Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την έγκριση της αναθεώρησης για το 1987 του προγράμματος έρευνας που θα εφαρμόσει το Κοινό Κέντρο Ερευνών για την Ευρατόμ και την ΕΟΚ ( 1984-1987 )

Αριθ. C 333/54 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 29. 12. 86
δυλίων που προβλέπονται για τις ενέργειες. Μερικές
δραστηριότητες στις οποίες θα έχουν διατεθεί μικρές
Βρυξέλλες, 27 Νοεμβρίου 1986.
1. Προΐμιο
1.1. Μετά από εκτεταμένες προπαρασκευαστικές συζη­
τήσεις σχετικά με τις μελλοντικές εξελίξεις στο ΚΚΕρ
(έγγρ. COM(86) της 14ης Μαρτίου 1986), η Επιτροπή
υπέβαλε στην ΟΚΕ αίτηση γνωμοδότησης για μια
συγκεκριμένη πρόταση απόφασης του Συμβουλίου (έγγρ.
COM(86) της 30ής Ιουλίου 1986) η οποία, πριν από την
κατάρτιση του νέου πολυετούς προγράμματος του ΚΚΕρ,
που θα πραγματοποιηθεί εντός ενός έτους, τροποποιεί, για
το 1987, το σημερινό πολυετές πρόγραμμα του ΚΚΕρ για
την περίοδο 1984-1987.
Η Επιτροπή διευκρινίζει σχετικά ότι, κατά την κατάρτιση
του δεύτερου πολυετούς προγράμματος του ΚΚΕρ, θα
λάβει υπόψη τις γνώμες που διατύπωσαν για το 1987, στο
γενικό πλαίσιο της κοινοτικής έρευνας, το Ευρωπαϊκό
Κοινοβούλιο, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή
καθώς και άλλα συμβουλευτικά όργανα.
1.2. Πρέπει να εκτιμηθεί θετικά η διαδικασία που υιοθε­
τήθηκε, επειδή επιτρέπει την έγκαιρη παρέμβαση, για την
αναθεώρηση τουπρογράμματος του 1987, για να προσ­
αρμοσθεί, έστω και μερικά, η δραστηριότητα του ΚΚΕρ.:
επιχορηγήσεις δεν θα είναι πιθανόν βιώσιμες αν οι επιχο­
ρηγήσεις περικοπούν μ' αυτό τον τρόπο.
1. στους προσανατολισμούς και στόχους της Ευρώπης
της τεχνολογίας και της ενιαίας πράξης που τρο­
ποποιεί τη συνθήκη σ' αυτό τον τομέα καθώς και
στον πειραματισμό, με νέες μορφές έρευνας στην ΕΟΚ,
συμπεριλαμβανομένων και των ερευνητικών προγραμ­
μάτων κοινής χρηματοδότητης, του προγράμματος
Εύρηκα και άλλων
2. στον καθορισμό των πρώτων σημαντικών προβλη­
ματισμών και διορθώσεων, επιλογών και επιτακτικών
λύσεων που επιβάλλονται μετά το σόκ και τις ανησυ­
χητικές διακρατικές κοινωνικοπολιτικές, περιβαλ­
λοντικές και τεχνικοεπιστημονικές επιπτώσεις από
την πυρηνική καταστροφή του Τσερνομπίλ.
1.3. Κατά την κατάρτιση της γνωμοδότησης της για
τον νέο πρόγραμμα του 1987, η ΟΚΕ (μετά από εμπεριστα­
τωμένη εξέταση της κατάστασης στις διάφορες εγκα­
ταστάσεις του ΚΚΕρ, επισκέφθηκε το Κοινό Κέντρο
Ερευνών στην Ίσπρα στο Geel και συζήτησε διάφορα
ερευνητικά και οργανωτικά προβλήματα με τα διευθυντικά
στελέχη και το προσωπικό τους), έκανε εκτεταμένη χρήση
Ο Πρόεδρος της
Οικονομικής και Κοινωνικής
Επιτροπής
Alfons MARGOT
Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την έγκριση της αναθεώρησης για
το 1987 του προγράμματος έρευνας που θα εφαρμόσει το Κοινό Κέντρο Ερευνών για την Ευρατόμ
και την ΕΟΚ (1984-1987)
(86/C 333/13)
Στις 12 Αυγούστου 1986, το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αποφάσισε σύμφωνα με το
άρθρο 198 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και το
άρθρο 170 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας,
να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω
πρόταση.
Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των
σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 7 Νοεμβρίου 1986, με βάση
την έκθεση του εισηγητή, κ. Vercellino.
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά τη 241η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της
27ης Νοεμβρίου 1986) υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση:
29. 12. 86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 333/55
όλων των διαθέσιμων στοιχείων και εγγράφων για τη
διατύπωση των παρατηρήσεων και των προτάσεων του για
το 1987. Η ΟΚΕ τοποθέτησε τις εν λόγω προτάσεις και
παρατηρήσεις στα πλαίσια της νέας κατάστασης και
έλαβε υπόψη, σε μια πιο μακροπρόθεσμη προοπτική, τις
σχέσεις και τις επιπτώσεις πουδιαμορφώνονται γι' αυτές
τόσο για το επόμενο πολυετές πρόγραμμα του ΚΚΕρ., που
βρίσκεται στο στάδιο της επεξεργασίας, όσο και για το
πρόγραμμα-πλαίσιο τεχνολογικής έρευνας και ανάπτυξης
1987-1991. Το πρόγραμμα 1987 —το οποίο θεωρείται ως
«μεταβατική φάση»— αναφέρεται επανειλημμένα στα δύο
αυτά προγράμματα όσον αφορά τους προσανατολισμούς,
τις επιλογές, τους στόχους και τις βασικές προτεραιότη­
τες.
1.4. Η γνωμοδότηση αυτή θα αποτελέσει μια πρώτη
τοποθέτηση της ΟΚΕ η οποία θα ακολουθηθεί έγκαιρα
—όταν γίνουν γνωστές οι προτάσεις της Επιτροπής για τα
προγράμματα των επόμενων ετών— από συμπληρωματική
γνωμοδότηση.
1.5. Γι' αυτούς και για άλλους λόγους, στη γνωμοδό­
τηση θα εξετασθούν μόνο οι βασικές πλευρές του προ­
γράμματος και ορισμένα οργανωτικά προβλήματα του
ΚΚΕρ. Όσον αφορά τα ειδικότερα και τεχνικο-επιστη-
μονικά προβλήματα και πλευρές, η ΟΚΕ παραπέμπει στο
παράρτημα.
1.6. Τέλος, στη γνωμοδότηση
μόνο των προβλημάτων που προέκυψαν από το ατύχημα
του Τσερνομπίλ —και ειδικότερα τα προβλήματα που
αναφέρονται στην ερευνητική δραστηριότητα του
ΚΚερ.— γιατί γενικότερα η ΟΚΕ έχει ήδη συστήσει μια
υπο-επιτροπή η οποία ασχολείται με την εμπεριστα­
τωμένη και προσεκτική εξέταση των πορισμάτων που πρέ­
πει να εξαχθούν και των μέτρων που πρέπει να ληφθούν
μετά το Τσερνομπίλ, θέμα που αφορά όχι μόνο την ασφά­
λεια των πληθυσμών, και του περιβάλλοντος, την προσέγ­
γιση της έννοιας, της ατομικής ενέργειας και της διαχείρι­
σης της και τις πυρηνικές επιλογές, αλλά εκτείνεται και
σε άλλα ζωτικά θέματα του παρόντος και του μέλλοντος
της κοινωνίας μας και της ανθρωπότητας.
