Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 29ης Ιανουαρίου 2004. Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Δημοκρατίας της Αυστρίας. Οδηγία 92/43/ΕΟΚ

Arrêt de la Cour

Υπόθεση C-209/02

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων
κατά
Δημοκρατίας της Αυστρίας

«Οδηγία 92/43/ΕΟΚ – Παράβαση κράτους μέλους – Διατήρηση των φυσικών οικοτόπων – Άγρια πανίδα και χλωρίδα – Ζωτικός χώρος της ορτυγομάνας – Ζώνη ειδικής προστασίας του Wörschacher Moos»

Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Léger της 6ης Νοεμβρίου 2003      Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 29ης Ιανουαρίου 2004     

Περίληψη της αποφάσεως

1.. Προσφυγή λόγω παραβάσεως – Εξέταση του βασίμου από το Δικαστήριο – Κατάσταση που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη – Κατάσταση κατά την εκπνοή της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας
(Άρθρο 226 ΕΚ)

2.. Προσφυγή λόγω παραβάσεως – Αντικείμενο της διαφοράς – Προσδιορισμός του αντικειμένου της διαφοράς με την αιτιολογημένη γνώμη – Ταχθείσα στο κράτος μέλος προθεσμία – Επιγενόμενη παύση της παραβάσεως – Συμφέρον συνεχίσεως της διαδικασίας – Εθνική απόφαση η οποία αποτέλεσε την αιτία ασκήσεως της προσφυγής και εξακολουθούσε να ισχύει κατά τη λήξη της ταχθείσας στο κράτος μέλος προθεσμίας
(Άρθρο 226 ΕΚ)

3.. Περιβάλλον – Διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας – Οδηγία 92/43 – Ζώνες ειδικής προστασίας – Υποχρεώσεις των κρατών μελών – Αξιολόγηση των επιπτώσεων ενός σχεδίου σε ορισμένη τοποθεσία – Αρνητικά συμπεράσματα – Υποχρέωση συνεκτιμήσεως των κινδύνων βλάβης της ακεραιότητας της ζώνης
(Οδηγίες του Συμβουλίου 79/409, άρθρο 4, και 92/43, άρθρα 6 §§ 3 και 4 και 7)

1. Η ύπαρξη παραβάσεως πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με την κατάσταση του συγκεκριμένου κράτους μέλους, όπως αυτή εμφανίζεται κατά τη λήξη της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, οι δε επελθούσες στη συνέχεια μεταβολές δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη από το Δικαστήριο. βλ. σκέψη 16

2. Προσφυγή λόγω παραβάσεως δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να θεωρηθεί ως στερούμενη αντικειμένου στην περίπτωση που, κατά τη λήξη της προθεσμίας που έταξε η Επιτροπή προκειμένου το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος να συμμορφωθεί προς την αιτιολογημένη γνώμη, η εθνική απόφαση, στην οποία, κατά την Επιτροπή, οφείλεται η παράβαση του κράτους μέλους αυτού και η οποία ακυρώθηκε στη συνέχεια δικαστικώς, εξακολουθούσε να ισχύει και, επιπλέον, η επέκταση του γηπέδου γκολφ που προέβλεπε η εν λόγω απόφαση είχε εν τω μεταξύ πραγματοποιηθεί. βλ. σκέψεις 17-18

