Πρόγραμμα " Η Ευρώπη κατά του καρκίνου ": Πρόταση προγράμματος δράσης 1987-1989 συμπεριλαμβανομένου σχεδίου απόφασης του Συμβουλίου για την πληροφόρηση του κοινού και την επιμόρφωση του υγειονομικού προσωπικού σε καρκινολογικά θέματα

26. 2. 87
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων
Αριθ. C 50/1
II
(Προπαρασκευαστικές πράξεις)
ΕΠΙΤΡΟΠΗ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «Η ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ»
Πρόταση προγράμματος δράσης 1987-1989
συμπεριλαμβανομένου σχεδίου απόφασης του Συμβουλίου για την πληροφόρηση του κοινού και την
επιμόρφωση του υγειονομικού προσωπικού σε καρκινολογικά θέματα
COM(86) 717 τελικό
(Υποβληθείσα από την Επιτροπή στο Συμβούλιο στις 17 Δεκεμβρίου 1986)
(87/C 50/01)
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Τον Ιούνιο του 1985, στο Μιλάνο, και το Δεκέμβριο του 1985, στο Λουξεμβούργο, οι πρόεδροι κρατών
και κυβερνήσεων των δώδεκα κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας υπογράμμισαν «τη
σημασία της κατάρτισης ενός ευρωπαϊκού προγράμματος καταπολέμησης του καρκίνου», προκει­
μένου η ευρωπαϊκή οικοδόμηση όχι μόνο να συνεισφέρει στον αναγκαίο βαθμό στην καταπολέμηση
της μάστιγας αυτής, αλλά και να προσλάβει μια άλλη διάσταση, ευαισθητοποιούμενη περισσότερο
στις ανησυχίες των πολιτών.
Για να υλοποιηθεί η διακήρυξη αυτή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, και για να καταρτισθεί πρόταση
προγράμματος «η Ευρώπη κατά του καρκίνου», συστάθηκε τον Ιανουάριο του 1986 κάτω από την
αιγίδα της Επιτροπής μια επιτροπή διαπρεπών καρκινολόγων (ν). Οι προτάσεις που ακολουθούν
αφορούν τα τρία πρώτα έτη εκτέλεσης του προγράμματος, και στηρίζονται βασικά στα συμπερά­
σματα της επιτροπής αυτής, της οποίας πρέπει να υπογραμμισθεί η προθυμία, η αφοσίωση και η
ποιότητα των εργασιών.
Εξάλλου, η εν λόγω εργασία χρησιμοποιεί επίσης σε μεγάλη έκταση τα πορίσματα των μελετών και
των ερευνών που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί —ή βρίσκονται υπό εκτέλεση— στα πλαίσια του
Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και της ειδικευμένης υπηρεσίας του: του Διεθνούς Κέντρου
Καρκινολογικών Ερευνών (ΔΚΚΕ).
Η εν λόγω πρόταση για πρόγραμμα δράσης 1987-1989 καλύπτει τους ακόλουθους τέσσερις τομείς:
— την πρόληψη του καρκίνου: στις 7 Ιουλίου 1986, το Συμβούλιο και οι αντιπρόσωποι των κρατών
μελών που συνήλθαν στα πλαίσια του Συμβουλίου ενέκριναν ψήφισμα με το οποίο καθόρισαν τους
κύριους άξονες της πτυχής «πρόληψη» του ευρωπαϊκού προγράμματος καταπολέμησης του
καρκίνου (2). Η παρούσα ανακοίνωση αποσκοπεί στην υλοποίηση του ψηφίσματος αυτού μέσω της
υποβολής τριάντα περίπου προτάσεων για κοινοτικές δράσεις,
— την ενημέρωση και υγειονομική εκπαίδευση του κοινού και την κατάρτιση του υγειονομικού
προσωπικού στα σχετικά με τον καρκίνο θέματα- το σχέδιο απόφασης του Συμβουλίου που
επισυνάπτεται στην παρούσα ανακοίνωση αφορά ακριβώς τον τομέα αυτόν,
Ρ) Η επιτροπή διαπρεπών καρκινολόγων αποτελείται από τις ακόλουθες προσωπικότητες: Καθηγητής C. De Duve,
αναπληρωτής: Καθηγητής Boon (Βέλγιο), Καθηγητής C. Schmidt (Γερμανία), Καθηγητής Ε. Grundmann
(Γερμανία), Δρ Ο. Moeller Jensen (Δανία), Καθηγητής J. Estape (Ισπανία), Καθηγητής Μ. Tubiana (Γαλλία),
Δρ Β. Βασίλαρος (Ελλάδα), Δρ Μ. Moriarty (Ιρλανδία), Καθηγητής U. Veronesi (Ιταλία), Καθηγητής Μ. Dicato
(Λουξεμβούργο), Δρ R. Kroes (Κάτω Χώρες), Καθηγητής J. Conde (Πορτογαλία), Καθηγητής Ν. Bleehen
(Ηνωμένο Βασίλειο). Από τον Ιανουάριο 1987, η Σουηδία θα εκπροσωπείται από τον Καθηγητή J. Einhorn, ως
παρατηρητή.
(2) ΕΕ αριθ. C 184 της 23. 7. 1986, σ. 19.
Αριθ. € 50/2
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ^ , ^ . 8 7
^τηνέρευναγιατον καρκίνοι το Νοέμβριο του 198 ,^ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαβίβασε στο
Συμβούλιο Υπουργών της Ευρωπαϊκής Κοινότηταςπρότασηκανονισμού^γιατην ανάληψη
τέταρτου προγράμματος συντονισμού της ιατρικής έρευνας Ο ^ ^ ^ ^ ^ βαρούσα ανακοίνωση
επεξηγεί και αποσαφηνίζει τη διάσταση τουεν λόγω προγράμματος τη σχετική με τηνέρευνα κατά
του καρκίνου.
Ορισμένες από τις προτεινόμενες δράσεις εμπίπτουν απευθείας στις διαχειριστικές αρμοδιότητες της
ΕυρωπαϊκήςΕπιτροπής.Στη βάση αυτή,θα τεθούν σεε^αρμογήόπωςέχουν,οιπερισσότερες μάλιστα
ήδηαπότο ί987. Ωστόσο, η ανακοίνωση αυτή περιέχει βασικάπροτάσειςδράσηςτιςοποίεςη
ΕπιτροπήτωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτωνπροτίθεταιναδιαβιβάσει,απότο ί987ώςτο ί989,στο
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για γνωμοδότηση και στο Συμβούλιο των Υπουργών της Ευρωπαϊκής
Κοινότητας, για έγκριση, Ως εκ τούτου, οι προτάσεις αυτές υπόκεινται σε μεταγενέστερες τροποποιώ
ήσεις.
0) ΟΟΜ(86) 549, τελικό της 29. 10. 1986.
26. 2. 87
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων
Αριθ. C 50/3
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Γενική εισαγωγή 6
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ 8
Ι. Η ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ
Προτεινόμενη δράση 1 ('): Εναρμόνιση προς τα άνω της φορολογίας των βιομηχανοποιημένων
καπνών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 11
Προτεινόμενη δράση 2: Χρηματοδότηση εθνικών δράσεων πρόληψης μέσω της αύξησης της φορολογίας των
βιομηχανοποιημένων καπνών 12
Δράση 3 (2): Δημοσίευση από τη Στατιστική Υπηρεσία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων δεικτών τιμών που δεν θα
περιλαμβάνουν τον καπνό . ..·.' 12
Προτεινόμενη δράση 4: Εναρμόνιση της επισήμανσης των τσιγάρων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 12
Προτεινόμενη δράση 5: Απαγόρευση των τσιγάρων με υψηλή περιεκτικότητα σε πίσσα 12
Προτεινόμενη δράση 6: Εναρμόνιση των προτύπων μέτρησης των συστατικών του καπνού 12
Προτεινόμενη δράση 7: Απαγόρευση της πώλησης αφορολόγητου καπνού στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα . . 13
Προτεινόμενη δράση 8: Προστασία των παιδιών από την πώληση καπνού 13
Προτεινόμενη δράση 9: Μείωση της παραγωγής καπνού, αναπροσανατολισμός προς τις λιγότερο βλαβερές
ποικιλίες και εξέταση των δυνατοτήτων μετατροπής 13
Προτεινόμενη δράση 10: Εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού στον αγώνα κατά του
καπνίσματος 14
Προτεινόμενη δράση 11: Μελέτη των εθνικών διατάξεων και επεξεργασία προτάσεων για τη διακοινοτική
νομοθετική ρύθμιση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους 14
Προτεινόμενη δράση 12: Μελέτη των εθνικών διατάξεων και επεξεργασία προτάσεων για τη διακοινοτική
νομοθετική ρύθμιση του περιορισμού της διαφήμισης του καπνού 14
Δράση 13: Συγκριτικός απολογισμός των εκστρατειών παροχής βοήθειας στους καπνιστές για την
αποτοξίνωση τους 14
Δράση 14: Ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με την καταπολέμηση του καπνίσματος 14
II. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ
Δράση 15: Ανάλυση των διαθέσιμων πληροφοριών και δεδομένων για το θέμα «διατροφή και καρκίνος» . 18
Δράση 16: Επεξεργασία συστάσεων διαιτητικού χαρακτήρα κατά του καρκίνου, προσαρμοσμένων σε
καθεμία από τις επιμέρους κατηγορίες παραγόντων 18
Προτεινόμενη δράση 17: Εναρμόνιση της επισήμανσης (ετικέτες) του θρεπτικού περιεχομένου των τροφίμων
στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 18
Προτεινόμενη δράση 18: Προστασία των καταναλωτών από ορισμένα τρόφιμα 18
Δράση 19: Αναπροσαρμογή των υφισταμένων εκστρατειών πληροφόρησης για τη διατροφή 18
Δράση 20: Οργάνωση νέων ενημερωτικών εκστρατειών για τα συνιστώμενα τρόφιμα 19
Προτεινόμενη δράση 21: Προώθηση των πιο ενδεδειγμένων τροφίμων και τεχνικών 19
Δράση 22: Συγκριτικός απολογισμός των δοκιμαστικών εφαρμογών σε θέματα διατροφής 19
Δράση 23: Ανταλλαγή πληροφοριών στο θέμα «διατροφή και καρκίνος» 19
III. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΝΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ
Προτεινόμενη δράση 24: Προστασία από τις ιοντίζουσες ακτινοβολίες και παρακολούθηση των επιπτώσεων
του Τσερνομπίλ 27
Δράση 25: Σύσταση ομάδας παρακολούθησης και σύνταξη καταλόγου υπόπτων ως καρκινογόνων χημικών
ουσιών 27
Δράση 26: Επιτάχυνση των εργασιών σε κοινοτικό επίπεδο και σύσταση ειδικής ομάδας για την ταξινόμηση
και την επισήμανση των καρκινογόνων ουσιών 27
Προτεινόμενη δράση 27: Έκδοση των οδηγιών για την προστασία των εργαζομένων που βρίσκονται στο
στάδιο της εξέτασης στο Συμβούλιο 29
Προτεινόμενη δράση 28: Νέες οδηγίες για την προστασία των εργαζομένων από καρκινογόνους ουσίες . . 29
Προτεινόμενη δράση 29: Βελτίωση της πρακτικής οργάνωσης της πρόληψης των επαγγελματικών καρκίνων
μέσα στην επιχείρηση, συμπεριλαμβανομένης της ενημέρωσης των εργοδοτών και των εργαζομένων . . . . 29
Προτεινόμενη δράση 30: Νέα μέτρα προστασίας του κοινού από τις καρκινογόνους ουσίες 30
(') Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα επεξεργαστεί τις εν λόγω προτεινόμενες δράσεις και θα τις υποβάλλει από το 1987 έως
το 1989 στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, για γνωμοδότηση, και στο Συμβούλιο των Υπουργών της Ευρωπαϊκής
Κοινότητας για έγκριση.
(2) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα πλαίσια των διαχειριστικών της αρμοδιοτήτων θα θέσει σε εφαρμογή τις
περισσότερες από τις εξαγγελθείσες δράσεις ήδη από το 1987.
Αριθ. C 50/4
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
IV. ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΙ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ
Δράση 31: Προώθηση πολιτικής για το συστηματικό εντοπισμό και την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του
τραχήλου της μήτρας και του μαστού 31
Δράση 32: Αξιολόγηση και βελτίωση της πολιτικής για το συστηματικό εντοπισμό και την έγκαιρη διάγνωση
άλλων συνηθισμένων καρκίνων 32
V. «ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ»
Δράση 33: Εκλαΐκευση του «ευρωπαϊκού κώδικα πρόληψης του καρκίνου» 33
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 33
Ι. ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ
Δράση 34: Απογραφή των ευρωπαϊκών ιδιωτικών οργανισμών καταπολέμησης του καρκίνου 34
Δράση 35: Συγκριτικός απολογισμός των ιδιωτικών ή δημόσιων εκστρατειών ενημέρωσης για την πρόληψη
του καρκίνου 35
1. Προβλεπόμενες δράσεις για το 1987
Δράση 36: Ευαισθητοποίηση των μέσων ενημέρωσης για την πρόληψη του καρκίνου και το πρόγραμμα «η
Ευρώπη κατά του καρκίνου» 35
Δράση 37: Διενέργεια δημοσκόπησης από το Ευρωβαρόμετρο σχετικά με τις τάσεις των Ευρωπαίων
μπροστά στον καρκίνο και την πρόληψη του 35
Δράση 38: Συμβολή στη χρηματοδότηση εκλαϊκευμένων τηλεοπτικών εκπομπών για την πρόληψη του
καρκίνου 36
Δράση 39: Διάδοση του «ευρωπαϊκού κώδικα πρόληψης του καρκίνου» με την ευκαιρία των αθλητικών
και πολιτιστικών εκδηλώσεων που θα γίνουν υπό την αιγίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 36
Δράση 40: Εκδηλώσεις για την επέτειο του πρώτου έτους εφαρμογής του προγράμματος «η Ευρώπη κατά
του καρκίνου» 36
Δράση 41: Προετοιμασία των δράσεων που θα αναληφθούν το 1989, το «Ευρωπαϊκό έτος ενημέρωσης για
τον καρκίνο» 37
2. Προτεινόμενες δράσεις για το 1988
Προτεινόμενη δράση 42: Οργάνωση μιας «Ευρωπαϊκής εβδομάδας κατά του καρκίνου» που θα
χρησιμεύσει σαν δοκιμή για την εκστρατεία που θα πραγματοποιηθεί το 1989 με θέμα «Ευρωπαϊκό έτος
της ενημέρωσης για τον καρκίνο» 37
Προτεινόμενη δράση 43: Διεύρυνση κατά το 1988 των δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την
πρόληψη του καρκίνου που έχουν αναληφθεί το 1987 37
3. Προτεινόμενες δράσεις για το 1989
Προτεινόμενη δράση 44: Ευαισθητοποίηση των εκπαιδευτικών και του υγειονομικού προσωπικού για τη
διάδοση των ευρωπαϊκών «εντολών» πρόληψης του καρκίνου 38
Προτεινόμενη δράση 45: Οργάνωση εκστρατείας με χρήση των μέσων ενημέρωσης που να απευθύνεται στο
κοινό: «Οι δώδεκα ημέρες των Δώδεκα κατά του καρκίνου» 38
Προτεινόμενη δράση 46: Διεύρυνση κατά το 1989 των δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την
πρόληψη του καρκίνου που ολοκληρώθηκαν το 1987 και 1988 38
II. ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Δράση 47: Κατάρτιση ενός συγκριτικού απολογισμού για τα προγράμματα υγειονομικής εκπαίδευσης στα
εκπαιδευτικά ιδρύματα της Ευρώπης 39
Προτεινόμενη δράση 48: Υποβολή προτάσεων βελτίωσης των προγραμμάτων υγειονομικής εκπαίδευσης στην
Ευρώπη 39
Προτεινόμενη δράση 49: Διάθεση παιδαγωγικού υλικού υγειονομικής εκπαίδευσης 39
Προτεινόμενη δράση 50: Συμβολή στη χρηματοδότηση τηλεοπτικών εκπομπών υγειονομικής εκπαίδευσης για
την πρόληψη και τη θεραπεία του καρκίνου 39
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΤΟΥ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ 39
Δράση 51: Συγκριτική εξέταση των συστημάτων κατάρτισης σε πανεπιστημιακές σχολές υγειονομικού
προσωπικού 42
Προτεινόμενη δράση 52: Κατάρτιση προτάσεων για τη βελτίωση της οργάνωσης των ιατρικών σπουδών στον
τομέα του καρκίνου 43
Δράση 53: Κινητικότητα σπουδαστών ιατρικής και σπουδαστών ειδικότητας νοσοκόμου 43
Προτεινόμενη δράση 54: Από κοινού ανάπτυξη παιδαγωγικού υλικού και δοκιμή του υλικού αυτού στις
διάφορες πανεπιστημιακές ιατρικές σχολές με την ευκαιρία του «ευρωπαϊκού έτους για την πρόληψη του
καρκίνου» 44
Δράση 55: Ανταλλαγή εμπειρίας στον τομέα της συνεχούς κατάρτισης 44
Προτεινόμενη δράση 56: Από κοινού ανάπτυξη λογικού για τα συστήματα εμπειρογνωμόνων 44
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/5
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Η ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 44
Προτεινόμενη δράση 57: Χορήγηση ευρωπαϊκών υποτροφιών για την αύξηση της κινητικότητας των
ερευνητών που ασχολούνται με τον καρκίνο 46
Ι. ΕΡΕΥΝΕΣ ΠΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ, ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ
ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΤΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ
Α. Βελτίωση των συστημάτων πληροφόρησης όσον αφορά τη συχνότητα και τη φύση των καρκίνων . . . . 46
Προτεινόμενη δράση 58: Συγκριτική εξέταση των υπαρχόντων μητρώων περιστατικών καρκίνου και
συστάσεις για τον ελάχιστο βαθμό δεδομένων που είναι επιθυμητό να περιέχουν όπως και για τις συνθήκες
πρόσβασης στα εν λόγω δεδομένα 46
Β. Επιδημιολογικές έρευνες για τη βελτίωση της πρόληψης 47
Προτεινόμενη δράση 59: Ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού συντονισμού της ιατρικής έρευνας για τη σχέση
μεταξύ διατροφής και καρκίνου 47
Προτεινόμενη δράση 60: Ενίσχυση της ευρωπαϊκής έρευνας για τα περιστατικά καρκίνου που οφείλονται
στις συνθήκες εργασίας 47
Δράση 61: Συνέχιση της συγχρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα των ερευνών για την
πρόληψη των καρκίνων που επάγονται από ακτινοβολίες 48
Δράση 62: Συνέχιση της συγχρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα των ερευνών σχετικά με
τους καρκινογόνους παράγοντες του περιβάλλοντος 48
Προτεινόμενη δράση 63: Ανάπτυξη ενός συντονισμού σε ευρωπαϊκή κλίμακα της ιατρικής έρευνας με
θέμα: καρκίνος και αναπαραγωγή 48
Προτεινόμενη δράση 64: Ανάπτυξη ενός συντονισμού σε ευρωπαϊκή κλίμακα της ιατρικής έρευνας
σχετικά με το παθητικό κάπνισμα 48
Γ. Έρευνες για τη βελτίωση του ελέγχου και της διάγνωσης 49
Προτεινόμενη δράση 65: Συνέχιση του συντονισμού σε ευρωπαϊκή κλίμακα της ιατρικής έρευνας σχετικά
με την αυτοματοποιημένη ιστολογική ανάλυση 49
Προτεινόμενη δράση 66: Συνέχιση του συντονισμού σε ευρωπαϊκή κλίμακα της έρευνας στον τομέα των
τεχνικών απεικόνισης για ιατρικούς σκοπούς 49
II. ΕΡΕΥΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ
Προτεινόμενη δράση 67: Ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνεργασίας όσον αφορά την ιατρική έρευνα στον τομέα
του ελέγχου των πολυκλαδικών (multicentres) 50
Δράση 68: Συγχρηματοδότηση ενός ευρωπαϊκού δικτύου από τράπεζες δεδομένων σχετικών με τις
καλλιέργειες κυττάρων που παράγουν μονοκλωνικά αντισώματα 51
Δράση 69: Συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ερευνών γύρω από τη γενετική μηχανική και τη
μηχανική των πρωτεϊνών, για την παραγωγή αντικαρκινικών φαρμάκων 52
Προτεινόμενη δράση 70: Συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ερευνών για την «επιλεκτικό­
τητα» (ciblage) των αντικαρκινικών φαρμάκων 52
Δράση 71: Συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ερευνών για τη φαρμακολογία των ουσιών που
χρησιμοποιούνται κατά των όγκων 52
Προτεινόμενη δράση 72: Εναρμόνιση των προτύπων δοκιμασίας των αντικαρκινικών φαρμάκων 53
III. ΒΑΣΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ
Προτεινόμενη δράση 73: Συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ερευνών για το γένωμα (genome)
και τους ανθρώπινους ογκογόνους παράγοντες 54
Προτεινόμενη δράση 74: Συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ερευνών για τους ανιχνευτές
νουκλεϊκών οξέων 54
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Δράση 75: Τακτική αξιολόγηση του προγράμματος δράσης 1987-1989 με τη βοήθεια της επιτροπής ευρωπαίων
καρκινολόγων και πραγματοποίηση συνολικού απολογισμού το 1989 55
Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου 56
Αριθ. C 50/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Χωρίς αμφιβολία τόσο αρχαίος όσο και η καταγωγή του ανθρώπου — η γνάθος της Κανάμ, ηλικίας
πεντακοσίων χιλιάδων ετών, φέρει ήδη τα ίχνη του (') —, πολύμορφος στις εκδηλώσεις του — σήμερα
απαριθμούνται πολλές εκατοντάδες διαφορετικών ειδών — πολύ διαδεδομένος στις ανεπτυγμένες
κοινωνίες που ζούμε — σήμερα ένας Ευρωπαίος στους τέσσερις τον αντιμετώπισε, τον αντιμετωπίζει ή
θα τον αντιμετωπίσει —, ο καρκίνος εξακολουθεί να θεωρείται ως μια μυστηριώδης ασθένεια που
χαρακτηρίζεται από αποδιοργάνωση ορισμένων κυττάρων και αναρχικό πολλαπλασιασμό τους, για
λόγους που αποσαφηνίζονται ολοένα και περισσότερο αλλά δεν έχουν μέχρι σήμερα διευκρινιστεί
πλήρως. Αν, εξάλλου, συνεχιστεί η τάση των τελευταίων ετών, το έτος 2000, ένας Ευρωπαίος στους
τρεις θα προσβληθεί, σε κάποια στιγμή της ζωής του, από κάποιο είδος καρκίνου.
Μολονότι ανησυχητική, η κατάσταση αυτή πρέπει να αποδραματοποιηθεί. Κατά τα φαινόμενα, η
αύξηση των κρουσμάτων καρκίνου οφείλεται στην παράταση του μέσου χρόνου ζωής, δεδομένου ότι η
συχνότητα εμφάνισης των διαφόρων ειδών καρκίνου αυξάνεται αλματωδώς με την ηλικία. Ας
σημειωθεί εξάλλου ότι στον άνθρωπο, ο καρκίνος έρχεται δεύτερος στη σειρά των αιτίων θνησιμό­
τητας, πίσω από τις καρδιαγγειακές παθήσεις.
Ωστόσο, όπως οι λοιμώδεις ασθένειες τους τελευταίους αιώνες, οι καρκίνοι προκαλούν το μεγαλύτερο
φόβο σήμερα, χωρίς αμφιβολία επειδή η αποθεραπεία από κάποιο καρκίνο γίνεται ακόμη πολύ συχνά
με το τίμημα ενός ακρωτηριασμού ή ανεπιθύμητων παρενεργειών, και επειδή μέχρι την πρόσφατη
ανακάλυψη αποτελεσματικών αναλγητικών, ορισμένα είδη καρκίνου προκαλούσαν αφόρητους και
παρατεταμένους πόνους.
Σήμερα, εντούτοις, ο καρκίνος έχει πάψει να χαρακτηρίζεται μοιραίος. Είναι βέβαιο ότι η συχνότητα
εμφάνισης του θα μειωθεί με την πρόληψη, και η θεραπεία του θα βελτιωθεί με την έρευνα. Με τα μέσα
που διαθέτει η ιατρική σήμερα, επιτυγχάνεται η μακροχρόνια επιβίωση ή η αποθεραπεία του 50%
περίπου των ασθενών, ενώ το 1950 θεραπευόταν μόλις το ένα τέταρτο (2). Το σημαντικότερο όμως
είναι ότι οι διάφοροι καρκίνοι μπορούν κάλλιστα να προληφθούν, όπως υποδηλώνει η σημαντική
υποχώρηση της εμφάνισης τριών συνήθων τύπων καρκίνου σε ορισμένες χώρες.
Πράγματι, η θεαματική πτώση του αριθμού των καρκίνων του στομάχου στις ανεπτυγμένες χώρες
συνδέεται πιθανότατα με την υγιεινότερη, απαλλαγμένη από μικροβιακή παρουσία, διατροφή, χάρη
στους καταψύκτες, και επίσης χωρίς αμφιβολία, με την παρουσία αντιοξειδωτικών προσθέτων στα
είδη διατροφής. Εξάλλου, η μείωση της συχνότητας εμφάνισης καρκίνου του τραχήλου της μήτρας,
ασθένειας που σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό τείνει να συσχετισθεί με κάποιο αφροδίσιο νόσημα,
αποδίδεται πιθανώς στην τακτική γυναικολογική παρακολούθηση και τη βελτίωση της υγιεινής και
των δύο φύλων. Τέλος, σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο, που έχουν
προηγηθεί των άλλων στην καταπολέμηση του καπνίσματος, παρατηρείται σήμερα μια πτώση της
συχνότητας των κρουσμάτων καρκίνου του πνεύμονα.
Μέσω της πρόληψης και της εφαρμογής αποτελεσματικότερων θεραπευτικών μεθόδων, βελτιωμένων
ακόμη περισσότερο μέσω ερευνητικών δραστηριοτήτων, οι Ευρωπαίοι μπορούν να ελπίζουν ότι θα
μειωθεί σε σημαντικό ακόμη βαθμό η θνησιμότητα από τον καρκίνο, καθώς και ο αριθμός των
κρουσμάτων. Ο αγώνας αυτός είναι κοινή υπόθεση όλων μας ανεξαιρέτως, σε όλα τα επίπεδα. Από την
άλλη πλευρά η γεωργική και βιομηχανική Ευρώπη μπορεί να συμβάλλει προς την κατεύθυνση αυτή
εναρμονίζοντας τους κανόνες της και τις εθνικές μεθόδους της, ώστε το καθημερινό περιβάλλον των
Ευρωπαίων να βελτιωθεί και να απαλλαγεί από τους παράγοντες πρόκλησης καρκίνου. Όσο δε για
την Ευρώπη της έρευνας και της τεχνολογίας, μπορεί να αυξήσει την αποτελεσματικότητα των
ιδιωτικών και δημόσιων ερευνητικών προσπαθειών, χάρη στον καλύτερο συντονισμό των ανθρώπινων
και χρηματοοικονομικών πόρων της.
(') «Προέλευση και εξέλιξη του ανθρώπου», Εθνικό μουσείο φυσικής ιστορίας, Παρίσι, 1984.
(2) Μ. Tubiana, «Le cancer», Presses Universitaires de France, Παρίσι, 1985.
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/7
Εξέλιξη του αριθμού νέων κρουσμάτων καρκίνου στη Δανία 1943-1980
(ανά 100 000 άτομα σταθερής ηλικίας)
Α Ν Δ Ρ Ε Σ
100.0,
10.0.
1.0.
0.1
Στομάχι
Πνεύμονες
Προστάτης
.•-Zjj^- Ουροδόχος κύστη
Κόλον
ϋ Ορθόν
>- "^
_ Πάγκρεας
~- Όρχεις
..- Μελάνωμα
_:
__ Χείλη
".*^; Λευχαιμία
" ' " ' Οισοφάγος
Φάρυγγας
1 1 , ρ , - Γ — 1
1945 1950 1955 1960 1965 1970 1975 1980
ΓΥΝΑΙΚΕΣ
100.0 _,
10.0 _ -
1.0 -
0.1
Μαστός
Τράχηλος της μήτρας
Πάγκρεας ""··-..—__ Κόλον
""""^ Μήτρα (κοιλότητα)
" ~ Γ. Γ·**^ Ωοθήκες
.j.i.!.:z.i:j.z:.':..:.:r*>«^ ' !-- '*" Ορθόν
*'>* «i i i>->-. Μελάνωμα
Πνεύμονες . .-- ' ^ ^ >
"Ουροδόχος κύστη
Λευχαιμία
" -— - Οισοφάγος
**• Φάρυγγας
.,.·• Χείλη
1 1 ι ι 1 1 1
1945 1950 1955 1960 1965 1970 1975 1980
Πηγή: Ole Moeller Jensen και ΑΠ. «Cancer Registration in Denmark» — National Institute Monograph n° 65 —
σ. 2 4 5 - 2 5 1 .
Παρατήρηση: To δανικό μητρώο καρκίνου θεσπίστηκε το 1942 και είναι το αρχαιότερο του είδους του στην Ευρώπη.
Επιτρέπει την παρακολούθηση της μακροπρόθεσμης εξέλιξης του αριθμού των κρουσμάτων
καρκίνου.
Αριθ. C 50/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1
ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ
(συμπεριλαμβανομένου του έγκαιρου εντοπισμού)
Από πάρα πολλά χρόνια είχε παρατηρηθεί ότι η συχνότητα ορισμένων καρκίνων ήταν συνάρτηση του
τρόπου ζωής και των συνθηκών εργασίας των προσβληθέντων ατόμων. Χωρίς αμφιβολία, οξυδερ­
κέστερος των παρατηρητών, εν προκειμένω, ήταν ο άγγλος γιατρός Percival Pott. Πράγματι, ο γιατρός
αυτός είχε από το 1775 επιστήσει την προσοχή των ιατρικών κύκλων στον πιθανό ρόλο της αιθάλης
στον καρκίνου του οσχέου, ο οποίος προσέβαλλε με μεγαλύτερη συχνότητα τους καθαριστές των
μεγάλων βιομηχανικών καπνοδόχων. Η παρατήρηση αυτή έμελλε να επιβεβαιωθεί δύο αιώνες
αργότερα, το 1915, με τα πειράματα των Ιαπώνων γιατρών Yamigiwa και Ichikawa, οι οποίοι
προκάλεσαν την εμφάνιση καρκινικών όγκων στα αυτιά κουνελιών που επάλειφαν τακτικά με
πίσσα.
Ένα από τα μεγάλα βήματα προόδου της ιατρικής, κατά τον 20ό αιώνα, ήταν η τεκμηρίωση της
συσχέτισης του τρόπου ζωής, των συνθηκών εργασίας και του περιβάλλοντος, με τη συχνότητα της
εμφάνισης καρκίνου. Εδώ ήταν καθοριστική η συμβολή των επιδημιολογικών ερευνών. Έτσι,
σύμφωνα με έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στους πληθυσμούς αμερικανικών θρησκευτικών
αιρέσεων στους οποίους απαγορεύεται ο καπνός και το αλκοόλ (μορμόνοι, αντβεντιστές της 7ης
ημέρας), η συχνότητα του συνόλου των ειδών καρκίνου είναι η μισή απ' ό,τι στους υπόλοιπους
Αμερικανούς της ίδιας ηλικίας, του ίδιου φύλου και του ίδιου επαγγέλματος, που δεν δεσμεύονται από
τους κανόνες αυτούς. Επίσης η διεξαγωγή ερευνών σε πληθυσμιακές ομάδες μεταναστών επέτρεψε τη
συναγωγή ενδιαφερόντων συμπερασμάτων. Π.χ., η συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του στομάχου,
που είναι μεγάλη στην Ιαπωνία, μειώνεται αισθητά κατά τη διάρκεια της δεκαπενταετίας που
ακολουθεί τη μετανάστευση Ιαπώνων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αντιθέτως, οι ίδιοι αυτοί Ιάπωνες
προσβάλλονται συχνότερα από τον καρκίνο του κόλου και του ορθού, όπως οι Αμερικανοί. Οι
γεωγραφικές αυτές συνιστώσες στη συχνότητα εμφάνισης του καρκίνου, καθώς και η συνάρτηση του
ευπρόσβλητου των ατόμων από τον τρόπο ζωής τους, οδήγησαν στη σκέψη ότι η μεγάλη πλειονότητα
των κρουσμάτων καρκίνου στον άνθρωπο οφείλεται σε εξωτερικούς παράγοντες.
Σε πολλές έρευνες που εκπονήθηκαν στον τομέα αυτό έγινε προσπάθεια να υπολογισθεί η σημασία των
διαφόρων παραγόντων κινδύνου. Γενικά, τα αριθμητικά συμπεράσματα των συντακτών των εν λόγω
ερευνών είναι παραπλήσια μεταξύ τους. Για παράδειγμα, στην έκθεση που συνέταξαν το 1981 για τα
«Αίτια του καρκίνου» στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι βρετανοί επιδημιολόγοι Richard Doll και Richard
Peto 0), οι οποίοι θεωρούνται παγκοσμίως αυθεντίες, συμπεραίνουν ότι ποσοστό μεγαλύτερο από
75% των θανάτων από καρκίνο συνδέονται με εξωτερικούς παράγοντες (βλέπε τον πίνακα 1). Για
ορισμένους από αυτούς τους παράγοντες, όπως το κάπνισμα, τα συμπεράσματα είναι σαφή. Για
άλλους παράγοντες, όπως η διατροφή, υπάρχουν ακόμη περιθώρια αβεβαιότητας, και ως εκ τούτου
επιβάλλονται πρόσθετες έρευνες. Τα διάφορα αυτά στοιχεία, που αναφέρονται στις Ηνωμένες
Πολιτείες, δεν έχουν βέβαια παρά ενδεικτική αξία για τις ευρωπαϊκές χώρες. Συνιστούν όμως μια
πρώτη προσέγγιση, εκτός ίσως από την επίδραση του αλκοόλ, που είναι σαφώς σημαντικότερη σε
ορισμένες χώρες όπως η Γαλλία, όπου ενοχοποιείται για ποσοστό μεγαλύτερο από 10 % όλων των
περιπτώσεων καρκίνου.
Από τις παραπάνω διαπιστώσεις προκύπτει αναμφίβολα ότι ο καρκίνος μπορεί να αποφευχθεί, εφόσον
η κοινωνία μας και τα άτομα που την αποτελούν προσαρμόσουν ανάλογα τη συμπεριφορά και τη
νομοθεσία στα ήδη υπάρχοντα δεδομένα σχετικά με την πρόληψη του καρκίνου. Όπως πιστεύουν και
οι ίδιοι οι ευρωπαίοι καρκινολόγοι, οι ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν, συντονίζοντας τις
προσπάθειες τους, να μειώσουν κατά 15% τη συχνότητα εμφάνισης του καρκίνου έως το 2000.
(') R. Doll και R. Peto, «The causes of cancer», Oxford University Press, Oxford, New York, 1981.
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/9
Πίνακας 1
Ποσοστά θανάτων από καρκίνο που αποδίδονται σε διάφορους παράγοντες
Χώρα αναφοράς: Ηνωμένες Πολιτείες
Παράγοντας ή κατηγορία παραγόντων
Καπνός
Αλκοόλ
Διατροφή
Πρόσθετα τροφίμων
Σεξουαλικές και αναπαραγωγικές συνήθειες
Επάγγελμα
Ρύπανση
Βιομηχανικά προϊόντα
Ιατρική και ιατρικές πρακτικές
Γεωφυσικοί παράγοντες
Λοιμώξεις
Επί τοις εκατό ποσοστό όλων των
θανάτων που οφείλονται σε καρκίνο
Βέλτιστη
εκτίμηση
30
3
35
1
7
4
2
1
1
3
10;
Διακύμανση των
εκτιμήσεων
25 έως 40
2 έως 4
10 έως 70
—5 έως 2
1 έως 13
2 έως 8
1 έως 5
1 έως 2
0,5 έως 3
2 έως 4
1 έως ;
Πηγή: R. Doll και R. Peto.
Ι. Η ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ
1. Καπνός και καρκίνος
Χρειάστηκε να φθάσουμε στο έτος 1950, και στις εργασίες των άγγλων γιατρών R. Doll και Α. Β.
Hill 0), για να αρχίσει να συνδέεται το κάπνισμα με τον καρκίνο του πνεύμονα. Έκτοτε έχουν
εντοπισθεί περισσότερες από σαράντα καρκινογόνοι ουσίες στα αέρια καύσης του καπνού, και οι
πολυάριθμες μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί σε ασθενείς που προσβλήθηκαν από καρκίνο του
πνεύμονα έδειξαν ότι τουλάχιστον το 90 °/ο των σχετικών κρουσμάτων συνδεόταν με το κάπνισμα. Τα
αποτελέσματα των επιδημιολογικών αυτών ερευνών επιβεβαιώθηκαν και εδραιώθηκαν από τις
μακροπρόθεσμες έρευνες που διεξήχθησαν σε όλο τον κόσμο, κατά τις οποίες παρακολουθήθηκε, για
πολλά χρόνια, η κατάσταση της υγείας εκατοντάδων χιλιάδων ατόμων που ήταν όλα υγιή στην αρχή.