2. Γενικές παρατηρήσεις
2.1. Η ΟΚΕ, ενώ επικροτεί τις προτάσεις της Επιτρο­
πής, με τις οποίες είναι δυνατό, υπό ορισμένες συνθήκες,
να αναθεωρηθεί και να χρηματοδοτηθεί το πρόγραμμα
εργασιών του ΚΚΕρ. για το 1987 και να προετοιμασθεί
και να προσαρμοσθεί καλύτερα το μακροπρόθεσμο
πρόγραμμα στις νέες απαιτήσεις τονίζει ότι:
— ο ραγδαίος χαρακτήρας των εξελίξεων απαιτεί σαφείς
προσανατολισμούς και ακριβείς και κατάλληλες
επιλογές για το 1987, και όχι βελτιώσεις περιορισμέ­
νου χαρακτήρα ή τυπικές προσαρμογές στις απαιτή­
σεις του προϋπολογισμού,
— είναι επιτακτικό —και υπάρχουν οι απαραίτητες προϋ­
ποθέσεις και συνθήκες— να καταρτισθεί και να τεθεί
σε εφαρμογή, το συντομότερο δυνατό, όσον αφορά
τους προσανατολισμούς και τους ουσιαστικούς
στόχους, το επόμενο πολυετές πρόγραμμα του ΚΚΕρ.
2.2. Η ΟΚΕ προτίθεται να ξεκαθαρίσει από την αρχή τη
θέση της όσον αφορά τρία θεμελιώδη και προκαταρκτικά
σημεία που καθορίζουν τις γενικές και ειδικές παρατηρή­
σεις που ακολουθούν:
α) τη μέθοδο εκτίμησης της δραστηριότητας και των
αποτελεσμάτων του ΚΚΕρ., για να ενισχυθεί και να
αναπτυχθεί ο ρόλος του όπως αυτός καθορίζεται από
τις συνθήκες·
β) την ανάγκη να αποφευχθεί η παραγνώριση της πυρηνι­
κής ασφάλειας και των μέτρων που πρέπει να ληφθούν
στον τομέα αυτό υπό το φως των νέων απαιτήσεων και
των προηγούμενων παρεμβάσεων και προτάσεων της
ΟΚΕ·
γ) τη γενική εκτίμηση του περιεχόμενου και των κατευ­
θυντήριων γραμμών του αναθεωρημένου προγράμμα­
τος του ΚΚΕρ. για το 1987, δηλαδή των πλεονεκτη­
μάτων και των μειονεκτημάτων της «μεταβατικής
φάσης».
2.2.1. Ρόλος και προοπτικές του ΚΚΕρ.
Όσον αφορά το ρόλο του ΚΚΕρ., η ΟΚΕ λαμβάνει υπόψη
τη γενική και θετική εκτίμηση την οποία κάνει η Επι­
τροπή και άλλες αρμόδιες αρχές για την αποστολή και το
ρόλο του ΚΚΕρ. και των εγκαταστάσεων του στην Ίσπρα,
Καρλσρούη, Geel και Petten. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι το
ΚΚΕρ. έχει καταστεί «ένα σημείο αναφοράς και αρμοδιό­
τητας που αναγνωρίζεται από τις βιομηχανικές επιχειρή­
σεις» και «... ένα ικανοποιητικό μέσο έρευνας ...» που
διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη στρατηγική της κοινο­
τικής έρευνας, που βασίζεται σε δραστηριότητες οι οποίες
υπάγονται στον τομέα της δημόσιας ευθύνης και ξεπερ­
νούν τα σύνορα των κρατών μελών της Κοινότητας.
Από την άλλη πλευρά, η ΟΚΕ συμφωνεί με τη δήλωση ότι
η δραστηριότητα του ΚΚΕρ. θα πρέπει να επανεξετασθεί
«χωρίς προκαταλήψεις». Με πνεύμα πρακτικό και λει­
τουργικό, εκφράζει την άποψη ότι πρέπει να αναληφθεί
δράση προς δύο βασικές κατευθύνσεις: πρώτο, να παγιωθεί
η δράση του ΚΚΕρ. στους κατ' εξοχή τομείς αιχμής με
βάση τις κατευθύνσεις που περιγράφονται περαιτέρω, και
δεύτερο, να εντοπιστούν και να διορθωθούν τα αδύνατα
σημεία της δράσης του και ο έλλειψης στη λειτουργία
του με τη συμμετοχή των τομέων που ενδιαφέρονται για
την εκτίμηση των εργασιών που αποσκοπούν στη βελ­
τίωση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας. Και αυτό
ακόμα περισσότερο που στη σημερινή κατάσταση οι ελ­
λείψεις αυτές δεν μπορούν ούτε να αποσιωπηθούν ή να
ελαχιστοποιηθούν, ούτε να χρησιμεύσουν ως δικαιολογία
για την εξοικονόμηση πιστώσεων που μπορεί να γίνει σε
άλλες θέσεις του προϋπολογισμού. Επιπλέον, δεν μπορεί
να αποδυναμωθεί το ΚΚΕρ. με μια υπερβολική μείωση
της κοινής και άμεσης έρευνας αιχμής της κοινοτικής
Ευρώπης.
Ταυτόχρονα, θα πρέπει να εξασφαλισθεί ότι το κάθε ECU
που δαπανάται προσφέρει τα καλύτερα δυνατά αποτε­
λέσματα στην Επιτροπή και ότι οι δαπάνες παρουσιάζουν
εμβέλεια και ενδιαφέρον για όλη την Κοινότητα. Για το
σκοπό αυτό, η Επιτροπή πρέπει να διαθέτει μέσα που να
Αριθ. C 333/56 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 29. 12. 86
της επιτρέπουν να εκτιμά καλύτερα την αποτελεσματικό­
τητα των ενεργειών που αποφασίζει να χρηματοδοτήσει.
Πάντως, μερικές από τις κατευθύνσεις που θα πρέπει να
ακολουθηθούν για την ανάπτυξη άμεσων ερευνητικών
δραστηριοτήτων από την Επιτροπή και το ΚΚΕρ.
μπορούν να είναι οι εξής:
— όταν παρόμοιες δραστηριότητες δεν μπορούν να πραγ­
ματοποιηθούν καλύτερα ή πιο αποτελεσματικά από τα
επιμέρους κράτη μέλη,
— όταν τα κράτη μελή δεν μπορούν να επιτύχουν ένα
στόχο που να είναι χρήσιμος και ενδιαφέρων για την
Κοινότητα,
— όταν η Επιτροπή θα πρέπει να διαδραματίσει έναν
ανεξάρτητο ρόλο σημείου αναφοράς,
— όταν το ΚΚΕρ. μπορεί να διαδραματίσει ρόλο τόνωσης
και συντονισμού, μεταξύ άλλων στα πλαίσια της έρευ­
νας κοινής χρηματοδότησης.
2.2.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή για
την πυρηνική ασφάλεια
Πρέπει να αναληφθούν ενέργειες για να ξεπεραστεί και
αποφευχθεί κάθε μορφή υποεκτίμησης της δραστηριότη­
τας του ΚΚΕρ. στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας.
Στη σημερινή κατάσταση, σύμφωνα με το πνεύμα και το
γράμμα των Συνθηκών (του τρίτου κυρίως κεφαλαίου της
συνθήκης Ευρατόμ), θα πρέπει να υποστηριχθεί χωρίς
καθυστέρηση μια τέτοια δράση.
Υπενθυμίζεται σχετικά στην Επιτροπή και στο Συμβούλιο
ότι, σύμφωνα με τη συνθήκη, η ΟΚΕ επανειλημμένα,
ιδιαίτερα το 1977 και 1979, μετά το ατύχημα του
Harrisburg, επέστησε την προσοχή των κύριων κοινο­
τικών οργάνων και των κρατών μελών στους πυρηνικούς
κινδύνους αναφερόμενη στην ασφάλεια των πυρηνικών
σταθμών και στην προστασία του προσωπικού τους και
του πληθυσμού.
Έτσι, στις 29 Μαΐου 1975, στη γνωμοδότηση της με τίτλο
«Τεχνολογικά προβλήματα πυρηνικής ασφάλειας», η
ΟΚΕ είχε ζητήσει από την Επιτροπή «να δημιουργήσει
τις βάσεις για τη θέσπιση, στον τομέα αυτό, οδηγιών και
κανονισμών με τους οποίους θα εξουσιοδοτεί να καθορίζει
ελάχιστους κανόνες για όλες τις πυρηνικές εγκαταστάσεις
στην Κοινότητα».