3. Από το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας, σε συνδυασμό με το άρθρο 7 της ίδιας αυτής οδηγίας, προκύπτει ότι κάθε σχέδιο μη άμεσα συνδεόμενο ή αναγκαίο για τη διαχείριση μιας ζώνης ειδικής προστασίας καθορισθείσας δυνάμει του άρθρου 4 της οδηγίας 79/409, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, το οποίο όμως είναι δυνατόν να επηρεάζει σημαντικά αυτή τη ζώνη ειδικής προστασίας, μόνο του ή από κοινού με άλλα σχέδια, εκτιμάται δεόντως ως προς τις επιπτώσεις του στην εν λόγω ζώνη, λαμβανομένων υπόψη των στόχων διατηρήσεως αυτής της ζώνης. Βάσει των συμπερασμάτων της εκτιμήσεως των επιπτώσεων στη ζώνη ειδικής προστασίας, οι αρμόδιες εθνικές αρχές παρέχουν την έγκρισή τους για το εν λόγω σχέδιο μόνον αφού βεβαιωθούν ότι δεν θα παραβλάψει την ακεραιότητα της ζώνης ειδικής προστασίας περί της οποίας πρόκειται και, ενδεχομένως, αφού ληφθεί η γνώμη του κοινού. Το κράτος μέλος το οποίο εγκρίνει σχέδιο επεκτάσεως ενός γηπέδου γκολφ παρά το αρνητικό πόρισμα του ελέγχου σχετικά με τις επιπτώσεις της επεκτάσεως αυτής επί του οικοτόπου της ορτυγομάνας (crex crex) σε ζώνη ειδικής προστασίας κατά την έννοια του άρθρου 4 της οδηγίας 79/409 παραβαίνει τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 6, παράγραφοι 3 και 4, και 7 της οδηγίας 92/43. βλ. σκέψεις 22, 29 και διατακτ.

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δεύτερο τμήμα)
της 29ης Ιανουαρίου 2004 (1)

Οδηγία 92/43/ΕΟΚ – Παράβαση κράτους μέλους – Διατήρηση των φυσικών οικοτόπων – Άγρια πανίδα και χλωρίδα – Ζωτικός χώρος της ορτυγομάνας – Ζώνη ειδικής προστασίας του Wörschacher Moos

Στην υπόθεση C-209/02,

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον J. C. Schieferer, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

προσφεύγουσα,

κατά

Δημοκρατίας της Αυστρίας, εκπροσωπουμένης από την C. Pesendorfer, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

καθής,

που έχει ως αντικείμενο να αναγνωριστεί ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας, εγκρίνοντας το σχέδιο επεκτάσεως του γηπέδου γκολφ στην κοινότητα Wörschach του Land του Steiermark, παρά το αρνητικό πόρισμα του ελέγχου σχετικά με τις επιπτώσεις της επεκτάσεως αυτής επί του οικοτόπου της ορτυγομάνας (crex crex) στην εκεί ευρισκόμενη ζώνη ειδικής προστασίας κατά την έννοια του άρθρου 4 της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 202), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 6, παράγραφοι 3 και 4, και 7 της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1992, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (ΕΕ L 206, σ. 7),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),,

συγκείμενο από τους C. W. A. Timmermans, πρόεδρο τμήματος, C. Gulmann (εισηγητή), J. N. Cunha Rodrigues, J.-P. Puissochet και N. Colneric, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: P. Léger
γραμματέας: R. Grass

έχοντας υπόψη την έκθεση τoυ εισηγητή δικαστή,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 6ης Νοεμβρίου 2003,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 4 Ιουνίου 2002, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 226 ΕΚ, προσφυγή με αίτημα να αναγνωριστεί ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας, εγκρίνοντας το σχέδιο επεκτάσεως του γηπέδου γκολφ στην κοινότητα Wörschach του Land του Steiermark, παρά το αρνητικό πόρισμα του ελέγχου σχετικά με τις επιπτώσεις της επεκτάσεως αυτής επί του οικοτόπου της ορτυγομάνας (crex crex) στην εκεί ευρισκόμενη ζώνη ειδικής προστασίας κατά την έννοια του άρθρου 4 της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 202, στο εξής: οδηγία περί πτηνών), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 6, παράγραφοι 3 και 4, και 7 της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1992, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (ΕΕ L 206, σ. 7, στο εξής: οδηγία περί οικοτόπων).

Το νομικό πλαίσιο

Η οδηγία περί πτηνών

2 Το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας περί πτηνών επιβάλλει στα κράτη μέλη να κατατάξουν σε ζώνες ειδικής προστασίας (στο εξής: ΖΕΠ) τα εδάφη που πληρούν τα ορνιθολογικά κριτήρια που καθορίζονται από τις διατάξεις αυτές.