Έτσι προέκυψε ότι η συχνότητα των κρουσμάτων καρκίνου του πνεύμονα ήταν ανάλογη με τον αριθμό
των τσιγάρων που καπνίζονταν ημερησίως: είναι, π.χ., 20 φορές υψηλότερη στα άτομα που καπνίζουν
καθημερινά 20 τσιγάρα απ' ό,τι σε αυτά που δεν καπνίζουν παρά ένα (2). Εξάλλου, η συχνότητα
εμφάνισης καρκίνου είναι επίσης αυξημένη σε όλους τους ιστούς που έρχονται σε επαφή με τον καπνό:
χείλη, στόμα, γλώσσα, λάρυγγας, φάρυγγας, οισοφάγος, πνεύμονες, πάγκρεας, όπως επίσης νεφρά
και ουροδόχος κύστη, δεδομένου ότι τα κατάλοιπα του καπνού περνούν στο αίμα και απομακρύνονται
με τα ούρα.
Αντίθετα, όταν ένας καπνιστής σταματήσει το κάπνισμα, οι κίνδυνοι αυξημένης θνησιμότητας
μειώνονται σταδιακά σε διάστημα δέκα έως δεκαπέντε ετών, οπότε και η προσδοκία ζωής για το
άτομο αυτό εξισώνεται με αυτήν κάποιου μη καπνιστή (3). Εξάλλου οι καμπύλες που απεικονίζουν την
εξέλιξη του αριθμού των κρουσμάτων καρκίνου των πνευμόνων και την κατανάλωση καπνού είναι
παράλληλες, αλλά απέχουν χρονικά κατά είκοσι έως τριάντα έτη. Αυτή είναι, όντως, και η περίοδος
«επώασης» του καρκίνου του πνεύμονα.
Τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον έχει επίσης στραφεί προς τις επιπτώσεις στην υγεία της ακούσιας
εισπνοής αερίων καύσης του καπνού, του «παθητικού καπνίσματος». Σήμερα προκύπτουν σοβαρά
στοιχεία που δείχνουν ότι το κάπνισμα δεν βλάπτει μόνο την υγεία του καπνιστή, αλλά και των ατόμων
που παρά τη θέληση τους ζουν σε ατμόσφαιρα επιβαρυμένη από αέρια καύσης καπνού. Πριν από ένα
έτος, το Journal of the American Medical Association (τεύχος Μαίου 1985), σχολίασε δεκατέσσερις
(') R. Doll — Α. Β. Hill, Smoking and carcinoma of the Lung, British Medical Journal, 2, 739-748, 1950.
(2) Διεθνές κέντρο καρκινολογικών ερευνών, «Evaluation des risques cancerigenes des agents chimiques chez l'homme:
le cas du tabac», Μονογραφία 38, Lyon, 1986.
(3) R. Roemer, «Η νομοθετική δράση για την καταπολέμηση της παγκόσμιας επιδημίας του καπνίσματος», ΠΟΥ,
Γενεύη, 1983.
Αριθ. C 50/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
Σχέση μεταξύ της συχνότητας θανάτων από καρκίνο των πνευμόνων και του
αριθμού των τσιγάρων που καπνίζονται ημερησίως, σύμφωνα με διάφορες σχετικές έρευνες
Χ 35
Χ 30
Χ 25
Χ 20
Αύξηση του ποσοστού θανάτων
από καρκίνο των πνευμόνων
Χ 15
Χ 10
Χ5
1
0 10 20 30 40
Αριθμός τσιγάρων που καπνίζονται ημερησίως
Πηγή: Μ. Tubiana, «Le cancer», Presse Universitaire de France, Paris, 1985.
επιδημιολογικές μελέτες που εκπονήθηκαν για το θέμα αυτό στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Ιαπωνία,
στην ΟΔΓ, στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες. Οι δεκατρείς από αυτές συμφωνούν ότι υφίσταται σαφώς
μεγαλύτερος κίνδυνος καρκίνου των πνευμόνων στους μη καπνιστές που εκτίθενται σε αέρια καύσης
καπνού τσιγάρων, στο σπίτι ή στο χώρο εργασίας. Στην προφορική του εισήγηση κατά το Διεθνές
Συνέδριο Καρκίνου, στη Βουδαπέστη, το 1986, ο Sir Richard Doll υπολόγισε μάλιστα ότι ποσοστό
μεταξύ 25 % και 33 % όλων των περιπτώσεων καρκίνου του πνεύμονα σε μη καπνιστές οφείλεται στο
παθητικό κάπνισμα.
Δεν αμφισβητείται πια ότι ο καπνός αποτελεί, και με μεγάλη μάλιστα διαφορά, τον πιο διαδεδομένο
καρκινογόνο παράγοντα στο περιβάλλον μας. Κατά συνέπεια, και με την ομόφωνη γνώμη των
καρκινολόγων διεθνώς, καμία δράση για τη μείωση της οφειλόμενης στον καρκίνο θνησιμότητας στην
Ευρώπη δεν θα ήταν αποτελεσματικότερη απ' ό,τι η μείωση της κατανάλωσης καπνού. Επιπλέον, μια
τέτοια δράση θα συνέβαλε σημαντικά και στη μείωση της συχνότητας εμφάνισης καρδιαγγειακών
παθήσεων.
2. Προβλεπόμενες ενέργειες για το διάστημα 1987-1989
Ο αγώνας κατά του καπνίσματος θα είναι μια υπόθεση με μεγάλη διάρκεια, χωρίς αμφιβολία της τάξης
μιας γενιάς, δεδομένου ότι είναι αδύνατο να φανταστούμε ότι όλοι οι καπνιστές θα πεισθούν σύντομα
να εγκαταλείψουν τη συνήθεια τους αυτή. Όμως, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα διαθέτει αρκετά όπλα για
τον αγώνα αυτό. Πράγματι, αν χρησιμοποιήσει κατάλληλα τις ειδικές αρμοδιότητες που διαθέτει
στους τομείς της κοινής αγοράς, της κοινής γεωργικής πολιτικής ή της προστασίας των καταναλω­
τών, θα ενισχύσει τις εθνικές, δημόσιες ή ιδιωτικές δράσεις καταπολέμησης του καπνίσματος που
αναλαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο. Για να υπάρξει μεγαλύτερη σαφήνεια, οι κοινοτικές δράσεις που
προβλέπονται για το διάστημα 1987-1989 έχουν ταξινομηθεί κατά μεγάλους τομείς αρμοδιότητας της
Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Κατά συνέπεια, η σειρά παράθεσης τους δεν αντικατοπτρίζει τη σπου­
δαιότητα κάθε επιμέρους δράσης.
Q Ηνωμένο Βασίλειο
Άνδρες καπνιστές
ΗΠΑ
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/11
Α. Εσωτερική αγορά και καπνός
Τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ανέλαβαν τη δέσμευση να υλοποιήσουν ως τα τέλη του
1992 μια πραγματική κοινή αγορά. Για να γίνει αυτό τα κράτη μέλη θα είναι υποχρεωμένα να
εναρμονίσουν τα φορολογικά τους συστήματα, ώστε να μπορέσουν να καταργηθούν οι έλεγχοι στα
εσωτερικά σύνορα, που σήμερα είναι ακόμη απαραίτητοι λόγω των πολύ μεγάλων διαφορών της
φορολογίας στην Ευρώπη. Η φορολογία του καπνού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, όπως
φαίνεται και στον πίνακα 2, δεδομένου ότι ο φόρος για ένα πακέτο με 20 τσιγάρα ποικίλλει από 0,26
ECU στην Ελλάδα έως 2,76 στη Δανία.
Το υψηλό επίπεδο φορολογίας στην τελευταία αυτή χώρα, που κατέχει το ευρωπαϊκό, ίσως δε και το
παγκόσμιο ρεκόρ, προκύπτει κυρίως από τα εσωτερικά χαρακτηριστικά του δανικού φορολογικού
συστήματος. Πραγματικά, στη χώρα αυτή, η χρηματοδότηση της κοινωνικής ασφάλισης και της
υγείας δεν γίνεται με κρατήσεις επί των μισθών, αλλά κυρίως μέσω της έμμεσης και άμεσης
φορολογίας.
Πίνακας 2
Τιμές λιανικής πώλησης και φορολογική επιβάρυνση, για το πιο συνηθισμένο πακέτο 20 τσιγάρων σε κάθε χώρα, που
πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο 1986
(σε ECU)
Τιμή λιανικής πώλησης
Φορολογική επιβάρυνση
Τιμή λιανικής πώλησης
Φορολογική επιβάρυνση
Λ . *
3,16
2,76
Ιταλία
1,02
0,73
Ιρλανδία
2,54
1,98
Λουξεμ­
βούργο
0,97
0,65
Ηνωμένο
Βασίλειο
2,35
1,76
Γαλλία
0,68
0,51
Γερμανία
1,77
1,30
Πορτογαλία
0,73
0,50
Χώρες
1,36
0,97
Ισπανία
0,73
0,38
Βέλγιο
1,24
0,87
Ελλάδα
0,43
0,26
Λαμβανομένης υπόψη της δημόσιας υγείας, θα πρέπει φυσικά να εξασφαλισθεί ότι η εναρμόνιση των
ειδικών φόρων κατανάλωσης και των φόρων καπνού δεν θα συνεπάγεται την πτώση των τιμών στις
χώρες όπου η φορολογία είναι πιο βαριά. Από την πλευρά αυτή θα πρέπει κατά συνέπεια να εφαρμοσθεί
η ευθυγράμμιση της φορολογίας προς τα πάνω. Με δεδομένη αυτή τη βασική αρχή, θα πρέπει εντούτοις
να λάβουμε υπόψη μας τις μεγάλες διαφορές που υπάρχουν σήμερα —σχέση 1 προς 10 μεταξύ της
φορολογίας στην Ελλάδα και τη Δανία— και να προχωρήσουμε προοδευτικά ώς το 1992, έτσι ώστε να
μπορέσουν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να προσαρμοστούν, καθορίζοντας αρκετά ευρύ διάστημα
εναρμόνισης, χωρίς δε να αποκλείουμε τη δυνατότητα προσωρινών μέτρων εξαίρεσης.
Προτεινόμενη δράση 1: Εναρμόνιση προς τα άνω-της φορολογίας των βιομηχανοποιημένων καπνών
στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα
Πριν από την 1η Απριλίου 1987, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει στο Συμβούλιο, για να εγκριθούν
πριν από τα τέλη του 1987, προτάσεις κοινοτικών οδηγιών σχετικά με τις κοινές «ψαλίδες» που θα
πρέπει να υιοθετηθούν για τους κύριους ειδικούς φόρους κατανάλωσης και για το φόρο προστιθέμενης
αξίας, συμπεριλαμβανομένων και των ψαλίδων που θα πρέπει να θεσπιστούν για τη φορολογία των
βιομηχανοποιημένων καπνών.
Οι προτάσεις αυτές θα μεριμνούν ώστε η φορολογική εναρμόνιση για τα βιομηχανοποιημένα καπνά να
οδηγήσει στη γενική μείωση της κατανάλωσης καπνού και, κατά συνέπεια, στη βελτίωση της ευεξίας
και της υγείας των Ευρωπαίων. Προς το σκοπό αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να
αρχίσουν τις απαιτούμενες διαδικασίες αναπροσαρμογής των φορολογικών τους συστημάτων ήδη
από τις αρχές του 1987.
Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, τα μέτρα αυτά θα έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση, μερικές
φορές πολύ σημαντική, των φορολογικών εσόδων, διότι η πείρα του παρελθόντος έδειξε ότι η ζήτηση
τσιγάρων μειώνεται ελάχιστα όταν αυξάνονται οι τιμές. Πράγματι, πολυάριθμες μελέτες που
πραγματοποιήθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες έδειξαν ότι σε ένα
δεδομένο ποσοστό αύξησης της τιμής (π.χ. 10 °/ο) αντιστοιχεί μείωση της κατανάλωσης καπνού ίση με
το μισό του ποσοστού αύξησης της τιμής (δηλαδή μείωση κατά 5 °/ο στη συγκεκριμένη περίπτωση)·
σημειώνεται ότι η εν λόγω σχέση του V2 μεταξύ των μεταβολών της κατανάλωσης και της τιμής
παρατηρήθηκε σε περιπτώσεις μικρών αυξήσεων της τιμής.
Αριθ. C 50/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
Προτεινόμενη δράση 2: Χρηματοδότηση εθνικών δράσεων πρόληψης μέσω της αύξησης της φορολο­
γίας των βιομηχανοποιημένων καπνών
Το 1987, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει στο Συμβούλιο προτάσεις με στόχο τη βελτίωση της
παρούσας κατάστασης στον τομέα του εντοπισμού και της έγκαιρης διάγνωσης ορισμένων ειδών
καρκίνου (βλέπε τμήμα IV). Είναι φανερό ότι στις περισσότερες χώρες η χρηματοδότηση των εν λόγω
προγραμμάτων αναμένεται να διευκολυνθεί από την αύξηση των φορολογικών εσόδων η οποία θα
προκύψει από την εναρμόνιση της φορολογίας των μη βιομηχανοποιημένων καπνών προς τα
πάνω.
Εξάλλου, η εν λόγω εναρμόνιση της φορολογίας προς τα άνω θα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της
τιμής λιανικής πώλησης των βιομηχανοποιημένων καπνών. Είναι προφανές ότι η αύξηση αυτή δεν θα
πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τις μισθολογικές διαπραγματεύσεις. Για να γίνουν λοιπόν σαφείς
στο κοινό και στους κοινωνικούς εταίρους οι συνέπειες των εν λόγω φορολογικών αναπροσαρμογών,
κρίνεται σκόπιμη η δημοσίευση δεικτών τιμών που δεν θα περιλαμβάνουν το βιομηχανοποιημένο
καπνό. Τέτοιοι δείκτες θα μπορούσαν να χρησιμεύουν ως σημεία αναφοράς κατά τις μισθολογικές
διαπραγματεύσεις που διεξάγονται στα κράτη μέλη.
Δράση 3: Δημοσίευση από τη Στατιστική Υπηρεσία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων δεικτών τιμών που
δεν θα περιλαμβάνουν τον καπνό
Από το 1987, η Στατιστική Υπηρεσία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα δημοσιεύει τακτικά, για
καθεμία από τις δώδεκα χώρες, δείκτη τιμών που θα αποκλείει τον καπνό και τα παράγωγα προϊόντα
του.
Φυσικά, οι εν λόγω αυξήσεις τιμών των βιομηχανικών καπνών δεν αποτελούν παρά ένα από τα
πολυάριθμα στοιχεία που πρέπει να επιστρατευθούν στον αγώνα για την καταπολέμηση της ουσίας η
οποία αντιπροσωπεύει το σημαντικότερο καρκινογόνο παράγοντα κινδύνου που υπάρχει στο
καθημερινό περιβάλλον μας.
Προτεινόμενη δράση 4: Εναρμόνιση της επισήμανσης των τσιγάρων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα
Πριν από τα τέλη του 1988, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει επίσης στο Συμβούλιο προτάσεις
σχετικά με τη σήμανση των τσιγάρων και των υπόλοιπων παραγώγων προϊόντων καπνού, προκειμέ­
νου να αναγράφονται σαφώς σε καθεμία από τις συσκευασίες, αφενός μεν ιατρική προειδοποίηση, και
αφετέρου, ακριβείς πληροφορίες για τη σύνθεση του περιεχομένου.
Σχετικά με το σημείο αυτό, είναι γεγονός ότι οι κίνδυνοι καρκίνου του πνεύμονα στους καπνιστές είναι
τόσο μικρότεροι όσο λιγότερη είναι η περιεκτικότητα του καπνού σε πίσσα. Προκειμένου να
οδηγηθούν οι καπνιστές να επιλέγουν τα εν λόγω λιγότερο βλαβερά προϊόντα καπνού, προτάθηκε να
καθιερωθεί φορολογία ανάλογη με την περιεκτικότητα σε πίσσα. Ωστόσο, αυτός ο τρόπος δράσης
φαίνεται πολύ πιο δύσκολος από την πλήρη απαγόρευση ορισμένων κατηγοριών βιομηχανοποιημένων
καπνών.
Προτεινόμενη δράση 5: Απαγόρευση των τσιγάρων με υψηλή περιεκτικότητα σε πίσσα
Πριν από τα τέλη του 1987, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει στο Συμβούλιο πρόταση οδηγίας με
σκοπό να απαγορευθούν σε όλα τα κράτη μέλη τα τσιγάρα στα οποία η περιεκτικότητα σε πίσσα
υπερβαίνει ορισμένο επίπεδο.
Προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στη βιομηχανία —και στους καπνιστές— να προσαρμοστούν στο
μέτρο αυτό, οι εν λόγω τιμές πρέπει να επιλεγούν σωστά. Για παράδειγμα, τα ανώτατα όρια θα
μπορούσαν να είναι 15 mg ανά τσιγάρο το 1989 και 12 mg το 1992. Ασφαλώς, τα κράτη μέλη της
Ευρωπαϊκής Κοινότητας ή οι παραγωγοί βιομηχανοποιημένων καπνών θα μπορούν, εφόσον το
επιθυμούν, να θεσπίσουν ακόμη αυστηρότερα όρια, ίσως μάλιστα ακόμη πιο σύντομα. Επιπλέον,
προκειμένου να εφαρμοσθεί αυτή η δράση —καθώς και η προηγούμενη— σε όλη της την έκταση,
πρέπει να εναρμονιστούν επίσης οι μέθοδοι μέτρησης των εν λόγω ουσιών.
Προτεινόμενη δράση 6: Εναρμόνιση των προτύπων μέτρησης των συστατικών τον καπνού
Το 1987, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πραγματοποιήσει συγκριτικές δοκιμές σχετικά με τα διάφορα
πρότυπα που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό της σύνθεσης των αερίων καύσης των τσιγάρων,
με την προοπτική να προτείνει το 1988 στο Συμβούλιο τη θέσπιση κοινού προτύπου.
Εξάλλου, τα τεχνητά κίνητρα για το κάπνισμα που εξακολουθούν να υπάρχουν, καθιερωμένα από την
παράδοση, θα πρέπει να καταργηθούν σύντομα, είτε πρόκειται για διανομή, δωρεάν ή με χαμηλές
τιμές, καπνού στους νέους που υπηρετούν στις ένοπλες δυνάμεις, είτε για τις αφορολόγητες πωλήσεις
καπνού στους λιμένες και αερολιμένες. Αν και ο πρώτος τύπος απαγόρευσης υπάγεται μόνο στην
αρμοδιότητα των κρατών μελών, ο δεύτερος εμπίπτει άμεσα στο πεδίο αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής
Κοινότητας. Εξάλλου, η απαγόρευση αυτή ισχύει ήδη στο πλαίσιο της Benelux.
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/13
Προτεινόμενη δράση 7: Απαγόρευση της πώλησης αφορολόγητου καπνού στην Ευρωπαϊκή
Κοινότητα
Πριν από τα τέλη του 1988, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα διαβιβάσει στο Συμβούλιο πρόταση οδηγίας με
σκοπό να απαγορευθούν οι αφορολόγητες πωλήσεις καπνού στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα.
Τέλος, διατέθηκαν πρόσφατα στην αγορά, ιδιαίτερα δε στις Ηνωμένες Πολιτείες, ορισμένα νέα
προϊόντα, όπως ο καπνός για μάσημα. Λόγω της παρουσίασης και της διαφήμισης τους, τα προϊόντα
αυτά είναι συχνά ιδιαίτερα ελκυστικά για τους εφήβους και τα παιδιά. Επιπλέον, ορισμένα από αυτά
περιέχουν υψηλό ποσοστό νικοτίνης. Κατά συνέπεια, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα η χρήση τους να
οδηγήσει σε εθισμό στη νικοτίνη και κατά συνέπεια στον καπνό. Ορισμένες χώρες θέσπισαν ήδη μέτρα
προστασίας από τα νέα αυτά προϊόντα. Πράγματι, τον Ιούνιο του 1986 ψηφίστηκε στο Ηνωμένο
Βασίλειο ο νόμος «Protection of children (tobacco) act», ο οποίος απαγορεύει την πώληση καπνού και
όλων των παραγώγων προϊόντων του στα παιδιά κάτω των 16 ετών, ανεξάρτητα από το πρόσωπο για
το οποίο προορίζεται το προϊόν. Εξάλλου, η Ιρλανδία, από την πλευρά της, έχει απαγορεύσει πλήρως
ορισμένους αμερικανικής προέλευσης καπνούς για μάσημα, όπως είναι ο καπνός «skoal bandit».
Προτεινόμενη δράση 8: Προστασία των παιδιών από την πώληση καπνού
Το 1987-1988, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
προτάσεις με σκοπό να απαγορευθεί η πώληση καπνού και παραγώγων προϊόντων του στα
παιδιά.
Β. Γεωργία και καπνός
Στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ο τομέας του καπνού χαρακτηρίζεται από τα ακόλουθα οικονομικά
στοιχεία: Υπάρχουν σήμερα λίγο περισσότεροι από 230 000 παραγωγοί καπνού, εγκατεστημένοι
κυρίως στις περισσότερο μειονεκτικές περιοχές που έχουν και την υψηλότερη ανεργία. Επιπλέον,
περίπου 1 800 000 απασχολούνται —στις περισσότερες περιπτώσεις κατά πλήρη απασχόληση—
στους τομείς της επεξεργασίας και της εμπορίας (').
Εξάλλου, η Κοινότητα εισάγει περίπου το μισό των αναγκών της σε καπνό, πράγμα που μεταφράζεται
σε έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου τής τάξης των δύο δισεκατομμυρίων περίπου ECU κατά το
1985.
Κατά συνέπεια, κάθε πολιτική που θα αποσκοπούσε σε βραχυπρόθεσμη μείωση της ευρωπαϊκής
παραγωγής καπνού θα δημιουργούσε αναπόφευκτα προβλήματα ανεργίας σε περιοχές που ήδη
πλήττονται από τη μάστιγα αυτή, ενώ θα οδηγούσε και στην αύξηση του ήδη σημαντικού ελλείμματος
του εμπορικού ισοζυγίου. Ωστόσο, είναι προφανές ότι η πολιτική που ασκείται στον τομέα αυτό θα
πρέπει στο μέλλον να λαμβάνει περισσότερο υπόψη της την πλευρά «υγεία».
Προτεινόμενη δράση 9: Μείωση της παραγωγής καπνού, αναπροσανατολισμός προς τις λιγότερο
βλαβερές ποικιλίες και διερεύνηση των δυνατοτήτων μετατροπής
Από το 1987, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα λάβει μέτρα για τη μείωση της παραγωγής καπνού και τον
αναπροσανατολισμό της προς τις λιγότερο βλαβερές για την υγεία ποικιλίες. Παράλληλα, θα
διερευνηθούν και οι δυνατότητες στροφής προς άλλες δραστηριότητες, και κυρίως προς την
παραγωγή φρούτων και λαχανικών τα οποία διαδραματίζουν σπουδαίο ρόλο στην πρόληψη του
καρκίνου.
Για το σκοπό αυτό, θα συγκεντρώσει τις προσπάθειες της στις τιμές που εγγυάται στους παραγωγούς
καπνού και στις επιδοτήσεις που καταβάλλει στους αγοραστές κοινοτικού καπνού. Οι εν λόγω
αγοραστές —που μπορεί να είναι τοπικές επιχειρήσεις, εθνικά μονοπώλια ή πολυεθνικές εταιρείες—
εισέπραξαν κατά το 1986 περίπου 800 εκατομμύρια ECU για να ανεφοδιάζονται από την Ευρωπαϊκή
Κοινότητα.
Το ποσό αυτό φαίνεται ίσως τεράστιο αν συγκριθεί με τον ετήσιο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής
Κοινότητας για την ιατρική έρευνα (περίπου δέκα εκατομμύρια ECU το χρόνο). Όμως μια τέτοια
σύγκριση δεν έχει νόημα, διότι στο σημερινό στάδιο της ευρωπαϊκής ενοποίησης η ιατρική έρευνα
παραμένει, βασικά, αποστολή των επιμέρους κρατών μελών, ο δε κοινοτικός προϋπολογισμός δεν
αποτελεί παρά το 1 % του συνόλου των εθνικών δαπανών στον τομέα αυτό.
Από την άλλη πλευρά, μέχρι σήμερα, η κοινή αγροτική πολιτική είναι μια από τις ελάχιστες
ολοκληρωμένες σε ευρωπαϊκό επίπεδο πολιτικές, έτσι ώστε οι αντίστοιχες δαπάνες να μη βαρύνουν
πια τα κράτη μέλη αλλά την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Ωστόσο, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αν δεν υπήρχε
η κοινή αγροτική πολιτική, θα καταβάλλονταν και πάλι με τη μία ή την άλλη μορφή, εξίσου
σημαντικές εθνικές επιδοτήσεις στον τομέα του καπνού, όπως π.χ. συμβαίνει στις Ηνωμένες
Πολιτείες.
Η κατάσταση αυτή, ευρωπαϊκή ή αμερικανική, είναι ασφαλώς παράδοξη, δεν παύει όμως να είναι
πραγματική. Πράγματι δεν μπορούμε να απαλλαγούμε σε λίγα χρόνια από μια κατάσταση που
διαμορφώθηκε ύστερα από πέντε αιώνες εθισμού στον καπνό.
Παράλληλα με τη λήψη μέτρων για τη μείωση της παραγωγής καπνού, πρέπει επίσης να καταβληθεί
προσπάθεια και για τη μείωση της κατανάλωσης του προϊόντος αυτού στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα,
( !) «Η βιομηχανία καπνού στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα», έκθεση του Peida, Εδιμβούργο, 1985.
Αριθ. C 50/14
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
ώστε να αποφευχθεί η ακόμη μεγαλύτερη επιδείνωση του ήδη πολύ σημαντικού ελλείμματος του
εμπορικού ισοζυγίου. Ταυτόχρονα, θα ληφθούν υπόψη οι εισαγωγές καπνού, εφαρμοζομένων πλήρως
των διεθνών συμφωνιών που ισχύουν σχετικά. Σ' αυτό το οικονομικού χαρακτήρα επιχείρημα
προστίθεται ασφαλώς η ανάγκη καταπολέμησης της πιο διαδεδομένης στο περιβάλλον μας
καρκινογόνου ουσίας, η οποία άλλωστε αποτελεί την αιτία του ενός τρίτου περίπου των θανάτων από
καρκίνο.
Προτεινόμενη δράση 10: Εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού στον αγώνα κατά
του καπνίσματος
Στη διάρκεια της περιόδου 1987-1989, θα αναληφθεί στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα σχετική δράση η
οποία θα απευθύνεται στο ευρύ κοινό, στους διδάσκοντες και στο υγειονομικό προσωπικό. Η εν λόγω
εκστρατεία ευαισθητοποίησης θα κορυφωθεί το 1989 στο πλαίσιο του «ευρωπαϊκού έτους για την
πρόληψη του καρκίνου» (βλέπε κεφάλαιο 2). Η επιβάρυνση του κοινοτικού προϋπολογισμού από τη
δράση αυτή θα είναι κατώτερη από τις οικονομίες που θα πραγματοποιηθούν από τη μείωση των
επιδοτήσεων στους αγοραστές κοινοτικού καπνού. Για παράδειγμα, η μείωση κατά 1 °Ιο των εν λόγω
επιδοτήσεων αντιστοιχεί σε ποσό ύψους 8 εκατομμυρίων ECU. Πρόκειται λοιπόν, κατά κάποιον
τρόπο, για μια έμμεση συμβολή του τομέα του καπνού στον αντικαρκινικό αγώνα.
Γ. Προστασία των καταναλωτών και των εργαζομένων
Λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων που συνεπάγεται το παθητικό κάπνισμα και της ανάγκης να
μειωθεί στο μεγαλύτερο βαθμό η άμεση και έμμεση διαφήμιση του καπνού, εναπόκειται στις εθνικές
δημόσιες αρχές και στα κοινοτικά όργανα η προώθηση των κατάλληλων μέτρων.
Προτεινόμενη δράση 11: Μελέτη των εθνικών διατάξεων και επεξαργασία προτάσεων για τη
διακοινοτική νομοθετική ρύθμιση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους
Πριν από τα τέλη του 1988, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα διαβιβάσει στο Συμβούλιο πρόταση με σκοπό να
ρυθμιστεί το θέμα του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους και στους χώρους εργασίας.
Η πρόταση αυτή θα βασισθεί σε προκαταρκτική μελέτη των εθνικών διατάξεων που διέπουν τα
κάπνισμα στα μαζικά μέσα μεταφοράς, στα δημόσια κτίρια και στους χώρους εργασίας. Θα ληφθούν
επίσης υπόψη και οι σχετικές εμπειρίες χωρών που δεν ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα.
Προτεινόμενη δράση 12: Μελέτη των εθνικών διατάξεων και επεξεργασία προτάσεων για τη
διακοινοτική νομοθετική ρύθμιση του περιορισμού της διαφήμισης του καπνού
Πριν από τα τέλη του 1989, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα διαβιβάσει στο Συμβούλιο προτάσεις με σκοπό
να απαγορευθεί στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό η άμεση διαφήμιση και να αναχαιτισθεί με τον
καλύτερο δυνατό τρόπο η έμμεση διαφήμιση, κυρίως μέσω του αθλητικού κυκλώματος (πατρονά­
ρισμα).
Θα διατυπωθεί επίσης σύσταση να μην εκπίπτουν από τα έσοδα των εταιρειών οι δαπάνες διαφήμισης
του καπνού, ενώ θα προταθεί ακόμη όπως η αύξηση των φορολογικών εσόδων που θα προκύψει από το
μέτρο αυτό διατεθεί για τη χρηματοδότηση εκστρατειών πληροφόρησης σχετικά με τους κινδύνους
του καπνού.
Δ. Ανταλλαγή εμπειριών
Όλες οι χώρες έχουν κινητοποιηθεί πρόσφατα ή από παλιά, με περισσότερη ή λιγότερη αποφασι­
στικότητα και επιτυχία, για τη διοργάνωση εκστρατειών πληροφόρησης του κοινού και την ανάληψη
ενεργειών που αποβλέπουν στην αποτροπή της χρήσης του καπνού.
Δράση 13: Συγκριτικός απολογισμός των εκστρατειών παροχής βοήθειας στους καπνιστές για την
αποτοξίνωση τους
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προβεί κατά το 1987 σε αξιολόγηση των υφιστάμενων πρωτοβουλιών στο
θέμα της ενίσχυσης των καπνιστών προκειμένου να απαλλαγούν από τη συνήθεια τους και θα
ενθαρρύνει τη γενική διάδοση κατά την περίοδο 1987-1989 των μέτρων που θα έχουν αποδειχθεί
επιτυχή.
Δράση 14: Ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με την καταπολέμηση του καπνίσματος
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ευνοεί επίσης, από το 1987, τις ανταλλαγές πληροφοριών και εμπειριών
σχετικά με τις στρατηγικές καταπολέμησης του καπνίσματος που εφαρμόζονται τόσο στο εσωτερικό
όσο και στο εξωτερικό της Κοινότητας.
Αν έθετε σε εφαρμογή αυτές τις δεκατέσσερις προτάσεις δράσης, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα
συνέβαλε αναμφισβήτητα σε σημαντικό βαθμό στην καταπολέμηση της επιδημίας του καπνίσματος
που μαστίζει ακόμη τις κοινωνίες μας. Από το 1988, θα γίνεται τακτικά αξιολόγηση των αποτελε­
σμάτων των εν λόγω δράσεων κυρίως μέσω δημοσκοπήσεων του Ευρωβαρόμετρου (βλέπε κεφά­
λαιο 2). Εξάλλου, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα ήταν επίσης χρήσιμη η συμπλήρωση της εν λόγω
σειράς κοινοτικών μέτρων και με άλλες προτάσεις που θα εμπίπτουν στον τομέα της ενημέρωσης και
της υγειονομικής εκπαίδευσης των νέων και των ενηλίκων. Τα σημεία αυτά θα εξετασθούν επίσης στο
κεφάλαιο 2.
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/15
II. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ
1. Διατροφή και καρκίνος
Πολυάριθμοι παράγοντες ωθούν στη σκέψη ότι οι διαιτητικές συνήθειες, στις οποίες περιλαμβάνεται
και η κατανάλωση αλκοολούχων ποτών, παίζουν σημαντικό ρόλο στη δημιουργία, αλλά και στην
πρόληψη, πολυάριθμων μορφών καρκίνου που είναι συχνοί στον άνδρα και στη γυναίκα, όπως οι
καρκίνοι του πεπτικού συστήματος — από τη στοματική κοιλότητα έως το ορθό — και ο καρκίνος του
μαστού. Στην προαναφερθείσα μελέτη τους, οι Doll και Peto κρίνουν ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες οι
διαιτητικοί παράγοντες ενδέχεται να ενέχονται σε περισσότερο από το ένα τρίτο των θανάτων από
καρκίνο. Όμως, όπως ομολογούν οι ίδιοι οι συντάκτες, η αξιολόγηση αυτή είναι πολύ ανακριβής,
εφόσον το περιθώριο αβεβαιότητας τους κυμαίνεται μεταξύ 10 % και 70 °ϊο (ι), πράγμα που έρχεται σε
αντίθεση με την ακρίβεια της εκτίμησης τους για το ρόλο του καπνού, η οποία κυμαίνεται μεταξύ πιο
περιορισμένων ορίων, δηλαδή από 25 % έως 45 %.
Πράγματι, είναι αλήθεια ότι η ασυνήθιστη ομοφωνία των καρκινολόγων για τη σχέση μεταξύ καπνού
και καρκίνου εξαφανίζεται όταν θίγεται το θέμα των σχέσεων μεταξύ διατροφής και καρκίνου. Στον
τομέα αυτό, είναι επιβεβλημένη ακόμα η προσοχή διότι δεν έχει διευκρινισθεί ακόμα ο ρόλος
πολυάριθμων διαιτητικών παραγόντων. Ωστόσο, οι διαθέσιμες έρευνες επιτρέπουν ήδη ορισμένες
σημαντικές παρατηρήσεις. Ευτυχώς τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τις παρατηρήσεις αυτές
σχετικά με την πρόληψη του καρκίνου συμφωνούν απολύτως με τα πορίσματα που αποσκοπούν στη
μείωση των κρουσμάτων καρδιοαγγειακών παθήσεων. Κατά συνέπεια, η αποστολή των υπευθύνων για
τη δημόσια υγεία διευκολύνεται.
1. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η κατάχρηση αλκοολούχων ποτών αντιπροσωπεύει αυτή και μόνο το
δεύτερο παράγοντα κινδύνου καρκίνου μετά τον καπνό. Σε μια χώρα όπως η Γαλλία, που
προηγείται παγκοσμίως στην κατά κεφαλή κατανάλωση αλκοόλ, ένας καρκίνος στους δέκα
συνδέεται με την υπερβολική χρήση αλκοολούχων ποτών. Μολονότι η αιθανόλη αυτή καθεαυτή
δεν είναι καρκινογόνος, παρατηρήθηκε ότι ορισμένα άλλα συστατικά των αλκοολούχων ποτών
έχουν καμιά φορά την ιδιότητα αυτή. Επιπλέον, ο χρόνιος ερεθισμός που προκαλεί το οινόπνευμα
στο επίπεδο του στόματος, του λαιμού και του οισοφάγου, προκαλεί σαφή αύξηση της συχνότητας
των καρκίνων των περιοχών αυτών, ιδιαίτερα όταν τα αλκοολούχα ποτά συνδυάζονται με τον
καπνό. Έτσι, στη Γαλλία, η συχνότητα καρκίνου του οισοφάγου στα άτομα που καπνίζουν
λιγότερα από δέκα τσιγάρα ημερησίως και πίνουν λιγότερο από 40 γραμμάρια αιθανόλης την
ημέρα είναι είκοσι φορές κατώτερη από εκείνη των μη καπνιστών που πίνουν ένα λίτρο κρασιού
ημερησίως (80 γραμμάρια αιθανόλης) και σαραντατέσσερις φορές κατώτερη από εκείνη των
μανιωδών καπνιστών που καπνίζουν είκοσι περίπου τσιγάρα και πίνουν ένα λίτρο κρασί την
ημέρα (2).
2. Σε αντίθεση με την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η συσχέτιση της οποίας με την ανάπτυξη
ορισμένων μορφών καρκίνου είναι πια αναμφισβήτητη (βλέπε πίνακα 3), υπάρχουν σήμερα επαρκή
στοιχεία που δείχνουν ότι η κατανάλωση νωπών οπωροκηπευτικών διαδραματίζει σπουδαίο
προστατευτικό ρόλο σε ό,τι αφορά ορισμένες μορφές καρκίνου. Οι Ε. Wynder και Μ. Τ.
Goodman (3), π.χ., απέδειξαν ότι η υψηλή κατανάλωση νωπών οπωροκηπευτικών, που αποτελούν
τις κύριες πηγές βιταμινών Α και C, προστατεύει από τον καρκίνο των πνευμόνων, παρά το
γεγονός ότι, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, η προστασία παύει να είναι αποτελεσματική στους
μανιώδεις καπνιστές (δύο ή περισσότερα πακέτα την ημέρα). Υπάρχουν επίσης στοιχεία που
δείχνουν ότι τα νωπά οπωρολαχανικά προστατεύουν από τους καρκίνους του οισοφάγου, του
στομάχου, του παγκρέατος και του κόλου (βλέπε πίνακα 3).