Δύο χρόνια αργότερα —τον Απρίλιο του 1977— η ΟΚΕ,
στην ειδική μελέτη της αναφορικά με την πυρηνική ασφά­
λεια, είχε υπογραμμίσει ότι οι τεχνικές και οικονομικές
επιλογές στον πυρηνικό τομέα «πρέπει να γίνονται,
κυρίως, σε συνάρτηση με το κριτήριο της ασφάλειας.
Ανεξάρτητα από το αν το κριτήριο αυτό αφορά τους εργα­
ζόμενους ή τον πληθυσμό, αυτό σημαίνει ότι προτού
γίνουν οι επιλογές πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ζημιές
στο περιβάλλον και τα προβλήματα που προκύπτουν
μακροπρόθεσμα».
Η ΟΚΕ είχε προτείνει τότε να καταρτισθεί ένα αληθινός
και πραγαμτικός κώδικας ασφάλειας ο οποίος να καθορί­
ζει τις ελάχιστες απαιτήσεις ασφάλειας «τόσο για την
προστασία των εργαζομένων και του πληθυσμού από την
ακτινοβολία όσο και για τις πυρηνικές εγκαταστάσεις».
2.2.3. Θετικά και αρνητικά σημεία του προγράμμα­
τος ΚΚΕρ. για το 1987
Το αναθεωρημένο πρόγραμμα του ΚΚΕρ. για το 1987, το
οποίο αποτελεί μια μεταβατική φάση ανάμεσα σε δύο
πολυετή προγράμματα, αποτελεί μια πρώτη συμβολή στην
προσαρμογή της δραστηριότητας του ΚΚΕρ. προς τη
νέα κατάσταση. Οπωσδήποτε, ως μερικός συμβιβασμός
μεταξύ διαφόρων απαιτήσεων, το πρόγραμμα για το 1987
είναι ατελές και παρουσιάζει, παράλληλα με ορισμένες
αλλαγές που δεν πρέπει να υπεκτιμηθούν —όπως, για
παράδειγμα, η καλύτερη χρησιμοποίηση του ΚΚΕρ., ο
επαναπροσανατολισμός της δραστηριότητας που για
λόγους πυρηνικής ασφάλειας, ο έλεγχος της ακτινοβο­
λίας, η προσαρμογή της διάρθρωσης του στις νέες απαιτή­
σεις— ορισμένα ασθενή και ανεπαρκή σημεία τα οποία
πρέπει να διορθωθούν το συντομότερο δυνατό, δηλαδή
στο πρόγραμμα για το 1987 και οπωσδήποτε στο
πρόγραμμα για τα επόμενα έτη.
Τα σημεία αυτά, όπως θα διευκρινισθεί σχετικά με τους
διάφορους τομείς, αναφέρονται βασικά, στον περιορισμό
της δραστηριότητας του όσον αφορά την μη πυρηνική
ενέργεια, στην μη πραγματοποίηση επενδύσεων για σημα­
ντικές επιστημονικές εγκαταστάσεις, στην ανεπαρκή δια­
φάνεια των δραστηριοτήτων στήριξης της βιομηχανίας
για τα υλικά και τις διαρθρώσεις, στις οικονομίες που
πρέπει να πραγματοποιηθούν με τον περιορισμό και το
πάγωμα των προσλήψεων, στην ανεπάρκεια των ενδείξεων
όσον αφορά τον χαρακτήρα και την έκταση των αναδιαρθ­
ρώσεων, κλπ. Δηλαδή, το αναθεωρημένο πρόγραμμα για
το 1987 μπορεί να θεωρηθεί ως μια πρακτική και χρήσιμη
φάση μεταξύ δυο πολυετών προγραμμάτων. Είναι όμως
πολύ περιορισμένο και δεν προετοιμάζει το έδαφος για
την, από καιρό αναμενόμενη, νέα ώθηση στην έρευνα που
διενεργεί το ΚΚΕρ. για λογαριασμό της Κοινότητας.
Η ΟΚΕ θεωρεί ότι αρκετοί από τους προσανατολισμούς
και τα σημεία του αναθεωρημένου προγράμματος για το
1987, είναι, στην παρούσα διατύπωση τους, πιο συνε­
κτικά, συγκεκριμένα και προσαρμοσμένα στις τρέχουσες
απαιτήσεις, απ' ό,τι στην προηγούμενη κατευθυντήρια
ανακοίνωση σχετικά με το ΚΚΕρ. και στη νέα πρόταση
για το κοινοτικό πρόγραμμα-πλαίσιο στον τομέα της τε­
χνολογικής Ε + Α για το 1987 έως 1991 [εγγρ. COM(86)
430 τελικό].
3. Δραστηριότητες και πρωτοβουλίες του ΚΚΕρ. μετά το
Τσερνομπίλ
Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι τα μέσα που
διαθέτει στον τομέα της Ε και Α δεν μπορεί να είναι
αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο προσανατολισμένα προς
την αγορά, αλλά θα πρέπει να διαδραματίζουν ένα αυξανό­
μενο και ενεργό ρόλο τόνωσης της ολοκλήρωσης και της
τεχνολογικής ανάπτυξης για μη στρατιωτικούς σκοπούς.
Η ΟΚΕ, λαμβάνοντας υπόψη την παραπάνω συλλο­
γιστική, θεωρεί ότι οι προτάσεις που περιλαμβάνονται
στο υπό εξέταση έγγραφο να είναι πολύ δειλές και δεν
ανταποκρίνονται στις ανησυχίες που εκφράζονται από
την Επιτροπή και στις σημερινές ανάγκες. Δεν φαίνεται
να δίνεται αρκετή έμφαση στην άμεση έρευνα που πρέπει
να πραγματοποιηθεί με κοινές προσπάθειες από το ΚΚΕρ.
για λογαριασμό της Κοινότητας.
29. 12. 86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 333/57
3.1. Ασφάλεια, περιβάλλον, κανόνες και προδιαγραφές
3.1.1. Η τάση του έγγραφου της Επιτροπής για τις μελ­
λοντικές εξελίξεις στο ΚΚΕρ. ευνοούσε τη μεταφορά στις
δραστηριότητες του ΚΚΕρ. του προγράμματος για την
προώθηση της βιομηχανίας που χρησιμεύει ήδη ως βάση
της κοινοτικής δράσης που προβλέπεται στο πρόγραμμα-
πλαίσιο. Η προτεινόμενη αναθεώρηση για το 1987
αποσκοπεί στο να ακολουθηθεί αυτός ο προσανατολισμός
μέσω ορισμένων προσαρμογών στα υπό εκτέλεση
προγράμματα (ηλιακή ενέργεια, βιομηχανικός κίνδυνος)
και στις προβλεπόμενες δραστηριότητες στο πεδίο των
υλικών προηγμένης τεχνολογίας καθώς και της αξιοπι­
στίας των δομών.
3.1.2. Τίθεται έτσι το εξής πρόβλημα: πώς να μην
έλθουν σε αντίθεση, σαν να ήταν ασυμβίβαστες μεταξύ
τους, αυτές οι νέες εργασίες με τις δραστηριότητες ανεξάρ­
τητης δημόσιας υπηρεσίας που επιτελεί το ΚΚΕρ.και που
συνδέονται με την ασφάλεια και το περιβάλλον. Αυτή η
αντίθεση, ειδικά μετά το Τσερνομπίλ, είναι απαράδεκτη:
θα πρέπει να καθοριστούν με ακρίβεια οι δραστηριότητες
που έχουν προτεραιότητα ή που θα πρέπει να ενισχυθούν
με το να τους παρασχεθούν τα αναγκαία μέσα και
πιστώσεις.