3 Το άρθρο 4, παράγραφος 4, της οδηγίας περί πτηνών προβλέπει τα ακόλουθα: Τα κράτη μέλη υιοθετούν κατάλληλα μέτρα για να αποφύγουν στις ζώνες προστασίας που προβλέπονται στις παραγράφους 1 και 2 τη ρύπανση ή τη φθορά των οικοτόπων, καθώς και τις επιζήμιες για τα πτηνά διαταράξεις, όταν αυτές έχουν σημαντικές συνέπειες σε σχέση με τους αντικειμενικούς στόχους του παρόντος άρθρου. Τα κράτη μέλη θα προσπαθήσουν επίσης να αποφύγουν τη ρύπανση ή τη φθορά των οικοτόπων και έξω από τις ζώνες προστασίας.

Η οδηγία περί οικοτόπων

4 Το άρθρο 6, παράγραφοι 2, 3 και 4, της οδηγίας περί οικοτόπων ορίζει τα εξής:

2. Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τα κατάλληλα μέτρα ώστε στις ειδικές ζώνες διατήρησης να αποφεύγεται η υποβάθμιση των φυσικών οικοτόπων και των οικοτόπων ειδών, καθώς και οι ενοχλήσεις που έχουν επιπτώσεις στα είδη για τα οποία οι ζώνες έχουν ορισθεί, εφόσον οι ενοχλήσεις αυτές θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις σημαντικές όσον αφορά τους στόχους της παρούσας οδηγίας.

3. Κάθε σχέδιο, μη άμεσα συνδεόμενο ή αναγκαίο για τη διαχείριση του τόπου, το οποίο όμως είναι δυνατόν να επηρεάζει σημαντικά τον εν λόγω τόπο, καθεαυτό ή από κοινού με άλλα σχέδια, εκτιμάται δεόντως ως προς τις επιπτώσεις του στον τόπο, λαμβανομένων υπόψη των στόχων διατήρησής του. Βάσει των συμπερασμάτων της εκτίμησης των επιπτώσεων στον τόπο και εξαιρουμένης της περίπτωσης των διατάξεων της παραγράφου 4, οι αρμόδιες εθνικές αρχές συμφωνούν για το οικείο σχέδιο μόνον αφού βεβαιωθούν ότι δεν θα παραβλάψει την ακεραιότητα του τόπου περί του οποίου πρόκειται και, ενδεχομένως, αφού εκφρασθεί πρώτα η δημόσια γνώμη.

4. Εάν, παρά τα αρνητικά συμπεράσματα της εκτίμησης των επιπτώσεων και ελλείψει εναλλακτικών λύσεων, ένα σχέδιο πρέπει να πραγματοποιηθεί για άλλους επιτακτικούς λόγους σημαντικού δημοσίου συμφέροντος, περιλαμβανομένων λόγων κοινωνικής ή οικονομικής φύσεως, το κράτος μέλος λαμβάνει κάθε αναγκαίο αντισταθμιστικό μέτρο ώστε να εξασφαλισθεί η προστασία της συνολικής συνοχής του Natura 2000. Το κράτος μέλος ενημερώνει την Επιτροπή σχετικά με τα αντισταθμιστικά μέτρα που έλαβε. Όταν ο τόπος περί του οποίου πρόκειται είναι τόπος όπου ευρίσκονται ένας τύπος φυσικού οικοτόπου προτεραιότητας ή/και ένα είδος προτεραιότητας, είναι δυνατόν να προβληθούν μόνον επιχειρήματα σχετικά με την υγεία ανθρώπων και τη δημόσια ασφάλεια ή σχετικά με θετικές συνέπειες πρωταρχικής σημασίας για το περιβάλλον, ή, κατόπιν γνωμοδοτήσεως της Επιτροπής, άλλοι επιτακτικοί σημαντικοί λόγοι σημαντικού δημοσίου συμφέροντος.