3. Η παχυσαρκία θεωρείται επίσης σημαντικός παράγοντας κινδύνου, ιδίως για τη γυναίκα, όπως
έδειξε μια αμερικανική μελέτη που αφορούσε 750 000 άτομα επί δεκατρία χρόνια (4). Για
ορισμένους καρκίνους, όπως της χοληδόχου κύστης και της μήτρας, τα ποσοστά θανάτου ήταν
περισσότερο από τέσσερις φορές ανώτερα από τα κανονικά στα άτομα που είχαν βάρος κατά 40 97ο
ανώτερο από το κανονικό. Όσον αφορά τις πιθανές σχέσεις μεταξύ της παχυσαρκίας και του
καρκίνου του μαστού στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, ο F. De Waard (5) αναφέρει ότι
βεβαιώθηκε σχετική στατιστική συσχέτιση σε εικοσιδύο από τις εικοσιεπτά μελέτες που
καταγράφηκαν.
4. Μολονότι στο παρόν στάδιο των γνώσεων μας, ο ειδικός ρόλος καθενός από τους διάφορους
τύπους λίπους δεν έχει εξακριβωθεί ακόμη, ωστόσο, πολλές επιδημιολογικές έρευνες δείχνουν ότι,
0) Το περιθώριο αυτό αφορά μόνο τα προϊόντα διατροφής με τη στενή έννοια, δηλαδή χωρίς το οινόπνευμα και
χωρίς τα πρόσθετα τροφίμων (βλέπε πίνακα 1).
(2) Α. Tuyns, Διεθνές κέντρο καρκινολογικών ερευνών, Αλκοόλ και καρκίνος, Lyon 1978.
(3) Ε. Wynder και Μ. Τ. Goodman, «Smoking and lung cancer· some unresolved issues», Epidemiological Reviews, 5,
σσ. 17-207, 1983.
(4) E. A. Lew, L. Garfinkel: «Variations in mortality by weight among 750 000 men and women», Journal of chronical
disease, 32, σσ. 563-576, 1979.
(s) F. De Waard, Dietary fat & mammary cancer, Nutrition and cancer, Vol. 8, N° 1, σσ. 5-7, 1986.
Αριθ. C 50/16 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26.2.87
όπως και για τα ζώα, μια υπερβολικά πλούσια σε λίπη διατροφή συνεπάγεται αυξημένο κίνδυνο
καρκίνων του κόλου και του μαστού ιδιαίτερα. Η παρατήρηση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη
σημασία επειδή οι παθήσεις αυτές είναι η αιτία ενός μεγάλου μέρους των θανάτων λόγω καρκίνου
στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες (*). Εξάλλου, η υπερβολική κατανάλωση λιπών
ενδέχεται επίσης να ενέχεται στο σχηματισμό καρκίνων στο πάγκρεας, αλλά η υπόθεση αυτή δεν
έχει ακόμη επιβεβαιωθεί.
5. Η σημασία των τροφικών ινών για τη λειτουργία του εντέρου ήταν γνωστή από πολύ παλιά.
Χρειάστηκε, ωστόσο, να περιμένουμε έως το 1971, οπότε ο βρετανός στρατιωτικός χειρούργος
Burkitt (2) ανέφερε την πιθανή σχέση μεταξύ της πτωχής σε τροφικές ίνες διατροφής και της
συχνότητας του καρκίνου του κόλου. Η υπόθεση αυτή που αποτέλεσε αντικείμενο πολλών
αμφισβητήσεων γίνεται σήμερα ευρύτερα αποδεκτή, κυρίως από τότε που ενισχύθηκε από πιο
πρόσφατες μελέτες που χρησιμοποιούν σύγχρονες τεχνικές για τη μέτρηση του περιεχομένου των
τροφίμων σε ίνες (3).
6. Εξάλλου, υπάρχει κίνδυνος άλλα στοιχεία που καταναλώνονται σε μικρές ποσότητες, συχνά
ακούσια, να επηρεάσουν επίσης την εμφάνιση ορισμένων τύπων καρκίνου που παρουσιάζονται
στον άνθρωπο. Έτσι, ορισμένες μνκοτοξίνες που προκαλούνται από τις ευρωτιάσεις, όπως οι
αφλατοξίνες, έχουν αποδειχθεί καρκινογόνοι στα ζώα.
Εξάλλου, σύμφωνα με τις εργασίες του Διεθνούς Κέντρου Καρκινολογικών Ερευνών (ΔΚΚΕ) (4),
δεν μπορεί να παραβλεφθεί ο πιθανός ρόλος των νιτρωδών και ενδεχομένως, κάτω από ορισμένες
συνθήκες, και των νιτρικών αλάτων. Πράγματι, αυτές οι αζωτούχες ενώσεις, που περιέχονται με τη
μορφή καταλοίπων μέσα στο πόσιμο νερό και τα λαχανικά, χρησιμοποιούνται δε ως συντηρητικά
σε ορισμένα κρέατα και αλλαντικά, υπάρχει κίνδυνος, κάτω από συνθήκες που πρέπει να
διευκρινιστούν, να μετατραπούν μέσα στο στομάχι σε Ν-νιτροδωενώσεις, που είναι εξαιρετικά
καρκινογόνες στα ζώα.
Επιπλέον, ορισμένα πρόσθετα σε είδη διατροφής, που έχουν αποδειχθεί καρκινογόνα στο ζώα,
όπως η κίτρινη χρωστική ουσία του βουτύρου, σήμερα έχουν απαγορευθεί. Σύμφωνα με τους Doll
και Peto, το ποσοστό θανάτων από καρκίνο που ενδέχεται να οφείλονται σε επιβλαβή πρόσθετα
είναι μικρότερο από 1 °7ο. Το περιθώριο αβεβαιότητας τους κυμαίνεται μεταξύ - 5 % κ α ι 2 % , ενώ
το κατώτατο αρνητικό όριο υπενθυμίζει ότι πολλά από αυτά τα πρόσθετα ενδέχεται να αποτελούν
επίσης παράγοντες για την πρόληψη του καρκίνου. Πιο συγκεκριμένα, οι αντιοξειδωτικές ουσίες
που βελτίωσαν τη διατήρηση των τροφίμων, φαίνεται ότι έπαιξαν οπωσδήποτε κάποιο ρόλο στη
θεαματική μείωση των περιπτώσεων καρκίνου του στομαχιού.
7. Τέλος, ο J. V. Joosens (s) ανέφερε το 1980 ότι η πλούσια σε αλάτι διατροφή ενδέχεται να αυξάνει τον
κίνδυνο καρκίνου του στομαχιού. Ωστόσο, αυτά τα πρώτα αποτελέσματα αμφισβητούνται έντονα
και πρέπει να επιβεβαιωθούν.
Συνάγεται λοιπόν ότι οι τροφικοί παράγοντες μπορούν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο είτε στη
δημιουργία είτε στην πρόληψη ορισμένων μορφών καρκίνου. Ωστόσο, η ακριβής εκτίμηση της
σπουδαιότητας καθενός από τους εν λόγω παράγοντες δεν μπορεί ακόμη να γίνει με βεβαιότητα, λόγω
του σχετικά μικρού αριθμού επιδημιολογικών μελετών που υπάρχουν στον τομέα αυτόν. Στον πίνακα 3
παρουσιάζονται οι υπάρχουσες αξιόπιστες εκτιμήσεις της εμφάνισης του αλκοόλ, των νωπών
οπωροκηπευτικών και της παχυσαρκίας σε ορισμένες μορφές καρκίνου· οι εκτιμήσεις αυτές
βασίζονται σε μελέτες που έγιναν σε πληθυσμιακές ομάδες Ευρωπαίων, Βορειοαμερικανών και
Αυστραλών. Ο εν λόγω κατάλογος δεν είναι εξαντλητικός· ωστόσο, δεν είναι προς το παρόν δυνατή η
συμπλήρωση του με τις συσχετίσεις, π.χ., μεταξύ υπερβολικά λιπαρής διατροφής και καρκίνου του
προστάτη ή μεταξύ φτωχής σε βιταμίνες διατροφής και καρκίνου της ουροδόχου κύστης, διότι οι
μελέτες που υπάρχουν για τους εν λόγω τροφικούς παράγοντες (όπως άλλωστε και για άλλους) είναι
ελάχιστες. Εξάλλου, η εκτίμηση της σχέσης μεταξύ της καταναλισκόμενης συνολικής ποσότητας
θερμίδων και του κινδύνου εμφάνισης ορισμένων καρκίνων έχει αποδειχθεί δυσχερής για διάφορους
λόγους, συμπεριλαμβανομένων των προβλημάτων μέτρησης της ακριβούς κατανάλωσης θερμίδων
από μεμονωμένα άτομα.
Είναι φανερό ότι χρειάζονται συμπληρωματικές έρευνες για να διευκρινισθούν περαιτέρω οι σχέσεις
που μπορεί να υπάρχουν μεταξύ διατροφής και καρκίνου. Ορισμένα ευρωπαϊκά ερευνητικά
προγράμματα συμβάλλουν ήδη και θα εξακολουθήσουν να συμβάλλουν σ' αυτήν την απαραίτητη
προσπάθεια (βλέπε κεφάλαιο IV). Ωστόσο, στο παρόν στάδιο και για να διευκρινιστεί η δράση που
πρέπει να αναληφθεί για την περίοδο 1987-1989, πρέπει να ληφθούν ως βάση τα διαθέσιμα
αποτελέσματα, παρά τις αβεβαιότητες που χαρακτηρίζουν ορισμένα από αυτά.
(') Κ. Κ. Caroll, «Dietary fat & cancer», in Nutrition and cancer, Vol 8, N° 1, σσ. 3-5, 1986.
(2) D. P. Burkitt, «Epidemiology of cancer of the colon and rectum», in Cancer Vol 28, σσ. 3-13, 1971.
(3) «Health nutrition: preventing nutrition related diseases in Europe», Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας,
Ιούλιος 1986.
(4) Η. Bartsch and R. Montesano (CIRC), «Relevance of nitrosamines to human cancer», in Carcinogenesis, Vol. 5,
N° 11, σσ. 1381-1393, 1984.
(J) Joosens JV: «Stroke, stomach cancer and salt: possible clue to the prevention of hypertension?» In epidemiology of
arterial blood pressure, The Hague, Nijhoff, σσ. 489-508, 1980.
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/17
Πίνακας 3
Συχνότητα της συσχέτισης διάφορων τροφικών παραγόντων με ορισμένα είδη καρκίνου
Τροφικός παράγοντας
ΑΛΚΟΟΛ
ΦΡΟΥΤΑ ΚΑΙ ΝΩΠΑ ΛΑΧΑΝΙΚΑ
(συμπεριλαμβανομένων των βιταμινών)
Διατροφή φτωχή σε φρούτα και λαχανικά
Διατροφή φτωχή σε φρούτα και λαχανικά
Αύξηση της βιταμίνης C κατά 100 mg την ημέρα
Διατροφή φτωχή σε νωπά φρούτα
Διατροφή φτωχή σε φρούτα και λαχανικά
(πιθανώς σε βιταμίνη Α)
Διατροφή φτωχή σε νωπά λαχανικά
ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ
Είδος καρκίνου
Στόμα
Οισοφάγος
Λάρυγγας
Ήπαρ
Οισοφάγος
Στομάχι
Στομάχι
Πάγκρεας
Πνεύμονες
Κόλο-ορθό
Μαστός
Μήτρα (κοιλότητα)
Προστάτης
Ο τροφικός αυτός παράγοντας
εμφανίζεται με την ακόλουθη συχνότητα:
75 % σε συνδυασμό με τον καπνό
40% μόνο του-
70 % σε συνδυασμό με τον καπνό
25 % μόνο του-
30%-65% σε συνδυασμό με τον καπνό
15% (περισσότερα από 30 gl
αιθανόλης την ημέρα)
40 % (περισσότερα από 370 gl
αιθανόλης την ημέρα)
15%-50%
70%
Μείωση σε 55 % αντί 70%
15%
20%
20%-40%
0%-12%
20%
20%
Πηγή: Προσωρινό έγγραφο του ΔΚΚΕ.
2. Δράσεις 1987-1989
Για να επιτύχει μια πολιτική για τη βελτίωση της διατροφής και της υγείας, χρειάζεται η συμβολή ενός
μεγάλου αριθμού παραγόντων: των καταναλωτών και των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων τους, του
διδακτικού και ιατρικού προσωπικού, των γεωργών και των βιομηχάνων του τομέα γεωργικών
προϊόντων διατροφής, των εστιατορίων, των εθνικών δημόσιων αρχών και των κοινοτικών οργάνων,
τα οποία διαθέτουν σημαντικές εξουσίες στα πλαίσια της διαχείρισης και της προσαρμογής της κοινής
βιομηχανικής αγοράς και της κοινής γεωργικής πολιτικής.
Ωστόσο, όπως είναι φανερό, για να ενεργοποιηθούν συνειδητά οι διάφοροι αυτοί παράγοντες, πρέπει
να υπάρχουν κατευθυντήριες γραμμές, αρκετά σαφείς και προσαρμοσμένες στον καθέναν απ'
αυτούς.
Α. Χάραξη των κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά τη διατροφή και την πρόληψη του καρκίνου
Σχετικές προσπάθειες έχουν ήδη καταβληθεί από πολλές επιτροπές εμπειρογνωμόνων ανά τον κόσμο.
Ως παραδείγματα μπορούν να αναφερθούν στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής το National Cancer
Institute 0), ή ακόμη, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η European Organization for Cooperation in Cancer
Prevention Studies (ECP) (2) (3). Ασφαλώς, οι συστάσεις που έχουν απευθύνει οι οργανισμοί αυτοί όσον
αφορά τα θέματα διατροφής θα μελετηθούν προσεκτικά και θα βελτιωθούν όσο είναι δυνατόν.
0) «Cancer Control — Objectives for the Nation: 1985-2000», National Cancer Institute, Washington, 1986.
(2) ECP, Symposium, «Diet and Human Carcinogenesis», Elsevier Science Publishers, Amsterdam, 1986.
(3) «Proceedings of a Joint ECP — IUNB Workshop on Diet and Human Carcinogenesis», Nutrition and Cancer,
1986.
Αριθ. C 50/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
Δράση 15: Ανάλυση των διαθέσιμων πληροφοριών και δεδομένων για το θέμα «διατροφή και
καρκίνος»
Πριν από τα τέλη του 1987, τα πολυάριθμα στοιχεία που είναι διαθέσιμα όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ
της διατροφής και του καρκίνου θα αποτελέσουν αντικείμενο απογραφής.
Για να γίνει αυτό, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα κινητοποιήσει και θα συντονίσει τους
εμπειρογνώμονες που είναι ήδη διαθέσιμοι στα πλαίσια των συμβουλευτικών επιτροπών και ομάδων
που της παρέχουν συμβουλές στον τομέα της διατροφής, θα στηριχθεί όμως και σε άλλα αρμόδια σε
διεθνές επίπεδο όργανα όπως είναι η «European Organization for Cooperation in Cancer Prevention
Studies» (ECP) ή το «Διεθνές Κέντρο Καρκινολογικών Ερευνών» (ΔΚΚΕ).
Δράση 16: Επεξεργασία συστάσεων διαιτητικού χαρακτήρα κατά του καρκίνου, προσαρμοσμένων σε
καθεμία από τις επιμέρους κατηγορίες παραγόντων
Παράλληλα, θα καταβληθούν προσπάθειες για τη διατύπωση ειδικών συστάσεων προς τις διάφορες
κατηγορίες των εν λόγω παραγόντων: τους καταναλωτές και τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις
τους, το διδακτικό και ιατρικό προσωπικό, τους γεωργούς και τους βιομηχάνους του τομέα γεωργικών
προϊόντων διατροφής και τους εστιάτορες.
Είναι φανερό ότι αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές πρέπει να είναι καλά προσαρμοσμένες σε καθέναν
από τους παραπάνω παράγοντες, ενώ παράλληλα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις πολυάριθμες
περιφερειακές και εθνικές ιδιομορφίες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Για παράδειγμα, και με βάση
μόνο τις παραπάνω παρατηρήσεις, είναι δυνατή η διατύπωση ορισμένων βασικών συστάσεων προς
τους καταναλωτές και το διδακτικό και ιατρικό προσωπικό: να αποφεύγεται η υπερβολική χρήση
αλκοολούχων ποτών, να καταπολεμάται η παχυσαρκία, να αποφεύγεται η πλούσια σε λίπη διατροφή
και να καταναλώνονται φρούτα, λαχανικά και σιτηρά πλούσια σε τροφικές ίνες (βλέπε παρακάτω τον
«ευρωπαϊκό κώδικα κατά του καρκίνου».
Β. Κοινή αγορά και διατροφή
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, εδώ και πολύ καιρό, έχει θεσπίσει στον τομέα των γεωργικών προϊόντων
διατροφής ορισμένες διατάξεις για την προστασία της υγείας των καταναλωτών. Για παράδειγμα, από
το 1962, μπορούν να χρησιμοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα μόνο τα πρόσθετα τροφίμων που
περιλαμβάνονται σε κατάλογο τον οποίο εγκρίνει το Συμβούλιο των Υπουργών της Ευρωπαϊκής
Κοινότητας ύστερα από πρόταση της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και αφού ζητηθεί η
γνώμη της «επιστημονικής επιτροπής για την ανθρώπινη διατροφή». Εξάλλου, από το 1987 θα
αναληφθούν οι ακόλουθες νέες δράσεις:
Προτεινόμενη δράση 17: Εναρμόνιση της επισήμανσης (ετικέτες) του θρεπτικού περιεχομένου των
τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα
Το 1987, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει στο Συμβούλιο, για έγκριση πριν από τα τέλη του 1989,
πρόταση οδηγίας που θα αφορά την εναρμόνιση της παρουσίασης των αναγραφομένων στις
συσκευασίες των τροφίμων στοιχείων για το θρεπτικό περιεχόμενο τους.
Προτεινόμενη δράση 18: Προστασία των καταναλωτών από ορισμένα τρόφιμα
Με βάση τα συμπεράσματα των ερευνών που διεξάγονται για το θέμα «διατροφή και καρκίνος», η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει στο Συμβούλιο νέες προτάσεις για την ενίσχυση της προστασίας του
κοινού από ορισμένες ουσίες που ενδέχεται να είναι καρκινογόνοι (μυκοτοξίνες, χημικές ουσίες,
κλπ.).
Γ. Γεωργία και προστασία των καταναλωτών
Οι γεωργοί, και κατά συνέπεια η κοινή γεωργική πολιτική, διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο σε κάθε
στρατηγική που αποσκοπεί στο να λαμβάνονται καλύτερα υπόψη τα προβλήματα διατροφής και
υγείας που θέτουν οι καταναλωτές και ο ιατρικός κόσμος. Στη διάρκεια της περιόδου 1987-1989 θα
αναληφθούν οι ακόλουθες δράσεις:
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/19
Δράση 19: Αναπροσαρμογή των υφιστάμενων εκστρατειών πληροφόρησης για τη διατροφή
Από το 1987, οι εκστρατείες πληροφόρησης και διαφήμισης που έχουν ήδη αναληφθεί για ορισμένα
είδη διατροφής θα αναπροσαρμοστούν για να ληφθούν καλύτερα υπόψη τα τελευταία αποτελέσματα
των ερευνών σχετικά με τις σχέσεις μεταξύ διατροφής και υγείας.
Για παράδειγμα, οι εκστρατείες προώθησης των γαλακτοκομικών προϊόντων πρέπει να προσαρμο­
στούν καλύτερα στους επιδιωκόμενους στόχους. Πράγματι, το πλήρες γάλα, παραδείγματος χάρη,
είναι οπωσδήποτε καλό για τα μικρά παιδιά, δεν συνιστάται όμως για τους περισσότερους ενήλικες οι
οποίοι πρέπει να καταναλώνουν κατά προτίμηση γαλακτοκομικά προϊόντα με χαμηλή περιεκτικό­
τητα σε λιπαρές ουσίες.
Δράση 20: Οργάνωση νέων ενημερωτικών εκστρατειών για τα συνιστώμενα τρόφιμα
Με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές που θα χαραχτούν ήδη από το 1987 για τον τομέα της διατροφής,
είναι δυνατό να οργανωθούν νέες ενημερωτικές και διαφημιστικές εκστρατείες για τα τρόφιμα που
ενδέχεται να έχουν ευνοϊκές επιδράσεις στην υγεία.
Πράγματι, είναι ήδη δυνατός ο προγραμματισμός τέτοιων δράσεων υπέρ των νωπών οπωροκηπευτι­
κών. Οι εκστρατείες αυτές θα πετύχουν καλύτερα τους στόχους τους εφόσον ενταχθούν σε μια
γενικότερη προσπάθεια που θα αποβλέπει στην ευαισθητοποίηση όχι μόνο του ευρύτερου κοινού, αλλά
και των μαθητών και διδασκόντων όλων των βαθμίδων (βλέπε κεφάλαιο 2).
Προτεινόμενη δράση 21: Προώθηση των πιο ενδεδειγμένων τροφίμων και τεχνικών
Με βάση τα πιο πρόσφατα πορίσματα στον τομέα της διατροφής, η κοινή γεωργική πολιτική θα
προσπαθήσει να προωθήσει τις συνθήκες παραγωγής και τα είδη διατροφής που κρίνονται ως τα
καταλληλότερα από πλευράς δημόσιας υγείας.
Σχετικά, μπορούν να προγραμματισθούν δύο είδη μέτρων:
— τροποποιήσεις της νομοθεσίας για να αναπροσαρμοστούν παραδείγματος χάρη οι διατάξεις που
αφορούν το βούτυρο το οποίο σήμερα πρέπει να περιέχει πάνω από 80 % λιπαρές ουσίες για να φέρει
την ονομασία αυτή. Η εν λόγω ονομασία θα επεκταθεί στο μέλλον και σε προϊόντα με μικρότερη
περιεκτικότητα σε λιπαρές ουσίες τα οποία είναι καταλληλότερα για τη διατροφή ενηλίκων.
Εννοείται ότι για να μπορεί να φέρει την ονομασία αυτή, το εν λόγω βούτυρο πρέπει να παράγεται
αποκλειστικά από γάλα,
— προώθηση νέων μεθόδων παραγωγής που θα χρησιμοποιούν σωστά τις σημερινές τεχνικές
μεθόδους οι οποίες επιτρέπουν περιορισμό της χρησιμοποίησης ορισμένων χημικών προϊόντων,
π.χ. για τη μείωση της συγκέντρωσης νιτρωδών και νιτρικών αλάτων στα λαχανικά.
Στο παρόν στάδιο, τα παραδείγματα αυτά δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία, αφήνουν όμως να διαφανεί το
σημαντικό πεδίο δράσης που διανοίγεται στην κοινή γεωργική πολιτική.
Δ. Ανταλλαγές πληροφοριών και εμπειριών στον τομέα της διατροφής
Σε ορισμένα μέρη, συγκεκριμένα στην Ιταλία, τις Κάτω Χώρες και τη Σουηδία, πραγματοποιούνται
δοκιμαστικές εφαρμογές στον τομέα της διατροφής. Οι εφαρμογές αυτές, στις οποίες συμμετέχουν οι
σχετικοί παράγοντες σε τοπικό επίπεδο (λιανοπωλητές, βιομηχανία γεωργικών προϊόντων διατροφής,
καταναλωτές, σχολεία), αποβλέπουν ειδικότερα στο να αξιολογηθεί η επίδραση των εκστρατειών
ενημέρωσης και υγειονομικής αγωγής όσον αφορά τη διατροφή.
Δράση 22: Συγκριτικός απολογισμός των δοκιμαστικών εφαρμογών σε θέματα διατροφής
Από το 1987 θα αρχίσει αξιολόγηση των εν λόγω δοκιμαστικών εφαρμογών και τα σχετικά
αποτελέσματα θα διαδοθούν σε εύθετο χρόνο. Εξάλλου, αν το κρίνει σκόπιμο, η Επιτροπή θα
ενθαρρύνει και άλλες δοκιμαστικές εφαρμογές σε άλλες περιοχές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.
Δράση 23: Ανταλλαγή πληροφοριών στο θέμα «διατροφή και καρκίνος»
Η Επιτροπή θα φροντίσει ώστε από το 1987 να εξασφαλισθούν τακτικές ανταλλαγές πληροφοριών
σχετικά με τα αποτελέσματα των μελετών, των ερευνών και των εμπειριών όσον αφορά το θέμα
«διατροφή και καρκίνος», μέσω συμποσίων και συνεδριάσεων στα οποία θα μπορούν επίσης να
συμμετέχουν εμπειρογνώμονες από χώρες μη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, καθώς επίσης και
μέσω της ευρείας, αλλά επιλεκτικής διάδοσης των αποτελεσμάτων.
Είναι προφανές ότι αυτές οι εννέα προτάσεις δράσης της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που
αποσκοπούν στη βελτίωση της διατροφής των Ευρωπαίων με στόχο την πρόληψη του καρκίνου, θα
πρέπει ακόμη να συμπληρωθούν, να διασαφηνιστούν ή να επεκταθούν, στο μέτρο που θα προκύπτουν
νέα και αξιόπιστα δεδομένα. Ήδη όμως αποτελούν μια συνεισφορά, λιτή αλλά σημαντική στην
καταπολέμηση του καρκίνου. Επιπλέον, είναι βέβαιο ότι θα συμβάλλουν και στην καλύτερη πρόληψη
των καρδιαγγειακών παθήσεων.
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/25
III. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΝΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ
1. Η ποικιλία των καρκινογόνων παραγόντων
Σύμφωνα με τους Doll και Peto, ο καπνός, το οινόπνευμα και η διατροφή αποτελούν, όλα μαζί, την
πρωταρχική αιτία για τα δύο τρίτα και πλέον των θανάτων από καρκίνο. Κατά συνέπεια, το ένα τρίτο
που απομένει οφείλεται σε άλλους παράγοντες του καθημερινού μας περιβάλλοντος και συγκεκριμένα
στη ραδιενέργεια και τις υπεριώδεις ακτινοβολίες, στις λοιμώξεις από ιούς και στις χημικές
ουσίες.
Α. Ραδιενέργεια και υπεριώδεις ακτινοβολίες
Το ατύχημα στον πυρηνικό αντιδραστήρα του Τσερνομπίλ συνετέλεσε ώστε να αποτελέσουν
αντικείμενο ευρύτατου ενδιαφέροντος οι κίνδυνοι από τις ιοντίζουσες ακτινοβολίες.
Κάθε άνθρωπος είναι διαρκώς εκτεθειμένος σε ένα λουτρό ακτινοβολιών που οφείλονται στις
κοσμικές ακτίνες και στα φυσικά ραδιενεργά στοιχεία που υπάρχουν στο έδαφος και στα τρόφιμα. Σ'
αυτή την αναπόφευκτη δόση ακτινοβολίας προστίθεται η δόση που προέρχεται από τις ανθρώπινες
δραστηριότητες, το μέγεθος της οποίας είναι αισθητά παραπλήσιο. Η εξόρυξη και η κατεργασία του
ουρανίου και των άλλων ραδιενεργών μεταλλευμάτων, η λειτουργία ηλεκτροπαραγωγών, πυρηνικών
σταθμών και τα ραδιενεργά απόβλητα που προέρχονται από τους εν λόγω σταθμούς συνιστούν, κατά
μέσο όρο, για τον πληθυσμό των χωρών στις οποίες η πυρηνική ενέργεια είναι ανεπτυγμένη, δόση πολύ
κατώτερη από την οφειλόμενη στη φυσική ακτινοβολία.
Πράγματι, το 80 °7ο της δόσης που οφείλεται στις ανθρώπινες δραστηριότητες συνδέεται με την ιατρική
χρήση των ιοντιζουσών ακτινοβολιών, κυρίως δε με τη ακτινοδιαγνωστική. Για το σκοπό αυτό
καταβάλλονται συνεχείς προσπάθειες στον εν λόγω τομέα με στόχο τη μείωση των ιατρικής
προέλευσης δόσεων ακτινοβολιών. Πράγματι, κατά τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί σημαντικές
πρόοδοι ιδιαίτερα στον τομέα των ακτινοδιαγνωστικών τεχνικών, όπως π.χ. στην περίπτωση της
μαστογραφίας.
Στην εν λόγω ακτινοβολία ήρθε να προστεθεί και η οφειλόμενη στα ραδιενεργά ισότοπα που
διέρρευσαν στην ατμόσφαιρα κατά το ατύχημα του Τσερνομπίλ. Στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης, η
ακτινοβολία αυτή δεν υπερβαίνει το ένα εκατοστό περίπου της ετήσιας δόσης της οφειλόμενης στη
φυσική ακτινοβολία. Αντίθετα, στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης φθάνει στο ένα δέκατο περίπου της
φυσικής ακτινοβολίας. Συγκριτικά επισημαίνεται ότι η προερχόμενη από το Τσερνομπίλ ακτινοβολία
στη Δυτική Ευρώπη θα είναι κατώτερη από το ένα εκατοστό της δόσης που οφειλόταν στις ραδιενεργές
επιπτώσεις των πειραματικών ατομικών εκρήξεων των δεκαετιών 50 και 60, ενώ οι επιπτώσεις της
στην υγεία θα είναι, πιθανότατα, εξαιρετικά περιορισμένες. Υπενθυμίζεται σχετικά ότι οι Doll και Peto
έχουν υπολογίσει ότι στις ιοντίζουσες ακτινοβολίες οφείλεται λιγότερο από το 1 °/ο των περιπτώσεων
καρκίνου.
Από τις μη ιοντίζουσες ακτινοβολίες, οι υπεριώδεις είναι καρκινογόνοι. Οι ακτίνες αυτές, που
υπάρχουν μέσα στην ηλιακή ακτινοβολία, μπορούν να προκαλέσουν καρκίνους του δέρματος μετά
την ακτινοβόληση της βλαστητικής στιβάδας της επιδερμίδας. Η κατάσταση αυτή παρατηρείται
κυρίως σε άτομα με πολύ λευκό δέρμα. Πράγματι, οι υπεριώδεις ακτίνες αποτελούν την κύρια αιτία
δημιουργίας ενός αυξημένου ποσοστού καρκίνων των βασικών κυττάρων και των λεπιοειδών
πλακωδών κυττάρων του δέρματος. Η αντιμετώπιση και η θεραπεία των καρκίνων αυτών είναι
εύκολη. Εξάλλου, οι υπεριώδεις ακτίνες του ήλιου ενοχοποιούνται και για τα κακοήθη μελανώματα,
καρκίνους πολύ βαριάς μορφής και δυσχερούς θεραπείας, η συχνότητα εμφάνισης των οποίων ευξάνει
συνεχώς σε ατόμα ορισμένων πληθυσμών (ιδιαίτερα στην Αυστραλία) το δέρμα των οποίων είναι πολύ
λευκό και που εκτίθενται συχνά στον ήλιο. Οι πιο επικίνδυνες εκθέσεις είναι εκείνες που γίνονται όταν
το δέρμα δεν είναι μαυρισμένο και επομένως δεν «φιλτράρει» τις ηλιακές ακτίνες. Για το λόγο αυτό,
συνιστάται γενικά σε άτομα με πολύ λευκό δέρμα η αποφυγή των παρατεταμένων και απότομων
εκθέσεων στον ήλιο, καθώς και η χρήση κρεμών που έχουν την ιδιότητα να «φιλτράρουν» τις
υπεριώδεις ακτίνες.
Β. Οι ιοί
Έχει πλέον αποδειχθεί επιστημονικά ότι οι ιοί ενδέχεται να διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στους
εσωτερικούς μηχανισμούς σχηματισμού καρκίνων στον άνθρωπο, αφότου ο αμερικανός Robert Gallo
και άλλοι ιάπωνες ερευνητές απέδειξαν, στις αρχές της δεκαετίας του 80, τον ουσιαστικό ρόλο του
ρετροϊού HTLV (Human Τ — Cell Leukemia Virus) στην εμφάνιση ενός συγκεκριμένου τύπου
λευχαιμίας που παρατηρείται κυρίως στην Ιαπωνία και την Καραϊβική. Ωστόσο, η υποψία ότι ένας
μικρός αριθμός ιών ενδέχεται να ενέχεται για το σχηματισμό ορισμένων καρκίνων υπάρχει εδώ και
πολλά χρόνια. Μια πολύ γνωστή περίπτωση είναι εκείνη του ιού της ηπατίτιδας Β ο οποίος ενδέχεται να
αποτελεί την αιτία του αυξημένου κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του ήπατος στα άτομα που έχουν
προσβληθεί από ιώδη ηπατίτιδα, κυρίως στην Αφρική όπου οι αφλατοξίνες φαίνεται ότι αποτελούν τον
καθοριστικό συμπαράγοντα.
Αριθ. C 50/26
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
Εξάλλου, οι εργασίες του γερμανού Zur Hausen στη Χαϊδελβέργη κατέδειξαν ότι πολυάριθμες
γενετικές βλάβες συνδέονται με ιούς της οικογένειας των θηλωματοϊών. Ορισμένοι από τους ιούς της
οικογένειας αυτής ενδέχεται να ευθύνονται για την ανάπτυξη καρκίνων του τραχήλου της μήτρας,
ιδίως δε ο θηλωματοϊός 16 που βρέθηκε σε περισσότερες από τις μισές περιπτώσεις τέτοιων καρκίνων.
Οπωσδήποτε, και στο σημείο αυτό επιβάλλεται η διεξαγωγή πρόσθετων ερευνών, τόσο για να
διαλευκανθεί ο ρόλος των ενδεχόμενων συμπαραγόντων, όσο και για την κατασκευή, σε μεταγενέ­
στερο στάδιο, εμβολίων. Βραχυπρόθεσμα, ωστόσο, συνιστάται η λήψη απλών προληπτικών μέτρων
στον τομέα της σεξουαλικής υγιεινής.
Γ. Χημικές ουσίες
Χάρη στον Sir Percival Pott, είναι γνωστό εδώ και δύο αιώνες ότι ορισμένες χημικές ουσίες του
περιβάλλοντος μας μπορούν να προκαλέσουν καρκίνους στον άνθρωπο. Είναι πάντως αξιοσημείωτο
ότι η τεράστια αύξηση του αριθμού νέων χημικών προϊόντων μετά τη βιομηχανική επανάσταση, εδώ
και δύο αιώνες, η οποία συνεπέφερε ανάλογη αύξηση της έκθεσης των εργαζομένων και των πολιτών
στις ουσίες αυτές, δεν προκάλεσε επιδημία καρκίνων. Εξάλλου, από τα καρκινολογικά μητρώα που
τηρούνται σε ορισμένες βιομηχανικές χώρες εδώ και πενήντα περίπου χρόνια, καθώς και από τις
επιδημιολογικές μελέτες που εκπονούνται σε όλο τον κόσμο, συνάγεται ότι από τις 100 000 περίπου
χημικά προϊόντα που περιλαμβάνονται στο European Inventory of Chemical Substances μόνο μερικές
εκατοντάδες φαίνεται ότι είναι καρκινογόνα. Πρέπει ακόμη να υπογραμμισθεί ότι η διεθνής
συνεργασία στον τομέα αυτό υπήρξε εξαιρετικά γόνιμη.
Το 1965 ο στρατηγός De Gaulle, τότε Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας, πρότεινε στις ισχυρές
οικονομικά χώρες να διαθέσουν ένα μικρό μέρος του στρατιωτικού τους προϋπολογισμού για τη
δημιουργία του Διεθνούς Κέντρου Καρκινολογικών Ερευνών (ΔΚΚΕ) υπό την αιγίδα του Παγκόσμιου
Οργανισμού Υγείας. Το κέντρο αυτό, που σήμερα εδρεύει στη Λυών, εφαρμόζει από το 1971 ένα
πρόγραμμα αξιολόγησης των καρκινογενετικών κινδύνων που αντιπροσωπεύουν για τον άνθρωπο οι
χημικές ουσίες και ορισμένα μείγματα τους.
Από τις 107 ουσίες, ομάδες προϊόντων ή βιομηχανικές μεθόδους για τις οποίες υπάρχουν διαθέσιμες
επιδημιολογικές έρευνες, 39 έχουν αποδειχθεί καρκινογόνοι για τον άνθρωπο, ενώ άλλες 68 ενδέχεται
να έχουν την ιδιότητα αυτή Ο).
Εξάλλου, ολοένα και περισσότερες χημικές ουσίες για τις οποίες δεν διατίθενται επαρκείς επιδημιο­
λογικές μελέτες αποτελούν ήδη αντικείμενο πειραμάτων σε ζώα. Σύμφωνα με το ΔΚΚΕ, το Σεπτέμβριο
του 1986, 127 από τις εν λόγω χημικές ουσίες αποδείχθηκαν καρκινογόνοι στο εργαστήριο, και κατά
συνέπεια θεωρούνται ύποπτες για καρκινογόνο δράση και στον άνθρωπο.
Διαπιστώθηκε τέλος ότι μεγάλο ποσοστό των καρκινογόνων χημικών προϊόντων προκαλεί μεταλλά­
ξεις στο γένωμα των βακτηρίων ή των ζωικών κυττάρων. Η διαπίστωση αυτή αποκτά τεράστια
πρακτική σημασία διότι προσφέρει μια απλή, γρήγορη και αποτελεσματική δυνατότητα για την
επισήμανση των μεταλλαξιογόνων ουσιών που μπορούν να θεωρηθούν ως ύποπτες για καρκινογόνο
δράση. Πράγματι, μεγάλος αριθμός ουσιών που κυκλοφορούν στην αγορά θα μπορούσε να υποβληθεί
στον εν λόγω έλεγχο.