3.1.3. Ενώ η Επιτροπή σκόπιμα υπογραμμίζει τις προ-
κανονιστικές πλευρές της έρευνας του ΚΚΕρ. καθώς και
εκείνες που είναι προσανατολισμένες προς την υλοποίηση
μιας διευρυμένης ευρωπαϊκής αγοράς, θα έπρεπε επίσης
να τονίζει την ουσιαστική πλευρά του θέματος δηλ. ότι
το ΚΚΕρ. είναι ένα όργανο κατάλληλο για έρευνες που
διευκολύνουν την περαιτέρω βιομηχανική ανάπτυξη αλλά
που είναι συγχρόνως προανταγωνιστικές. Αυτή η χρήση
του ΚΚΕρ. είναι σκόπιμη πολύ περισσότερο που η πολι­
τική της Επιτροπής για την τόνωση της βιομηχανικής
ανάπτυξης αποσκοπεί στο να μην επιταθεί η διαφορά
μεταξύ ευρωπαϊκών χωρών και μεταξύ ισχυρών και εξα­
σθενημένων βιομηχανιών, αλλά αντίθετα να επιδιωχθεί ο
στόχος της αποκατάστασης της ισορροπίας των οικονο­
μιών, όπως αναφέρεται στις συνθήκες.
Συνεπώς, το ΚΚΕρ. θα πρέπει να συνεχίσει να ενδιαφέ­
ρεται για την μεταανταγωνιστική φάση της βιομηχανικής
ανάπτυξης που έχει σκοπό να περιορίσει τις επιπτώσεις
των τεχνολογιών στο περιβάλλον και να διασφαλίσει την
ποιότητα ζωής.
3.2. Πυρηνική ασφάλεια
3.2.1. Το σοβαρό πυρηνικό ατύχημα που έγινε στις
26 Απριλίου 1986 στο Τσερνομπίλ δημιούργησε μια
«κατάσταση έκτακτης ανάγκης» σε ό,τι αφορά την πυρη­
νική ασφάλεια. Μ' αυτή την αφορμή, ο πρόεδρος της
ΟΚΕ, κατά την 237η σύνοδο ολομέλειας της 21ης Μαΐου
1986 δήλωσε ότι η ασφάλεια του πληθυσμού θα πρέπει να
τοποθετηθεί στο επίκεντρο των προβληματισμών και των
ενεργειών των αρμόδιων πολιτικών φορέων. Επίσης πρό­
σθεσε ότι θα πρέπει να γίνει ό,τι είναι δυνατό για να
αποφευχθεί μια ανάλογη καταστροφή στην Κοινότητα
και για να υπάρξει έγκαιρη και συντονισμένη παρέμβαση
σε περίπτωση ατυχήματος, έστω πολύ μικρής σημασίας,
εκτός της επικράτειας της Κοινότητας.
Ενώ συνεχίζονται στο τεχνικοεπιστημονικό και κοινω­
νικοπολιτικό πεδίο μελέτης, συζητήσεις και αντιπαρα­
θέσεις στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο αναφορικά με
τις επιπτώσεις του ατυχήματος του Τσερνομπίλ και τα
διδάγματα που πρέπει να αντληθούν από αυτό, ορισμένα
από τα θέματα εργασίας που προκύπτουν και στα οποία
συμπεριλαμβάνονται η έρευνα και το ΚΚΕρ. μέχρι στιγ­
μής αφορούν:
— τον καθορισμό και την εφαρμογή σε κοινοτικό και
διεθνές επίπεδο μέτρων ενημέρωσης, ελέγχου και
παρέμβασης με σκοπό την πρόληψη των πυρηνικών
ατυχημάτων και την αντιμετώπιση τους με τη μεγαλύ­
τερη δυνατή αποτελεσματικότητα και αξιοπιστία,
— την ανάπτυξη της έρευνας στο πεδίο της πυρηνικής
και τεχνολογικής ασφάλειας και γενικότερα τον καθο­
ρισμό κοινών κανόνων ασφάλειας στους πυρηνικούς
σταθμούς,
— τη θέσπιση κοινών κανόνων για τα ποσοστά ραδιενέρ­
γειας που είναι αποδεκτά για τον πληθυσμό.
Γι' αυτό το σκοπό, επιβάλλεται λοιπόν να πραγματοποιη­
θεί, στον τομέα της έρευνας, μια συγκριτική ανάλυση και
να αντληθούν επιστημονικά και λειτουργικά διδάγματα
από την εμπεριστατωμένη μελέτη των ελέγχων, των δια­
πιστώσεων και των εμπειριών των διαφόρων χωρών, πριν
και μετά το Τσερνομπίλ, όσο αφορά:
α) τις πρωτοβουλίες και τις παρεμβάσεις για την αύξηση
της ασφάλειας των εν ενργεία πυρηνικών σταθμών
β) τα μέτρα για την προσωρινή ή οριστική διακοπή της
λειτουργίας των πυρηνικών σταθμών που δεν είναι
αρκετά ασφαλείς·
γ) την αναστολή της κατασκευής νέων σταθμών στις
περιπτώσεις που θεωρείται ότι δεν είναι αρκετά
ασφαλείς ή ότι μπορούν να υποκατασταθούν από άλλες
ενεργειακές πηγές·
δ) την βελτίωση των ενεργειακών επιλογών και πολιτι­
κών.
Η έρευνα πρέπει σήμερα να λαμβάνει υπόψη ότι μεταξύ
των ακραίων και ριζικά αντιπαρατιθέμενων θέσεων που
αποκλείουν η μια και τοποθετούνται σε δύο αντιτιθέμενα
στρατόπεδα —υπέρ και κατά της ειρηνικής χρήσης της
ατομικής ενέργειας— διαγράφονται θέσεις περισσότερο
διαφοροποιημένες και ρεαλιστικές οι οποίες, λαμβά­
νοντας υπόψη τις διάφορες ανάγκες και δυνατότητες, προ­
βλέπουν σε μέτρα και επιλογές όπως: αύξηση της ασφά­
λειας των πυρηνικών εγκαταστάσεων για τον άνθρωπο και
το περιβάλλον ανάληψη μεγαλύτερης δέσμευσης για την
εξοικονόμηση ενέργειας και μια μεγαλύτερη προσφυγή
σε εναλλακτικές πηγές· περισσότερο ελεγχόμενη και περι­
ορισμένη χρήση της πυρηνικής ενέργειας αλλά και διατύ­
πωση προτάσεων για μια βαθμιαία εγκατάλειψη της·
μείωση των κινδύνων και της παραγωγής πηρηνικής ενέρ­
γειας για στρατιωτικούς σκοπούς.
3.2.2. Καθίσταται επίσης αναγκαίο, όπως ήδη προ­
τάθηκε κατά τη διάσκεψη κορυφής των βιομηχανικών
χωρών που πραγματοποιήθηκε στο Τόκιο, να καταρτισθεί
το συντομότερο δυνατό μια διεθνής σύμβαση που να υπο­
χρεώνει τις ενδιαφερόμενες χώρες, σε περίπτωση συναγε-
Αριθ. C 333/58 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 29. 12. 86
μού ή ατυχήματος, να ανταλλάσσουν πληροφορίες και να
συντονίζουν τις παρεμβάσεις τους. Αυτό θα επιτευχθεί στο
πλαίσιο μιας στενότερης συνεργασίας με τον ΔΟΑΕ.
3.2.3. Στα πλαίσια της ΕΟΚ, η σύμβαση Ευρατόμ δεν
παρέχει στην Κοινότητα δικαιοδοσία όσον αφορά τους
κανονισμούς ασφάλειας των πυρηνικών εγκαταστάσεων
και η εμπειρία έχει δείξει ότι τα κράτη σκοπεύουν να
διατηρήσουν υπό τον πλήρη εθνικό έλεγχο αυτά τα ζητή­
ματα.
