο σύστημα επαγγελμα­
τικής κατάρτισης να ανταποκριθούν με θετικότερο τρόπο
στην ανάγκη (την οποία έχουν εκφράσει οι επιχειρήσεις)
να υπάρχει ένα πιο ειδικευμένο και πιο ευέλικτο εργατικό
δυναμικό, ικανό να προσαρμόζεται στις τεχνολογικές
μεταβολές. Η ΟΚΕ σημειώνει τη βελτίωση των δυνατοτή­
των κατάρτισης των νέων, που προκύπτει από την πολι­
τική του Κοινωνικού Ταμείου, και οδηγεί σε πολλές περι­
πτώσεις σε πιο ασφαλείς δυνατότητες απασχόλησης. Η
ΟΚΕ επικροτεί τους νέους προσανατολισμούς σχετικά με
τη διαχείριση του ταμείου, οι οποίοι αποσκοπούν στο
να δοθεί προτεραιότητα στο πρόγραμμα κατάρτισης που
συνδέεται με την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών. Σχε­
τικά με το θέμα αυτό, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει επίσης τα
κοινοτικά προγράμματα, όπως το πρόγραμμα Comett, που
έχει ως στόχο την προώθηση της συνεργασίας ανάμεσα
στα πανεπιστήμια και τη βιομηχανία όσον αφορά την
ανώτερη κατάρτιση στον τομέα των νέων τεχνολογιών. Η
ΟΚΕ επαναλαμβάνει το αίτημα της για τη χορήγηση
στο Κοινωνικό Ταμείο περισσότερων πιστώσεων από τον
κοινοτικό προϋπολογισμό.
4.2.2.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι, παράλληλα με την αναδιάρ­
θρωση των κοινοτικών ταμείων και χωρίς να μειωθούν οι
πόροι των ταμείων αυτών, θα ήταν αναγκαίο να εξετασθεί
το ενδεχόμενο να συσταθεί ένα ευρωπαϊκό ταμείο για την
απασχόληση ως όργανο συνεργασίας για την οικονομική
ανάπτυξη και την απασχόληση, που να έχει ως αποστολή
να συμβάλει στον έλεγχο των επιπτώσεων του εκσυγχρο­
νισμού των επιχειρήσεων και στην προσαρμογή τους στις
ανθρώπινες ανάγκες και να ενισχύσει την έναρξη της
εκτέλεσης σημαντικών προγραμμάτων υποδομής.
4.2.2.3. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να μελετήσει, από
κοινού με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, τις προϋ­
ποθέσεις για τη δημιουργία ενός τέτοιου ταμείου για την
απασχόληση σε κοινοτικό επίπεδο, με βάση τις νέες δυνα­
τότητες στον τομέα των πιστώσεων για επενδύσεις που
δημιουργούν θέσεις απασχόλησης και ιδιαίτερα στον
τομέα των ΜΜΕ.
4.2.3. Όσον αφορά τον ευρωπαϊκό κοινωνικό διάλογο,
η ΟΚΕ σημειώνει ότι το Συμβούλιο θεωρεί ότι «η
υλοποίηση μιας κοινωνικής πολιτικής και κοινοτικών
(2) Βλέπε γνωμοδότηση για την εξέλιξη της κοινωνικής κατάστα­
σης, οπ.π. και γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την αναθεώρηση
του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΕ. αριθ. C 124 της
9. 5. 1983).
22. 12. 86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων
Αριθ. C 328/19
βιομηχανικών στρατηγικών προϋποθέτει τη συνέχιση και
την ανάπτυξη του διαλόγου ανάμεσα στους κοινωνικούς
εταίρους σε κοινοτικό επίπεδο» ί
1).
4.2.3.1. Η ΟΚΕ τονίζει τη σημασία του ευρωπαϊκού
κοινωνικού διαλόγου, αλλά θεωρεί απαραίτητο, για την
πραγματοποίηση μιας θετικής ανάπτυξης, να εξασφαλι­
σθεί στο διάλογο αυτό ο απαιτούμενος χώρος καθώς και
τα κατάλληλα όργανα.
4.2.3.2. Εξάλλου, οι κοινοτικές πρωτοβουλίες στον κοι­
νωνικό τομέα, οι οποίες περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα
εργασίας της Επιτροπής, δηλαδή η παράταση της εφαρμο­
γής του δεύτερου προγράμματος για την καταπολέμηση
της φτώχειας, το πρόγραμμα δράσης για την προώθηση
της κοινωνικής ένταξης των μειονεκτούντων ατόμων, οι
τοπικές πρωτοβουλίες απασχόλησης, οι δραστηριότητες
στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας, οι δραστηριότη­
τες στον τομέα της μεταναστευτικής πολιτικής, θα
μπορούσαν να αναπτυχθούν με πιο επαρκή τρόπο και να
φέρουν πιο απτά αποτελέσματα, αν λάμβαναν υπόψη τις
εκτιμήσεις για την εξέλιξη της κατάστασης στις διάφορες
χώρες, οι οποίες διατυπώνονται και προσαρμόζονται στα
σύγχρονα δεδομένα με τη συμμετοχή των κοινωνικών
εταίρων.
(') ΕΕ αριθ. C 175 της 4. 7. 1984, οπ.π. σ. 3.
Βρυξέλλες, 17 Σεπτεμβρίου 1986.
4.2.3.3. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ θεωρεί ότι επείγει η
εφαρμογή ενός συστήματος απογραφής για τη
συγκέντρωση των «ανακοινώσεων» που προβλέπονται στο
πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής όσον αφορά τις συν­
θήκες διαβίωσης και εργασίας, την πολιτική για τη διερεύ­
νηση των δυνατοτήτων που προσφέρει η αγορά εργασίας,
καθώς και τις μεσοπρόθεσμες προβλέψεις των δαπανών
και των εσόδων στον κοινωνικό τομέα. Εξάλλου, η ΟΚΕ
υπενθυμίζει την επιθυμία της να πραγματοποιηθεί εναρμό­
νιση των κοινωνικών στατιστικών, κυρίως στον τομέα της
ανεργίας.
5. Συμπεράσματα
5.1. Οι κοινοτικές πρωτοβουλίες στον κοινωνικό τομέα
και ο κοινωνικός διάλογος έχουν, μάλλον, λίγες πιθανότη­
τες να επηρεάσουν συγκεκριμένα τις διάφορες πραγματι­
κές καταστάσεις, αν δεν ενταχθούν στα πλαίσια μιας σφαι­
ρικής στρατηγικής κατεύθυνσης που να αποσκοπεί στην
προοδευτική υλοποίηση των σημαντικών κοινοτικών στό­
χων.
5.2. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα ιδρύθηκε πράγματι για
να ενώσει τους πολίτες σε ένα έργο συνοχής και συνερ­
γασίας: η πρόσφατη «Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη» επιβε­
βαίωσε τις θεμελιώδεις αξίες της Κοινότητας και τους
έδωσε νέα ώθηση. Η νέα αυτή ώθηση πρέπει να ενθαρρυν­
θεί προκειμένου να μπορέσει να προκύψει μια γνήσια
πολιτική, κοινωνική και οικονομική ευρωπαϊκή ένωση,
ώστε να επιλυθούν με καλύτερο τρόπο τα σημαντικά δια­
κρατικά προβλήματα που διαταράσσουν σήμερα την οικο­
νομική και κοινωνική ζωή σε ολόκληρη την Κοινότητα.
Ο Πρόεδρος της
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής
Gerd MUHR


Full & Egal Universal Law Academy