Είναι προφανές ότι επιβάλλεται σε όλο τον κόσμο η- επιτάχυνση των εργασιών αξιολόγησης του
μεταλλαξιογόνου και καρκινογόνου χαρακτήρα των χημικών ουσιών. Απαιτείται ακόμη η εκμετάλ­
λευση των ήδη ληφθέντων αποτελεσμάτων ώστε να διαπιστωθεί η δυνατότητα χρησιμοποίησης των
ουσιών αυτών με παράλληλο καθορισμό και των όρων χρησιμοποίησης τους.
C1) Η. Vainio, Κ. Hemminki, J. Wilbourn (CIRC) Data on the Carcinogenicity of Chemicals in the Iarc Monographs,
Carcinogenesis, Vol. 6 N° 11, p. 1653, 1985.
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/27
2. Προβλεπόμενες δράσεις για την περίοδο 1987-1989
Α. Συνθήκη Ευρατόμ και προστασία από τις ιοντίζουσες ακτινοβολίες
Η συνθήκη Ευρατόμ ορίζει ως βασικό καθήκον της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας «τη
θέσπιση ενιαίων κανόνων ασφάλειας για την προστασία της υγείας των εργαζομένων και του κοινού
γενικά και τη διασφάλιση της εφαρμογής τους». Οι κανόνες αυτοί, που θεσπίζουν ανώτατα ανεκτά
όρια ραδιενέργειας, εγκρίθηκαν για πρώτη φορά το 1959 και από τότε έχουν τροποποιηθεί αρκετές
φορές. Εξάλλου, το 1984 εγκρίθηκε κοινοτική οδηγία με στόχο την προστασία των ασθενών από τη
ραδιενέργεια στην οποία εκτίθενται στα πλαίσια ιατρικών εξετάσεων ή θεραπειών.
Προτεινόμενη δράση 24: Προστασία από τις ιοντίζουσες ακτινοβολίες και παρακολούθηση των
επιπτώσεων του Τσερνομπίλ
Στη διάρκεια της περιόδου 1987-1989 προγραμματίζεται η υλοποίηση πολλών δράσεων και συγκε­
κριμένα: εξέταση των προδιαγραφών των σχετικών με τις ραδιενεργές εκπομπές των πυρηνικών
σταθμών καθορισμός ανώτατων ανεκτών ορίων μόλυνσης των τροφίμων επεξεργασία πρόσθετων
μέτρων προστασίας των εργαζομένων σε πυρηνικούς σταθμούς.
Εξάλλου, στα πλαίσια του ερευνητικού προγράμματος για την ακτινοπροστασία (βλέπε κεφάλαιο 4)
προγραμματίζεται η εκπόνηση μελέτης σκοπιμότητας με θέμα την αξιολόγηση των επιπτώσεων της
φυσικής ραδιενέργειας.
Β. Προστασία των εργαζομένων και των καταναλωτών από τις καρκινογόνους χημικές ουσίες
Από το 1984 και μετά, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων προβαίνει σε ταξινόμηση και
επισήμανση των ύποπτων ως καρκινογόνων χημικών ουσιών. Στη συνέχεια, η Επιτροπή των
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ή, ανάλογα με την περίπτωση, το Συμβούλιο καθορίζουν τις άριστες
προδιαγραφές χρήσης των εν λόγω ουσιών.
Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα είχε ήδη πριν από το 1983 θεσπίσει κοινοτικές οδηγίες για την
προστασία των εργαζομένων από το μονομερές χλωριούχο βινύλιο (1978) και τον αμίαντο (1983).
Άλλες οδηγίες, που εμπίπτουν επίσης στον τομέα της προστασίας του καταναλωτή, απαγόρευσαν την
κυκλοφορία στην αγορά του μονομερούς χλωριούχου βινυλίου που προοριζόταν για προωθητικό στα
αερολύματα (1976) καθώς και ορισμένων επιβραδυντικών φλόγας που χρησιμοποιούνταν στα παιδικά
ενδύματα (1979, 1983).
Επιβάλλεται επομένως η επιτάχυνση, σε κοινοτικό επίπεδο, των εργασιών ταξινόμησης και σήμανσης
καθώς και ο προσδιορισμός των βέλτιστων συνθηκών χρησιμοποίησης των ουσιών που θα χαρακτη­
ριστούν ενδεχομένως ως καρκινογόνοι.
Δράση 25: Σύσταση ομάδας παρακολούθησης και σύνταξη καταλόγου των υπόπτων ως καρκινογόνων
χημικών ουσιών
Με στόχο την όσο το δυνατό ταχύτερη συλλογή των στοιχείων που αφορούν τις ύποπτες ουσίες, η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα δημιουργήσει στα πλαίσια της, ήδη από το 1987, μια ομάδα παρακολούθη­
σης.
Αυτή θα εξασφαλίσει την πραγματοποίηση κατάλληλων επαφών με τους αρμόδιους οργανισμούς,
κυρίως δε το ΔΚΚΕ, με στόχο την αποφυγή κάθε επικάλυψης εργασιών και τη σύνταξη κοινοτικού
καταλόγου των προς εξέταση ουσιών, σύμφωνα με το συνημμένο σχήμα.
Οι αποφάσεις για την ταξινόμηση και την επισήμανση του συνόλου των χημικών ουσιών λαμβάνονται
από την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, με τη βοήθεια επιτροπής εμπειρογνωμόνων
προερχόμενων από τα κράτη μέλη. Από το 1984 και μετά η επιτροπή αυτή ασχολείται συστηματικά με
την εξέταση των ύποπτων ως καρκινογόνων ουσιών και, παρ' όλα αυτά έως τα τέλη του 1986, κατέληξε
σε οριστικά συμπεράσματα μόνο για πενήντα περίπου από αυτές, δηλαδή για την κατάταξη και
επισήμανση τους με την προειδοποιητική φράση «ενδέχεται να προκαλεί καρκίνο». Απαιτείται λοιπόν
επιτάχυνση του ρυθμού των εργασιών στον τομέα αυτό.
Δράση 26: Επιτάχυνση των εργασιών σε κοινοτικό επίπεδο και σύσταση ειδικής ομάδας για την
ταξινόμηση και την επισήμανση των καρκινογόνων ουσιών
Με αφετηρία το 1986, η επιτάχυνση των εργασιών επισήμανσης και ταξινόμησης των καρκινογόνων
ουσιών θα συνεχιστεί από το 1987 έως το 1989 με στόχο την επίτευξη ελάχιστου ρυθμού πενήντα
αξιολογήσεων το χρόνο.
Με τον τρόπο αυτό, θα έχουν μελετηθεί πριν από τα τέλη του 1989 διακόσιες περίπου ουσίες. Για την
ευόδωση της εργασίας αυτής θα συσταθεί, στα πλαίσια της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,
ειδική ομάδα για την «επισήμανση και την ταξινόμηση των καρκινογόνων ουσιών».
Αριθ. C 50/28 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
ς- ο
11
a s §
ο g f
ζ
α
ζ
ο
ο
Μ δ & >
α, ® β. 3
| Β
* ί;
-Ι
°- Q. Ι- κ
Β
W
«ο
*:
D
Β
α
Β
H
Β
=1 9 ·
-Ο
Β
-Β
Β
Β
W
Β
'ο
Β
Ο
*3
3
Ο
D
?
ί
Β
tO
*β
Ο
•Ο
Β
£ £
θ" ^
CO. Ι
ρ- ο-
Κ 3
ο W
* >
£ 3
•S §
11
W W
> Ρ
-
-Ρ^ ο
Ο »
α. a
- -ii
ω a.
ο. ο
κ -ο
^ 2
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/29
Παράλληλα, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα πρέπει να λαμβάνει τις επιβαλλόμενες
αποφάσεις όσον αφορά τις άριστες προδιαγραφές χρήσης των εν λόγω καρκινογόνων ή ύποπτων ως
καρκινογόνων χημικών ουσιών, με στόχο τη βελτίωση της πρόληψης των επαγγελματικών καρκίνων
και την προστασία των καταναλωτών. Είναι φανερό ότι πρόκειται για αποστολή εξαιρετικά λεπτή,
λαμβανομένων υπόψη των οικονομικών επιπτώσεων που μπορεί να έχει η ενδεχόμενη απαγόρευση της
χρήσης μιας ουσίας ή ο καθορισμός ανώτατων σχετικών ορίων. Στην τελευταία περίπτωση, η
κατάσταση περιπλέκεται από το γεγονός ότι ο καθορισμός ορίων έκθεσης αποτελεί συχνά τόσο
επιστημονική όσο και πολιτική επιλογή, δεδομένου ότι δεν είναι δυνατή η διενέργεια πειραμάτων στον
άνθρωπο. Συνάγεται επομένως ότι οι σχετικές αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται ύστερα από
ενδελεχείς εξετάσεις, που όμως δεν θα συνεπάγονται παράλογα μεγάλες προθεσμίες.
Προτεινόμενη δράση 27: Έκδοση των οδηγιών για την προστασία των εργαζομένων που βρίσκονται στο
στάδιο εξέτασης στο Συμβούλιο (ναφθυλαμίνη, αμινοδιφαινύλιο, νιτροδιφαινύλιο, βενζιδίνη και
βενζένιο)
Οι εν λόγω δύο προτάσεις οδηγιών εξετάζονται ήδη από το Συμβούλιο, με στόχο την έκδοση τους το
αργότερο έως τα τέλη του 1987, αφορούν δε ουσίες που ενέχονται στο σχηματισμό καρκίνων της
ουροδόχου κύστης και του μυελού των οστών (βλέπε πίνακα 4).
Προτεινόμενη δράση 28: Νέες οδηγίες για την προστασία των εργαζομένων από καρκινογόνους
ουσίες
Η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα υποβάλει στο Συμβούλιο, από το 1987, νέες προτάσεις
οδηγιών με στόχο την καταπολέμηση των επαγγελματικών καρκίνων. Για το σκοπό αυτό, θα
χρησιμοποιήσει ως βάση τον κατάλογο των πενήντα περίπου χημικών ουσιών που είχαν επισημανθεί
έως τα τέλη του 1986 ως ύποπτες πρόκλησης καρκίνου. Θα υιοθετήσει μια συνολική προσέγγιση,
καθορίζοντας με κάθε οδηγία ανώτατες τιμές για συγκεκριμένη ομάδα ουσιών. Η εργασία αυτή θα
συμπληρώνεται σταδιακά, στο βαθμό που θα ταξινομούνται και θα επισημαίνονται ως καρκινογόνοι
και άλλες ουσίες.
Προτεινόμενη δράση 29: Βελτίωση της πρακτικής οργάνωσης της πρόληψης των επαγγελματικών
καρκίνων μέσα στην επιχείρηση, συμπεριλαμβανομένης της ενημέρωσης των εργοδοτών και των
εργαζομένων
Πριν από τα τέλη του 1988, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα υποβάλει σχετικές προτάσεις,
στις οποίες θα συμπεριλάβει και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Εξάλλου, από το 1987 θα ευνοήσει την
επεξεργασία και τη δημοσίευση κατάλληλων ενημερωτικών στοιχείων για την πρόληψη των
επαγγελματικών καρκίνων.
Πίνακας 4
Παραδείγματα καρκινογόνων παραγόντων και μεθόδων και επιπτώσεις τους στον άνθρωπο
Παραδείγματα
ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΝΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ
Αμίαντος
Αρωματικές αμίνες:
— 4-αμινοδιφαινύλιο και τα άλατα του
— Βενζιδίνη και τα άλατα της
— 2-ναφθυλαμίνη και τα άλατα της
— 4-νιτροδιφαινύλιο
Βενζένιο
Διχλωρομεθυλικός αιθέρας
Χλωρομεθυλομεθυλικός αιθέρας
Βινυλοχλωρίδιο
Χρωμικός ψευδάργυρος
Τριοξείδιο του αρσενικού
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΝΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ
Υπόγεια εξόρυξη αιματίτη ( !)
Παρασκευή ισοπροπυλικής αλκοόλης (})
Βυρσοδεψία (*)
Καθαρισμός νικελίου 0)
Όργανο εντοπισμού του καρκίνου
πνεύμονες, υπεζωκώς, περιτόναιο
ουροδόχος κύστη
ουροδόχος κύστη
ουροδόχος κύστη
ουροδόχος κύστη
μυελός των οστών
πνεύμονες
πνεύμονες
ήπαρ (αγγειοσάρκωμα)
πνεύμονες
πνεύμονες, δέρμα
πνεύμονες
μύτη και ρινική κοιλότητα
ρινικές κοιλότητες
πνεύμονες, ρινικές κοιλότητες
ί
1) .Οι συγκεκριμένες ενώσεις που ευθύνονται για την πρόκληση καρκινογόνων δράσεων στον άνθρωπο δεν έχουν
ακόμη ταυτοποιηθεί.
Αριθ. C 50/30 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
Προτεινόμενη δράση 30: Νέα μέτρα για την προστασία τον κοινού από τις καρκινογόνους ουσίες
Τέλος, με βάση τον υπάρχοντα κατάλογο των πενήντα περίπου ουσιών που έχουν ήδη ταξινομηθεί και
επισημανθεί, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα επεξεργαστεί νέες προτάσεις για τον
καθορισμό των βέλτιστων συνθηκών χρήσης των καρκινογόνων ουσιών, κυρίως στο πλαίσιο του
τέταρτου προγράμματος προστασίας του περιβάλλοντος (1987-1992).
IV. ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΙ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ
1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις
Σε έναν ιδανικό κόσμο, στον οποίο θα φθάσουμε ίσως αρκετά σύντομα στο μέλλον (διότι η πρόοδος
που σημειώνεται στους τομείς αυτούς είναι εξαιρετικά ραγδαία), όλες οι μορφές καρκίνου θα είναι
δυνατό να εντοπίζονται αρκετά νωρίς. Ωστόσο, όπως έχουν σήμερα τα πράγματα, η κατάσταση αυτή
απέχει πολύ από την πραγματικότητα διότι, αφενός μεν δεν υπάρχει σήμερα καμιά αξιόπιστη τεχνική
για τον εντοπισμό ορισμένων όγκων, αφετέρου δε δεν πρέπει να παραβλέπονται οι οικονομικές πτυχές
του προβλήματος.
Σε ορισμένα όργανα, όπως το κόλον ή ο τράχηλος της μήτρας, πριν από την εμφάνιση του καρκίνου
παρατηρούνται ορισμένες προκαρκινικές βλάβες: πολύποδες του κόλου, η ανίχνευση των οποίων είναι
δυνατή με τη σιγμοειδοσκόπηση, ή προκαρκινογόνα κύτταρα του τραχήλου της μήτρας τα οποία
μπορούν να αναλυθούν ύστερα από λήψη κολπικού επιχρίσματος. Ο συστηματικός εντοπισμός των
καρκίνων αυτών στους πληθυσμούς που διατρέχουν κίνδυνο επιτρέπει την πρόληψη του σχηματισμού
καρκίνου με απλή αφαίρεση των οργάνων που έχουν προσβληθεί από τις βλάβες αυτές.
Σε ό,τι αφορά τα άλλα όργανα, ιδίως δε το μαστό, είναι επίσης δυνατή η αρκετά έγκαιρη διάγνωση
κάποιου όγκου, πράγμα που αυξάνει ανάλογα τις πιθανότητες επιτυχίας των αντίστοιχων θεραπευ­
τικών μεθόδων. Η πρόοδος που σημειώθηκε πρόσφατα στον τομέα των ιατρικών ακτινογραφιών,
κυρίως δε στη μαστογραφία, καθιστά δυνατή την όλο και περισσότερο έγκαιρη διάγνωση τέτοιων
όγκων.
Α. Καρκίνος του τραχήλου της μήτρας
Ορισμένες χώρες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής έθεσαν σε εφαρμογή προγράμματα
διάγνωσης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ήδη από τη δεκαετία του 40. Η χρησιμοποιούμενη
μέθοδος συνίσταται στην ανάλυση κολπικού επιχρίσματος, ονομάζεται δε ακόμη τεστ Παπανικολάου
από το όνομα του έλληνα βιολόγου Γεωργίου Νικολάου Παπανικολάου (1883-1962), ο οποίος την
ανέπτυξε το 1941. Το Διεθνές Κέντρο Καρκινολογικών Ερευνών (ΔΚΚΕ) οργάνωσε το Νοέμβριο του
1984 μια μελέτη αξιολόγησης των εφαρμοζόμενων προγραμμάτων ('). Η εν λόγω συγκριτική μελέτη
κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το ανώτατο ποσοστό προστασίας από τον καρκίνο του τραχήλου της
μήτρας ανέρχεται σε 90% για τις γυναίκες μεταξύ 20 έως 64 ετών, εφόσον το τεστ πραγματοποιείται
κάθε δύο ή τρία χρόνια. Το ποσοστό αυτό πέφτει στο 80% αν το τεστ πραγματοποιείται κάθε πέντε
χρόνια. Λαμβανομένων υπόψη των διαφορετικών συνθηκών αφετηρίας των σχετικών προσπαθειών
στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η επιτροπή ευρωπαίων καρκινολόγων εκτιμά στο
στάδιο αυτό ότι ο παρακάτω κανόνας είναι σε θέση να εξασφαλίσει λογική προστασία: «Κάνετε το
τεστ Παπανικολάου σε κανονικά διαστήματα τριών έως πέντε ετών, ήδη από την ηλικία των 20 έως 30
ετών».
Ωστόσο, πρόσφατες παρατηρήσεις σε ορισμένες χώρες, όπως στη Δανία και το Ηνωμένο Βασίλειο,
δείχνουν ότι υπάρχει αύξηση της συχνότητας κρουσμάτων καρκίνου σε νέες γυναίκες ηλικίας 20 έως
35 ετών. Η διαπίστωση αυτή οδηγεί ορισμένους καρκινολόγους στη σκέψη ότι θα ήταν ίσως
ενδεδειγμένη η μείωση του ορίου ηλικίας πέρα από το οποίο θα πρέπει να αρχίζει να γίνεται τακτικά το
τεστ Παπανικολάου.
Β. Καρκίνος του μαστού
Ο καρκίνος του μαστού, που είναι ο πιο συνηθισμένος στις γυναίκες και αντιπροσωπεύει περίπου το
ένα τέταρτο των θανάτων στις γυναίκες μεταξύ 35 και 54 ετών, σύμφωνα με τις εργασίες του
Συμβουλίου της Ευρώπης, μπορεί να διαγνωσθεί έγκαιρα με διάφορες μεθόδους. Ένας παθολόγος
γιατρός καλά εκπαιδευμένος π.χ., ή ακόμη και μια ασθενής, είναι σε θέση να ανακαλύψουν με το χέρι
μικρά ογκίδια διαμέτρου 10 περίπου χιλιοστών. Σε περισσότερες από τα τρία τέταρτα των
περιπτώσεων οι όγκοι αυτοί είναι καλοήθεις, αλλά ακόμη και όταν είναι κακοήθεις η θεραπεία τους
είναι πιο εύκολη.
(ι) Μ. Hakama, J. Chamberlain, Ν. Ε. Day, Α. Β. Miller, P. C. Prorok, Evaluation of Screening Programmes for
Gynaecological Cancer, British Journal of Cancer, n° 52, σσ. 669-673, 1985.
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/31
Σε ό,τι αφορά τις τεχνικές ιατρικής απεικόνισης, ο σχετικός απολογισμός είναι ανομοιόμορφος.
Πράγματι, η θερμογραφία και η ηχογραφία δεν απέδωσαν καθόλου τα αναμενόμενα αποτελέσματα
αφού αποδείχθηκαν ελάχιστα ακριβέστερες από μια προσεκτική ψηλάφηση. Αντίθετα, η μαστογρα­
φία έχει σημειώσει σημαντικές προόδους τόσο από την άποψη της προστασίας των ασθενών από τις
ιοντίζουσες ακτινοβολίες όσο και από την άποψη της έγκαιρης διάγνωσης.
Πράγματι, αυτή η ακτινολογική εξέταση του μαστού είναι πολύ καλύτερη από τις χειρωνακτικές
μεθόδους διότι επιτρέπει την ανίχνευση ογκιδίων διαμέτρου λίγων μόλις χιλιοστών. Επιπλέον,
επιτρέπει γενικά και τον προσδιορισμό του είδους του όγκου (καλοήθης ή κακοήθης).
Μελέτες που έγιναν στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Σουηδία και τις Κάτω Χώρες σε πολλές δεκάδες
χιλιάδες γυναίκες επί δέκα περίπου χρόνια, δείχνουν ότι η θνησιμότητα από καρκίνο του μαστού σε
άτομα άνω των 50 ετών που έκαναν μαστογραφία κάθε δύο χρόνια, είναι μειωμένη κατά 30%
περίπου.
Ωστόσο, λαμβανομένης υπόψη της έλλειψης εξοπλισμού και ειδικευμένου προσωπικού στις περισ­
σότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η συστηματική εκτέλεση μαστογραφιών παραμένει για
πολλές χώρες μακροπρόθεσμος στόχος. Στο μεταξύ, η Επιτροπή Ευρωπαίων Καρκινολόγων εκτιμά
στο στάδιο αυτό ότι επιβάλλεται ο τακτικός έλεγχος των μαστών από την ίδια τη γυναίκα και, αν αυτό
είναι δυνατό, η διενέργεια μαστογραφιών μετά την ηλικία των 50 ετών.
Γ. Καρκίνος του κόλου και του ορθού
Οι καρκίνοι αυτοί, που είναι επίσης πολύ συχνοί μετά την ηλικία των 45 ετών, χαρακτηρίζονται από
αυξημένη θνησιμότητα διότι πολύ συχνά εντοπίζονται πολύ αργά. Ένα από τα υπάρχοντα τεστ
συστηματικού εντοπισμού — η αναζήτηση λανθάνουσας αιμορραγίας στα κόπρανα — επιτρέπει κατ'
αρχήν τον απλό και ελάχιστα δαπανηρό εντοπισμό των προκαρκινικών βλαβών (25 °/ο) ή των όγκων
(75 %) που προκαλούν αιμορραγία. Ωστόσο, το τεστ αυτό δεν επιβεβαίωσε στο παρελθόν όλες τις
προσδοκίες που είχαν εναποτεθεί σ' αυτό. Σήμερα όμως η διενέργεια περισσότερο βελτιωμένων τεστ
φαίνεται να προσφέρει καλύτερες δυνατότητες εντοπισμού των όγκων.
Εξάλλου, η ψηλάφηση του ορθού αποτελεί ένα άλλο τεστ που μπορεί εύκολα να κάνει ένας
εκπαιδευμένος παθολόγος. Η τεχνική αυτή επιτρέπει την ανίχνευση κάθε ανώμαλου ογκιδίου στο ορθό
ή στον προστάτη. Τέλος, οι τεχνικές λήψης εικόνων οργάνων για ιατρικούς σκοπούς, όπως είναι η
σιγμοειδοσκόπηση, επιτρέπουν την εξέταση των τοιχωμάτων του ορθού και του κόλου, ύστερα από
σχολαστική προετοιμασία των ασθενών. Η συστηματική διενέργεια της μακρόχρονης και εξειδικευ­
μένης αυτής εξέτασης δεν συνιστάται παρά μόνο σε άτομα που ανήκουν σε ομάδες κινδύνου και έχουν
προσωπικά ή οικογενειακά προηγούμενα εμφάνισης πολυπόδων.
Δ. Άλλοι όγκοι
Σε ό,τι αφορά την πλειονότητα των υπόλοιπων όγκων, και κυρίως εκείνων του δέρματος (καρκινώ­
ματα ή μελανώματα) και των αναπνευστικών και πεπτικών οδών, η αυτοεξέταση επιτρέπει κανονικά
τον εντοπισμό κάθε μη φυσιολογικής μεταβολής του οργανισμού (κρεατοελιές που αλλάζουν μορφή ή
αιμορραγούν, επίμονη αλλαγή της φωνής, μη φυσιολογικά ογκίδια κλπ.). Σε τέτοιες περιπτώσεις,
επιβάλλεται η άμεση προσφυγή σε γιατρό παθολόγο.
Τέλος, η δυνατότητα χρησιμοποίησης των αποτελεσμάτων των πρόσφατων ερευνών για τους δείκτες
όγκων και τα μονόκλωνα αντισώματα που είναι σε θέση να εντοπίσουν συγκεκριμένες μορφές
καρκίνου, επιτρέπουν την ελπίδα ότι στο μέλλον ο έγκαιρος εντοπισμός ορισμένων όγκων θα γίνει
πραγματικότητα.
2. Προβλεπόμενες ενέργειες για την περίοδο 1987-1989
Σε πολλές περιοχές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας υπάρχουν προγράμματα διαγνωστικών εξετάσεων
για τους καρκίνους του μαστού και του τραχήλου της μήτρας. Θα είναι χρήσιμο όχι μόνο να προαχθούν
οι ανταλλαγές πληροφοριών και εμπειριών μεταξύ των προγραμμάτων αυτών, αλλά επίσης να γίνει και
μια σύγχρονη αξιολόγηση των διαθέσιμων νέων μεθόδων με συνεκτίμηση των μέσων και πόρων που
υπάρχουν σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, καθώς και των οικονομικών τους συνε­
πειών.
Δράση 31: Προώθηση μιας πολιτικής για το συστηματικό εντοπισμό και την έγκαιρη διάγνωση του
καρκίνου του μαστού και του τραχήλου της μήτρας
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αρχίσει από το 1987 να εξετάζει, μαζί με τις υγειονομικές υπηρεσίες των
κρατών μελών, τις υπάρχουσες πολιτικές, καθώς και τους τρόπους και μέσα που θα καταστήσουν
Αριθ. C 50/32 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
δυνατή, σε λογικό χρονικό διάστημα, τη χάραξη σε κάθε κράτος μέλος μιας πολιτικής σχετικά με το
συστηματικό εντοπισμό και την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού και του τραχήλου της
μήτρας.
Για τους άλλους συνηθισμένους καρκίνους, όπως εκείνους του κόλου και του ορθού, ή του προστάτη,
οι ήδη ασκούμενες ή προγραμματιζόμενες από τις υγειονομικές υπηρεσίες των κρατών μελών
πολιτικές παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις η αξία τους παραμένει
αμφιλεγόμενη. Ωστόσο, για τους καρκίνους αυτούς είναι δυνατός ο εντοπισμός συγκεκριμένων
πληθυσμών υψηλού κινδύνου οι οποίοι και θα αποτελούν αντικείμενο ιδιαίτερης παρακολούθησης.
Δράση 32: Αξιολόγηση και βελτίωση των πολιτικών για το συστηματικό εντοπισμό και την έγκαιρη
διάγνωση των άλλων συνηθισμένων μορφών καρκίνου
Αρχίζοντας από το 1987, η Επιτροπή θα προάγει τις ανταλλαγές εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών
με στόχους την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των υπαρχόντων προγραμμάτων και τη
βελτίωση της αποδοτικότητας τους.
V. «ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ»
Από τα προαναφερθέντα προκύπτει ότι πολλές μορφές καρκίνου είναι δυνατόν να αποφευχθούν. Αλλά
και σε αντίθετη περίπτωση μερικές από αυτές μπορούν να θεραπευθούν αρκεί να εντοπισθούν αρκετά
νωρίς. Αυτές οι γενικές εκτιμήσεις πρέπει φυσικά να διευκρινισθούν και να γίνουν γνωστές στο ευρύ
κοινό, στους εκπαιδευτικούς και στους γιατρούς. Πρόκειται για θεμελιώδες καθήκον των αρχών σε
όλα τα επίπεδα.
Ωστόσο, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα αποτελούσε ουτοπία να εισέλθουμε σε πάρα πολλές λεπτομέρειες,
ιδίως όσον αφορά τα τρόφιμα. Πράγματι, οι συνήθειες διατροφής αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του
πολιτισμού μιας κοινότητας και ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ χωρών, περιοχών και ακόμα και
πόλεων.
Εντούτοις, οι δώδεκα διαπρεπείς καρκινολόγοι που βοήθησαν την Επιτροπή να εκπονήσει αυτό το
σχέδιο δράσης, πιστεύουν ότι είναι δυνατή και επιθυμητή η θέσπιση, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ορισμένων
κανόνων κατανοητών και παραδεκτών από όλους τους Ευρωπαίους. Αυτός ο ελάχιστος κοινός
παρανομαστής συμφωνήθηκε να ονομασθεί «Ευρωπαϊκός κώδικας πρόληψης του καρκίνου».
Αποτελείται από δέκα απλούς κανόνες και για αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί επίσης και η ονομασία
«δέκα ευρωπαϊκές εντολές κατά του καρκίνου». Οι κανόνες αυτές έχουν ακόμη προσωρινό
χαρακτήρα, το δε οριστικό κείμενο αναμένεται να εγκριθεί κατά το πρώτο εξάμηνο του 1987.
ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΩΔΙΚΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ
Προοίμιο
Ο κώδικας αυτός αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του προγράμματος δράσης της περιόδου 1987-1989
του τιτλοφορείται «η Ευρώπη κατά του καρκίνου» και καλύπτει τους τομείς της πρόληψης του
καρκίνου, της ενημέρωσης και υγεινομικής εκπαίδευσης του κοινού, της κατάρτισης του υγειονομικού
προσωπικού σε καρκινολογικά θέματα, και της έρευνας για τον καρκίνο.
Ο καρκίνος μπορεί να αποφευχθεί.
1. Μην καπνίζετε. Αν δεν μπορείτε να το αποφύγετε, χρησιμοποιείτε τσιγάρα με χαμηλή περιεκτι­
κότητα σε πίσσα και μην καπνίζετε όταν είναι παρόντα άλλα άτομα 0).
2. Μετριάστε την κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών.
3. Τρώτε επαρκείς ποσότητες νωπών οπωροκηπευτικών.
4. Τρώτε επαρκείς ποσότητες δημητριακών υψηλής περιεκτικότητας σε ίνες.
5. Αποφεύγετε τα λιπαρά φαγητά και το υπερβολικό βάρος.
6. Αποφεύγετε όσο μπορείτε τις απότομες, έντονες και παρατεταμένες εκθέσεις στον ήλιο (κυρίως τα
παιδιά), ιδίως αν δεν είστε συνηθισμένοι.
(α) Στις χώρες όπου αυτό κρίνεται σκόπιμο, η εν λόγω εντολή θα συμπληρωθεί ως εξής: «Μη χρησιμοποιείτε καπνό
για μάσημα και εισπνοή».
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/33
Ορισμένες μορφές καρκίνου μπορούν να θεραπευθούν αν εντοπισθούν αρκετά νωρίς.
7. Κάνετε το τεστ Παπανικολάου (εξέταση κολπικού επιχρίσματος) κάθε τρία έως πέντε χρόνια
μετά την ηλικία των 20 έως 30 ετών.
8. Ελέγχετε το στήθος σας τακτικά και, αν αυτό είναι δυνατό, κάνετε μαστογραφίες μετά την ηλικία
των 50 ετών.
9. Επισκεφθείτε το γιατρό αν παρατηρήσετε αιμορραγία ή αλλαγή μορφής ή χρώματος σε
κρεατοελιά.
10. Επισκεφθείτε το γιατρό αν παρατηρήσετε αφύσικο εξόγκωμα ή αιμορραγία, επίμονο βήχα ή
αλλαγή της φωνής.
Δράση 33: Εκλαΐκευση του «ευρωπαϊκού κώδικα πρόληψης του καρκίνου»
Σε στενή συνεργασία με ειδικούς σε θέματα μαζικής ενημέρωσης, θα δοθεί στις παραπάνω εντολές και
σε όλες τις γλώσσες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας εκλαϊκευμένη μορφή πριν από τα τέλη του πρώτου
εξαμήνου του 1987.
Φυσικά, οι εν λόγω ευρωπαϊκές εντολές μπορούν να συμπληρωθούν και να προσαρμοστούν στις
ιδιομορφίες κάθε χώρας και κάθε Ευρωπαίου.
Για παράδειγμα, στις χώρες στις οποίες το κρασί είναι συνηθισμένο ποτό, η δεύτερη εντολή μπορεί να
συμπληρωθεί με την ένδειξη μιας μέγιστης ημερήσιας ανεκτής ποσότητας.
Ομοίως, ο γιατρός θα μπορούσε να προσαρμόσει τις εντολές σε καθένα από τους ασθενείς του. Για
παράδειγμα, για ένα μανιώδη καπνιστή που δεν μπορεί να σταματήσει να καπνίζει, θα μπορούσε να
του συστήσει τσιγάρα με χαμηλή περιεκτικότητα σε πίσσα (μικρότερη από 10 mmg) και παράλληλη
ελάττωση του καπνίσματος (λιγότερα από 5 τσιγάρα την ημέρα).
Επιπλέον, τίποτε δεν εμποδίζει μια χώρα να επεκτείνει ακόμη περισσότερο τους κανόνες σχετικά με τη
συστηματική εξέταση και τον έγκαιρο εντοπισμό. Για παράδειγμα, ο κανόνας της εξέτασης κολπικού
επιχρίσματος κάθε τρία χρόνια θα μπορούσε να εφαρμόζεται από την έναρξη κιόλας της σεξουαλικής
ζωής και πριν από την ηλικία των είκοσι ετών.
Όπως είναι φανερό, για να αποδειχθούν αποτελεσματικές όλες οι παραπάνω ενέργειες, οι οποίες
αποβλέπουν στην προώθηση της βελτιωμένης πρόληψης, πιο συστηματικών εξετάσεων και της
έγκαιρης διάγνωσης του καρκίνου, θα πρέπει να έχουν την υποστήριξη ενός κατάλληλα εκπαιδευμέ­
νου και ενημερωμένου πληθυσμού και ενός καλά καταρτισμένου υγειονομικού προσωπικού.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2
ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ
Δύο αξιοσημείωτα γεγονότα έχουν αναγνωριστεί ανεπιφύλακτα από όλους τους καρκινολόγους εδώ
και πολλά χρόνια:
— ότι όχι μόνο οι περισσότερες μορφές καρκίνου μπορούν να αποφευχθούν, αλλά και ότι
— πολλές απ' αυτές που δεν έχουν αποφευχθεί, μπορούν να θεραπευτούν, εφόσον εντοπιστούν
έγκαιρα.
Το κοινό όμως αγνοεί σε μεγάλο βαθμό αυτά τα δύο αδιαμφισβήτητα γεγονότα. Γύρω από τα θέματα
του καρκίνου επικρατεί συνήθως σκοταδισμός. Κατά συνέπεια, οι σαράντα περίπου κοινοτικές
δράσεις που προτείνονται σε θέματα πρόληψης, ανίχνευσης και έγκαιρου εντοπισμού, δεν θα είναι
απόλυτα αποτελεσματικές παρά μόνο αν στηρίζονται σε συμπληρωματικές εκστρατείες ενημέρωσης
και εκπαίδευσης των νέων και των ενηλίκων.
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες διεξάγονται ήδη τέτοιου είδους εκστρατείες, σε περισσότερο ή λιγότερο
τακτικά διαστήματα, από δημόσιους οργανισμούς ή ιδιωτικές οργανώσεις όπως οι εθνικοί σύνδεσμοι
και οι ενώσεις καταπολέμησης του καρκίνου. Σύμφωνα με την ομόφωνη γνώμη των ευρωπαίων
καρκινολόγων, οι ενέργειες αυτές, μολονότι είναι χρήσιμες και αναγκαίες, πρέπει να ενισχυθούν και
να συμπληρωθούν με μια ευρωπαϊκή εκστρατεία.
Αριθ. C 50/34 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
Φυσικά, η ευρωπαϊκή αυτή δράση δεν θα μπορούσε να υποκαταστήσει τις προσπάθειες που
καταβάλλονται —ή θα καταβληθούν— σε εθνικό επίπεδο. Αντίθετα, θα μπορέσει να ενισχύσει την
αποτελεσματικότητα των εθνικών δράσεων καθορίζοντας και επιτυγχάνοντας τους τρεις παρακάτω
στόχους:
— αναγκάζοντας αρχικά τους νέους και τους ενήλικες να συνειδητοποιήσουν ότι μια ευρωπαϊκή
συγκέντρωση των προσπαθειών, των πόρων και της πείρας αποτελεί την καλύτερη εγγύηση
επιτυχίας στην καταπολέμηση του καρκίνου. Έτσι, οι στοιχειώδεις κανόνες πρόληψης του
καρκίνου που ενέκρινε η επιτροπή των ευρωπαίων καρκινολόγων θα πρέπει να έχουν αυξημένη
πειστικότητα και πειθώ για τους Ευρωπαίους,
— επιτυγχάνοντας στη συνέχεια οικονομίες κλίμακας, αποφεύγοντας άχρηστες και δαπανηρές
διπλές προσπάθειες, με την από κοινού εφαρμογή βασικών προτύπων ενημέρωσης και υγειονομι­
κής εκπαίδευσης του κοινού. Φυσικά, τα βασικά αυτά πρότυπα θα μπορούν στη συνέχεια να
προσαρμοστούν στην ποικιλομορφία της εθνικής και περιφερειακής πραγματικότητας,
— ευνοώντας τέλος τις ανταλλαγές εμπειριών μεταξύ των διάφορων ενδιαφερόμενων παραγόντων
μέσα στις ευρωπαϊκές χώρες, για να αποκομιστεί το μεγαλύτερο όφελος από τις επιτυχίες και τις
αποτυχίες που έχουν ήδη σημειωθεί ή θα σημειωθούν μελλοντικά στους διάφορους τομείς, σε
θέματα ενημέρωσης και εκπαίδευσης του κοινού.