Ωστόσο, προβλέποντας το μέγεθος των προσπαθειών που
θα πρέπει να καταβληθούν εκ μέρους των κρατών για την
πυρηνική ασφάλεια και λόγω των διεθνών συνεπειών των
ατυχημάτων, η συνθήκη ορίζει ότι πρέπει να πραγματο­
ποιείται πλήρης ανταλλαγή πληροφοριών και εναρμόνιση
των κανόνων σχετικά με τα επίπεδα ακτινοβολίας που
είναι αποδεκτά καθώς και τα συστήματα ασφάλειας. Για
το σκοπό αυτό, η Επιτροπή διαθέτει σημαντικό πλέγμα
αρμοδιοτήτων και μέσων στα πλαίσια του ΚΚΕρ.
3.2.4. Μετά το Τσερνομπίλ, υπάρχουν πλέον όλες οι
προϋποθέσεις προκειμένου η Επιτροπή, εκμεταλλευόμενη
τις δυνατότητες που διαθέτει ήδη το ΚΚΕρ. και αναδιαρ­
θρώνοντας τις, να επαναλάβει ταχύτατα τις προσπάθειες
της για την προώθηση της ανάπτυξης των μελετών και
για την εναρμόνιση τους, τόσο στον τομέα της ασφάλειας
των πυρηνικών εγκαταστάσεων (σχεδιασμός, κατασκευή,
λειτουργία και συντήρηση) όσο και στον τομέα της πρό­
ληψης και της πρόβλεψης των επιπτώσεων των ατυχη­
μάτων και του περιορισμού τους.
3.2.5. Τα ατυχή ματα που έχουν συμβεί ώς σή μέρα έχουν
δείξει σαφώς τον ατελή χαρακτήρα των αναλύσεων σχε­
τικά με τους κινδύνους, τόσο όσον αφορά τις εξαιρετικά
πολύπλοκες επιπτώσεις των αλλεπάλληλων ατυχημάτων
όσο και τη σημασία του ανθρώπινου παράγοντα και τις
διεθνείς συνέπειες.
Η ανάπτυξη από την Επιτροπή μεθόδων ανάλυσης των
κινδύνων θα παρείχε στα κράτη τη δυνατότητα να ενεργή­
σουν πιο γρήγορα για τη θέσπιση πιο αποτελεσματικών
κανόνων, και την τήρηση τους.
3.2.6. Όσον αφορά τις συνέπειες των ατυχημάτων, έχει
βασική σημασία να δοθεί νέα ώθηση στις προσπάθειες για
τη συγκέντρωση δεδομένων, την πρόβλεψη των συνεπειών
των ακτινοβολιών στον ανθρώπινο οργανισμό καθώς και
τη διενέργεια μελετών για τη διάδοση και τη συγκέντρωση
των ραδιενεργών ισοτόπων στο περιβάλλον μετά το
ατύχημα.
3.2.7. Επίσης, είναι σκόπιμο να προτείνει η Επιτροπή,
όπως προβλέπεται από τις συνθήκες (κεφάλαιο III —
άρθρο 39) τη δημιουργία, στα πλαίσια του ΚΚΕρ., ενός
τμήματος για τα προβλήματα προστασίας της υγείας από
τις ακτινοβολίες. Τα καθήκοντα του τμήματος αυτού
προσδιορίζονται ήδη επαρκώς στη συνθήκη (άρθρα 30-
38) και το ΚΚΕρ. διαθέτει ήδη το μεγαλύτερο μέρος των
σχετικών αρμοδιοτήτων.
3.2.8. Η ΟΚΕ εκτιμά τις ενδείξεις που παρέχονται στην
αναθεώρηση για το 1987 [COM(86) 416 τελ.], για το νέο
πρόγραμμα για τον «Έλεγχο και την Εκτίμηση των ακτι­
νοβολιών» (ΕΕΑ). Θεωρεί όμως σκόπιμο να μάθει περισ­
σότερα για τις λεπτομέρειες των ενεργειών και το συντο­
νισμό τους με τις άλλες διεθνείς πρωτοβουλίες, τόσο για
το 1987 όσο και για τις μετέπειτα δραστηριότητες.
Εξάλλου ο επαναπροσανατολισμός του προγράμματος
«Σχάση» προκαλεί σύγχυση επειδή προβλέπει τη διεύρυν­
ση των δραστηριοτήτων συλλογής και διαχείρισης δεδο­
μένων μάλλον παρά τον περιορισμό τους σε όσα είναι
απαραίτητα από τεχνικοεπιστημονικής πλευράς.
Όσον αφορά την προσαρμογή του προγράμματος ασφά­
λειας για τους αντιδραστήρες ταχείας λειτουργίας, η ΟΚΕ
θεωρεί ότι μια αποσαφήνιση της γενικής πολιτικής της
Επιτροπής όσον αφορά την ανάπτυξη αυτών των
αντιδραστήρων είναι αναγκαία πριν από την ανάληψη
οποιασδήποτε ενέργειας στον τομέα της έρευνας.
3.3. Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και εξοικονόμηση
ενέργειας
Το θέμα της εξοικονόμησης ενέργειας και των ανανεώσι­
μων πηγών ενέργειας θα πρέπει να ενταχθεί μεσοπρόθεσμα
και μακροπρόθεσμα, στα πλαίσια του ελέγχου της ζήτη­
σης στον τομέα της ενέργειας. Πράγματι, όλες οι σημερι­
νές πηγές παρουσιάζουν διάφορα προβλήματα κοινωνικής
αποδοχής που συνδέονται με τη βραχυπρόθεσμη και
μακροπρόθεσμη ρύπανση του περιβάλλοντος, με την
ασφάλεια της λειτουργίας και με την ασφάλεια του
εφοδιασμού.
Η Επιτροπή πρόσφατα καθόρισε ως στρατηγικό και
εφικτό στόχο για τα τέλη αυτού του αιώνα τη μείωση κατά
25 % της κατανάλωσης ενέργειας στις ευρωπαϊκές χώρες,
ύστερα από την ανάπτυξη των τεχνικών βελτίωσης της
αποτελεσματικότητας, της χρησιμοποίησης της ενέρ­
γειας.
Μετά το ατύχημα του Τσερνομπίλ, δικαιολογείται πλήρως
να πραγματοποιηθεί μια «μεγάλη επιστημονική κινητο­
ποίηση» που θα αποσκοπεί στην εντατικοποίηση των
ερευνών, όχι μόνο στον τομέα των τεχνολογιών της ασφά­
λειας και της προστασίας του περιβάλλοντος, αλλά επίσης
στον τομέα της εξοικονόμησης ενέργειας και των ανανεώ­
σιμων πηγών ενέργειας. Στην σημερινή κατάσταση, δεν
μπορεί να υποστηρίζει κανείς τη μερική εγκατάλειψη των
δραστηριοτήτων στον τομέα των εναλλακτικών μορφών
ενέργειας και της εξοικονόμησης ενέργειας· Αντίθετα, οι
δραστηριότητες αυτές πρέπει να αναθερμανθούν και να
ενταχθούν στη φάση της προώθησης της βιομηχανίας.
3.4. Τεχνολογία και ασφάλεια της θερμοπυρηνικής
σύντηξης
Η Κοινότητα συμμετέχει ενεργά σε ένα ευρύτατο
πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης που εκτελείται σε διά­
φορα εθνικά εργαστήρια με το συντονισμό και την
υποστήριξη της Επιτροπής.
Στο πεδίο της θερμοπυρηνικής σύντηξης και της φυσικής
του πλάσματος, η ΕΟΚ έχει ενθαρρύνει την πραγματοποί­
ηση μεγάλου αριθμού πειραμάτων σε διάφορες χώρες.
Μεταξύ αυτών, το πιο σημαντικό είναι το JET, που διεξά­
γεται στο Culham (Ηνωμένο Βασίλειο) με ευρωπαϊκό προ­
σωπικό.
29. 12. 86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 333/59
Το ΚΚΕρ. έχει ουσιαστική συμβολή στο πεδίο της τεχνο­
λογίας, στο οποίο αναπτύσσει δραστηριότητα εδώ και 10
χρόνια, και ιδιαίτερα σε 3 τομείς:
— συνεργασία με την ομάδα NET του Garching, για το
σχεδιασμό της μηχανής NET,
— πειραματικές μελέτες για νέα υλικά,
— μελέτες για την ασφάλεια και τη σύντηξη.