5 Σύμφωνα με το άρθρο 7 της οδηγίας περί οικοτόπων, [ο]ι υποχρεώσεις που πηγάζουν από τις παραγράφους 2, 3 και 4 του άρθρου 6 της παρούσας οδηγίας αντικαθιστούν τις υποχρεώσεις που πηγάζουν από την πρώτη πρόταση της παραγράφου 4 του άρθρου 4 της οδηγίας [περί πτηνών], όσον αφορά τις ζώνες που χαρακτηρίστηκαν δυνάμει της παραγράφου 1 του άρθρου 4 ή αναγνωρίστηκαν με ανάλογο τρόπο δυνάμει της παραγράφου 2 του άρθρου 4 της εν λόγω οδηγίας, τούτο δε από την ημερομηνία θέσης σε εφαρμογή της παρούσας οδηγίας ή από την ημερομηνία της ταξινόμησης ή της αναγνώρισης εκ μέρους ενός κράτους μέλους δυνάμει της οδηγίας [περί πτηνών], εφόσον αυτή είναι μεταγενέστερη.

6 Η ορτυγομάνα είναι είδος περιλαμβανόμενο στο παράρτημα Ι της οδηγίας περί πτηνών, όπως αυτό διαμορφώθηκε με την οδηγία 85/411/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 25ης Ιουλίου 1985 (ΕΕ L 233, σ. 33).

Το ιστορικό της διαφοράς

7 Η Κυβέρνηση του Land του Steiermark επέτρεψε, με απόφαση της 14ης Μαΐου 1999 (στο εξής: απόφαση της 14ης Μαΐου 1999), την επέκταση του γηπέδου γκολφ του Weißenbach, που βρίσκεται στην κοινότητα του Wörschach, με τη διαμόρφωση δύο νέων διαδρομών σε τοποθεσία που είχε καταταγεί σε ΖΕΠ και ήταν γνωστή με την ονομασία ΖΕΠ του Wörschacher Moos. Κατόπιν καταγγελίας, η Επιτροπή απηύθυνε στη Δημοκρατία της Αυστρίας έγγραφο οχλήσεως στις 4 Νοεμβρίου 1999. Στο έγγραφο αυτό, εξηγούσε ότι από τις πληροφορίες που της είχαν παρασχεθεί με την καταγγελία καθώς και τις πραγματογνωμοσύνες επί των οποίων είχε στηριχθεί η απόφαση της 14ης Μαΐου 1999 προέκυπτε σοβαρή πιθανότητα αρνητικών επιπτώσεων επί του υφισταμένου πληθυσμού της ορτυγομάνας κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας περί οικοτόπων, σε περίπτωση υλοποιήσεως του εν λόγω σχεδίου επεκτάσεως. Ως εκ τούτου, το σχέδιο αυτό δεν μπορούσε να εγκριθεί παρά μόνον εφόσον πληρούσε τις προϋποθέσεις της παραγράφου 4 του ίδιου άρθρου. Ωστόσο, οι αρμόδιες αρχές δεν τήρησαν καμία από τις προϋποθέσεις αυτές. Συνεπώς, κατά την Επιτροπή, η Δημοκρατία της Αυστρίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις συνδυασμένες διατάξεις της οδηγίας περί πτηνών και των άρθρων 6, παράγραφοι 3 και 4, και 7 της οδηγίας περί οικοτόπων.

8 Στην από 12 Ιανουαρίου 2000 απάντηση της Δημοκρατίας της Αυστρίας προς την Επιτροπή, η Κυβέρνηση του Land του Steiermark ανέφερε ότι, δεδομένου ότι οι διαρκείς επιπτώσεις του σχεδίου για τη φύση και την τοποθεσία είχαν προληφθεί εξ αρχής μέσω των προϋποθέσεων της αποφάσεως της 14ης Μαΐου 1999, δεν θεωρήθηκε αναγκαίο να εξεταστεί κατά πόσον υπήρχαν ιδιαίτερα οικονομικής φύσεως συμφέροντα υπερισχύοντα των λόγων προστασίας της φύσεως. Χάρη στις προϋποθέσεις που προέβλεπε η απόφαση της 14ης Μαΐου 1999, εξασφαλίστηκε η πρόληψη των προβλεψίμων βλαβερών συνεπειών για τις ορτυγομάνες.