Ι. ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ
Μια ευρωπαϊκή εκστρατεία ενημέρωσης θα πρέπει πριν απ' όλα να επισυγκεντρωθεί στην πρόληψη του
καρκίνου, τομέα στον οποίο τα περιθώρια δράσης των ατόμων είναι και τα μεγαλύτερα και όπου
φαίνεται ότι υπάρχουν οι μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας.
Θα πρέπει, να ευαισθητοποιηθεί το κοινό στην καταπολέμηση του καπνίσματος, στη βελτίωση της
διατροφής του, στον αγώνα κατά των καρκινογόνων παραγόντων, στη συστηματική διάγνωση και τον
έγκαιρο εντοπισμό των καρκίνων. Ένα από το προνομιούχα μέσα μιας τέτοιας εκστρατείας θα είναι
φυσικά ο «ευρωπαϊκός κώδικας κατά του καρκίνου». Βέβαια, ο στόχους είναι να πεισθούν οι
Ευρωπαίοι να προσαρμόσουν τους τρόπους ζωής τους στις ανάγκες μιας σωστής πρόληψης του
καρκίνου και να κάνουν τις εξετάσεις και τις δοκιμασίες που τους έχουν συστηθεί για τη διάγνωση και
τον έγκαιρο εντοπισμό κάθε κακοήθους όγκου.
Για να περάσει αυτό το φιλόδοξο μήνυμα στο κοινό, θα πρέπει εντούτοις να αναληφθεί μια συνεχής
προσπάθεια, που θα εκτείνεται σε τρία τουλάχιστον χρόνια. Πραγματικά, σύμφωνα με μια ανάλυση
που έκανε το 1984 η ΙΑΑ (International Advertising Association) ( !) έδειξε ότι, στην καλύτερη των
περιπτώσεων, το μήνυμα που είχε μεταδοθεί κατά τις μεγάλες εκστρατείες ενημέρωσης που έγιναν από
το 1981 ώς το 1983 στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα δεν έχει συγκρατηθεί στη μνήμη του κοινού παρά μόνο
από το:
— 15% του στοχευόμενου πληθυσμού, στα τέλη του πρώτου έτους,
— 3097ο του στοχευόμενου πληθυσμού, στα τέλη του δεύτερου έτους,
— 60% του στοχευόμενου πληθυσμού, στα τέλη του τρίτου έτους.
Κατά συνέπεια, τα δεδομένα αυτά θεμελιώνουν γερά την αρχή μιας πολυετούς εκστρατείας
ενημέρωσης, η οποία θα έπρεπε να είναι σε πλήρη ανάπτυξη το 1989, με ένα «ευρωπαϊκό έτος
ενημέρωσης για τον καρκίνο» σε θέματα πρόληψης, εντοπισμού και θεραπείας. Ωστόσο, θα πρέπει
προηγουμένως να προσδιορισθούν οι εμπειρίες και η τεχνογνωσία που έχουν αποκτηθεί σε εθνικό
επίπεδο σχετικά με τα θέματα ενημέρωσης του κοινού για την πρόληψη του καρκίνου.
Δράση 34: Απογραφή των ευρωπαϊκών ιδιωτικών οργανισμών καταπολέμησης του καρκίνου
Από τις αρχές του 1987, θα εντοπισθούν οι πολυάριθμοι ιδιωτικοί παράγοντες οι οποίοι, με
οποιαδήποτε ιδιότητα, θα μπορούν να συμβάλλουν στην επιτυχία του προγράμματος «η Ευρώπη κατά
του καρκίνου» (εθνικοί σύνδεσμοι και ενώσεις καταπολέμησης του καρκίνου, εθνικές επιτροπές
καταπολέμησης του καπνίσματος κλπ. . .).
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κατάσταση είναι εύκολο να διαπιστωθεί επειδή υπάρχει μία μόνο
ομοσπονδία. Έτσι παρουσιάζεται η κατάσταση στη Γερμανία ή στις Κάτω Χώρες. Σε άλλες
0) «European Community Survey of Public Information Campaign 1981-1983» μελέτη που εκπόνηση η International
Advertising Association για λογαριασμό της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων το Μάιο του 1984.
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/35
περιπτώσεις, η κατάτμηση αποτελεί τον κανόνα, όπως π.χ. στο Βέλγιο, όπου υπάρχουν τριάντα
περίπου αντικαρκινικές ιδιωτικές οργανώσεις.
Αυτό το ευρωπαϊκό ευρετήριο θα αναφέρει επίσης τις αποστολές που έχουν εκτελεσθεί από τους
διάφορους αυτούς παράγοντες: π.χ. ιδιωτική χρηματοδότηση της έρευνας, ενημέρωση και ευαισθη­
τοποίηση του κοινού για την πρόληψη του καρκίνου, συνοδεία ασθενών και οικογενειών τους. Για την
τελευταία αυτή δραστηριότητα, θα ήταν επίσης χρήσιμο στους ασθενείς που ταξιδεύουν στην Ευρώπη
να γνωρίζουν πού μπορούν να απευθυνθούν για βοήθεια σε περίπτωση ανάγκης.
Επιπλέον, οι ιδιωτικές αυτές οργανώσεις, οι οποίες ευαισθητοποιούν ήδη το κοινό για την πρόληψη του
καρκίνου, θα παίξουν ένα καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία του προγράμματος «η Ευρώπη κατά του
καρκίνου». Πράγματι, οι παράγοντες αυτοί μερικές φορές διαθέτουν σημαντικά μέσα ενημέρωσης,
όπως μηνιαίες ή τριμηνιαίες επιθεωρήσεις, που κυκλοφορούν σε εκατοντάδες χιλιάδες ή και σε
εκατομμύρια αντίτυπα. Ακόμα οι οργανισμοί αυτοί έχουν μακρόχρονη εμπειρία σε θέματα εκστρα­
τειών ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού: οι επιτυχίες τους, όπως και οι αποτυχίες τους,
μπορούν να μας διδάξουν παρά πολλά.
Δράση 35: Συγκριτικός απολογισμός των ιδιωτικών ή δημόσιων εκστρατειών ενημέρωσης για την
πρόληψη του καρκίνου
Μια τέτοια μελέτη θα αναληφθεί το συντομότερο δυνατό μέσα στο 1987.
Ήδη από τώρα φαίνεται ότι οι εκστρατείες που υπογραμμίζουν μάλλον τις θετικές πλευρές ενός
κανόνα πρόληψης του καρκίνου («μην καπνίζετε για να μη μυρίζει η αναπνοή σας») (*) έχουν
καλύτερα αποτελέσματα από τις εκστρατείες που καταγγέλλουν τους παράγοντες κινδύνου («το
κάπνισμα προκαλεί καρκίνο των πνευμόνων»). Τα συμπεράσματα που θα προκύψουν από τη
συγκριτική αυτή μελέτη θα χρησιμεύσουν φυσικά για τη χάραξη και τη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής
καμπάνιας 1987-1989.
1. Δράσεις που προβλέπονται για το 1987
Το πρόγραμμα «η Ευρώπη κατά του καρκίνου», κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους εφαρμογής του,
θα προσπαθήσει να ευαισθητοποιήσει το κοινό για την πρόληψη του καρκίνου, χωρίς να προβλέπεται η
αγορά διαφημιστικού χώρου ή χρόνου στα μεγάλα μέσα ενημέρωσης. Για το λόγο αυτό, ο
προϋπολογισμός που έχει ζητηθεί είναι πολύ μικρός και εκτιμάται σε 500 000 ECU.
Δράση 36: Ευαισθητοποίηση των μέσων ενημέρωσης για την πρόληψη του καρκίνου και στο πρόγραμμα
«η Ευρώπη κατά του καρκίνου»
Στις αρχές του 1987, θα επιλεγεί ύστερα από διαγωνισμό ένα διαφημιστικό γραφείο, που να διαθέτει
τμήμα «δημοσιών σχέσεων», για να ευαισθητοποιήσει τα μέσα ενημέρωσης κάθε χώρας της Ευρώπης
των Δώδεκα στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα καταπολέμησης του καρκίνου.
Αυτό το διαφημιστικό γραφείο θα μεριμνήσει ιδιώς για την εξασφάλιση καλής δημοσιογραφικής
κάλυψης από τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης με την ευκαιρία καθενός από τα παρακάτω γεγονότα:
— συνεδρίαση στις 15 Μαΐου του 1987, του Συμβουλίου Υπουργών Υγείας που θα πρέπει να εγκρίνει τις
κύριες γραμμές αυτού του σχεδίου κοινοτικής δράσης 1987-1989,
— δημοσίευση το Σεπτέμβριο του 1987 μιας δημοσκόπησης από το Ευρωβαρόμετρο, σχετικά με τη
στάση των Ευρωπαίων μπροστά στον καρκίνο και την πρόληψη του,
— μετάδοση από πολλούς ευρωπαϊκούς τηλεοπτικούς σταθμούς, το φθινόπωρο του 1987, ενός
εκλαϊκευμένου τηλεοπτικού προγράμματος σχετικά με την πρόληψη του καρκίνου,
— πραγματοποίηση, το Δεκέμβριο του 1987, μιας μεγάλης εκδήλωσης για την επέτειο του πρώτου
έτους εφαρμογής του προγράμματος «η Ευρώπη κατά του καρκίνου», εκδήλωση κατά τη διάρκεια
της οποίας θα παρουσιασθούν οι δράσεις που προβλέπονται για το 1988 και το 1989.
Καθεμία από τις ευκαιρίες αυτές θα χρησιμοποιηθεί για τη διάδοση του «ευρωπαϊκού κώδικα
πρόληψης του καρκίνου» που τότε θα είναι διαθέσιμος σε απλή και κατανοητή γλώσσα, σε καθεμία
από τις εννέα γλώσσες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.
Δράση 37: Διενέργεια δημοσκόπησης από το Ευρωβαρόμετρο σχετικά με τη στάση των Ευρωπαίων
μπροστά στον καρκίνο και την πρόληψη του
Με βάση ένα ερωτηματολόγιο που θα συνταχθεί σε στενή συνεργασία με τους ευρωπαίους
καρκινολόγους, θα διενεργηθεί το Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1987 μια δημοσκόπηση των Ευρωπαίων
για να γίνει γνωστή η έκταση και τα συγκεκριμένα θέματα που τους ενδιαφέρουν, για τον καρκίνο και
την πρόληψη του.
0) Το σύνθημα «Kiss a non-smoker and see the difference» («Φιλήστε έναν μη καπνιστή και δείτε τη διαφορά») που
χρησιμοποιήθηκε σε ορισμένες αγγλοσαξωνικές χώρες άφησε καλές εντυπώσεις, ιδίως στους νέους.
Αριθ. C 50/36 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
Η έρευνα αυτή θα διεξαχθεί από ειδικευμένα ιδρύματα, για λογαριασμό της Επιτροπής των
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στο πλαίσιο των συνήθων Ευρωβαρομέτρων, τα οποία είναι δημοσκοπήσεις
που γίνονται δύο φορές το χρόνο, μετά το 1974, σε αντιπροσωπευτικά δείγματα του πληθυσμού
καθεμίας από τις δώδεκα χώρες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Συνολικά, περίπου 12 000 άτομα
ηλικίας από δεκαπέντε ετών και άνω θα ερωτηθούν προφορικά μέσα στο σπίτι τους, ιδίως για τον
έλεγχο των γνώσεων τους σχετικά με τον «ευρωπαϊκό δεκάλογο κατά του καρκίνου».
Τα ανεπεξέργαστα αποτελέσματα αυτής της πρωτότυπης έρευνας θα πρέπει να είναι διαθέσιμα στις
αρχές Ιουνίου και η συγκεντρωτική έκθεση μετά την επεξεργασία τους, αρχές Σεπτεμβρίου 1987. Λόγω
της σημασίας του θέματος και της καινοτομίας μιας τέτοιας διεθνούς σύγκρισης, είναι πιθανό τα
αποτελέσματα που θα ληφθούν να αξιοποιηθούν και να σχολιασθούν από τους επιστημονικούς και
ιατρικούς κύκλους, τις ιδιωτικές οργανώσεις καταπολέμησης του καρκίνου, τον τύπο, το ραδιόφωνο
και την τηλεόραση, πράγμα που θα πρέπει να επιτρέψει ταυτόχρονα και την ευρεία διάδοση των
μηνυμάτων πρόληψης του καρκίνου.
Τα μέλη της επιτροπής ευρωπαίων καρκινολόγων και οι εκπρόσωποι των εθνικών συνδέσμων και
ενώσεων κατά του καρκίνου θα μπορούσαν επίσης να συμβάλλουν στην ενίσχυση του μηνύματος,
συμμετέχοντας στις συνεντεύξεις Τύπου που θα οργανωθούν κατά τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων
αυτής της δημοσκόπησης από το Ευρωβαρόμετρο.
Δράση 38: Συμβολή στη χρηματοδότηση εκλαϊκευμένων εκπομπών της τηλεόρασης για την πρόληψη
.του καρκίνου
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα συγχρηματοδοτήσει μια ευρωπαϊκή, τηλεοπτική εκπομπή με θέμα
«τρόπος ζωής και καρκίνος». Το πρόγραμμα αυτό αναμένεται να μεταδοθεί από πολλούς ευρωπαϊ­
κούς σταθμούς τηλεόρασης το φθινόπωρο του 1987.
Μια εκλαϊκευμένη τηλεοπτική εκπομπή αποτελεί πραγματικά ένα προνομιακό όργανο για να περάσει
στους Ευρωπαίους το μήνυμα της πρόληψης του καρκίνου. Ειδικότερα πρόκειται να παρατεθούν, με
ευχάριστο και αποδραματοποιημένο τρόπο, στοιχεία που συσχετίζουν τη μεγάλη ποικιλία των
τροφικών συνηθειών και των τρόπων ζωής στην Ευρώπη, τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό
επίπεδο, με μια εξίσου μεγάλη διακύμανση στη συχνότητα των καρκίνων.
Επιπλέον, για να συνεκτιμηθεί καλύτερα η ποικιλομορφία των εθνικών πολιτιστικών πραγματικοτή­
των, προβλέπεται να υιοθετηθεί μια μέθοδος ανάλογη με τη μέθοδο που ακολουθήθηκε το 1986 για την
παραγωγή της εκπομπής «The origins of man» («Οι ρίζες της ανθρωπότητας»). Έτσι, με βάση ένα
κοινό σχέδιο που εκπονήθηκε από τις οκτώ χώρες που είχαν πάρει μέρος και το ίδιο κινηματογρα­
φημένο υλικό, έγινε το τελικό μοντάζ στα στούντιο του BBC στο Λονδίνο, με παρουσιαστές από
καθεμία από τις χώρες που συμμετείχαν, πράγμα που επέλυε το γλωσσικό πρόβλημα και επέτρεπε να
γίνουν σεβαστές οι πολιτιστικές διαφορές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προτιμήσει μια τέτοια
προσέγγιση που επιτρέπει επιπλέον να γίνουν ουσιαστικές οικονομίες.
Δράση 39: Διάδοση του «ευρωπαϊκού κώδικα πρόληψης του καρκίνου»με την ευκαιρία των αθλητικών
και πολιτιστικών εκδηλώσεων που θα γίνουν υπό την αιγίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.
Από το 1987 και μετά, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα μεριμνήσει ώστε όλες οι δράσεις
που εντάσσονται στο συνηθισμένο πλαίσιο της πολιτικής της για την ενημέρωση, να χρησιμεύσουν ως
υπόβαθρο για τη διάδοση του «ευρωπαϊκού κώδικα πρόληψης του καρκίνου».
Ιδιαίτερα, οι αθλητικές εκδηλώσεις ευρωπαϊκού χαρακτήρα, όπως ο ποδηλατικός αγώνας του «γύρου
για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Κοινότητας», αποτελούν ένα από τα πιο ευνοϊκά εδάφη για τη μετάδοση
στο κοινό μηνυμάτων πρόληψης του καρκίνου. Πράγματι, το θέμα «αθλητισμός και πρόληψη του
καρκίνου» είναι όχι μόνο από τα πιο κατάλληλα —κάθε αθλητής υφηλού επιπέδου σέβεται
τουλάχιστον τις τρεις πρώτες ευρωπαϊκές «εντολές»: μην καπνίζετε, μην πίνετε πολλά οινοπνευμα­
τώδη ποτά, αποφεύγετε το υπερβολικό βάρος— αλλά επίσης επιδρά ιδιαίτερα ευνοϊκά στους
νέους.
Επιπλέον, οι έκτακτες συναυλίες που θα δοθούν κατά το 1987 σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, για τον
εορτασμό της τριακοστής επετείου της υπογραφής της Συνθήκης της Ρώμης, θα χρησιμοποιηθούν
επίσης για την ενημέρωση του κοινού σχετικά με το πρόγραμμα «η Ευρώπη κατά του καρκίνου» και
για τη διάδοση του «ευρωπαϊκού κώδικα πρόληψης του καρκίνου». Τα χρηματικά ποσά που θα
συγκεντρωθούν με την ευκαιρία αυτή θα δοθούν στο μεγαλύτερο μέρος τους στις οργανώσεις που
δραστηριοποιούνται επίσης για την πρόληψη του καρκίνου.
Δράση 40: Εκδηλώσεις για την επέτειο του πρώτου έτους εφαρμογής του προγράμματος «η Ευρώπη κατά
του καρκίνου»
Το Δεκέμβριο του 1987, και αν είναι δυνατό όταν οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων θα συνεδριάζουν
με την ευκαιρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης, μια αρκετά πανηγυρική εκδήλωση θα
σφραγίσει την πρώτη επέτειο του προγράμματος «η Ευρώπη κατά του καρκίνου» και θα επιτρέψει την
επίσημη εξαγγελία των δράσεων που προβλέπονται για το 1988 και 1989.
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/37
Δράση 41: Προετοιμασία των δράσεων που θα αναληφθούν το 1989 «Ευρωπαϊκό έτος ενημέρωσης για
τον καρκίνο»
Ήδη από το δεύτερο εξάμηνο του 1987, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα ξεκινήσει την
προετοιμασία των δράσεων που θα αναληφθούν από το 1988 συγκεντρώνοντας κυρίως τις προσπάθειες
της στην εκστρατεία ενημέρωσης που θα καθιερώσει το 1989 ως το «Ευρωπαϊκό έτος ενημέρωσης για
τον καρκίνο» στους τομείς της πρόληψης, του εντοπισμού και της θεραπείας. Η προετοιμασία αυτή θα
γίνει με τη βοήθεια ενός γραφείου διαφημίσεων και δημόσιων σχέσεων, σε στενή συνεργασία με τις
ιδιωτικές οργανώσεις καταπολέμησης του καρκίνου και με κινητοποίηση των είκοσι περίπου
Γραφείων Τύπου και Πληροφοριών της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που είναι διεσπαρ­
μένα στη Ευρώπη των Δώδεκα.
2. Προτεινόμενες δράσεις για το 1988
Χάρη στις δράσεις που θα αναληφθούν το 1987
ν
η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη θα έχει, χωρίς αμφιβολία,
ευαισθητοποιηθεί από τα μέσα ενημέρωσης για τις ευρωπαϊκές «εντολές» πρόληψης του καρκίνου,
τουλάχιστον τρεις ή τέσσερις φορές. Όμως, σύμφωνα με την άποψη των ειδικών της επικοινωνίας,
λιγότερο από το ένα έκτο των Ευρωπαίων θα έχουν συγκρατήσει αυτό το μήνυμα πρόληψης.
Για να παγιοποιηθούν τα αποτελέσματα που θα έχουν επιτευχθεί και να επεκταθούν στο 30% του
κοινού, θα πρέπει να ενισχυθεί και να διευρυνθεί κατά το 1988 η εκστρατεία ενημέρωσης και
ευαισθητοποίησης που ξεκίνησε το 1987. Προς το σκοπό αυτό και με βάση τις συστάσεις των ειδικών
της επικοινωνίας και των καρκινολόγων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να οργανωθεί το 1988 η
«ευρωπαϊκή εβδομάδα κατά του καρκίνου». Κατά τη διάρκεια της εβδομάδας αυτής οι ευρωπαϊκές
«εντολές» πρόληψης θα διαδοθούν με όλα τα πιθανά κατάλληλα μέσα, συμπεριλαμβανομένης της
αγοράς διαφημιστικού χώρου/χρόνου στον Τύπο, στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση.
Με βάση τις εκτιμήσεις που θα αντληθούν από τη μελέτη της ΙΑΑ που αναφέρθηκε προηγουμένως και
λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι θα μπορούν να γίνουν διαπραγματεύσεις για προτιμησιακές
τιμές, λόγω του ιδιαίτερου ενδιαφέροντος του μηνύματος που θα μεταδοθεί, η ευρωπαϊκή αυτή
εκστρατεία των πολλών μέσων ενημέρωσης αναμένεται να έχει κόστος γύρω στα 7 εκατομμύρια ECU.
Στο ποσό αυτό θα προστεθούν φυσικά τα έξοδα των δραστηριοτήτων πλαισίωσης αυτής της
«ευρωπαϊκής εβδομάδας» που αναμένεται να ανέλθουν σε 1,5 εκατομμύριο ECU περίπου.
Προτεινόμενη δράση 42: Οργάνωση μιας «ευρωπαϊκής εβδομάδας κατά του καρκίνου» που θα
χρησιμεύσει σαν δοκιμή για την εκστρατεία που θα πραγματοποιηθεί το 1989 με θέμα «Ευρωπαϊκό έτος
ενημέρωσης για τον καρκίνο»
Αυτή η ευρωπαϊκή εβδομάδα, που θα μπορούσε να διεξαχθεί στις αρχές Ιουνίου ή Σεπτεμβρίου θα
αποτελέσει την κορωνίδα της εκστρατείας του 1988 για την πρόληψη του καρκίνου. Θα αποσκοπεί
στην προετοιμασία του 1989 ως «ευρωπαϊκού έτους ενημέρωσης για τον καρκίνο» μέσω της δοκιμής
των μηνυμάτων πρόληψης η διάδοση των οποίων θα επιδιωχθεί.
Θα αγοραστούν διαφημιστικοί χώροι/χρόνοι στον Τύπο, στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση για τη
διάδοση των κύριων ευρωπαϊκών εντολών πρόληψης του καρκίνου. Η μετατροπή των μηνυμάτων σε
μορφή κατάλληλη για τα μέσα ενημέρωσης, θα γίνει από το γραφείο διαφημίσεων και δημόσιων
σχέσεων που θα υποβοηθήσει την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Προφανώς, τα μηνύματα
αυτά θα διαμορφωθούν και θα προσαρμοσθούν σε καθέναν από τους πληθυσμούς στους οποίους
αναφέρονται.
Αυτή η δράση που αφορά τα μέσα ενημέρωσης θα συνοδεύεται ταυτόχρονα από μια εκστρατεία
δημόσιων σχέσεων που θα περιλαμβάνει εκπομπές ραδιοφώνου και τηλεόρασης —ενδεχομένως μέσω
Eurovision—, καθώς και βασικά άρθρα και απολογισμούς γεγονότων που σχετίζονται με αυτή την
«ευρωπαϊκή εβδομάδα κατά του καρκίνου».
Οι δημόσιες και ιδιωτικές οργανώσεις καταπολέμησης του καρκίνου θα συνεργασθούν στενά για την
προετοιμασία και τη διεξαγωγή αυτής της εβδομάδας δραστηριοποίησης. Επιπλέον, οι ιδιωτικές
οργανώσεις θα μπορούν, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ευαισθητοποίησης του κοινού, να
διοργανώσουν εράνους, αν αυτό επιτρέπεται από το καταστατικό τους.
Τέλος, είναι αυτονόητο ότι για να έχει πλήρη απόδοση, η «ευρωπαϊκή εβδομάδα» θα πλαισιωθεί στη
διάρκεια του 1988 με διάφορες δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού.
Προτεινόμενη δράση 43: Διερεύνηση κατά το 1988 των δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για
την πρόληψη του καρκίνου που έχουν αναληφθεί το 1987
Με σκοπό, τόσο τη συνέχεια όσο και την αποτελεσματικότητα, οι δράσεις που έχουν αναληφθεί το
1987 θα πρέπει να ανανεωθούν για το 1988. Έτσι:
— θα γίνουν δημοσκοπήσεις από το Ευρωβαρόμετρο για σκοπούς ελέγχου κατά τους μήνες
Μάρτιο-Απρίλιο και Σεπτέμβριο-Οκτώβριο του 1988, για να εκτιμηθεί ο αντίκτυπος των
εκστρατειών δράσης που ολοκληρώθηκαν το 1987 και το 1988,
Αριθ. C 50/38
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
— μια δημοσκόπηση από το Ευρωβαρόμετρο για τη συμπεριφορά των γενικών ιατρών απέναντι στον
καρκίνο, την πρόληψη και τη θεραπεία του, θα συμπληρώσει κατά τους μήνες Μάρτιο-Απρίλιο του
1988 το Ευρωβαρόμετρο του 1987. Τα αποτελέσματα που θα ληφθούν και θα διαδοθούν ευρέως από
τον ιατρικό Τύπο, θα επιτρέψουν να συγκεκριμενοποιηθεί η στρατηγική που θα ακολουθηθεί στο
θέμα της επιμόρφωσης των οικογενειακών ιατρών (βλέπε κεφάλαιο III),
— θα δοθούν χρηματικές ενισχύσεις στις ευρωπαϊκές τηλεοπτικές εκπομπές που ευαισθητοποιούν το
κοινό για την πρόληψη του καρκίνου,
— θα διαδοθεί ο «ευρωπαϊκός κώδικας πρόληψης του καρκίνου» κατά τη διάρκεια πολιτιστικών και
αθλητικών εκδηλώσεων που υποστηρίζει η Ευρωπαϊκή Κοινότητα,
— σε μια μεγάλη τελετή στα τέλη του 1988, θα εξαγγελθεί η έναρξη του «ευρωπαϊκού έτους
ενημέρωσης για τον καρκίνο», στους τομείς της πρόληψης, του εντοπισμού και της θεραπείας.
3. Προτάσεις σχετικά με το «ευρωπαϊκό έτος ενημέρωσης για τον καρκίνο» (1989)
Η ευρωπαϊκή εκστρατεία πρόληψης του καρκίνου που θα αρχίσει το 1987 και θα παγιοποιηθεί το 1988,
πρέπει να κορυφωθεί το 1989 με ένα «ευρωπαϊκό έτος ενημέρωσης για τον καρκίνο». Η εισήγηση αυτή
της επιτροπής ευρωπαίων καρκινολόγων έγινε δεκτή τον Ιούλιο του 1986 από την Επιτροπή των
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και η αρχή από την οποία εμπνέεται, επικυρώθηκε το Δεκέμβριο του 1986
από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που έγινε στο Λονδίνο. Οι κύριες γραμμές της δράσης αυτής θα πρέπει
να εγκριθούν κατά τη σύνοδο του Συμβουλίου Υπουργών Υγείας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας το Μάιο
του 1987. Το κόστος του εν λόγω «ευρωπαϊκού έτους» δεν θα πρέπει να ξεπεράσει τα 12,5 εκατομμύρια
ECU.
Οι δράσεις που θα αναληφθούν το 1989 θα είναι φυσικά εμπνευσμένες απ' όσα έγιναν κατά τα έτη 1987
και 1988 για την άμεση ευαισθητοποίηση του κοινού. Επιπλέον θα συμπληρωθούν με ενέργειες που θα
απευθύνονται στο υγειονομικό προσωπικό και τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι μπορούν επίσης να
μεταδώσουν αποτελεσματικά το μήνυμα πρόληψης στους νέους και τους ενήλικους.
Προτεινόμενη δράση 44: Ευαισθητοποίηση των εκπαιδευτικών και του υγειονομικού προσωπικού για τη
διάδοση των ευρωπαϊκών «εντολών» πρόληψης του καρκίνου
Μια τέτοια ενέργεια θα έχει προετοιμαστεί εντατικά κατά τα έτη 1987 και 1988, στα πλαίσια του
σκέλους «υγεινομική εκπαίδευση» και του σκέλους «εκπαίδευση του υγειονομικού προσωπικού» του
προγράμματος «η Ευρώπη κατά του καρκίνου» (βλέπε παρακάτω).
Για τη δραστηριοποίηση αυτών των προσώπων κλειδιών που είναι ουσιώδεις για μια συνεπή και
αποτελεσματική πρόληψη του καρκίνου, θα είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν τα εξής μέσα:
δημοσίευση σαφών και προσιτών ενημερωτικών δελτίων διανομή μικρών αφισών με τον «ευρωπαϊκό
κώδικα πρόληψης του καρκίνου»· διάθεση ελκυστικού και παραστατικού παιδαγωγικού υλικού,
κλπ.
Προτεινόμενη δράση 45: Οργάνωση εκστρατείας με χρήση των μέσων ενημέρωσης που να απευθύνεται
στο κοινό: «Δώδεκα έθνη, δώδεκα ημέρες δράσης του καρκίνου»
Η δράση αυτή θα διευρύνει την «ευρωπαϊκή εβδομάδα» του 1988, βελτιώνοντας την. Το οριστικό της
πρόγραμμα θα προετοιμαστεί και θα εφαρμοσθεί από το γραφείο διαφημίσεων και δημόσιων σχέσεων,
που θα βοηθήσει την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, σε στενή συνεργασία με τις δημόσιες και
ιδιωτικές αντικαρκινικές οργανώσεις.
Προτεινόμενη δράση 46: Διεύρυνση κατά το 1989 των δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για
την πρόληψη του καρκίνου που ολοκληρώθηκαν το 1987 και το 1988
Η πείρα που αποκτήθηκε κατά τα έτη 1987 και 1988 θα χρησιμοποιηθεί επωφελώς κατά τη διάρκεια του
«ευρωπαϊκού έτους ενημέρωσης για τον καρκίνο» για να διευρύνει και να συμπληρώσει τις δράσεις που
κέντρισαν το ενδιαφέρον των μέσων ενημέρωσης και του κοινού κατά τα δύο προηγούμενα έτη.
II. ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση του κοινού είναι το ένα πρόβλημα. Η αλλαγή συμπεριφοράς του
είναι το άλλο. Όμως, η πρόληψη του καρκίνου επιβάλλει την τροποποίηση ή ακόμα και την
εγκατάλειψη ορισμένων συνηθειών που έχουν αποκτηθεί από προσωπική εμπειρία ή από πολιτιστική
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/39
παράδοση. Προφανώς, τέτοιες αλλαγές δεν θα γίνουν μόνο εξαιτίας της ευρωπαϊκής εκστρατείας ή
των εθνικών εκστρατειών ενημέρωσης που θα διεξαχθούν από το 1987 ώς το 1989. Η τροποποίηση της
κοινωνικής συμπεριφοράς είναι από τα πιο δύσκολα πράγματα στον κόσμο.
Μια τέτοια ενέργεια, που αποτελεί υπόθεση υπομονής και επιμονής, θα πρέπει να έχει μεγάλη
διάρκεια, αφού γνωρίζουμε ότι οι πιθανότητες επιτυχίας είναι τόσο ασθενέστερες όσο πιο αργά την
αρχίσει το άτομο στη ζωή του. Για το λόγο αυτό, έχει μεγάλη σημασία να ευαισθητοποιηθούν οι
Ευρωπαίοι, από την πολύ μικρή τους ηλικία, με μαθήματα υγειονομικής εκπαίδευσης. Ένα τέτοιο
καθήκον εμπίπτει πριν απ' όλα, στην ευθύνη των εκπαιδευτικών και στο πλαίσιο του λειτουργήματος
τους σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα συμβάλει
σημαντικά αν επιτύχει τους τρεις στόχους που διασαφηνίζονται στην εισαγωγή αυτού του δεύτερου
κεφαλαίου (διάδοση των ευρωπαϊκών «εντολών» πρόληψης· υλοποίηση οικονομιών κλίμακας·
προώθηση της ανταλλαγής εμπειριών).
Δράση 47: Κατάρτιση ενός συγκριτικού απολογισμού για τα προγράμματα υγειονομικής εκπαίδευσης
στα εκπαιδευτικά ιδρύματα της Ευρώπης
Το 1987, θα αρχίσει η εκπόνηση συγκριτικής μελέτης των προγραμμάτων υγειονομικής εκπαίδευσης
που διδάσκονται στα σχολεία της Ευρώπης, με επίκεντρο το θέμα της πρόληψης του καρκίνου.
Προτεινόμενη δράση 48: Υποβολή προτάσεων βελτίωσης των προγραμμάτων υγειονομικής εκπαίδευ­
σης στην Ευρώπη
Το 1988 και με βάση τα αποτελέσματα της προηγούμενης έρευνας, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών
Κοινοτήτων θα υποβάλει στο Συμβούλιο προτάσεις με στόχο τη βελτίωση της υγειονομικής
εκπαίδευσης των νέων Ευρωπαίων.
Επιπλέον, θα γίνει εκτίμηση της βιβλιογραφίας και του διαθέσιμου παιδαγωγικού υλικού (εγχειρίδια,
λογισμικά, παιχνίδια και βιντεοκασέτες).
Προτεινόμενη δράση 49: Διάθεση παιδαγωγικού υλικού υγειονομικής εκπαίδευσης
Από το 1988 και κυρίως το 1989, με την ευκαιρία του «ευρωπαϊκού έτους ενημέρωσης για τον καρκίνο»,
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συμβάλει στη μετάφραση και διάδοση του παιδαγωγικού υλικού που θα
κριθεί ως το πιο κατάλληλο.
Τέλος, με την πλατιά διάδοση της τηλεόρασης, η υγειονομική εκπαίδευση δεν θα απευθύνεται πια
αποκλειστικά στους νέους αλλά επίσης θα είναι προσιτή και στους ενήλικους. Ορισμένοι τηλεοπτικοί
σταθμοί, βρετανικοί και ολλανδικοί κυρίως, διαθέτουν στον τομέα αυτό μια πολύ ενδιαφέρουσα
εμπειρία. Πρόκειται, αφενός, για προγράμματα που επικεντρώνονται ειδικότερα στις ευρωπαϊκές
«εντολές» που αποβλέπουν στον ομαδικό έλεγχο και την υψηλή διάγνωση των συνηθισμένων
Καρκίνων και, αφετέρου, εκπομπών που απευθύνονται στους ασθενείς και στην οικογένεια τους και
είναι αφιερωμένες στις μεθόδους θεραπείας και στις συνέπειες της ασθένειας.
Προτεινόμενη δράση 50: Συμβολή στη χρηματοδότηση τηλεοπτικών εκπομπών υγειονομικής εκπαί­
δευσης για την πρόληψη και τη θεραπεία του καρκίνου
Η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα ενθαρρύνει την εκπόνηση τηλεοπτικών προγραμμάτων
υγειονομικής εκπαίδευσης, από το 1988, και μετά, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που
χαράχθηκαν στη δράση 38.
Μέσω της ευρωπαϊκής εκστρατείας διαφώτισης και εκπαίδευσης σε θέματα υγείας σχετικά με την
πρόληψη του καρκίνου θα φανεί ότι δώδεκα χώρες, εννέα γλώσσες και τουλάχιστον ισάριθμες
διαφορετικές κουλτούρες μπορούν να σχηματίσουν μια ζωντανή Κοινότητα που να ανταποκρίνεται
στα άμεσα ενδιαφέροντα καθενός από τα μέλη της. Αυτό θα δώσει ένα πρώτο παράδειγμα της
Ευρώπης των Πολιτών εν δράση.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3
ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΤΟΥ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ
Ι. ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΚΑΙ ΑΓΩΝΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ
Στον αγώνα κατά του καρκίνου, το υγειονομικό προσωπικό έχει να παίξει ένα σημαντικό ρόλο, είτε
πρόκειται για γιατρούς γενικής ιατρικής, γιατρούς ειδικούς είτε για νοσοκόμες. Ωστόσο, σύμφωνα με
τη γενική γνώμη των ευρωπαίων καρκινολόγων, η παρούσα κατάσταση στην Ευρώπη πρέπει να
βελτιωθεί. Από τη μια μεριά, ορισμένες ειδικές ελείψεις υγειονομικού προσωπικού (νοσοκόμες και
Αρνθ. C 50/40 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
ειδικοί γιατροί) είναι έντονα αισθητές στον τομέα της θεραπείας. Εξάλλου, τα προγράμματα
κατάρτισης του υγειονομικού προσωπικού δεν είναι πάντα καλά προσαρμοσμένα στις τρέχουσες
ανάγκες, όπως αποδεικνύεται από τη σύντομη έκθεση που ακολουθεί.