Ιδιαίτερης σημασίας είναι η απόφαση του Συμβουλίου
υπουργών (Ιούλιο 1985) να εγκατασταθεί στην Ίσπρα το
εργαστήριο του τριτίου για έρευνες σχετικά με την ασφά­
λεια και τις επιπτώσεις αυτού του ισοτόπου στο περιβάλ­
λον. Σύμφωνα με το προβλεπόμενο πρόγραμμα, αυτό το
εργαστήριο θα μπορέσει να λειτουργήσει το 1990.
Η ανάπτυξη της σύντηξης θα απαιτήσει μια σειρά πειρα­
μάτων πυρηνικού χαρακτήρα, είτε για τη μελέτη της φυσι­
κής του πλάσματος είτε για τη μελέτη της συμπεριφοράς
των ακτινοβολημένων υλικών. Το ΚΚΕρ., λόγω των αρμο­
διοτήτων του και των χαρακτηριστικών που έχει αναπτύ­
ξει, διαθέτει τις κατάλληλες κοινοτικές και πυρηνικές
εγκαταστάσεις για να στεγάσει αυτά τα πειράματα, και
ιδιαίτερα μηχανές όπως η «IGNITOR» και οι «εντατικές
πηγές νετρονίων». Τέλος, καλό θα ήταν να εκτιμηθεί εάν,
όπως διαβεβαιώνουν πολλοί εμπειρογνώμονες, η
συγκέντρωση των προσπαθειών στον τομέα της θερμο­
πυρηνικής σύντηξης θα μπορούσε να μειώσει τελικώς
αισθητά το χρόνο που θεωρείται αναγκαίος για την
ανάπτυξη αυτών των πηγών ενέργειας.
4. Συμπεράσματα
4.1. Επιλογές προγραμμάτων
Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι τομείς δραστηριότητας στους
οποίους είναι πλήρως δικαιολογημένη η κοινοτική
δαπάνη είναι οι εξής:
— προστασία της υγείας και της ασφάλειας,
— προστασία του περιβάλλοντος και βελτίωση της ποιό­
τητας ζωής,
— ενέργειες που προβλέπονται από τη συνθήκη,
— δημιουργία και συντήρηση μιας ενιαίας εσωτερικής
αγοράς(ιδιαίτερα τεχνολογική έρευνα, ανάπτυξη και
επίδειξη με στόχο την κατάρτιση κανόνων),
— βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας,
στην οποία περιλαμβάνονται, σε ορισμένες περι­
πτώσεις, οι πηγές εφοδιασμού της και η κατανάλωση
ενέργειας.
Με βάση τις εκτιμήσεις αυτές, η ΟΚΕ κρίνει ότι η Κοινό­
τητα χρειάζεται οπωσδήποτε ένα ισχυρό και ενεργό
ΚΚΕρ. που να αποτελεί υποδειγματικό επιστημονικό
κέντρο σε διεθνές επίπεδο. Το ΚΚΕρ. θα πρέπει λοιπόν
να ενισχυθεί και να αναδιοργανωθεί το συντομότερο
δυνατό στο βαθμό που αποτελεί όργανο άμεσης έρευνας
στην υπηρεσία της Κοινότητας και των κρατών μελών.
Με βάση τα επιτευχθέντα αποτελέσματα, την ειδίκευση
του προσωπικού του και την αποκτηθείσα εμπειρία, το
ΚΚΕρ. είναι σε θέση να επιτύχει το στόχο αυτό τα προ­
σεχή χρόνια, πολύ περισσότερο που —όπως μπόρεσαν να
διαπιστώσουν τα μέλη της ομάδας στις διάφορες εγκα­
ταστάσεις που επισκέφθηκαν— οι μεγαλύτερες δυσκολίες
που συναντήθηκαν κατά τη διάρκεια της λειτουργίας,
οφείλονται κυρίως στους εξής παράγοντες: αβεβαιότητα
και καθυστέρηση στη λήψη των κοινοτικών αποφάσεων,
ανεπαρκής ανεξαρτησία και ευθύνη του κέντρου, συχνές
και πολλές φορές αντιφατικές μεταβολές στους στόχους
που έχουν καθοριστεί, συντελούμενη και όχι ολοκλη­
ρωμένη μέχρι τώρα μετάβαση της Κοινότητας από τον
πυρηνικό τομέα σε άλλους τομείς έρευνας, υπερβολικοί
γραφειοκρατικοί έλεγχοι στην επιστημονική και διοικη­
τική διαχείριση, δυσκαμψία στη διοίκηση του προσωπι­
κού και ανεπαρκής και όχι κατάλληλη αξιοποίηση και
χρησιμοποίηση του, ανεπάρκεια των μέσων που έχουν
τεθεί στη διάθεση του.
Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι προτάσεις της Επιτροπής ικανο­
ποιούν μερικά μόνο τις απαιτήσεις που παρατίθενται
παραπάνω για μια επαρκή χρησιμοποίηση του ΚΚΕρ.
ως κοινού οργάνου άμεσης έρευνας. Ιδιαίτερα, η ΟΚΕ
συμφωνεί με τον επαναπροσανατολισμό των δραστηριο­
τήτων στον τομέα της ασφάλειας της πυρηνικής σχάσης
και με την έναρξη ενός νέου προγράμματος στον τομέα
της παρακολούθησης και μέτρησης της ακτινοβολίας σε
συνάρτηση με όσα αναφέρονται στο σημείο 3 της γνω­
μοδότησης.
Αντίθετα, η ΟΚΕ δεν συμφωνεί με τη μείωση της
δραστηριότητας στον τομέα της μη πυρηνικής ενέργειας
και με την εγκατάλειψη κάθε προγραμματισμού για μελ­
λοντικές επενδύσεις σε σημαντικές επιστημονικοτεχνικές
εγκαταστάσεις όπως, για παράδειγμα, αυτές που προανα­
φέρονται για τη μελέτη της θερμοπυρηνικής σύντηξης.
Αυτό δεν μπορεί βέβαια να δικαιολογηθεί από το γεγονός
ότι το 1987 είναι ένα μεταβατικό έτος. Πράγματι, αυτό
ακριβώς το γεγονός καθιστά το 1987 κατάλληλο να
προδιαγράψει τις μελλοντικές εξελίξεις.
Τέλος παραμένει ασαφής η δραστηριότητα στήριξης της
βιομηχανίας, η οποία συνδέεται κατά κύριο λόγο με το
πρόγραμμα «υλικά και διαρθρώσεις», τα χαρακτηριστικά
του οποίου δεν είναι αρκετά σαφή.
4.2. Ο ρόλος της άμεσης έρευνας
Θα πρέπει επίσης να εξεταστεί η τάση για ποσοτικό περιο­
ρισμό της δραστηριότητας του ΚΚΕρ. που έρχεται σε
αντίφαση με την ανάθεση νέων καθηκόντων, καθώς και
με την επιβεβαίωση και την ενίσχυση των προηγούμενων
και παραδοσιακών αρμοδιοτήτων του.
Γι' αυτό το λόγο, προτείνεται να αναχαιτισθεί η τάση για
περιθωριοποίηση της άμεσης έρευνας σε σχέση με το
σύνολο των κοινοτικών ενεργειών. Η ενέργεια αυτή θα
κατέλθει από το 30% του συνόλου στο 15% από το 1987,
όπως προβλέπεται στο έγγραφο.
Η τάση για περιορισμό του ΚΚΕρ. επιβεβαιώνεται επίσης
και στο μέρος του εγγράφου που αφιερώνεται στη διοί­
κηση του προσωπικού. Σ'αυτό το μέρος, αναφέρεται η
πρόθεση της Επιτροπής να προορισθεί ορισμένος αριθμός
θέσεων για το προσωπικό που πρόκειται να φύγει ύστερα
από κάποια παραμονή στο κέντρο και προγραμματίζεται
η επιβράδυνση ορισμένων προσλήψεων ώστε να συμπλη­
ρωθεί ο αριθμός των οργανικών θέσεων που είχαν αρχικά
Αριθ. C 333/60 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 29. 12. 86
χορηγηθεί στο ΚΚΕρ. από το Συμβούλιο των Υπουργών
(και ο οποίος δεν συμπληρώθηκε ποτέ) με σκοπό να εξοι­
κονομηθούν 3 εκατομμύρια ECU σε δύο έτη.