9 Με έγγραφο της 27ης Ιουλίου 2000, η Επιτροπή εξέδωσε αιτιολογημένη γνώμη στην οποία υποστήριξε ότι από την πραγματογνωμοσύνη που είχε ανατεθεί από τις αρχές του Land του Steiermark στον κ. Gepp του Ινστιτούτου προστασίας της φύσεως και οικολογίας του Graz (Αυστρία) συναγόταν ότι υφίστατο σημαντικός δυνητικός κίνδυνος, συνδεόμενος με το σχέδιο επεκτάσεως του γηπέδου γκολφ, για τον πληθυσμό της ορτυγομάνας. Η Επιτροπή ανέφερε συναφώς ότι δεν ήταν πεπεισμένη για την αποτελεσματικότητα των προϋποθέσεων που έθετε η απόφαση της 14ης Μαΐου 1999 για την εξάλειψη του επισημανθέντος κινδύνου. Εξάλλου, ο πραγματογνώμονας συνιστούσε να αποφευχθεί η θέσπιση πολυπλόκων προϋποθέσεων, οι οποίες μειώνουν μέρος μόνον των πηγών του κινδύνου, και πρότεινε συγκεκριμένες εναλλακτικές τοποθεσίες για την εν λόγω επέκταση θεωρώντας τη διαμόρφωση των δύο νέων διαδρομών ασυμβίβαστη με τη διατήρηση του πληθυσμού της ορτυγομάνας.

10 Στην αιτιολογημένη γνώμη της, η Επιτροπή ανέφερε επίσης ότι είχε στην κατοχή της μια νέα μελέτη με τίτλο Κατανομή, βιολογία και οικολογία της ορτυγομάνας στην κοιλάδα Enns του Steiermark, η οποία είχε εκπονηθεί από τον κ. Schäffer για λογαριασμό του Ινστιτούτου προστασίας της φύσεως και οικολογίας του Graz. Σύμφωνα με τη μελέτη αυτή, κατά το παρόν στάδιο των γνώσεων όσον αφορά τη συμπεριφορά της ορτυγομάνας, έπρεπε να θεωρείται ότι οι εκτάσεις που προβλέπονταν για την επέκταση του γηπέδου γκολφ βρίσκονταν εξ ολοκλήρου εντός της περιοχής των λειμώνων όπου συχνάζουν δυνητικώς οι ορτυγομάνες. Η Επιτροπή κατέληγε στο συμπέρασμα ότι με την επέκταση αυτή θα καταστρέφονταν ορισμένες χρησιμοποιούμενες δομές του οικοτόπου. Συνεπώς, η υλοποίηση του εν λόγω σχεδίου στην κοινότητα του Wörschach είχε εγκριθεί κατά παράβαση των επιταγών του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας περί οικοτόπων, παρά τα αρνητικά πορίσματα του ελέγχου των επιπτώσεων του έργου αυτού επί του συγκεκριμένου οικοτόπου.

11 Η Επιτροπή κάλεσε τη Δημοκρατία της Αυστρίας να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να συμμορφωθεί προς την αιτιολογημένη γνώμη εντός δύο μηνών από της κοινοποιήσεώς της.

12 Με έγγραφο της 6ης Δεκεμβρίου 2000, η Αυστριακή Κυβέρνηση απάντησε ότι η αρμόδια περιφερειακή κυβέρνηση εξακολουθούσε να θεωρεί ότι δεν υπήρχε παράβαση της κοινοτικής νομοθεσίας, καθόσον η υλοποίηση του επιμάχου σχεδίου δεν μπορούσε, εν προκειμένω, να επηρεάσει σημαντικά την τοποθεσία κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας περί οικοτόπων.

13 Στις 31 Μαΐου 2002, η Επιτροπή αποφάσισε να ασκήσει την υπό κρίση προσφυγή.