1. Γιατροί γενικής ιατρικής
Στον αγώνα κατά του καρκίνου, οι γιατροί γενικής ιατρικής έχουν έναν πρωταρχικό ρόλο. Πράγματι,
η εμπιστοσύνη με την οποία αυθόρμητα τους περιβάλλει ο ασθενής, καθώς και η συνεχής επαφή των εν
λόγω γιατρών με τους ασθενείς τους, έχουν σαν συνέπεια να είναι οι οικογενειακοί γιατροί
ακρογωνιαίος λίθος κάθε πολιτικής πρόληψης, συστηματικής ανίχνευσης και έγκαιρης διάγνωσης
του καρκίνου. Ως εκ τούτου, η κατάρτιση τους στους παραπάνω διαφορετικούς τομείς είναι
καθοριστικής σημασίας και είναι σημαντικό κατά τη διάρκεια των σπουδών τους να αποκτήσουν:
— γενικές γνώσεις για την ποικιλία των καρκίνων, τα σημαντικά χαρακτηριστικά τους καθώς και για
τον καταλληλότερο τρόπο καταπολέμησης τους: πρόληψη, ανίχνευση ή θεραπεία. Έτσι, για
ορισμένους όγκους, πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην πρόληψη (παραδείγματος χάρη, να
μην καπνίζει κανείς για να αποφύγει τους όγκους των πνευμόνων), ενώ για άλλους, η καλύτερη
λύση είναι η έγκαιρη διάγνωση (για τον καρκίνο του τράχηλου της μήτρας, παραδείγματος χάρη)·
τέλος, για άλλους όγκους όπως είναι οι όγκοι των όρχεων, η θεραπεία παραμένει η ενδεδειγμένη
αντιμετώπιση τους, τόσο μάλλον που οι εν λόγω όγκοι θεραπεύονται στις περισσότερες
περιπτώσεις,
— κατάλληλες γνώσεις σχετικά με τους συνηθέστερους όγκους που ένας γιατρός γενικής ιατρικής
είναι πολύ πιθανόν να συναντήσει κατά την εξάσκηση των καθηκόντων του,
— ακριβείς γνώσεις σχετικά με τα συνηθέστερα προληπτικά μέτρα που πρέπει να συστήνει στους
ασθενείς του,
— τεχνικές γνώσεις, τόσο για τη λήψη ενός απλού κολπικού επιχρίσματος, όσο και για την εφαρμογή
απλών μεθόδων διά χειρός έγκαιρης διάγνωσης ορισμένων όγκων, είτε πρόκειται για ψηλάφιση του
στήθους ή για κολπική ή πρωκτική εξέταση,
— επαρκείς γνώσεις σ ι τ ι κ ά με τα άτομα υψηλού κινδύνου προσβολής από καρκίνο, καθώς και τις
τεχνικές έγκαιρης διάγνωσης που είναι σήμερα διαθέσιμες στο εργαστήριο ή το νοσοκομείο. Η
άγνοια των στοιχείων αυτών θα μπορούσε να αποβεί ζημιογόνα για την υγεία των ασθενών.
Αντίθετα, η ατελής γνώση των βέλτιστων συνθηκών από τις οποίες πρέπει να καταφύγει κανείς στις
εξετάσεις αυτές μπορεί να αποβεί πολύ δαπανηρή για την κοινωνία, αν μεταφράζεται από μια
άχρηστη διόγκωση των ιατρικών εντολών,
— γενικές γνώσεις σχετικά με τις σημερινές δυνατότητες θεραπείας, καθώς και για τα σημαντικά
επιτεύγματα που έχουν ήδη σημειωθεί στον αγώνα κατά του καρκίνου. Στην άγνοια των στοιχείων
αυτών οφείλονται σε σημαντικό βαθμό τα ταμπού που εμποδίζουν πολλούς γιατρούς να
συζητήσουν ανοιχτά για τον καρκίνο με τον ασθενή τους. Ο μη σωστά ενημερωμένος ασθενής
διατρέχει τον κίνδυνο να υιοθετήσει ακατάλληλη συμπεριφορά εξαιτίας της οποίας καθυστερεί η
θεραπεία και απειλείται η επιτυχία.
Για τη βελτίωση της σημερινής κατάστασης σε όλα τα παραπάνω επίπεδα, θα έπρεπε να αυξηθεί ο
αριθμός και η ποιότητα των διδασκόντων ή να μειωθεί ο αριθμός των σπουδαστών, να εκσυγχρονιστεί
το περιεχόμενο των προγραμμάτων και να χρησιμοποιηθούν σύγχρονα παιδαγωγικά υλικά και
ομοιώματα κατάλληλα για τη διδασκαλία μεθόδων διά χειρός έγκαιρης διάγνωσης. Τέλος, τα
πανεπιστημιακά προγράμματα θα έπρεπε επίσης να λάβουν υπόψη τους το γεγονός ότι όλο και πιο
συχνά, ο οικογενειακός γιατρός καλείται να παίξει ενεργό ρόλο στην κατ' οίκον θεραπεία ασθενών που
έχουν προσβληθεί από ορισμένους τύπους καρκίνου.
Η σημερινή εποχή είναι ιδιαίτερα κατάλληλη για να ληφθούν υπόψη όλες οι παραπάνω παρατηρήσεις,
καθόσον τα κράτη της Ευρώπης των Δώδεκα έχουν ήδη αρχίσει να αναθεωρούν τις εθνικές τους
διατάξεις για να προσαρμοστούν με την οδηγία που εγκρίθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 1986 από το
Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Σύμφωνα με την παραπάνω οδηγία, τα κράτη μέλη πρέπει,
ώς το 1992 το αργότερο, να παρέχουν μια διετή τουλάχιστον ειδική κατάρτιση για τους γιατρούς
γενικής ιατρικής, επιπλέον των έξι τουλάχιστον χρόνων του κοινού υποχρεωτικού κορμού για το
σύνολο των ιατρικών σπουδών, σύμφωνα με την κοινοτική οδηγία του 1975.
2. Ειδικοί γιατροί και ογκολόγοι
(Σημείωση: ο τίτλος «ογκολόγος» που προέρχεται από την ελληνική ρίζα όγκος είναι γενικά
προτιμότερος από τον συνώνυμο του «καρκινολόγος» της λατινικής ρίζας cancro = καρκίνος.)
Κατά τη διάρκεια των είκοσι τελευταίων χρόνων, θεμελειώδεις μεταβολές είχαν σαν συνέπεια να
αλλάξουν οι τεχνικές θεραπείες του καρκίνου: η πρόοδος της χημειοθεραπείας στο τέλος της
^ . ^ 7 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Α ρ ι θ , ο ^ η
δεκαετίας του εξήντα,τα επιτεύγματα της κλασικής χειρουργικής από το ί^73 και μετά,ηεμ^άνιση
ολοκληρωμένων μεθόδων θεραπείας, στις αρχές της δεκαετίας του εβδομήντα. Με τη βοήθεια των
τελευταίων αυτών μεθόδων, η προσφυγή στη χειρουργική μπορεί συχνά να περιορίζεται με τον
κατάλληλο συνδυασμό των τριών σημαντικότερων σημερινών θεραπευτικών αγωγών^ της χειρουρ
γικής, της χημειοθεραπείας και της ακτινοθεραπείας.Οι τεχνικές αυτές καιοβέλτιστος συνδυασμός
τους, πρέπει στο ε^ής να γίνουν γνωστά σε όλους τους ^ ^ ο ^ ^ α τ ^ ^ ^ που καλούνται να
θεραπεύσουν ένανκαρκίνο. Με τη σωστή χρησιμοποίηση τωνπρόσ^ατωναυτώνε^ελί^εωντης
επιστήμης, ορισμένες αποκοπές μερώνήα^αιρέσειςοργάνωνθαμπορούσαννα αποφεύγονται, εν όλω
ήεν μέρει, με προσφυγή στη χημείο ή^και την ακτινοθεραπεία.
Εξάλλου,για ορισμένους αναπτυσσόμενους όγκους πουηάμεση πραγματοποίηση μιας χειρουργικής
πράξης μπορεί να αποβεί επι^ήμα για τον ασθενή ^τουστήθους,τωνοστών,των πνευμόνων κλπ,^,η
χημειοθεραπεία επιβάλλεται πριν από οποιαδήποτε άλλη θεραπευτική αγωγή. Αια^ορετικά, ο
χειρούργος πουθαπροέβαινεαπευθείας σε μια α^αίρεσηήαποκοπήοργάνουήμέρουςτουσώματος θα
σημείωνε μια σημαντική αποτυχία για λογαριασμό του ασθενούς, δεδομένου ότι αυτός δεν θα
απαλλάσσονταν από τον καρκίνο του.
Ειατηναντιμετώπισητηςδιαρκούςαυτήςε^έλι^ηςτων τεχνικών, που απαιτούν μιαπροσέγγιση
συγκεντρωμένη μεταξύ ειδικών περισσοτέρων κλάδων, ένας αυξανόμενος αριθμός κρατών ίδρυσε
αντικαρκινικά κέντρα όπου το υγειονομικό προσωπικό αφιερώνεται αποκλειστικά στη θεραπεία του
καρκίνου, Οιυπόι^η ο ^ ^ ^ ^ έ λ α β α ν ε ^ ά λ λ ο υ συχνά, ακόμη και στα πλαίσια των ίδιων των
αντικαρκινικών κέντρων πουπροανα^έρθηκαν, μια ειδική καιπολύπλευρη κατάρτιση, πουτους
παρέχειτη δυνατότητα να συζητούν μετουςσυναδέλ^ουςτουςέτσιώστε να προσαρμόζουν τη
θεραπευτική αγωγή κατά τοδυνατόνκαλύτερα.^προσέγγιση αυτή,που απέδει^εήδη τις δυνατότητες
της σε πολλά νοσοκομειακά ιδρύματα της Ευρώπης, πρέπει να αξιολογηθεί ενόψει της ενδεχόμενης
επέκτασης της.
Από όλο το υγειονομικό προσωπικό,είναι αυτές που βρίσκονται πιο συχνά σεεπα^ή με τους ασθενείς,
^ ς εκ τούτου, παίζουν σημαντικό ρόλο στον αγώνα κατά του καρκίνου,ειδικότερα δε στοντομέα της
θεραπείας, σήμερα, στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα,ηβασική κατάρτιση των μη ειδικευμένων νοσοκό^
μων εναρμονίζεται από διακοινοτική οδηγία του ί^7^ που επιβάλλει ελάχιστη περίοδο κατάρτισης
τριών χρόνων.
Εδώ και αρκετά χρόνια, τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη είναι υποχρεωμένα να αντιμετωπίσουν μια
έλλειψη νοσοκόμων καταρτισμένων ε ιδικάγιατη θεραπείατωνκαρκινοπαθών, στο σπίτιή στο
νοσοκομείο,Επιπλέον,ηδύσκοληκαιεπικίνδυνηε^αρμογήορισμένωναντικαρκινικώνθεραπευτικών
αγωγώναπαιτεί, για το συμ^έροντωνίδιωντωννοσοκόμων,ορισμένεςβασικέςγνώσεις σχετικά με τα
προληπτικάμέτραπουπρέπεινα λαμβάνονται. Και στον τομέααυτόν επιβάλλεται μιαιδιαίτερη
προσπάθεια κατάρτισης, πολύ περισσότερο που το περιεχόμενο των προγραμμάτων πρέπει να
προσαρμό^εταιστιςεπαναλαμβανόμενες αλλαγέςπου καταγρά^ονταιστη θεραπευτική, ηρέπει
τέλοςναληθούνκαλύτεραυπόι^ηοιανάγκεςκατάρτισηςτων νοσοκόμων που ειδικεύονταιστη
φροντίδα ασθενών που βρίσκονται στην τελική ^άση της αρρώστιας τους,
η . η ^ 0 Τ ^ Α ^ ^ ^ ^ 7 η ^
^ προσαρμογή κ α ι η βελτίωση της κατάρτισης του υγειονομικού προσωπικού επιβάλλουν την
ανάληι^ηπροσπαθειώνσεεθνικάκαιτοπικάπλαίσιακαιστοεπίπεδοτωνιατρικώνσχολών, ^
Ευρωπαϊκή Κοινότητα μπορεί και αυτή να παρέχει τη συμβολή της, μικρή αλλά ενδεικτική, στους
ακόλουθους τρεις τομείς^ ανταλλαγή εμπειριών, ανταλλαγή σπουδαστών, επεξεργασία ενός ελάχι^
στου περιεχομένου κατάρτισης,
θ τρίτος αυτός τομέας αιτιολογείται καταρχήν από την ανάγκη διασφάλισης της ελεύθερης
κυκλοφορίας του υγειονομικού προσωπικούκαιτην ελευθερία εγκατάστασης του στις χώρες της
Ευρωπαϊκής Κοινότητας, Επιπλέον, το ελάχιστο περιεχόμενο κατάρτισης του υγειονομικού προσω^
πικού εγγυάται στους Ευρωπαίους που μετακινούνται μέσα στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, για λόγους
επαγγελματικούςήτουριστικούς,την καλύτερη δυνατή ποιότητα φροντίδας,^ε όλα τα παραπάνω
ερωτήματα,ηΕυρωπαϊκή Επιτροπή βοηθήθηκε απόδύοσυμβουλευτικέςεπιτροπέςαρμόδιες,ημία για
τηνκατάρτισητωνγιατρώνκαιηάλλη για τηνκατάρτισητωννοσοκόμων,Καθεμίααπότις παραπάνω
δύο επιτροπές δημιούργησε μια ομάδα εργασίας ^κατάρτισης για τον καρκίνοι για να βοηθήσει τις
υπηρεσίες της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην επε^αργασία και την παρακολούθηση
του σχεδίου δράσης ΐ ^ 7 ί ^ ^ που προαναφέρθηκε,
η ^λά^^τοπε^εχόμενοτωνπανεπι^τ^μ^ακώνπ^ογ^αμ^άτωνκατά^τι^ς
^τοντομέα της κατάρτισηςγια τον καρκίνο, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των ευρωπαϊκών
κρατών,συχνά δε και μεταξύ περιοχών του ίδιου κράτους. Ορισμένες χώρες έχουνήδηαναλάβει^ή
βρίσκονται στο στάδιο αυτό^σημαντικές προσπάθειες για την υιοθέτηση μιας προγραμματισμένης
Αριθ. C 50/42 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
και ολοκληρωμένης προσέγγισης της εκπαίδευσης για τον καρκίνο από την αρχή των ιατρικών
σπουδών. Για το σκοπό αυτό, δημιούργησαν έδρες ογκολογίας. Στο σύστημα αυτό, δίδεται ιδιαίτερη
βαρύτητα στην ανάγκη μιας πολύπλευρης προσέγγισης.
Σε άλλες χώρες, η κατάρτιση για τον καρκίνο κατανέμεται σε όλο τον κύκλο των ιατρικών σπουδών,
συχνά δε χωρίς καλό συντονισμό. Σύμφωνα με τη γενική απόψη των ευρωπαίων καρκινολόγων, η
κατάσταση αυτή δεν ανταποκρίνεται πλέον στις σημερινές ανάγκες.
Εντούτοις, την άποψη αυτή δεν συμμερίζεται το σύνολο των εκπαιδευτικών και των γιατρών. Έτσι,
προκύπτει η ανάγκη εκτέλεσης μιας συγκριτικής ανάλυσης των εκπαιδευτικών συστημάτων που
εφαρμόζονται σήμερα.
Δράση 51: Συγκριτική εξέταση των συστημάτων κατάρτισης σε πανεπιστημιακές σχολές υγειονομικού
προσωπικού
Από το 1987 και μετά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα φροντίσει για την πραγματοποίηση συγκριτικών
μελετών στον τομέα της εκπαίδευσης για τον καρκίνο σε όλα τα επίπεδα ιατρικής εκπαίδευσης:
βασικές ιατρικές σπουδές, ειδική κατάρτιση παθολόγων, ειδικευμένων ιατρών, ογκολόγων και
νοσοκόμων.
Οι εμπειρογνώμονες — που έχουν επιλεγεί από τις ομάδες εργασίας «κατάρτιση για τον καρκίνο» (')
— θα υποβάλουν το φθινόπωρο 1987 την έκθεση τους προς εξέταση από τις δύο συμβουλευτικές
επιτροπές. Οι συγκριτικές αυτές μελέτες θα χρησιμεύσουν σαν βάση για ενδεχόμενη δράση της
Ευρωπαϊκής Κοινότητας όσον αφορά τις ελάχιστες απαιτήσεις σχετικά με το περιεχόμενο των
προγραμμάτων κατάρτισης για τον καρκίνο. Προς το σκοπό αυτό οι εμπειρογνώμονες στους οποίους
έχει ανατεθεί η συγκριτική εξέταση για τα εφαρμοζόμενα εκπαιδευτικά συστήματα θα εξετάσουν τις
ενδεχόμενες δυσκολίες στην εφαρμογή των προτάσεων οι οποίες διατυπώθηκαν το 1986 από την
επιτροπή κορυφαίων καρκινολόγων που έχει οριστεί στο πλαίσιο της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών
Κοινοτήτων:
«Σπουδαστής»: τα κράτη μέλη οφείλουν να διαθέτουν καθηγητή καρκινολόγο σε όλα τα κέντρα
ιατρικής, εκπαίδευσης που προσφέρουν ευρύ πρόγραμμα μαθημάτων στα οποία περιλαμβάνεται όλο
το φάσμα από την επιδημιολογία και τις αρχές πρόληψης μέχρι την έγκαιρη ανίχνευση, τις θεραπείες
και τη φροντίδα ανίατων ασθενών στο τελικό στάδιο. Το πρόγραμμα θα πρέπει να προβλέπει 30
τουλάχιστον ώρες εκπαίδευσης και να έχει σαν βασικό στόχο τα δέκα κυριότερα σημεία εντοπισμού
του όγκου. Τέλος πρέπει σε όλα τα προγράμματα των ιατρικών σχολών να προβλέπεται ένα εξάμηνο
καρκινολογίας.
«Παθολόγοι»: αποτελούν ειδικότητα που έχει προτεραιότητα στην κατάρτιση για τον καρκίνο.
Εξάλλου οι παθολόγοι πρέπει να ενθαρρύνονται να ακολουθούν πρόγραμμα συνεχούς κατάρτισης.
Τέλος πρέπει σε εθνικό επίπεδο να προβλέπεται περιοδική ενημέρωση υπό τύπο δελτίου ή
επιστολής.
«Ογκολόγοι»: κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να αναγνωρίσει την ογκολογία σαν ειδικότητα (2). Θα
ήταν σκόπιμο να πραγματοποιηθεί σε επίπεδο κρατών μελών εναρμόνιση στην κατάρτιση των ειδικών
αυτών. Ιδιαίτερη προσοχή επιβάλλεται να δοθεί στην κατάρτιση και την αναγνώριση των ειδικών που
ασχολούνται κυρίως με ορισμένες ειδικές μορφές καρκίνου. Θα πρέπει να καταρτιστεί κοινοτικό
πρόγραμμα εκπαίδευσης και συνεχούς κατάρτισης στον τομέα της καρκινολογίας (δεν περιλαμβά­
νονται εδώ συνεδριάσεις και συνέδρια) και να ενθαρρυνθούν οι πρωτοβουλίες για την ανάπτυξη
προγραμμάτων για ογκολόγους.»
Οπωσδήποτε, οι πρόσφατες εξελίξεις που επέφεραν και εξακολουθούν να επιφέρουν ακόμη ριζικές
μεταβολές στο χώρο της καρκινολογίας — από την πρόληψη μέχρι τη θεραπεία — θα αλλάξουν επίσης
την αποστολή και το ρόλο του υγειονομικού προσωπικού στον τομέα του αντικαρκινικού αγώνα. Τα
εκπαιδευτικά συστήματα οφείλουν συνεπώς να προσαρμοστούν ανάλογα. Ήδη μπορεί να διακρίνει
κανείς τις ακόλουθες γενικές κατευθύνσεις:
— οι βασικές ιατρικές σπουδές θα πρέπει να δίνουν στους σπουδαστές τη δυνατότητα να
κατανοήσουν καλύτερα τις πρόσφατες εξελίξεις καθώς και να ενημερωθούν και καταρτιστούν
καλύτερα,
— η αρχική κατάρτιση των παθολόγων πρέπει να τους επιτρέπει να αντιμετωπίζουν αιτήματα
προερχόμενα από κοινό το οποίο σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό είναι περισσότερο ενημερωμένο,
επιθυμεί να επωφελείται από τα πλεονεκτήματα των συστηματικών ανιχνευτικών δοκιμασιών και
του έγκαιρου εντοπισμού του καρκίνου και το οποίο, σε περίπτωση του έχει υποστεί ειδική
θεραπεία, επιθυμεί μια ανάλογη ιατρική παρακολούθηση,
— η αρχική κατάρτιση των ειδικών, περιλαμβανομένων και των ογκολόγων, πρέπει να τους δίνει τη
δυνατότητα να χειρίζονται καλύτερα τις μεθόδους ολοκληρωμένης θεραπείας και συμβατικής
χειρουργικής προς το συμφέρον των ίδιων των ασθενών.
(') Καθηγητής δε Moura (Πορτογαλία) για τη βασική ιατρική εκπαίδευση. Καθηγητής Larra (Γαλλία) για την αρχική
κατάρτιση των παθολόγων. Δόκτωρ Costa (Ιταλία) για την κατάρτιση των ογκολόγων. Δόκτωρ Lister (Ηνωμένο
Βασίλειο), για την κατάρτιση των άλλων ειδικών και τη συνοπτική έκθεση.
(2) Στην ειδικότητα αυτή θα μπορούσε να διακρίνει κανείς τρεις κατηγορίες: ιατρική ογκολογία (ιδίως χημειοθε­
ραπεία), ακτινοθεραπεία, χειρουργική ογκολογία.
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/43
Εννοείται ότι η συμβουλευτική επιτροπή για την κατάρτιση των ιατρών και οι εμπειρογνώμονες που
έχουν αναλάβει τη συγκριτική μελέτη για τα εκπαιδευτικά συστήματα που εφαρμόζονται θα πρέπει να
εξετάσουν ταυτόχρονα τις ενδεχόμενες δυσκολίες εφαρμογής των διάφορων αυτών προτάσεων ώστε
να ξεκαθαριστεί το θέμα της κοινοτικής δράσης στον τομέα αυτόν.
Επίσης, το 1987, η συμβουλευτική επιτροπή για την κατάρτιση των νοσοκόμων θα υιοθετήσει
παρόμοια προσέγγιση, λαμβάνοντας σαν βάση το έργο ομάδας εργασίας ειδικευμένης στην κατάρτιση
για τον καρκίνο. Επίσης, το 1987 θα ληφθεί και η γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής για την
κατάρτιση των οδοντιάτρων.
Προτεινόμενη δράση 52: Κατάρτιση προτάσεων για τη βελτίωση της οργάνωσης των ιατρικών σπουδών
στον τομέα τον καρκίνου (βασική εκπαίδευση, γενικοί ιατροί, ογκολόγοι και νοσοκόμοι)
Το 1988 και 1989 η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα υποβάλει στο Συμβούλιο, ενδεχομένως,
προτάσεις βελτίωσης της κατάρτισης υγειονομικού προσωπικού για το θέμα του καρκίνου, λαμβά­
νοντας σαν βάση, συμπεράσματα προηγούμενων εργασιών και αφού ληφθεί η γνώμη των υφιστάμενων
συμβουλευτικών επιτροπών.
2. Κινητικότητα των σπουδαστών
Κατά τη γνώμη των ευρωπαίων καρκινολόγων, θα ήταν σκόπιμο να μπορούν οι ευρωπαίοι σπουδαστές
να πραγματοποιούν μέρος των σπουδών τους για τον καρκίνο σε άλλο κράτος μέλος της Κοινότητας
και ιδίως στις χώρες εκείνες που διαθέτουν κατάλληλη εμπειρία και υποδομή. Η ενέργεια αυτή φυσικά
θα ενταχθεί στο πλαίσιο του κοινοτικού προγράμματος για την κινητικότητα των σπουδαστών
(Erasmus) που θα μπορεί να χορηγεί υποτροφίες, «Erasmus» ύψους 2 000 ECU σε σπουδαστές οι οποίοι
πραγματοποιούν αναγνωρισμένες περιόδους σπουδών — διάρκειας έξι έως εννέα μηνών — σε
πανεπιστημιακό ίδρυμα άλλου κράτους μέλους.
Εξάλλου, προκειμένου να κατανοήσουν το πνεύμα της επιστημονικής πολυκλαδικότητας που είναι
αναγκαίο για τη σωστή θεραπεία των καρκίνων, οι σπουδαστές της ειδικότητας αυτής θα πρέπει να
έχουν τη δυνατότητα νοσοκομειακής μαθητείας σε άλλες ειδικότητες. Με την ίδια έννοια θα μπορούσε
να ενδιαφέρει ορισμένους σπουδαστές η πραγματοποίηση περιόδων μαθητείας σε επιχειρήσεις
εξειδικευμένες στην παραγωγή υλικού και φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για την θεραπεία του
καρκίνου (κατασκευαστές χειρουργικού υλικού, μηχανημάτων ακτινοθεραπείας, φαρμακευτικών
εργαστηρίων).
Οι δυνατότητες αυτές είναι δυνατόν να τεθούν ήδη σε ενέργεια στο πλαίσιο του προγράμματος Comett
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Η τελευταία χορηγεί υποτροφίες που κατά μέσον όρο ανέρχονται σε
4 000 ECU ετησίως για σπουδαστές που επιθυμούν να πραγματοποιήσουν περίοδο μαθητείας σε
επιχείρηση που ευρίσκεται σε χώρα εκτός Κοινότητας.
Δράση 53: Κινητικότητα σπουδαστών ιατρικής και σπουδαστών ειδικότητας νοσοκόμου
Από το 1987 οι υποτροφίες Comett θα χορηγούνται σε σπουδαστές ογκολογίας για να τους δώσουν τη
δυνατότητα να πραγματοποιήσουν περίοδο μαθητείας σε εξειδικευμένη επιχείρηση που ευρίσκεται σε
άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Μετά την έγκριση του από το Συμβούλιο, στο πρόγραμμα
Erasmus θα έχουν επίσης πρόσβαση οι σπουδαστές ιατρικής και οι σπουδαστές ειδικότητας
νοσοκόμου που σπουδάζουν ογκολογία για κάποια περίοδο σε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής
Κοινότητας, με την προϋπόθεση ότι η εν λόγω περίοδος αναγνωρίζεται πλήρως από το πανεπιστήμιο
καταγωγής.
3. Από κοινού ανάπτυξη και ανταλλαγή παιδαγωγικού υλικού
Κατά τη γνώμη της ομάδας εργασίας «κατάρτιση των ιατρών για τον καρκίνο», λόγω, αφενός, του ότι
τα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης για τον καρκίνο έχουν πρόσφατα εμφανιστεί, και
αφετέρου της ταχύτητας των μεταβολών που επηρεάζουν τον τομέα αυτόν, τα χρησιμοποιούμενα
οπτικοακουστικά μέσα, που πολύ συχνά είναι αποτέλεσμα ατομικών πρωτοβουλιών, θα άξιζε να
διαδοθούν και να τεθούν στη διάθεση και άλλων πανεπιστημιακών ιατρικών σχολών. Εξάλλου,
προκειμένου οι μέλλοντες παθολόγοι να μάθουν να εφαρμόζουν τις τεχνικές έγκαιρης ανίχνευσης
ορισμένων καρκίνων με τα χέρια (ψηλάφηση μαστών, εξέταση κόλπου ή πρωκτού), είναι σκόπιμο να
υπάρχουν κατάλληλα προπλάσματα των οποίων τα χαρακτηριστικά θα μπορούσε να καθοριστούν
από κοινού. Στους δύο αυτούς τομείς η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα ήταν δυνατόν να συμβάλει στην
ανταλλαγή εμπειρίας.
Αρνθ. C 50/44 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
Προτεινόμενη δράση 54: Από κοινού ανάπτυξη παιδαγωγικού υλικού και δοκιμή του υλικού αυτού στις
διάφορες πανεπιστημιακές ιατρικές σχολές με την ευκαιρία του «ευρωπαϊκού έτους για την πρόληψη του
καρκίνου».
Από το 1987 και με βάση τις προτάσεις της ομάδας εργασίας «κατάρτιση για τον καρκίνο», η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συμβάλει στην ανταλλαγή εμπειρίας στον τομέα του παιδαγωγικού υλικού.
Το 1989, με την ευκαιρία του ευρωπαϊκού έτους για την πρόληψη του καρκίνου, μέρος του υλικού που
θα έχει αναπτυχθεί με τον τρόπο αυτό θα τεθεί στη διάθεση των πανεπιστημιακών ιατρικών σχολών για
να δοκιμαστεί.
4. Ανταλλαγή εμπειρίας στον τομέα της συνεχούς κατάρτισης
Η συνεχής κατάρτιση για τον καρκίνο έχει πρωταρχική σημασία για όλες τις κατηγορίες υγειονομικού
προσωπικού. Η ανάγκη αυτή έχει γίνει σαφώς αντιληπτή κυρίως από τα άτομα που έχουν λάβει
αρχική, στοιχειώδη ή προχωρημένη κατάρτιση στην ογκολογία. Αλλά πολλοί οικογενειακοί ιατροί
όσο και οι επισκέπτριες αδελφές νοσοκόμες δεν έλαβαν ποτέ βασική κατάρτιση στην ογκολογία κατά
τη διάρκεια των σπουδών τους. Το αποφασιστικής σημασίας πρόβλημα είναι να κινητοποιηθεί αυτό το
υγειονομικό προσωπικό και ιδίως οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ώστε να προσπαθήσει να αποκτήσει τις
βασικές γνώσεις και να τις ανανεώνει κανονικά κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής τους ζωής.
Προφανώς το έργο αυτό θα είναι τόσο ευκολότερο, όσο απλούστερο, ελκυστικότερο και προσαρ­
μοσμένο στις ανάγκες αυτών των κατηγοριών προσωπικού θα είναι το παιδαγωγικό υλικό που θα
χρησιμοποιηθεί. Και εδώ η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα μπορέσει να συμβάλει θετικά με τη διευκόλυνση
της ανταλλαγής εμπειριών. Έτσι, ενόψει ενδεχόμενης προσαρμογής τους σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες,
οι υφιστάμενες μέθοδοι θα αξιολογηθούν και ιδίως αυτές που αφορούν:
— την κανονική πληροφόρηση των γενικών ιατρών. Στη Γαλλία π.χ. η πληροφόρηση αυτή
πραγματοποιείται με ενημερωτικό δελτίο, στο οποίο από το 1986 υπάρχει πρόσβαση με
τηλεοπτικογραφικό σύστημα. Η συλλογή και η παρουσίαση των πληροφοριών γίνεται από
επιτροπή καρκινολόγων με τη βοήθεια δημοσιογράφων που ασχολούνται με ιατρικά θέματα,
— τη συνεχή κατάρτιση των ογκολόγων στην ευρωπαϊκή σχολή ογκολογίας του Μιλάνου και στην
ευρωπαϊκή σχολή αιματολογίας του Παρισιού.
Δράση 55: Ανταλλαγή εμπειρίας στον τομέα της συνεχούς κατάρτισης
Από το 1987 η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα διευκολύνει την ανταλλαγή εμπειρίας στον
τομέα της συνεχούς κατάρτισης για τον καρκίνο, κυρίως με παροχή ενίσχυσης για τη μετάφραση και
τη διάδοση κατάλληλου παιδαγωγικού υλικού.
Εξάλλου, με τη ραγδαία εξέλιξη στον τομέα της πληροφορικής, πολυάριθμες ομάδες εργάζονται στην
Ευρωπαϊκή Κοινότητα για την ανάπτυξη «συστημάτων εμπειρογνωμόνων». Με τα εν λόγω προγράμ­
ματα για την παροχή βοήθειας στη λήψη αποφάσεων, τα οποία σήμερα βρίσκονται σε πλήρη
ανάπτυξη, ασχολούνται από κοινού ειδικοί κάποιου κλάδου —της ογκολογίας στην παρούσα
περίπτωση— και ομάδας υψηλής στάθμης ειδικών πληροφορικής. Ο επιδιωκόμενος σκοπός είναι η
μεταφορά των γνώσεων που υπάρχουν στον τομέα της ογκολογίας σήμερα σε πρόγραμμα με το οποίο ο
χρήστης θα μπορεί να έχει ένα διάλογο είτε για να τελειοποιήσει την κατάρτιση του, είτε για να κάνει
καλύτερες επιλογές όσον αφορά τα κατάλληλα μέσα διάγνωσης ή θεραπείας.
Προτεινόμενη δράση 56: Από κοινού ανάπτυξη λογικού για τα συστήματα εμπειρογνωμόνων
Στο πλαίσιο των ερευνητικών της προγραμμάτων, και ιδίως το πρόγραμμα βιοτεχνολογίας
(1986-1989), η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα μπορεί να συγχρηματοδοτήσει ορισμένα σχέδια στόχος των
οποίων θα είναι η από κοινού ανάπτυξη συστημάτων εμπειρογνωμόνων για τον τομέα της
ογκολογίας.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4
Η ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ
Ο ασθενής που προσβάλλεται από καρκίνο, αρχίζει πλέον να συνειδητοποιεί ότι δεν είναι οριστικά
καταδικασμένος. Γνωρίζει ότι οι πιθανότητες να επιζήσει για μακρό χρονικό διάστημα είναι σοβαρές
και ότι αυξάνονται σταθερά με την πάροδο των ετών, και αυτό αποδίδεται δικαιολογημένα στα
επιτεύγματα της έρευνας στον τομέα της βιολογίας και της ιατρικής. Χάρη στις διάφορες αυτές
προόδους, σήμερα είναι δυνατή η σωτηρία του 50% περίπου των ασθενών, ενώ μόλις προ 30ετίας το
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήΐ»ν Αριθ. C 50/45
αντίστοιχο ποσοστό ήταν 25 °/ο. Πρόκειται βεβαίως για στοιχεία συνόλου, δεδομένου ότι η πρόγνωση
της εξέλιξης για τα περιστατικά καρκίνου ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό: ενώ είναι εξαιρετικά δυσμενής
για ορισμένους όγκους, όπως εκείνα που ανταπτύσσονται στο πάγκρεας, είναι περισσότερο ευνοϊκή
για άλλους καρκίνους όπως εκείνοι του δέρματος.
Ακόμη, η πλειοψηφία των ειδικών πιστεύει ότι, μέχρι το 2000 θα ήταν δυνατόν να μειωθεί κατά 15 °7ο
ακόμη το ποσοστό θνησιμότητας λόγω καρκίνου στην Ευρώπη, ακόμη κι αν έστω και στο ελάχιστο θα
εφαρμοσθεί η πολιτική πρόληψης που περιγράφηκε στα προηγούμενα. Η εκτίμηση αυτή αποτελεί
μαρτυρία για το ενδιαφέρον, αλλά και για τις περιορισμένες δυνατότητες των σχετικών μέτρων, τα
οποία πρέπει παράλληλα να συμπληρωθούν με μια νέα ισχυρή ώθηση της έρευνας.
Παρατηρούμε ωστόσο ότι οι πρακτικές εφαρμογές στην Ευρώπη δεν είναι εφάμιλλες των εργαστη­
ριακών επιτευγμάτων στο χώρο της αντικαρκινικής έρευνας. Υπάρχει το παράδοξο ότι τα περισσό­
τερα αντικαρκινικά παρασκευάσματα που παράγονται με χρήση βιοτεχνολογίας είναι προϊόντα
αμερικανικών εργαστηρίων, ενώ μια από τις εν λόγω επαναστατικές μεθόδους παρασκευής —η
κυτταρική συγχώνευση— ανακαλύφθηκε στη Γαλλία από τον Georges Barski και εφαρμόσθηκε στα
μονοκλωνικά αντισώματα από τους Άγγλους Kohler και Millstein, στους οποίους απονεμήθηκε το
βραβείο Nobel κατά το 1984. Η δυσαναλογία αυτή εξηγείται σε πρώτη όψη από τη διαφορά των
χρηματοδοτικών μέσων που διατίθενται για την έρευνα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
Βέβαια, ο απολογισμός των χρηματοδοτικών προσπαθειών που καταβάλλονται στην Ευρώπη για την
αντικαρκινική έρευνα δεν είναι εύκολος, δεδομένου ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη τόσο τα εθνικά όσο
και τα κοινοτικά προγράμματα, και να υπολογισθεί επίσης η συμβολή των ερευνητικών δραστηριο­
τήτων οι οποίες δεν συνδέονται άμεσα με τον καρκίνο, αλλά συμβάλλουν εμμέσως στην αντιμετώπιση
του προβλήματος.
Ωστόσο, μια κατά προσέγγιση εκτίμηση της συγκριτικής κλίμακας των παρεχόμενων χρηματοδοτι­
κών μέσων προκύπτει αν συγκριθούν οι χρηματοδοτήσεις για το σύνολο της ιατρικής έρευνας:
5 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως για το National Institute of Health (Εθνικός Οργανισμός Υγείας)
στις Ηνωμένες Πολιτείες έναντι 1,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως περίπου στην Ευρώπη των
Δώδεκα. Επιπλέον, δεδομένου ότι η αντικαρκινική έρευνα αποτελεί αντικείμενο ενός ευρέος
αμερικανικού εθνικού προγράμματος έρευνας το οποίο άρχισε κατά το 1971, είναι δυνατόν να
συμπεράνουμε ότι η διαφορά στο ειδικότερο αυτό πεδίο είναι στην πραγματικότητα μεγαλύτερη απ'
αυτήν που παρέχουν τα συνολικά μεγέθη.