Ο προγραμματισμός αυτός δεν διεψεύδεται από την πρό­
ταση για την αναθεώρηση του προγράμματος για το 1987.
Η ΟΚΕ θεωρεί ως απαράδεκτη —στη σημερινή κατά­
σταση, στην οποία η Κοινότητα έχει αναλάβει να προωθή­
σει ενεργά την έρευνα στην Ευρώπη— την πραγματοποί­
ηση οικονομιών διαμέσου της δέσμευσης των πιστώσεων.
Κάθε μέτρο που ευνοεί την κινητικότητα του προσωπικού
και τη συνεργασία του με κρατικούς φορείς και επιχειρή­
σεις πρέπει να προωθείται, χωρίς ωστόσο να παραβλέ­
πονται οι βαθύτερες επαγγελματικές του επιθυμίες.
Ύστερα από τη διεύρυνση της Κοινότητας από 10 σε 12
μέλη, τα νέα κράτη μέλη θα πρέπει να συμμετάσχουν στο
ΚΚΕρ. και, εφόσον κριθεί απαραίτητη η ίδρυση μιας νέας
εγκατάστασης του ΚΚΕρ., να δοθεί προτεραιότητα σ'
αυτά.
Γενικότερα, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να αναπτύξει η Επι­
τροπή, διαμέσου του ΚΚΕρ. επίσης, μια πολιτική επιστη­
μονικής συνεργασίας με χώρες άλλων γεωγραφικών περι­
οχών.
4.3. Συντονισμός των δραστηριοτήτων τον ΚΚΕρ.
Ένας από τους κυρίους στόχους στην παρούσα φάση είναι
η βελτίωση της ενσωμάτωσης των δραστηριοτήτων του
ΚΚΕρ. στις προσπάθειες των κρατών μελών και της βιο­
μηχανίας στον ερευνητικό τομέα.
Αλλά αυτό δεν μπορεί βέβαια να πραγματοποιηθεί αν δεν
προσδιορισθούν σαφώς οι όροι και οι διαδικασίες της
συνεργασίας, αν μειωθεί το προσωπικό που απασχολείται
στην κοινοτική έρευνα και αν δε διασφαλιστούν τα
δικαιώματα και η υπερεθνική ιδιότητα των ερευνητών
—πράγμα που σημαίνει ειδικά προσόντα και αναγνώ­
ριση— συνθήκες εργασίας που να ευνοούν την ανάπτυξη
των δημιουργικών του δυνατοτήτων, και γεωγραφική-
επαγγελματική κινητικότητα, με αντίστοιχα δικαιώματα
και καθήκοντα, μεταξύ των οποίων η δυνατότητα
επανένταξης στον φορέα από τον οποίο προέρχεται.
Αν δεν υπάρξουν αυτές οι προϋποθέσεις, θα αποδυναμω­
θούν οι κοινές προσπαθείς, ο βαθμός, η ποιότητα και η
αποτελεσματικότητα του συντονισμού και της υπερεθνι­
κής τεχνικοεπιστημονικής συνεργασίας.
Η πραγματική ενίσχυση του ΚΚΕρ. και η κατάλληλη
αναδιάρθρωση του μπορούν να επιτευχθούν είτε με μια
πιο ορθολογική χρησιμοποίηση του ήδη διαθέσιμου δυνα­
μικού του και με τη διόρθωση των ατελειών της λειτουρ­
γίας του είτε με την αύξηση του προσωπικού στους τομείς
που χρειάζονται κάτι τέτοιο και με τη διασφάλιση των
δικαιωμάτων των ερευνητών.
Η αύξηση της κινητικότητας του ερευνητικού προσωπι­
κού είναι ένας από 'τους στόχους που θα πρέπει να επιδιω­
χθούν γι να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα του ΚΚΕρ.
Δεν θα πρέπει όμως να λησμονηθεί ούτε να υπεκτιμηθεί
το γεγονός ότι στο κοινωνικό επίπεδο η ανεπαρκής κοινω­
νικής ασφάλεια λόγω της έλλειψης μιας πραγματικής
αγοράς αποτελεί μια από τις βασικές αιτίες της δυσκαμ­
ψίας. Σ' αυτό το στάδιο, το σχέδιο για μια Ευρώπη των
ερευνητών που έχει προταθεί θα πρέπει να διασαφηνισθεί
και να προσιοριστεί ποσοτικά ως το βασικό πλαίσιο
αναφοράς για την κινητικότητα του επιστημονικού προ­
σωπικού και την βελτίωση των συνθηκών έρευνας και
εργασίας.
4.4. Διάρθρωση του ΚΚΕρ.
Μολονότι η διάρθρωση των οργάνων της αποτελεί ένα
εσωτερικό θέμα της Επιτορπής, η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο
να συστήσει μια αναδιάρθρωση με σκοπό να ενθαρρυνθεί
η πρωτοβουλία των ερευνητών και να ενεργοποιηθεί, με
τη συνένωση σε μονάδες εργασίας προσαρμοσμένες και
ευέλικτες, το αίσθημα ευθύνης τους και το ενδιαφέρον
τους για την εκτέλεση των επιστημονικών εργασιών που
τους έχουν ανατεθεί.
Γι' αυτό το λόγο, η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή και στο
Συμβούλιο μια διάρθρωση ομοσπονδιακή και πιο ευέ­
λικτη η οποία σε γενικές γραμμές θα μπορούσε να περι­
γραφεί ως εξής:
— κοινό κέντρο ερευνών και αντίστοιχη διεύθυνση,
— ερευνητικά κέντρα με κατάλληλα προσδιορισμένες
αρμοδιότητες για τα κυριότερα πεδία δραστηριότητας,
με αποφυγή κάθε απομονωτισμού και βελτίωση της
συνεργασίας,
— κοινές εγκαταστάσεις κατανεμημένες στο μέτρο του
δυνατού σε διάφορες χώρες, και κυρίως σ' αυτές που
προσχώρησαν πρόσφατα στην ΕΟΚ,
— ευέλικτες μονάδες εργασίας για τα κυριότερα θέματα,
μεταξύ άλλων για τη λειτουργική έρευνα για την εκτέ­
λεση των σημαντικών σχεδίων,
— υπηρεσία ειδικευμένη στην ανάπτυξη των επαφών, την
κατάρτιση, την ανταλλαγή πληροφοριών και
εμπειριών με τα εθνικά κέντρα ερευνών, τις εθνικές και
κοινοτικές οικονομικές και κοινωνικές δυνάμεις, την
κοινή γνώμη, άλλα όργανα και αρχές μέσω των οποίων
εκφράζεται, με τη δημιουργία τράπεζας δεδομένων
προσιτής σε όλους. Οι δραστηριότητες αυτές θα πρέπει
να έχουν σαν συνέπεια να γίνει εμφανής η αποτελεσμα­
τικότητα του ΚΚΕρ.
Για την επίτευξη των στόχων αυτών, θα ήταν σκόπιμο να
διαρθρωθεί το ΚΚΕρ. σε λειτουργικές μονάδες που να
έχουν συγκεκριμένη μορφή, λειτουργίες και στόχους που
να έχουν καθορισθεί σαφώς και διαφάνεια από την άποψη
της χρηματοδότησης.
Κάθε μονάδα με αντικείμενο έρευνας συγκεκριμένο τομέα
της τεχνολογικής έρευνας, ανάπτυξης και επίδειξης που
χρηματοδοτείται από την Κοινότητα (υγεία και ασφάλεια,
προστασία του περιβάλλοντος, συνθήκη, δραστηριότητες
υποστήριξης της εσωτερικής αγοράς και άλλους ενδεχο­
μένως τομείς, όπως για παράδειγμα η προώθηση της βιο­
μηχανικής ανταγωνιστικότητας) θα πρέπει να διευθύνεται
από αρμόδιο και υπεύθυνο άτομο.
Το έγγραφο της Επιτροπής για το πρόγραμμα 1987, μολο­
νότι επιβεβαιώνει την πρόταση για μια διαρθρωτική
αναπροσαρμογή του ΚΚΕρ. και ιδιαίτερα του κέντρου
29. 12. 86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 333/61
της Ίσπρα, δεν παρέχει επαρκείς ενδείξεις ώστε να φανεί
κατά πόσο οι αναπροσαρμογές αυτές γίνονται προς την
κατεύθυνση που αναφέρεται παραπάνω. Ωστόσο, φαίνεται
θετική η άποψη της εξισορρόπησης της διαχείρισης των
προγραμμάτων με τη διαχείριση των επιστημονικών τμη­
μάτων καθώς και η άποψη της επίτευξης καλύτερης συνερ­
γασίας μεταξύ των ιδρυμάτων.
4.5. Ειδικές υποδείξεις
Με στόχο πάντα να έχει η δράση του ΚΚΕρ. και της
Επιτροπής σ' αυτό το πεδίο μεγαλύτερη αποτελεσματικό­
τητα και ορθολογική οργάνωση και να είναι πιο έγκαιρη,
η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να διατυπώσει ορισμένες υποδεί­
ξεις και συστάσεις. Αυτές μπορούν να συνοψισθούν ως
εξής:
Αναδιάρθρωση
Να ληφθούν γρήγορα οι αποφάσεις που είναι αναγκαίες
στο υπηρεσιακό και λειτουργικό επίπεδο για την πραγμα­
τική αναδιάρθρωση του ΚΚΕρ. όχι ως κέντρου με δύο
διαφορετικές αποστολές ασυμβίβαστες μεταξύ τους
—πυρηνική και μη πυρηνική— αλλά ως ενιαίου κοινού
κέντρου, ανεξάρτητου και με ομοσπονδιακή οργάνωση,
στο οποίο υπάγονται διάφοροι τομείς συμπληρωματικοί,
έστω και αν τα χαρακτηριστικά και οι διαστάσεις τους
μπορούν να ποικίλλουν ανάλογα με τις περιπτώσεις και
τις απαιτήσεις της στιγμής.
Έλεγχοι
Δεν πρέπει να λησμονείται το γεγονός ότι οι διαδικασίες
ελέγχου που εφαρμόζονται από την Επιτροπή συχνά προ­
καλούν σπατάλη των πόρων και απογοήτευση στο προ­
σωπικό. Θα ήταν σκόπιμο συνεπώς να αντικατασταθούν με
εκχώρηση αρμοδιοτήτων στους υπεύθυνους των μονάδων
έρευνας και συγχρόνως να προβλεφθούν μεταγενέστεροι
έλεγχοι.
Δαπάνες έρευνας και προϋπολογισμός
Να αναζητηθεί μια αποδεκτή και εφικτή εναλλακτική
λύση στην εξοικονόμηση πόρων που προβλέπεται να
γίνουν σε βάρος των προσλήψεων. Γι' αυτό το λόγο, θα
ήταν σκόπιμο με την ευκαιρία της υποβολής στο Συμβού­
λιο των νέων προσανατολισμών στους οποίους συγκα­
ταλέγονται και οι διαρθρωτικοί, να γίνει μια αναδιάρ­
θρωση του προϋπολογισμού του ΚΚΕρ. Όπως συμβαίνει
και με τις άλλες κοινοτικές δραστηριότητες, οι δαπάνες
διαχείρισης του μόνιμου προσωπικού θα μπορούσαν να
διαχωρισθούν από τις ειδικές πιστώσεις για τις ερευνητι­
κές δραστηριότητες και να αποδοθούν στο γενικό προϋπο­
λογισμό λειτουργίας της Επιτροπής και γενικά να μην
Βρυξέλλες, 27 Νοεμβρίου 1986.
υπολογιστούν ως άμεσες ερευνητικές δαπάνες. Θα πρέπει
επιπλέον να ευνοηθεί η πρόσληψη προσωπικού με
απόσπαση από κρατικούς φορείς ώστε να εξασφαλισθεί η
συνεγασία τους με το ΚΚΕρ.
Αξιοποίηση της έρευνας
Καλύτερη αξιοποίηση και δημοσίευση των αποτελεσμά­
των των ερευνητικών εργασιών και των άλλων δραστηριο­
τήτων που συνδέονται με αυτές, όπως οι δραστηριότητες
παροχής βοήθειας στις διάφορες Γενικές Διευθύνσεις της
ΕΟΚ και στα εθνικά κέντρα ερευνών, συνεργασίας και
υποστήριξης σε διάφορες χώρες και βιομηχανίες, με τη
βελτίωση συγχρόνως των προγραμμάτων στον τομέα των
δημοσιών σχέσεων, τα οποία τώρα απασχολούν υπερβο­
λικά τα διευθυντικά στελέχη. Αυτά τα καθήκοντα πρέπει
να εκτελούνται με την κατάλληλη προσαρμογή των
αντίστοιχων δομών.
Προσωπικό και κοινωνικά προβλήματα
Εδραίωση μιας διαρκούς και αποτελεσματικής σχέσης
μεταξύ του ΚΚΕρ. και της Οικονομικής και Κοινωνικής
Επιτροπής, των τμημάτων της, των κοινοτικών δυνάμεων
και κοινωνικών εταίρων, τόσο αφορά τα προγράμματα
όσο και τα θέμλατα που έχουν μεγαλύτερη επικαιρότητα
και τα κοινωνικά προβλήματα που συνδέονται με την
οργάνωση του.
Σχέδιο απόφασης
Η ΟΚΕ τονίζει ότι το κείμενο της πρότασης απόφασης
του Συμβουλίου για το πρόγραμμα 1987 περιλαμβάνει
κυρίως γενικές και διοικητικές αιτιολογικές αναφορές, οι
οποίες είναι ανάλογες προς εκείνες των προηγούμενων
προγραμμάτων, και οι οποίες δεν βασίζονται επαρκώς στις
πιο πρόσφατες κοινοτικές επιλογές και προτεραιότητες
που προκύπτουν από στοιχεία και καινοτομίες μεγάλης
σημασίας, όπως για παράδειγμα οι νέοι προσανατολισμοί
και στόχοι της Κοινότητας της τεχνολογίας, το
πρόγραμμα Εύρηκα, η έρευνα με τριμερή χρηματοδότηση,
η ανάγκη εφαρμογής του άρθρου 3 της συνθήκης Ευρατόμ
και αύξησης της πυρηνικής ασφάλειας, το περιεχόμενο
της ενιαίας πράξης το οποίο αναφέρεται στην έρευνα, οι
συνέπειες και τα διδάγματα που αποκομίσθηκαν από την
καταστροφή του Τσερνομπίλ και άλλα πυρηνικά ατυχή­
ματα, κλπ.
Η ΟΚΕ —χωρίς να επιθυμεί να υποκαταστήσει άλλα
όργανα όσον αφορά τη διατύπωση της απόφασης, και
αντιλαμβανόμενο, για παράδειγμα, ότι είναι δύσκολο να
γίνει αναφορά στην ενιαία πράξη εφόσον δεν έχει ακόμη
επικυρωθεί από ολα τα κράτη μέλη— περιορίζεται στο να
θέσει το πρόβλημα αυτό με τη βεβαιότητα ότι η Επιτροπή
θα εξεύρει μια λύση για να εκσυγχρονίσει το κείμενο του
σχεδίου απόφασης και να ενισχύσει την αιτιολογία του.
Ο Πρόεδρος
της Οικονομικής και Κοινωνικής
Επιτροπής
Alfons MARGOT


Full & Egal Universal Law Academy