Η έρευνα για τον καρκίνο θα στηριχθεί, κατά τη διάρκεια των τριών επόμενων ετών, σε μία ευρωπαϊκή
χρηματοδοτική ενίσχυση σε πλαίσιο που οριοθετείται από τις ακόλουθες ενέργειες:
— την πρόταση για το τέταρτο πρόγραμμα συντονισμού των ιατρικών ερευνών (1987-1989) η οποία
διαβιβάσθηκε στο Συμβούλιο κατά τα τέλη του 1986 και που προβλέπει, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις
της Επιτροπής, επιχορήγηση 37 εκατομμυρίων ECU για τό εν λόγω πρόγραμμα, εκ των οποίων
11 εκατομμύρια για την αντικαρκινική έρευνα,
— το τέταρτο πρόγραμμα ιατρικής έρευνας στο εσωτερικό των βιομηχανιών ΕΚΑΧ (1982-1987) το
οποίο έχει επιχορηγηθεί με 9 εκατομμύρια ECU εκ των οποίων 1 εκατομμύριο για τον καρκίνο· και
την πρόταση για το πέμπτο πρόγραμμα (1988-1991) η οποία θα διαβιβασθεί στο Συμβούλιο κατά το
1987. Το πρόγραμμα αυτό θα ήταν δυνατόν να επιχορηγηθεί με 12 εκατομμύρια ECU, εκ των οποίων
3 εκατομμύρια περίπου για τον καρκίνο σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που διαγράφονται επί του
παρόντος από την Επιτροπή,
— την πρόταση για το πρώτο πρόγραμμα έρευνας για την προορατική ιατρική (1987-1989), η οποία θα
διαβιβασθεί στο Συμβούλιο κατά τις αρχές του 1987,
— το πρόγραμμα έρευνας σχετικά με την προστασία από τις ακτινοβολίες (1985-1989) το οποίο έχει
επιχορηγηθεί με 58 εκατομμύρια ECU για το σύνολο της περιόδου, εκ των οποίων 5 εκατομμύρια
ECU περίπου θα ήταν δυνατόν να δεσμευθούν για την αντικαρκινική έρευνα κατά το
1987-1989,
— το πρόγραμμα έρευνας στον τομέα της βιοτεχνολογίας (1986-1989) το οποίο έχει επιχορηγηθεί με
55 εκατομμύρια ECU, εκ των οποίων 4 εκατομμύρια περίπου αφορούν θέματα σχετικά με την
αντικαρκινική έρευνα (περίοδος 1987-1989),
— το πρόγραμμα ερευνών για το περιβάλλον (1982-1990) το οποίο έχει επιδοτηθεί με 55 εκατομμύρια
ECU εκ των οποίων 1 εκατομμύριο ECU περίπου αφορά θέματα σχετικά με τον καρκίνο.
Στην πραγματικότητα, το σύνολο των κονδυλίων που έχουν διατεθεί για τις έρευνες αυτές υπερβαίνει
τα προηγούμενα ποσά* στις περιπτώσεις συγχρηματοδότησης το ποσό που διατίθεται συνολικά
ανέρχεται τουλάχιστον σε διπλάσιο ύψος· σε περιπτώσεις συντονισμένης συμμετοχής είναι δυνατόν να
είναι έως 30πλάσιο. Στο σύνολο τους, τα κοινοτικά προγράμματα έρευνας για τον καρκίνο θα
αποτελέσουν το συντονιστικό πλαίσιο εργασιών οι οποίες εκτιμάται ότι θα υπερβούν τα 300
εκατομμύρια ECU από το 1987 έως το 1989.
Αν η χρηματοδότηση αποτελούσε τον κύριο λόγο της καθυστέρησης που παρουσιάζει η έρευνα στην
Ευρώπη, θα ήταν δυνατόν να καθορισθούν, αν όχι να εφαρμοσθούν, τα μέτρα για την αντιμετώπιση του
Αριθ. C 50/46 Επίρημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
προβλήματος. Όμως η καθυστέρηση αυτή οφείλεται κύρια σε διαρθρωτικούς λόγους, ιδίως στον
κατακερματισμό των εθνικών προγραμμάτων και στις άκαιρες επαναλήψεις εργασιών που προκύ­
πτουν, σε μία εποχή όπου οι ανθρώπινοι και χρηματοδοτικοί πόροι είναι περιορισμένοι. Η από κοινού
διάθεση των πόρων αυτών, μέσω των προγραμμάτων ευρωπαϊκής συνεργασίας, αποτελεί ένα
επιτακτικό όσο και κατάλληλο μέσο παρέμβασης.
Πρόκειται για τη διασφάλιση αφενός των μεταφορών τεχνολογίας μεταξύ εργαστηρίων διαφορετικών
χωρών, προκειμένου να δοθεί μια πρώτη ώθηση σε σταθερές διεθνείς συνεργασίες, και για την ένταξη
αφετέρου των καλύτερων ευρωπαϊκών εργαστηρίων σε ένα δίκτυο ερευνών για τον καρκίνο.
Ο στόχος είναι κατά συνέπεια η συγκρότηση ενός είδους ερευνητικού ιδρύματος χωρίς φραγμούς, το
οποίο αναμένεται ότι θα οδηγήσει στη δημιουργία ενός πραγματικού ευρωπαϊκού χώρου για την
αντικαρκινική έρευνα. Για τους ανωτέρω λόγους, ένα από τα πλέον επείγοντα μέτρα πρέπει να είναι η
αύξηση της κινητικότητας των ερευνητών που ασχολούνται με τον καρκίνο στην Ευρώπη.
Προτεινόμενη δράση 57: Χορήγηση ευρωπαϊκών υποτροφιών για την αύξηση της κινητικότητας των
ερευνητών που ασχολούνται με τον καρκίνο
Στα πλαίσια της πρότασης για ένα πρόγραμμα ιατρικών ερευνών (1987-1989), που διαβίβασε κατά τα
τέλη του 1986 στο Συμβούλιο, η Επιτροπή προβλέπει σε ετήσια βάση τη χορήγηση υποτροφιών μέσου
ετησίου ύψους 20 000 ECU σε πενήντα ερευνητές για την ολοκλήρωση της εκπαίδευσης τους στην
αντικαρκινική έρευνα σε εργαστήρια μιας άλλης χώρας μέλους της Κοινότητας.
Διευκολύνοντας κατ' αυτό τον τρόπο τις ανταλλαγές προσωπικού και απόψεων μεταξύ των
ευρωπαϊκών εργαστηρίων, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα διευκολύνει τη μεταφορά επιστημονικών
πληροφοριών και τεχνολογίας σε επίπεδο πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και βιομηχανιών. Παράλλη­
λα, θα δημιουργήσει μια ευρωπαϊκή αντίληψη για τα σχετικά θέματα, η οποία θα διευρύνει την εικόνα
της Ευρώπης πέραν των οικονομικών ορίων, και θα θέσει φραγμό κατ' αυτό τον τρόπο στη «διαφυγή
των εγκεφάλων» προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τέλος, θα αναπτυχθούν συνδέσεις μεταξύ των
ευρωπαϊκών εργαστηρίων και μεταξύ της βασικής και της κλινικής έρευνας, απαραίτητες συνθήκες
για τη συγκρότηση ενός δικτύου μεταγενέστερων σταθερών και παραγωγικών συνεργασιών σε όλα τα
επίπεδα της αντικαρκινικής έρευνας.
Ι. ΕΡΕΥΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ, ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ
ΤΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ
Α. Βελτίωση των συστημάτων πληροφόρησης σχετικά με τη συχνότητα και τη φύση των καρκίνων
Δεν είναι δυνατόν να υπάρχει μια ικανοποιητική έρευνα για τον καρκίνο χωρίς ένα κατάλληλο
σύστημα πληροφόρησης. Το πρόγραμμα πρόληψης στις Ηνωμένες Πολιτείες βασίσθηκε στα αρχικά
του στάδια στο «Connecticut Cancer Registry« (Μητρώο περιστατικών καρκίνου της πολιτείας
Connecticut) το οποίο άρχισε να συγκεντρώνει πληροφορίες για τα περιστατικά καρκίνου από το 1935.
Το πρώτο σχετικό μητρώο στην Ευρώπη άρχισε να τηρείται στη Δανία κατά το 1943, και το γεγονός
αυτό επέτρεψε τη συγκρότηση μιας εξαιρετικής εμπειρίας στην εν λόγω χώρα σχετικά με την εξέλιξη
των περιστατικών καρκίνου από την εποχή του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου.
Σήμερα, στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, τα μητρώα περιστατικών καρκίνου εκτείνονται σε διάφορα
επίπεδα. Ορισμένα αφορούν μια πόλη, άλλα καλύπτουν διοικητικές περιφέρειες, και τέλος υπάρχουν
και εκείνα που συλλέγουν στοιχεία σε κλίμακα που καλύπτει ολόκληρη τη χώρα. Αυτή η εξαιρετική
ποικιλία καθιστά δυσχερή τη σύγκριση των στοιχείων και την επεξαργασία τους, και παρατηρούμε
επίσης ότι στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δεν υπάρχουν μητρώα σε εθνική κλίμακα. Για
παράδειγμα στη Γαλλία, μητρώα περιστατικών καρκίνου υπάρχουν μόνο για τέσσερις διοικητικές
περιφέρειες (Doubs, Calvados, Isere και Bas Rhin) επί συνόλου των 100 περιφερειών σε εθνική
κλίμακα.
Από τα προηγούμενα, προκύπτει ότι μια επιδημιολογία του καρκίνου σε ευρωπαϊκή κλίμακα
προϋποθέτει μία εναρμονισμένη καταγραφή όλων των περιστατικών καρκίνου στην Κοινότητα.
Είναι κατά συνέπεια απαραίτητο να διαμορφωθεί μια βάση ρυθμίσεων η οποία θα επιτρέπει στους
ερευνητές των κρατών μελών να διεξάγουν επιδημιολογικές μελέτες επεξεργαζόμενοι την καταγραφή
των περιστατικών καρκίνου. Θα ήταν σκόπιμο επίσης να αμβλυνθούν οι νομοθετικοί περιορισμοί γύρω
από την εν λόγω καταγραφή προκειμένου να μην εμποδισθεί η επιδημιολογική έρευνα. Υπάρχει το
προηγούμενο ορισμένων ευρωπαϊκών χωρών όπου οι εργασίες γύρω από τα περιστατικά καρκίνου που
οφείλονται στις συνθήκες εργασίας διακόπηκαν λόγω των κανονισμών για τον εμπιστευτικό
χαρακτήρα των σχετικών στοιχείων, οι οποίοι καθιστούν αδύνατη τη διεξαγωγή κάθε μελέτης-προ-
βολής των στοιχείων στον τομέα αυτό. Οι εν λόγω κανονισμοί θα έπρεπε να τροποποιηθούν,
διατηρώντας ωστόσο τον αυστηρά εμπιστευτικό χαρακτήρα για τις πληροφορίες που συλλέγονται στα
πλαίσια ιατρικών ερευνών.
Προτεινόμενη δράση 58: Συγκριτική εξέταση των υπαρχόντων μητρώων περιστατικών καρκίνου και
συστάσεις για τον ελάχιστο βαθμό δεδομένων που είναι επιθυμητό να περιέχουν όπως και για τις
συνθήκες πρόσβασης στα εν λόγω δεδομένα
Η Επιτροπή απεύθυνε κατά το 1986 ένα ερωτηματολόγιο προς κάθε υπηρεσία μητρώου περιστατικών
καρκίνου στα κράτη μέλη, με στόχο την πραγματοποίηση μιας συγκριτικής ανάλυσης. Τα
^ , 2 . 8 7
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών κοινοτήτων Αριθ.0^0^7
αποτελέσματα θα αναλυθούν κατά το 1987 προκειμένου να καθορισθείηευρύτητα των πληροφοριών
που συλλέχθηκαν και να σταθεί δυνατήη βελτίωση τηςδυνατότητας σύγκρισήςτους καιτης
εγκυρότητας τους. Ακόμη, κατά το 1987, θα μελετηθεί η δυνατότητα πραγματοποίησης ενός
ευρωπαϊκού δικτύου των μητρώων περιστατικών καρκίνου, προκειμένου νακαθορισθεί μια βάση
δεδομένων σε ευρωπαϊκή κλίμακα σχετικά με τη συχνότητα των περιστατικών καρκίνου.
Τέλος,κατάτο 1988 θα διοργανωθεί μια συνδιάσκε^ησχετικάμετηβελτίωση του συστήματος
καταγραφής των σχετικών με τα περιστατικάκαρκίνου δεδομένων,σε συνεργασία με το Αιεθνές
δέντρο ^αρκινολογικών Ερευνών ( ο ^ ^ ^ και το διεθνή Οργανισμό μητρώων περιστατικών
καρκίνου, ^α ήταν ενδεχομένως δυνατόν να διατυπωθούν προτάσεις σχετικά με την εναρμόνιση των
συγκεντρωθέντων στοιχείων.
8. ^ ^ ^ λ ^ γ ι κ ^ ^ ^ ν ^ ν ^ ^ ^ ^ ί ^ ^ τ ^ ^ ό ^ ^ ^
Ταμέτρα πρόληψης πρέπει να στηριχθούν στην επιδημιολογική έρευνα,δηλαδή στη διερεύνηση των
συνθηκώνυπότιςοποίεςεμ^ανίξεταιηασθένεια,σεσυνάρτηση με τα χαρακτηριστικά τουατόμου και
του άμεσου περιβάλλοντος του. Οι πληροφορίες που συνάγονται από το έργο αυτό επιτρέπουν τη
διάγνωση των πιθανών αιτίων, την παρακολούθηση της παθολογικής εξέλιξης, και την προετοιμασία
και εκτίμηση των αποτελεσμάτων των επεμβάσεων.
Η^συνεργασίασεευρωπαϊκόεπίπεδοθαπαρουσίαξετοπλεονέκτηματηςπρόσβασηςσ^ένανπληθυσμό
πιο πολυάριθμο, γεγονός τοοποίο αναμένεται ότι θαενισχύσειτηνεγκυρότητα των πορισμάτων,ιδίως
γιατουςόγκουςμεχαμηλή συχνότητα εμφάνισης. Οαδιευκόλυνεεπίσηςτιςσυγκρίσειςμεταξύ
πληθυσμιακών ομάδων που έχουν παραπλήσιο βιοτικό επίπεδο, όμως διαφέρουν σημαντικά ως προς
τιςσυνήθειέςτουςκοινωνικήςξωήςκαι διατροφής, ανάλογα μετηγεωγρα^ικήτουςθέση στην
Ευρώπη,
^τον τομέα αυτό τα ιατρικά δεδομένα παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη ασάφεια, όπως μαίνεται από το
^άνοιγμα της ^αλίδας^ που υπάρχει στις εκτιμήσεις των Οοΐΐ και ^^ο, σύμφωνα με τους οποίους
ποσοστό από 10^έως70^των θανάτων από καρκίνο οφείλεται στις συνθήκες διατροφής,
^ατά το 1987, θα ολοκληρωθεί μια επισκόπηση σε συνεργασία με το Αιεθνές δέντρο ^αρκινολογικών
Ερευνών (01^0), προκειμένου να διαμορφωθεί μια εκτίμηση για την μέχρι στιγμής επιδημιολογική
εμπειρία με στόχο τον καθορισμό των ερευνητικών προτεραιοτήτων και τη σύγκριση και εναρμόνιση
των μεθόδων,
^Ι^άση αυτή προσανατολισμούαναμένεται ότι θα διευκολύνει τη συγκέντρωση τωνπροσπαθειών στις
ειδικές πλευρές των σχέσεων μεταξύ διατροφής και περιστατικών καρκίνου. Εχει ήδη επισημανθεί
ένας ορισμένος αριθμός θεμάτων προτεραιότητας, ειδικότεραορόλος της διατροφής στην εμφάνιση
της ατρο^ικήςγαστρίτιδας (προκαταρκτική ^άση των αναπτύξεων καρκίνων του στομάχου) καιο
ρόλος της κατανάλωσης δυτικών ινών των τροφίμων και παράλληλων παραγόντων σε σχέση με τον
καρκίνο του κόλου,θα δοθείεπίσης ιδιαίτερη προσοχή στο ρόλο των παραγόντων διατροφής που δεν
έχουν μέχρι στιγμής μελετηθεί επαρκώς, αλλά για τους οποίους εκ^ράξονται υποθέσεις σε
εναλασσόμενη κλίμακα, όπως αναγέρθηκε στο εδάφιο σχετικά με την πρόβλει^ η^ λίπη (ιδίως στη
γυναίκαμετάτηνεμμηνόπαυση),βιταμίνες,ορυκτά στοιχεία,νιτρώδη άλατα,κλπ.
^ ^ τ ε ^ ^ ε ν ^ ^ ά ^ ^ , υ ^ ν ^ ^ ^ τ ^ ^ ^ ^ π ^ ^ ^ ^ ^ ν ^ ^ α
Οι ερευνητές έστρεφαν την προσοχή τους κατάτις αρχές της δεκαετίαςτου^Ο στα περιστατικά
καρκίνου τωνπνευμόνων μεταξύ τωνεργαξομένων στα ορυχεία σιδήρου και σε ορισμένα περιστατικά
καρκίνου τωνεργα^ομένων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, ηαρά το γεγονός ότι οι αντίστοιχοι
τομείς εργασίας εμφάνισαν κάμι^ η κατά την τελευταία δεκαετία,υπάρχουν πάντα^εκατομμύρια
εργαζόμενοι εκτιθέμενοι σε ανάλογους κινδύνους στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα.Τοτέταρτο
πρόγραμμα της Ε^ΑΧ (1982-1987) ενίσχυσε τις εργασίες επί των περιστατικών καρκίνου των
πνευμόνωντωνεργατών συγκολλήσεως, καιεπί των καρκίνων που εμ^ανίξονται στους εργαζόμενους
των ανθρακωρυχείων καιτωνμονάδωνοπτανθρακοποίησης, ΤοπέμπτοπρόγραμματηςΕ^ΑΧ
(1987-1991)θασυνεχίσει τις συγχρηματοδοτούμενες αυτέςέρευνεςεπίτωνπεριστατικώνκαρκίνουτων
πνευμόνων, προχωρώντας στην επισήμανση των καρκινογόνων μέσων που τα προκαλούν.
Από την πλευρά του,το πρόγραμμα για το περιβάλλον(1982-1990) της Επιτροπής συγχρηματοδοτεί
εργασίες σχετικά με τηκαρκινογόνο δράση του αμίαντου και άλλων υλικών όπωςουαλοβάμβα-
κας.
Τέλος, γιαπρώτη ^ορά απότηνκαθιέρωσή τούτο 1978τοπρόγραμμαγιατην ιατρική έρευνα
προβλέπει την αξιολόγηση των επιδημιολογικών μεθόδων για τους κινδύνους που απορρέουν από τις
συνθήκες εργασίαςκαι έχουν σχέση μετον καρκίνο, ξεκινώνταςαπότηνκριτικήεξέτασητων
Αριθ. C 50/48
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
αποτελεσμάτων που έχουν δημοσιευθεί σε άλλες χώρες. Ιδιαίτερα, ενδείκνυται η αξιολόγηση των
μεθοδολογιών των ερευνών που πραγματοποιήθηκαν στον Καναδά επί 15 βιομηχανικών περιοχών, και
όπου μελετήθηκε η έκθεση σε 200 χημικές ουσίες.
Δράση 61: Συνέχιση της συγχρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα των ερευνών για την
πρόληψη των καρκίνων που επάγονται από ακτινοβολίες
Στα πλαίσια του προγράμματος προστασίας από τις ακτινοβολίες (1985-1989) θα ολοκληρωθούν
ορισμένες αναδρομικές επιδημιολογικές εξετάσεις ασθενών, στους οποίους είχαν χορηγηθεί στο
παρελθόν ραδιοϊσότοπα που εκπέμπουν σωματίδια άλφα. Για παράδειγμα το Thorotrast, με βάση
οξείδιο του θορίου, το οποίο χρησιμοποιήθηκε από το 1929 μέχρι το 1950 σαν μέσο ακτινογραφικής
σκίασης για τα αιμοφόρα αγγεία, ανακαλύφθηκε ότι προκαλεί όγκους στο ήπαρ. Μια ανάλογη έρευνα
πραγματοποιείται επίσης για το Ράδιο 224, το οποίο στο παρελθόν χρησιμοποιόταν για τη θεραπεία
ορισμένων φλεγμονών των σπονδύλων (σπονδυλίτιδων) και ανακαλύφθηκε ότι προκαλεί καρκίνο των
οστών.
Όμως το κύριο θέμα των σύγχρονων προβληματισμών είναι οι επιδράσεις των χαμηλών δόσεων
ακτινοβολίας, είτε πρόκειται για χρήση ραδιοϊσοτόπων για ιατρικούς σκοπούς, είτε για τη φυσική
ραδιενέργεια του περιβάλλοντος, είτε για τη ραδιενεργό μόλυνση που οφείλεται σε ατυχήματα.
Η έκθεση στη φυσική ραδιενέργεια υπεισέρχεται στον προηγούμενο τομέα: το Ραδόνιο, σπάνιο
ραδιενεργό αέριο το οποίο προκύπτει από τη μεταστοιχείωση του ραδίου, είναι μερικές φορές δυνατόν
να ανευρεθεί σε δυσανάλογα υψηλές ποσότητες σε ορισμένους χώρους, λόγω της περιβάλλουσας
γεωλογίας (γρανιτώδη πετρώματα) και των συνθηκών κατασκευής (αδιάβροχοι χώροι). Πρέπει να
ερευνηθεί το κατά πόσο συμβάλλει στην εμφάνιση όγκων στους πνεύμονες.
Πρόσφατα, το ατύχημα του Τσερνομπίλ αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον για επιδημιολογικές μελέτες
στον εν λόγω τομέα. Ωστόσο, δεν πρέπει να αναμένεται οριστική απάντηση στο πρόβλημα της δράσης
των χαμηλών δόσεων ακτινοβολίας μόνο μέσω της επιδημιολογικής έρευνας. Στην πραγματικότητα,
με βάση τους θεωρητικούς υπολογισμούς σχετικά με την εμφάνιση καρκίνου λόγω ακτινοβολίας
είμαστε σε θέση, παρεκτείνοντας τα δεδομένα για τις ισχυρές ακτινοβολίες, να υποθέσουμε ότι σε
διάστημα είκοσι ετών, θα σημειωθούν στην Ευρώπη των Δώδεκα από 1 000 έως 3 000 πρόσθετα
κρούσματα καρκίνου τα οποία θα οφείλονται στο εν λόγω ατύχημα. Σε πρώτη όψη το ποσοστό
φαίνεται σοβαρό.
Αν όμως αναλογισθούμε ότι κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου θα σημειωθούν περισσότερα από
70 εκατομμύρια κρούσματα καρκίνου για ένα σύνολο πληθυσμού 370 εκατομμυρίων κατοίκων,
κατανοούμε την πραγματική κλίμακα του φαινομένου. Το παράδειγμα αυτό δείχνει τη δυσκολία
αξιολόγησης που υπάρχει για τις χαμηλές δόσεις των ιονιζουσών ακτινοβολιών.
Δράση 62: Συνέχιση της συγχρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα των ερευνών σχετικά με
τους καρκινογόνους παράγοντες του περιβάλλοντος
Από το 1987 έως το 1989, στα πλαίσια του προγράμματος ερευνών για το περιβάλλον (1982-1990) θα
πραγματοποιηθούν εργασίες με στόχο την ταχεία ανίχνευση των καρκινογόνων ουσιών μεταξύ των
πολυάριθμων ρύπων του περιβάλλοντος. Οι χρηματοδοτούμενες εργασίες θα έχουν ως αντικείμενο τη
βελτίωση της διάγνωσης της μετάλλαξης στις μικροβιακές καλλιέργειες, το μεταλλαξιογόνο
δυναμικό των ύποπτων ουσιών και την επεξεργασία δοκιμών για τη διερεύνηση της χρωμοσωμικής
αλλοίωσης. Όλα τα ανωτέρω φαινόμενα συγκεντρώνουν στην πραγματικότητα πιθανότητες καρκι­
νογόνου δράσης.
Προτεινόμενη δράση 63: Ανάπτυξη ενός συντονισμού σε ευρωπαϊκή κλίμακα της ιατρικής έρευνας με
θέμα: καρκίνος και αναπαραγωγή
Από το 1978, η καταγραφή των συγγενών νοσημάτων που εμφανίζονται στα νεογέννητα επέτρεψε την
πραγματοποίηση στατιστικών και ερευνών σχετικά με τις εκ γενετής ανωμαλίες. Κατά την περίοδο
1987-1989 θα καταβληθεί προσπάθεια για τον καθορισμό της πιθανής σχέσης με τη μεταγενέστερη
εμφάνιση περιστατικών καρκίνου στα παιδιά που προσβάλλονται από τα εν λόγω συγγενή νοσήματα.
Η επιβεβαίωση μιας συνάφειας μεταξύ των όγκων και των εκ γενετής ανωμαλιών θα επέτρεπε τον
εντοπισμό ορισμένων καρκινογενών παραγόντων και την ανάλυση του μηχανισμού δράσης τους.
Μια άλλη ερευνητική κατεύθυνση είναι η βιολογική παρακολούθηση ορισμένων πληθυσμιακών
.ομάδων που εκτίθενται στις μεταλλοξιογόνες ενέργειες ορισμένων παραγόντων του περιβάλλοντος, με
απώτερο στόχο τη διερεύνηση της δυνατότητας εντοπισμού σημαντικών παραλαγών στη συχνότητα
με την οποία εμφανίζονται οι συγγενείς παθήσεις, των οποίων η διάγνωση είναι δυνατή κατά τους
πρώτους μήνες της ζωής.
Προτεινόμενη δράση 64: Ανάπτυξη ενός συντονισμού σε ευρωπαϊκή κλίμακα της ιατρικής έρευνας
σχετικά με το παθητικό κάπνισμα
Το 1987 θα αρχίσει η συγκέντρωση των εργασιών που έχουν ολοκληρωθεί στον εν λόγω τομέα με στόχο
την παροχή κατευθύνσεων σε μια μεταγενέστερη ενέργεια. Θα επιχειρηθεί ο καθορισμός της
ποσοτικής αξιολόγησης του παθητικού καπνίσματος, του οποίου η αντικειμενική μέτρηση είναι
δύσκολη. Θα ζητηθεί η συνεργασία του Διεθνούς Κέντρου Καρκινολογικών Ερευνών (CIRC).
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/49
Γ. Έρευνες για τη βελτίωση του ομαδικού ελέγχου και της διαγνώσεως
Η μελλοντική εξέλιξη του ελέγχου των περιστατικών καρκίνου θα επηρεασθεί ιδιαίτερα από δύο
ερευνητικούς τομείς: την αυτοματοποιημένη ιστολογική ανάλυση και τις τελειοποιήσεις των τεχνικών
απεικόνισης για ιατρικούς σκοπούς.
Προτεινόμενη δράση 65: Συνέχιση τον συντονισμού σε ευρωπαϊκή κλίμακα της ιατρικής έρευνας σχετικά
μετ την αυτοματοποιημένη ιστολογική ανάλυση
Μία συνεπής πολιτική έγκαιρης διάγνωσης προϋποθέτει ένα τεράστιο αριθμό χωριστών βιολογικών
αναλύσεων: ανάλυση κολπικών επιχρισμάτων, ιολογική ανάλυση και ανάλυση χαρακτηριστικών
πρωτεϊνών, ιστολογικές εξετάσεις και ανάλυση χρωμοσωμάτων προκειμένου να γίνει η διάγνωση των
όγκων.
Η υπάρχουσα υποδομή των μικροβιολογικών εργαστηρίων δεν επιτρέπει την αντιμετώπιση της
προβλεπόμενης αυξημένης ζήτησης. Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο πραγματοποιούνται
ετησίως 3 εκατομμύρια αναλύσεις κολπικών επιχρισμάτων για τη διάγνωση καρκίνου στον τράχηλο
της μήτρας. Εκτιμάται ότι αυτό δεν επαρκεί, δεδομένου ότι η συστηματική εξέταση ανά τριετία του
συνόλου των εκτεθειμένων σε κίνδυνο κρούσματος γυναικών, προϋποθέτει ένα διπλασιασμό
τουλάχιστον του ρυθμού αυτού. Η κατάσταση δεν διαφέρει στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, όπου
εκτιμάται ότι συνολικά μόνο το 35 % των γυναικών που διατρέχουν κινδύνους ζητά την ιατρική
παρακολούθηση. Αν το σύνολο των εκτεθειμένων στον κίνδυνο γυναικών επιζητούσε τις εξετάσεις
πρόληψης, το σύστημα θα κατέρρεε.
Η παρακολούθηση ενός παρασκευάσματος στο μικροσκόπιο απαιτεί πράγματι τη δέσμευση
σημαντικού χρόνου εργασίας ενός ειδικευμένου εμπειρογνώμονα. Σαν επακόλουθο, ωρίμασε η ιδέα
πρόσθεσης ενός συστήματος αυτοματοποιημένης διερεύνησης του παρασκευάσματος μιας συσκευής
τηλεοπτικής λήψης και ενός συστήματος ανάλυσης της παρατηρούμενης απεικόνισης με χρήση
πληροφορικής, τόσο για την εξέταση των χρωμοσωμάτων όσο και για την πληρέστερη κυτταρολογική
μελέτη.
Η αυτοματοποιημένη ανάλυση των χρωμοσωμάτων (για παράδειγμα η διερεύνηση των μεταθέσεων)
είναι μεγάλης σημασίας όχι μόνο στην πλειοψηφία των περιστατικών λευχαιμίας (διάγνωση,
πρόγνωση, θεραπεία), αλλά και για ορισμένους συμπαγείς όγκους. Οι ιστολογικές τομές που
παρατηρούνται στο μικροσκόπιο δεν δείχνουν παρά έναν περιορισμένο αριθμό των διαιρούμενων
κυττάρων, γεγονός που καθιστά τη μη αυτοματοποιημένη μελέτη χρονοβόρα. Όσον αφορά την
αυτοματοποιημένη κυτταρολογία (εξέταση των κυττάρων), παρατηρούμε ότι ευρίσκεται σε πλήρη
εξέλιξη, κύρια για τη διάγνωση του καρκίνου στον τράχηλο της μήτρας σε προκλινικό στάδιο στους
εξεταζόμενους που είναι εκτεθειμένοι σε κίνδυνο. Στην Ευρώπη, τρία εξειδικευμένα ιατρικά
μηχανήματα διάγνωσης ευρίσκονται στο στάδιο της προώθησης προς την αγορά και θα είναι σύντομα
διαθέσιμα. Τα εν λόγω μηχανήματα αποτελούν ένα εξαιρετικό μέσο «screening», όμως ανιχνεύουν
περισσότερο ύποπτα περιστατικά παρά τα καθαυτό θετικά περιστατικά. Τα αποτελέσματα που
παρέχουν πρέπει κατά συνέπεια να ελεγχθούν, να συγκριθούν και να επιβεβαιωθούν, και να εφευρεθούν
ανάλογα συστήματα για τις υπόλοιπες μορφές καρκίνου- ένα ακόμη διαγνωστικό μηχάνημα, με
περισσότερο εκτεταμένες εφαρμογές, ευρίσκεται στο στάδιο της μελέτης στη Γαλλία.
Προτεινόμενη δράση 66: Συνέχιση του συντονισμού σε ευρωπαϊκή κλίμακα της έρευνας στον τομέα των
τεχνικών απεικόνισης για ιατρικούς σκοπούς
Από την εποχή που ο Wilhelm Roentgen ανακάλυψε τις ακτίνες Χ, το 1895, η παραδοσιακή
ακτινογραφία επιτέλεσε αλματώδεις προόδους χάρη στην πληροφορική. Ξεκινώντας από μια σειρά
εξετάσεων υπό διαφορετικές οπτικές γωνίες, η ανάλυση των απεικονίσεων μέσω υπολογιστή
κατορθώνει να συγκροτήσει μια τρισδιάστατη εικόνα του οργάνου που ακτινογραφείται: είναι η
τεχνική η λεγόμενη scanner (ή τομοπυκνομετρία), η οποία αναπτύχθηκε το 1975 από τον βρετανό
τεχνικό G. Ν. Hounsfield (Βραβείο Nobel). Κατ' αυτό τον τρόπο είναι δυνατή η συγκρότηση μέσω
υπολογισμών τομών εν σειρά του εξεταζόμενου οργανισμού (τομογραφία) σε οποιοδήποτε επίπεδο το
οποίο επιλέγεται από το χειριστή, και η παροχή ενός εξαιρετικά ακριβούς καθορισμού της μορφής και
της θέσης ενός όγκου.
Η συγκρότηση αυτή μιας πολυδιάστατης εικόνας είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί ξεκινώντας από
πληροφορίες διαφορετικής φύσης όπως οι μαγνητικές ιδιότητες της ύλης (πυρηνικός μαγνητικός
συντονισμός = NMR), η ραδιενέργεια των ισοτόπων με μικρό χρόνο ζωής (τομογραφία εκπομπής
ποζιτρονίων = PET), ή η τομοσπινθηρογραφία με στοιχεία που εκπέμπουν φωτόνια (single photon
emission tomography spet).
Στον πυρηνικό μαγνητικό συντονισμό (NMR), ο ζωντανός οργανισμός τοποθετείται σε μαγνητικό
πεδίο, το οποίο επηρεάζει κύρια τους πυρήνες των ατόμων υδρογόνου, μετατοπίζοντας τους από την
αρχική τους θέση. Επανερχόμενος στη θέση του, κάθε πυρήνας εκπέμπει ένα ηλεκτρομαγνητικό σήμα,
η σφαιρική ανάλυση του οποίου επιτρέπει τον καθορισμό της κατανομής στο χώρο των ατόμων
υδρογόνου, και κατά συνέπεια της μορφής των ιστών. Ακόμη, ανάλογα με τη δομή του μορίου στο
οποίο ευρίσκεται το άτομο υδρογόνου, το εκπεμπόμενο σήμα διαφέρει και παρέχει πληροφορίες
σχετικά με τη χημική σύσταση του ιστού.
Αριθ. C 50/50 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
Με τον τρόπο αυτό είναι δυνατός ο διαχωρισμός της φαιάς από τη λευκή ουσία του εγκεφάλου. Το
εκπεμπόμενο σήμα εξαρτάται επίσης από τις διαμοριακές δυνάμεις και από την ταχύτητα μετατό­
πισης του μορίου, γεγονός που επιτρέπει τη μέτρηση της θερμοκρασίας (θερμική διέγερση των μορίων)
και τη μέτρηση μιας ροής (ροή του αίματος στα αιμοφόρα αγγεία, για παράδειγμα).
Σε σύγκριση με το scanner ακτινών Χ, το NMR επιτρέπει μια ακριβέστερη διαφοροποίηση των ιστών,
και ειδικότερα τον ευκρινή διαχωρισμό του ιστού του όγκου από τους υπόλοιπους περιβάλλοντες
μαλακούς ιστούς (φλεγμονική αντίδραση). Η διακριτική ικανότητα ως προς τις διαστάσεις είναι
επίσης βελτιωμένη, και οι ανιχνεύσιμοι όγκοι, αντί να είναι της τάξεως του εκατοστού όπως στην
ακτινογραφία, είναι της τάξεως του χιλιοστού.
Τα υπάρχοντα μηχανήματα NMR κατασκευάζονται σε μικρούς αριθμούς και έχουν συχνά χαρακτήρα
πρωτοτύπου* το υλικό αυτό θα παρουσιάσει περαιτέρω σημαντικές εξελίξεις στα επόμενα έτη, και
πρέπει κατά συνέπεια να ελεγχθούν και να συγκριθούν τα υπάρχοντα συστήματα και να αυξηθεί η
διακριτική τους ικανότητα. Αυτός είναι ο στόχος που η Κοινότητα θέτει για την περίοδο
1987-1989.
Η τομογραφία εκπομπής πολιτρονίων (ΡΤΕ) στηρίζεται σε μια άλλη αρχή: εισάγονται σε ζώντες
οργανισμούς ισότοπα με μικρό χρόνο ημιζωής (για παράδειγμα Οξυγόνο 15, Άζωτο 13 ή Άνθρακας 11)
τα οποία εκπέμπουν θετικά ηλεκτρόνια, και καταγράφεται μέσω ενός scanner η κατανομή τους,
γεγονός το οποίο επιτρέπει τη συγκρότηση εικόνων εξαιρετικής ποιότητας. Και στον εν λόγω τομέα, το
χρησιμοποιύμενο υλικό παρουσιάζει σημαντικές διαφορές, και επιβάλλεται ένας συντονισμός μεταξύ
των χρηστών προκειμένου να συγκριθούν τα χαρακτηριστικά των μηχανημάτων που ευρίσκονται στο
στάδιο της ανάπτυξης.
II. ΕΡΕΥΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ
Για το ευρύ κοινό, αποτελεί το σημαντικότερο στόχο της έρευνας. Χωρίς να παραγνωρίζεται η
σημασία της θεραπείας, που απορρέει από τον επείγοντα χαρακτήρα της, δεν πρέπει να λησμονείται
ότι βραχυπρόθεσμα η πρόληψη της καρκινογένεσης, και για το μέλλον, η κατανόηση των μηχανισμών
της, έχουν μεγαλύτερη σημασία για τη δημόσια υγεία.
Α. Κλασικές θεραπευτικές πρακτικές
Χάρις στην εξέλιξη των τεχνικών ιατρικής απεικόνισης, η αρχαιότερη μέθοδος θεραπείας των
καρκίνων, η χειρουργική επέμβαση —χρησιμοποιείται ήδη από το 18ο αιώνα— μπορεί στο εξής να
χρησιμοποιείται σε πολύ πρωιμότερα στάδια της ανάπτυξης ενός όγκου, και κυρίως με πολύ
μεγαλύτερη ακρίβεια.' Ετσι, πολλές εκτομές ή ακρωτηριασμοί που μόλις πριν λίγα χρόνια εθεωρούντο
αναπόφευκτες, μπορούν σήμερα να αποφευχθούν και να υποκατασταθούν από μικροχειρουργικές
επεμβάσεις που αποτελούν πολύ λιγότερο οδυνηρές δοκιμασίες για τον οργανισμό.
Η θεραπεία δι' ακτινοβολήσεως αναπτύχθηκε αλματωδώς στις αρχές του 20ού αιώνα, μετά την
ανακάλυψη των ακτινών Χ από τον Roentgen το 1895 και της ακτινοβολίας από τον Becquerel το 1896.
Από το 1900 ήδη, πολλά νοσοκομεία χρησιμοποιούσαν την ακτινοβόληση στη θεραπευτκή. Τα
χρησιμοποιούμενα όργανα έχουν εξελιχθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό, ιδίως όσον αφορά την ακρίβεια της
χρήσης και την ασφάλεια, τόσο για τον ασθενή όσο και για τον χειριστή.
Όσο για τη χημειοθεραπεία, αυτή εμφανίστηκε μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο με τους
αζωτούχους υπερίτες, ένα παράγωγο των πολεμικών αερίων που είχε κάποια αποτελεσματικότητα σε
ορισμένες περιπτώσεις λευχαιμίας. Έκτοτε έχει αναπτυχθεί μεγάλος αριθμός προϊόντων με διάφορα
χαρακτηριστικά: methotraxate, (1948) ακτινομυκίνη D, κλπ., μέχρι τα πρόσφατα παράγωγα του
λευκόχρυσου (1976) και την ellipticine (1982).
Από τις αρχές, τέλος, της δεκαετίας του 70, έγιναν σημαντικά βήματα όσον αφορά το συνδυασμό
πολλών χημειοθεραπειών και τον κατάλληλο συνδυασμό τριών κυρίως τεχνικών: της χειρουργικής,
της θεραπείας δι' ακτινοβολήσεως και τη χημειοθεραπεία.
Προτεινόμενη δράση 67: Ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνεργασίας όσον αφορά την ιατρική έρευνα στον
τομέα του ελέγχου των πολυκλαδικών (multicentres) θεραπευτικών δοκιμασιών
Προκειμένου να αξιολογηθεί μια θεραπεία που φέρεται ως αντικαρκινική, είναι σημαντικό να υπάρχει
μια δοκιμασμένη μεθοδολογία με όχι αμφιλεγόμενα αποτελέσματα. Από την άποψη αυτή παίζουν
καθοριστικό ρόλο τα διάφορα θεραπευτικά πρωτόκολλα που προσδιορίζουν τη σειρά χρησιμοποίησης
των τεχνικών και τη σημασία των χρησιμοποιουμένων δόσεων. Οι επιλογές αυτές γίνονται από ομάδα
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/51
επιστημόνων από πολλούς κλάδους, αποτελούμενης από ένα χειρούργο, έναν ακτινολόγο και ένα
χημειοθεραπευτή. Είναι προφανώς σκόπιμο να γίνεται συστηματική καταχώρηση των πρωτοκόλλων
αυτών, ιδίως όταν πρόκειται για νέα πρωτόκολλα, προκειμένου να αξιολογείται καλύτερα η
αποτελεσματικότητα τους. Ο εν λόγω έλεγχος των θεραπευτικών δοκιμασιών θα είναι ωφελιμότερος,
εφόσον καλύπτει έναν όσο το δυνατό μεγαλύτερο αριθμό ασθενών και εφόσον οι καταχωρήσεις σε
μητρώα γίνονται με εναρμονισμένες μεθόδους. Εν προκειμένω είναι απαραίτητη η ευρωπαϊκή
διάσταση.
Η «Ευρωπαϊκή οργάνωση για την έρευνα και τη θεραπεία του καρκίνου» (EORTC) που δημιουργήθηκε
το 1962, είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός που παίζει καθοριστικό ρόλο στο συντονισμό και
την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής έρευνας για τις θεραπευτικές δοκιμασίες. Στα τέλη του 1985 διέθετε
ήδη μια τράπεζα δεδομένων με τα πρωτόκολλα της θεραπευτικής αγωγής 30 000 ασθενών σε διάφορα
αντικαρκινικά κέντρα και νοσοκομεία που ανήκουν στο δίκτυο αυτό της EORTC. Κάθε χρόνο
καταγράφονται 5 000 νέα περιστατικά και συνεχίζεται η παρακολούθηση 5 έως 10 000 προγενέστερων
περιστατικών.
Ήταν λοιπόν λογική η στήριξη στην αναμφισβήτητη πείρα της EORTC στον τομέα των πειραματικών
και κλινικών βάσεων της θεραπείας του καρκίνου.
Η ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας κατευθύνεται σε τρεις τομείς:
— δίκτυο που λειτουργεί με τη βοήθεια υπολογιστή: εγκατάσταση και συντήρηση του δικτύου
«Eurocode», το οποίο με το χαμηλό κόστος του, θα διευκολύνει την πρόσβαση σε πολύτιμα για τους
ογκολόγους κλινικά δεδομένα, και θα τους εμφυσήσει ένα νέο πνεύμα επικοινωνίας,
— έλεγχος ποιότητας: έλεγχος της αξιοπιστίας της μεταφοράς δεδομένων από τον κλινικό φάκελο
μέχρι τον υπολογιστή, καθώς και της καλής εφαρμογής των θεραπευτικών πρωτοκόλλων,
— συντονισμός: βελτίωση του συντονισμού μεταξύ της EORTC και των διαφόρων εθνικών ομάδων
που πραγματοποιούν κλινικές έρευνες, προκειμένου να εξεταστούν οι δυνατότητες κοινών
δραστηριοτήτων.
Β. Νέες θεραπευτικές πρακτικές που στηρίζονται στη μοριακή βιολογία και τις βιοτεχνολογίες
Χάρη στη βιοτεχνολογική επανάσταση, η οποία εκδηλώθηκε κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, στις
αρχές της δεκαετίας του 70, μια νέα κατηγορία αντικαρκινικών φαρμάκων εμφανίστηκε εδώ και
μερικά χρόνια, οι μετατροπείς της βιολογικής αντίδρασης, μεταξύ των οποίων σημειώνουμε την
ιντερλευκίνη 2 που είχε πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε πολλούς τύπους καρκίνου· την
ιντερφερόν άλφα η οποία μπορεί να θεραπεύσει (σε ποσοστό 90 % περίπου) ένα συγκεκριμένο τύπο
λευχαιμίας (λευχαιμία «A tricholeucytes») που μέχρι σήμερα η αντιμετώπιση του ήταν πολύ δύσκολη· η
ιντερφερόν γάμα που εμφανίζει δραστικότητα σε ορισμένους συμπαγείς όγκους, καθώς και μια άλλη
ουσία, ο παράγοντας νέκρωσης των όγκων. Όλες αυτές οι ουσίες, όπως και αρκετές άλλες ακόμη
(λεμφοτοξίνη, νεκροσίνη, κλπ.) αποτελούν αντικείμενο εντατικής μελέτης, και αναμένονται σημα­
ντικές εξελίξεις τα επόμενα χρόνια.
Άλλες ουσίες ανήκουν στην ομάδα των παραγόντων διαφοροποίησης που φαίνεται ότι επιτρέπουν την
ωρίμανση των καρκινικών κυττάρων, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα την επαναφορά τους στη
φυσιολογική κατάσταση.
Τέλος, τα μονοκλωνικά αντισώματα —που τα χαρακτηρίζει μια πολύ μεγάλη αποκλειστικότητα για
το αντίστοιχο αντιγόνο τους— μπορούν να υποστούν ραδιενεργό σήμανση, προκειμένου να εντοπιστεί
ένας καρκίνος σε πρώιμα στάδια, με τη βοήθεια σπινθηρογράφου. Μπορούν επίσης να χρησιμοποι­
ηθούν για να μεταβάλουν την ανάπτυξη ορισμένων τύπων καρκίνου (αντισώματα, αντιαυξητικοί
παράγοντες και αντισώματα, αντιυποδοχές των ανωτέρω αυξητικών παραγόντων). Μπορούν τέλος να
συνδυαστούν με ουσίες μεγάλης κυτταρικής τοξικότητας, ικανών να καταστρέψουν τα καρκινικά
κύτταρα χωρίς να βλάψουν τα υγιή κύτταρα: πρόκειται για την «επιλεκτικότητα» (ciblage) των
φαρμάκων όσον αφορά το στόχο τους.
Δυστυχώς σήμερα δεν είναι στην Ευρώπη, αλλά στις Ηνωμένες Πολιτείες που σημειώνονται οι
κυριότερες βιομηχανικές εξελίξεις στον τομέα των νέων βιοτεχνολογικών αντικαρκινικών φαρμάκων.
Η ιατρική και βιοτεχνολογική έρευνα στην Ευρώπη οφείλει λοιπόν να αντιμετωπίσει επιτυχώς την
πρόκληση αυτή, που δεν είναι μόνο ιατρική αλλά και οικονομική.
Δράση 68: Συγχρηματοδότηση ενός ευρωπαϊκού δικτύου από τράπεζες δεδομένων σχετικών με τις
καλλιέργειες κυττάρων που παράγουν μονοκλωνικά αντισώματα.
Το πρόγραμμα βιοτεχνολογίας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας περιλαμβάνει την προαγωγή της
δημιουργίας ενός δικτύου συλλογών υβριδωμάτων (για τη σύνθεση μονοκλωνικών αντισωμάτων). Από
το Μάρτιο του 1986 το CERDIC (ευρωπαϊκό κέντρο τεκμηριωτικών ερευνών για τους ανοσοκλώνους)
εγκαταστάθηκε στη Νίκαια, και αποτελεί το ευρωπαϊκό κέντρο της διεθνούς οργάνωσης τράπεζα
δεδομένων για τα υβριδώματα (Hybridoma Data Bank - HDB).
Αριθ. C 50/52 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
Πράγματι, τα ευρωπαϊκά εργαστήρια συναντούν συχνά δυσκολίες στην εξεύρεση ζώντος υλικού που
χρειάζεται για τα πειράματα τους, και ιδίως σειρές κυττάρων που παράγουν μονοκλωνικά
αντισώματα τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την «επιλεκτικότητα» (ciblage) των
αντικαρκινικών φαρμάκων. Το υλικό αυτό είναι διαθέσιμο σε συλλογές που είναι άλλες περισσότερο
και άλλες λιγότερο γνωστές, και οι οποίες χρειάζεται να ενταχθούν σε δίκτυο που λειτουργεί με τη
βοήθεια υπολογιστή.
Δράση 69: Συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ερευνών γύρω από τη γενετική μηχανική
και τη μηχανική των πρωτεϊνών, για την παραγωγή αντικαρκινικών φαρμάκων
Τέτοιες δράσεις εκτελούνται στο πλαίσιο του προγράμματος βιοτεχνολογίας (1986-1989). Η δημιουρ­
γία κλώνων συνίσταται στην εισαγωγή του γενετικού κώδικα μιας ενδιαφέρουσας πρωτείνης σε
κύτταρο εν καλλιέργεια, προκειμένου να παραχθεί αυτή σε μεγάλες ποσότητες, με χαμηλό κόστος και
χωρίς κινδύνους. Είναι ήδη δυνατή η παραγωγή ορισμένων τύπων ιντερφερόν, ιντερλευκινών, του
παράγοντα νέκρωσης των όγκων (TNF), ή μιας ουσίας εμβρυακής προέλευσης («Mullerian Inhibiting
Substance») που φέρεται ως ικανή να σταματήσει την ανάπτυξη καρκίνων των ωοθηκών.
Θεωρητικά, η παραγωγή κλωνικής πρωτεΐνης μπορεί να γίνει σε πολύ χαμηλό κόστος, σε ένα
μικροβιακό κύτταρο όπως το κολοβακτηρίδιο (escherichia coli). Στην πράξη όμως προκύπτουν πολλές
δυσκολίες, δεδομένου ότι τα μικροβιακά κύτταρα δεν είναι ικανά να εξασφαλίσουν, μετά την
«αποτύπωση» (transcription) της πρωτείνης, ορισμένες μεταβολές που είναι απαραίτητες για τη δράση
της (π.χ. η γλυκοζυλίωση).
Στόχος του εν λόγω τμήματος του προγράμματος βιοτεχνολογίας είναι η ανάπτυξη της σχετικής
τεχνογνωσίας (know-how) στα ευρωπαϊκά εργαστήρια, η οποία θα τους επιτρέψει τη σύντομη
παραγωγή, μέσω κλώνων, οποιασδήποτε βιολογικής ουσίας. Το όφελος για την αντικαρκινική έρευνα,
μολονότι έμμεσο, είναι ουσιαστικό.
Όταν ολοκληρωθεί η δημιουργία κλώνων για τη συγκεκριμένη πρωτείνη, πρέπει να παραχθεί σε
μεγάλες ποσότητες. Το πρόβλημα τίθεται επίσης για τα μονοκλωνικά αντισώματα. Το πρόγραμμα
βιοτεχνολογίας χρηματοδοτεί λοιπόν και τις δραστηριότητες τις σχετικές με τις μεγάλης κλίμακας
καλλιέργειες ζωικών ή ανθρώπινων κυττάρων.
Με το συνδυασμό εξάλλου της φυσικής (διάθλαση των ακτινών Χ), της βιοχημείας και της
πληροφορικής είναι δυνατή η αναπαράσταση, στο χώρο, της δομής ενός πρωτεϊνικού μορίου,
απεικονισμένου σε οθόνη υπολογιστή. Η δυνατότητα αυτή επιτρέπει τη συσχέτιση της μοριακής δομής
μίας πρωτεΐνης με τη βιολογική δράση της. Ακόμη, θα επιτρέψει τον καθορισμό των μεταβολών ενός
μορίου που θα ενίσχυαν τη βιοχημική και βιολογική δραστηριότητα. Ο φιλόδοξος στόχος λοιπόν της
πρωτεϊνικής μηχανικής συνίσταται στη σύνθεση μορίων αποδοτικώτερων από αυτά που απαντούν στη
φύση. Η σχετική εφαρμογή στον καρκίνο έγκειται στη μελέτη της σχέσης μεταξύ της δράσης των
αντικαρκινικών μορίων και της δομής τους στο χώρο.
Προτεινόμενη δράση 70: Συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ερευνών για την «επιλε­
κτικότητα» (ciblage) των αντικαρκινικών φαρμάκων
Η δράση αυτή θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του προγράμματος προορατικής ιατρικής, το οποίο η
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα διαβιβάσει στο Συμβούλιο το 1987.
Η προορατική ιατρική έχει ως στόχο την πρόβλεψη των παραγόντων κινδύνου που αφορούν
συγκεκριμένα ένα άτομο ή μια πληθυσμιακή ομάδα, παραγόντων που συνδέονται με τη γενετική
σύσταση ή με το περιβάλλον. Το πεδίο εφαρμογής της τοποθετείται πριν από αυτό της προληπτικής
ιατρικής, της οποίας τη δράση προετοιμάζει. Το πρόγραμμα αυτό αφορά κυρίως τη βασική έρευνα,
στην οποία θα αναφερθούμε παρακάτω, αλλά περιλαμβάνει και περιοσσότερο εφηρμοσμένους τομείς,
όπως η επιλεκτικότητα (ciblage) των φαρμάκων.
Η αρχή της μεθόδου είναι απλή: συνενώνοντας δύο μόρια, ένα μονοκλωνικά αντίσωμα, το οποίο είναι
σε θέση να αναγνωρίσει ένα καρκινικό κύτταρο και να προσηλωθεί σ' αυτό, και μια τοξική για τα
κύτταρα ουσία, μπορούμε να κατευθύνουμε μια κυτταροτοξική ουσία προς τα κύτταρα του όγκου και
να τα καταστρέψουμε, αφήνοντας ανέπαφα τα φυσιολογικά κύτταρα.
Τα παραπάνω θα συνιστούσαν τεράστια πρόοδο για τη χημειοθεραπεία. Μολονότι όμως η αρχή είναι
απλή η υλοποίηση παρουσιάζει δυσκολίες.
Δράση 71: Συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ερευνών για τη φαρμακολογία των ουσιών
που χρησιμοποιούνται κατά των όγκων
Το πρόγραμμα βιοτεχνολογίας (1986-1989) περιλαμβάνει την ενίσχυση πολλών φαρμακολογικών-το-
ξικολογικών ερευνών in vitro, μία εκ των οποίων στον τομέα του καρκίνου. Οι μέθοδοι αυτές
αναμένεται να οδηγήσουν σε επιτάχυνση των ερευνών για ουσίες που χρησιμοποιούνται κατά των
όγκων, και στη διαλεύκανση των μηχανισμών δράσης ορισμένων, ήδη γνωστών, αποτελεσματικών
φαρμάκων.
26. 2. 87 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/53
Η ανάπτυξη φαρμακολογικών και τοξικολογικών μεθόδων in vitro αποβλέπει στην επίτευξη τριών
στόχων. Ο πρώτος στόχος, επιστημονικού χαρακτήρα, συνίσταται στην αναλυτικότερη μελέτη της
δραστηριότητας ορισμένων μορίων ενώσεων, απομονώνοντας την επίδραση των φαρμάκων σ' ένα
συγκεκριμένο μηχανισμό, γεγονός που, μεταξύ άλλων, επιτρέπει μια καλύτερη προσέγγιση της
σχέσης δομή-δράση των μορίων. Ο δεύτερος, οικονομικής φύσεως, συνίσταται στο να δοθεί η
δυνατότητα να γίνει μια γρήγορη και όχι πολύ δαπανηρή πρώτη διαλογή της δράσης νέων μορίων για
τα οποία υπάρχουν προσδοκίες για ενδιαφέρουσες φαρμακευτικές ιδιότητες. Ο τρίτος στόχος,
ανθρωπιστικής φύσεως, συνίσταται στη μείωση του αριθμού των πειραματόζωων που χρησιμοποιού­
νται για φαρμακευτικούς σκοπούς.
Η προκλινική φαρμακολογία θα έπρεπε όμως όμως να αναπτυχθεί και σε in vivo συνθήκες. Η in vivo
μελέτη επιτρέπει, με τη βοήθεια ορισμένων τεχνικών, όπως η μεταμόσχευση ξένου ιστού (xenogreffes),
την προσομοίωση με τις συνθήκες της κλινικής θεραπείας. Με τον όρο xenogreffes εννοούμε
μοσχεύματα ανθρώπινου καρκινικού ιστού σε ποντικούς που έχουν στερηθεί της ανοσολογικής
άμυνας τους («nude»), και που ως εκ τούτου δεν απορρίπτουν το μόσχευμα. Κατά συνέπεια ο
ανθρώπινης προέλευσης όγκος θα αναπτυχθεί και έτσι προσφέρεται για in vivo δοκιμασίες που
πλησιάζουν τις συνθήκες θεραπείας, τόσο λόγω της ανθρώπινης προέλευσης των κυττάρων, όσο και
της φαρμακοκινητικής συμπεριφοράς του ποντικού, που δεν διαφέρει σε μεγάλο βαθμό από αυτή του
ανθρώπου. Για το μέλλον θα έπρεπε να εξεταστούν οι δυνατότητες μιας ευρωπαϊκής δράσης στον
τομέα αυτόν.
Τέλος θα έπρεπε να δοθεί η δυνατότητα στα ειδικευμένα στα αντικαρκινικά φάρμακα εργαστήρια και
επιχειρήσεις να επωφελούνται σε κοινές διαδικασίες αξιολόγησης.
Προτεινόμενη δράση 72: Εναρμόνιση των προτύπων δοκιμασίας των αντικαρκινικών φαρμάκων.
Με την επιφύλαξη της προσεχούς έγκρισης από το Συμβούλιο των προτάσεων της Επιτροπής σχετικά
με τα φάρμακα υψηλής τεχνολογίας/βιοτεχνολογίας, τα νέα αντικαρκινικά φάρμακα θα υποβάλ­
λονται σε κοινή διαδικασία αξιολόγησης στα διάφορα κράτη μέλη, γεγονός που αναμένεται να
επιταχύνει την πρακτική χρήση τους. Εκτός από την εν λόγω επιτάχυνση της διάθεσης στο εμπόριο,
είναι προφανές ότι η φαρμακευτική βιομηχανία θα είναι σε θέση να καταστήσει περισσότερο
κερδοφόρα μια επένδυση στη μεγάλη ευρωπαϊκή αγορά, και ως εκ τούτου να επενδύσει σε λιγότερο
διαδεδομένες ασθένειες. Θα είναι επίσης ευκολότερη η εξεύρεση των αναγκαίων εμπειρογνωμόνων σε
μια κεντρική πολυεθνική βάση.
III. ΒΑΣΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ
Μέχρι πρόσφατα δεν ήταν γνωστή η ύπαρξη καρκινογόνου ιού στον άνθρωπο, και το κενό αυτό ήταν
ακόμη πιο παράδοξο δεδομένου ότι πολυάριθμοι καρκινογόνοι ιοί είχαν εντοπιστεί στα ζώα, ήδη από
τις αρχές του αιώνα, όπως της λεύκωσης (όγκοι των γαγγλίων) των πουλερικών, των βοοειδών ή της
γάτας. Από το 1908, οι δανοί Ellerman και Bang απέδειξαν το μεταδοτικό χαρακτήρα της
ερυθροβλαστικής λευχαιμίας των πουλερικών, και το 1917 ο γερμανός Rous αποδείκνυε για πρώτη
φορά την άμεση παρέμβαση ενός ιού που διαπερνά ένα σάρκωμα πουλερικών (το σάρκωμα του Rous).
Το έργο του συνάντησε τόση επιφυλακτικότητα, ώστε χρειάστηκαν πενήντα περίπου χρόνια για να του
απονεμηθεί το βραβείο Νόμπελ!
Η μελέτη του γενώματος (genome) ορισμένων από τους εν λόγω καρκινογόνους ιούς (retrovirus)
επέτρεψε τον εντοπισμό γονιδίων υπεύθυνων για την καρκινωματοποίηση, τους εξ ιών ογκογόνους
παράγοντες, οι οποίοι μπορούν να προκαλέσουν την εμφάνιση όγκων αφού ενσωματωθούν στο
αυτοαναπαραγόμενο τμήμα των κυττάρων (genome) του προσβληθέντος ζώου.
Τα αποτελέσματα αυτά ανανέωσαν το ενδιαφέρον για την αναζήτηση ογκογόνων ιών στον άνθρωπο.
Διάφορες πρόσφατες παρατηρήσεις επισημαίνουν τη συχνή παρουσία ιού σε περιστατικά καρκίνου. Οι
εν λόγω ιοί θα μπορούσαν είτε να αποτελούν την άμεση αιτία καρκινωματοποίησης, είτε παράγοντα
που να την ευνοεί. Ως παραδείγματα της μάλλον στενής αυτής σχέσης ιού-καρκίνου θα μπορούσαν να
αναφερθούν η σχέση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και των εξωτερικών γεννητικών οργάνων
με τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων, η σχέση των όγκων των λεμφικών γαγγλίων (λέμφωμα του
Burkitt) με τον ιό των Epstein-Barr, η σχέση του σαρκώματος του Kaposi με τον ιό του AIDS, η σχέση
των λευχαιμιών και των λεμφωμάτων σε κύτταρα Τ με τους ιούς HTLV 1 και 2, και τέλος η σχέση του
καρκίνου του ήπατος με τον ιό της ηπατίτιδας Β.
Η ανακάλυψη, το 1976, από τα γάλλο ερευνητή Dominique Stehelin 0), σε συνεργασία με αμερικανική
ομάδα, στο αυτοαναπαραγόμενο τμήμα (genome) φυσιολογικών ζωικών και ανθρώπινων κυττάρων,
γονιδίων με κωδική σειρά συναφή με αυτή των ογκογόνων παραγόντων των retrovirus, οδήγησε στην
πλήρη επανεξέταση των μηχανισμών καρκινογένεσης. Το 1982, μια ομάδα αμερικανών ερευνητών, με
επικεφαλής τον ισπανό κ. Barbacid (2), απέδειξε ότι η ενεργοποίηση ενός ανθρώπινου ογκογόνου
0) D. Stehelin, V. Ε. Varmus, J. Μ. Bishop & P. Κ. Vogt, 1976, DNA related to the transforming gene(s) of avian
sarcoma virus is present in normal avian DNA, in Nature 260, p. 170-173.
(2) Reddy E. P., Reynolds R. K., Santos E. & Barbacid M., 1982, A point mutation responsible for the acquisition of
transforming properties by the Τ 24 human bladder carcinoma antigen, in Nature 300, p. 149-152.
Αριθ. C 50/54 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 26. 2. 87
παράγοντα (υπεύθυνου για έναν καρκίνο της ουροδόχου κύστης) οφειλόταν στη μετάλλαξη ενός
αμινοξέος κάποιου ογκογόνου παράγοντα, και το 1983 το ίδιο εργαστήριο απέδειξε ότι το μαστικό
καρκίνωμα που προκάλεσε στον ποντικό μια χημική ουσία ήταν αποτέλεσμα ειδικής μετάλλαξης ενός
ογκογόνου παράγοντα που πραγματοποιήθηκε στο ίδιο αμινοξύ. Στο μέλλον πρέπει να ενταθεί η
διερεύνηση των γενετικών πλευρών του καρκίνου, η οποία ουσιαστικά μόλις άρχισε.
Πρόταση δράσης 73: Συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ερευνών για το γένωμα
(genome) και τους ανθρώπινους ογκογόνους παράγοντες
Η δράση αυτή θα προταθεί από την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στο πλαίσιο του
προγράμματος προορατικής ιατρικής (1987-1989), το οποίο θα διαβιβαστεί στο Συμβούλιο στις αρχές
του 1987. Οι κυτταρικοί ογκογόνοι παράγοντες έχουν σημαντικές φυσιολογικές λειτουργίας όσον
αφορά τη ρύθμιση της κυτταρικής διαίρεσης και διαφοροποίησης. Η δημιουργία ενός όγκου μπορεί
λοιπόν να οφείλεται σε διαταραχές εξωτερικής προέλευσης όπως η είσοδος ενός ογκογόνου ιού, η
μετάλλαξη ενός ογκογόνου παράγοντα του κυττάρου, μια χρωμοσωμική ρήξη η οποία αποσπά τον
ογκογόνο παράγοντα από το εγγενές στην άλυσο του DNA σύστημα ρύθμισης του, ή σε οποιαδήποτε
άλλη διαταραχή του συστήματος ελέγχου ενός ογκογόνου παράγοντα.
Σήμερα είναι γνωστοί πλεόν των 25 ογκογόνων παραγόντων, των οποίων μπορούμε να προσδιορί­
σουμε το γενετικό κώδικα σε ορισμένους όγκους όπως οι λευχαιμίες ή τα λεμφώματα, και αυτό έχει
πρακτική σημασία, δεδομένου ότι ανάλογα με τον ενοχοποιούμενο ογκογόνο παράγοντα η πρόγνωση
μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο δυσμενής. Σε σύνολο άνω των 50 000 ανθρώπινων γονιδίων,
έχει προσδιοριστεί σήμερα η σειρά 350 περίπου, εκ των οποίων 80 παθολογικά, γεγονός που δίνει μια
ιδέα του έργου που υπολείπεται για να γίνει γνωστό το σύνολο του ανθρώπινου γενώματος. Το
εγχείρημα αυτό έχει συγκριθεί, τόσο όσον αφορά τη σημασία του όσο και τα απαιτούμενα μέσα, με την
κατάκτηση της σελήνης.
Η τεράστια αυτή εργασία θα μπορούσε ίσως να χαρακτηριστεί ως ρουτίνα εάν δεν υπεισέρχονταν τόσο
πολύ σ' αυτήν οι τεχνικές καινοτομίες (αυτόματος πρισδιορισμός της σειράς), δεδομένου ότι οι διά της
χειρός μέθοδοι που εφαρμόζονται σήμερα είναι πολύ αργές για ένα τέτοιας έκτασης έργο.
Η ρύθμιση της έκφρασης των ογκογόνων παραγόντων είναι εξίσου σημαντικό πρόβλημα με την
απογραφή του γενώματος, και οπωσδήποτε ευκολότερα πραγματοποιήσιμη. Μπορούν να μελετηθούν
πολλά μοντέλα, αρχίζοντας από τα απλούστερα (οι μύκητες, λόγου χάριν, διαθέτουν πολλούς
ογκογόνους παράγοντες, που έχουν ταυτοποιηθεί διά διασταυρώσεως με τα αντίστοιχα γονίδια των
θηλαστικών).
Μια άλλη προσέγγιση συνίσταται στην αναζήτηση γενετικών παραγόντων σήμανσης (marqueurs
genetiques) που παρουσιάζουν κάποια συνάφεια με ορισμένες παθολογικές καταστάσεις. Έτσι, το
σύστημα HLA, για το οποίο απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ, στο γάλλο ερευνητή Jean Dausset,
σχετίζεται με τον καρκίνο του λάρυγγα των αλιέων της περιοχής της Καντώνας. Ελπίζεται ότι άλλοι
παράγοντες σήμανσης, όπως ο πολυμορφισμός των αποσπασμάτων αναστολής, θα μπορούν να
τεκμηριώσουν περισσότερο ενδιαφέρουσες πλευρές της γενετικής συνάφειας με την καρκινική
παθολογία.
Προτεινόμενη δράση 74: Συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ερευνών για τους
ανιχνευτές νουκλεϊκών οξέων
Η δράση αυτή θα περιληφθεί στην πρόταση προγράμματος προορατικής ιατρικής (1987-1989).
Η χρησιμοποίηση, στην πράξη, των στοιχείων που θα προκύψουν από το ανθρώπινο γένωμα θα
απαιτήσει κατάλληλα μέσα για τον εντοπισμό συγκεκριμένων γονιδίων, τους ανιχνευτές νουκλεϊκών
οξέων.
Ο ανιχνευτής αποτελεί αντίγραφο ενός γονιδίου, το οποίο μπορούμε να σημάνουμε ραδιενεργώς ή με
άλλο τρόπο. Ο ανιχνευτής αυτός παρουσιάζει ισχυρή έλξη για τη συμπληρωματική γενετική
πληροφορία, και προσηλώνεται σ' αυτήν με όλως ιδιαίτερο τρόπο, γεγονός που μας επιτρέπει να
συμπεράνουμε για την παρουσία ή την απουσία ενός γονιδίου.
Για ορισμένα γονίδια εφαρμόζονται ήδη τέτοια συστήματα, πρέπει όμως να διευρυνθεί το πεδίο
εφαρμογής τους, και ιδίως να καταστούν πλέον εύχρηστα, δεδομένου ότι σήμερα χρησιμοποιούνται
μόνο από εξειδικευμένα εργαστήρια και δεν μπορούν ακόμη να χρησιμοποιηθούν ευρέως από κλινικά
εργαστήρια. Τα συστήματα αυτά επιτρέπουν λόγου χάριν το γρήγορο εντοπισμό ογκογόνων
παραγόντων σε ένα κύτταρο κάποιου όγκου, και ως εκ τούτου θα μπορούν να παράσχουν πολύτιμες
ενδείξεις για την πρόγνωση ενός καρκίνου. Επιτρέπουν επίσης τον εντοπισμό του γενώματος ενός ιού
σ' ένα κύτταρο, και κατά συνέπεια τη διάγνωση για την παρουσία θηλωματογόνου ιού στα κύτταρα του
τραχήλου της μήτρας σε προκαρκινικά στάδια.
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα αποδυθεί λοιπόν σε μια προσπάθεια μακροπρόθεσμης έρευνας που
αγκαλιάζει πολλούς επιστημονικούς κλάδους, και η οποία προϋποθέτει, μεταξύ άλλων τη συνεργασία
ιατρών, βιολόγων σε όλους σχεδόν τους τομείς των βασικών επιστημών, και ειδικών της ηλεκτρονικής
26. 2. 87
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 50/55
και της επεξεργασίας δεδομένων. Είναι η πρώτη φορά που πραγματοποιείται ένα τόσο μεγάλο
εγχείρημα ολοκλήρωσης (πολυεθνικής, πολυκλαδικής, πολυτομεακής) στο πλαίσιο μιας κοινής
δράσης.
Βέβαια οι ειδικοί θα παρατηρήσουν, και δικαίως, ότι ίσως θα έπρεπε να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή
στον άλφα ή τον βήτα τομέα. Δειγματοληπτικά μπορούμε να αναφέρουμε μεταξύ άλλων τη διατροφή,
την προκλινική φαρμακολογία, την ιολογία. Το εν λόγω πρόγραμμα έρευνας για τον καρκίνο δεν θα
καλύψει όλους αυτούς τους τομείς μέσα σε λίγα χρόνια, και ως εκ τούτου επιβάλλεται η συνέχιση των
προσπαθειών πέραν του 1989.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Αν υιοθετηθούν όλες οι προτάσεις που περιλαμβάνονται στο εν λόγω πρόγραμμα δράσης 1987-1989, το
πρόγραμμα «η Ευρώπη κατά του καρκίνου» θα επιτρέψει χωρίς αμφιβολία την πραγματοποίηση
βημάτων προόδου στον αγώνα κατά του καρκίνου. Όπως είναι φανερό, στη διάρκεια αυτής της
πρώτης τριετούς περιόδου εφαρμογής του προγράμματος τα εν λόγω βήματα προόδου θα αρχίσουν
μόλις να διαφαίνονται. Κατά συνέπεια θα απαιτηθεί συνέχιση της σχετικής δράσης και μετά το 1989
για την παγίωση και την περαιτέρω ενίσχυση των αποτελεσμάτων που θα επιτευχθούν. Προηγουμένως,
θα χρειαστεί ασφαλώς η αξιολόγηση, σε όλη τη διάρκεια αυτών των τριών πρώτων χρόνων, των
δράσεων που θα αναληφθούν και των αποτελεσμάτων που θα επιτευχθούν.
Δράση 75: Τακτική αξιολόγηση του προγράμματος δράσης 1987-1989 με τη βοήθεια της επιτροπής
ευρωπαίων καρκινολόγων και πραγματοποίηση συνολικού απολογισμού το 1989
Με τη βοήθεια της επιτροπής ευρωπαίων καρκινολόγων θα πραγματοποιείται τακτική αξιολόγηση του
παρόντος προγράμματος δράσης 1987-1989, ενώ το 1989 θα γίνει συνολικός απολογισμός ο οποίος και
θα διαβιβαστεί στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Οικονομική και Κοινωνική
Επιτροπή.
Οι 75 δράσεις ή προτάσεις δράσεων που περιέχονται στο παρόν πρόγραμμα δράσης 1987-1989
αποτελούν τη συμβολή της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στην υλοποίηση του προγράμματος «η Ευρώπη
κατά του καρκίνου».
Στον τομέα της πρόληψης του καρκίνου (δράσεις ή προτάσεις δράσεων 1 έως 33) το Συμβούλιο
καλείται να σημειώσει τις δράσεις που έχουν ήδη αναληφθεί ή θα αναληφθούν από το 1987 και να
εγκρίνει το συντομότερο δυνατόν τις προτάσεις δράσεων που θα του υποβληθούν κατά την περίοδο
1987-1989. Οι δράσεις αυτές ακολουθούν το πνεύμα του ψηφίσματος της 23ης Ιουλίου 1986 σχετικά με
την εκπόνηση κοινοτικού προγράμματος με κύριο άξονα την πρόληψη (λ).
Στον τομέα της καρΚινολογικής έρευνας (δράσεις ή προτάσεις δράσεων 57 έως 74) το Συμβούλιο
καλείται επίσης να σημειώσει τις δράσεις που έχουν ήδη αναληφθεί ή θα αναληφθούν από το 1987 και
να εγκρίνει το συντομότερο δυνατόν τις προτάσεις δράσεων που του έχουν ήδη υποβληθεί (πρόταση
κανονισμού για την εκπόνηση τέταρτου προγράμματος ιατρικής και υγειονομικής έρευνας) (2) ή θα
του υποβληθούν προσεχώς (πρόταση για την εκπόνηση ερευνητικού προγράμματος στον τομέα της
προαιρετικής ιατρικής).
Τέλος, το Συμβούλιο καλείται να εγκρίνει το συντομότερο δυνατόν τη συνημμένη πρόταση απόφασης
που αφορά τα σκέλη «ενημέρωση του κοινού» και «κατάρτιση του υγειονομικού προσωπικού» του
προγράμματος «η Ευρώπη κατά του καρκίνου».
(!) ΕΕ αριθ. C 184 της 23. 7. 1986, σ. 19.
(2) COM(86) 549 τελικό της 29ης Οκτωβρίου 1986.


Full & Egal Universal Law Academy