Επί του παραδεκτού

Επιχειρήματα των διαδίκων

14 Η Αυστριακή Κυβέρνηση υποστηρίζει, κυρίως, ότι, στις 27 Ιουνίου 2002, το Verwaltungsgerichtshof (διοικητικό δικαστήριο) (Αυστρία) ακύρωσε την απόφαση της 14ης Μαΐου 1999 λόγω διαδικαστικών πλημμελειών. Δεδομένου ότι η εκδοθείσα απόφαση έχει αναδρομική ισχύ, η απόφαση της 14ης Μαΐου 1999 ουδέποτε υπήρξε. Συνεπώς, η παρούσα προσφυγή λόγω παραβάσεως στερείται αντικειμένου, καθόσον αφορά ειδικά την απόφαση αυτή. Εξάλλου, σε εκτέλεση της αποφάσεως του Verwaltungsgerichtshof, απαγορεύεται η χρησιμοποίηση των δύο επιδίκων νέων διαδρομών γκολφ. Όσον αφορά τη νέα απόφαση που πρόκειται να εκδοθεί επί της αιτήσεως του έχοντος την εκμετάλλευση του γηπέδου γκολφ, η Αυστριακή Κυβέρνηση δηλώνει ότι η απόφαση αυτή θα είναι σύμφωνη προς το κοινοτικό δίκαιο και ότι η παρούσα διαδικασία δεν μπορεί να έχει προληπτικό χαρακτήρα σε σχέση προς απόφαση η οποία δεν έχει ακόμα εκδοθεί.

15 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η ένσταση που αντλείται από την εξάλειψη του αντικειμένου της προσφυγής πρέπει να απορριφθεί για δύο λόγους. Αφενός, μολονότι η ακύρωση της αποφάσεως της 14ης Μαΐου 1999 επαναφέρει την υπόθεση στην προς της εκδόσεως της αποφάσεως αυτής κατάσταση, η αρμόδια αρχή οφείλει να εκδώσει νέα απόφαση αιτήσει του ενδιαφερομένου, δηλαδή του έχοντος την εκμετάλλευση του γηπέδου γκολφ. Εφόσον η αρμόδια αρχή δεν έχει ακόμα εκδώσει την απόφασή της, είναι αδύνατο να καθοριστεί με βεβαιότητα αν, τουλάχιστον, το τυπικό στοιχείο της παραβάσεως έχει εξαλειφθεί. Αφετέρου, η επίδικη παράβαση εξακολουθούσε να υφίσταται, τόσο τυπικά όσο και εν τοις πράγμασι, κατά τη λήξη της προθεσμίας που τάχθηκε με την αιτιολογημένη γνώμη της Επιτροπής.

Εκτίμηση του Δικαστηρίου

16 Κατά παγία νομολογία, η ύπαρξη παραβάσεως πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με την κατάσταση του συγκεκριμένου κράτους μέλους, όπως αυτή εμφανίζεται κατά τη λήξη της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας και ότι οι επελθούσες στη συνέχεια μεταβολές δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη από το Δικαστήριο (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 18ης Μαρτίου 1999, C-166/97, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1999, σ. Ι-1719, σκέψη 18, και της 30ής Ιανουαρίου 2002, C-103/00, Επιτροπή κατά Ελλάδας, Συλλογή 2002, σ. Ι-1147, σκέψη 23).

17 Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι, κατά τη λήξη της προθεσμίας που έταξε η Επιτροπή προκειμένου η Δημοκρατία της Αυστρίας να συμμορφωθεί προς την αιτιολογημένη γνώμη, η απόφαση της 14ης Μαΐου 1999, στην οποία, κατά την Επιτροπή, οφείλεται η παράβαση του κράτους μέλους αυτού, εξακολουθούσε να ισχύει. Κατά τα λοιπά, σύμφωνα με την ομολογία της ίδιας της Αυστριακής Κυβερνήσεως, ήδη είχαν εν τω μεταξύ διαμορφωθεί οι δύο νέες διαδρομές γκολφ τις οποίες προέβλεπε η εν λόγω απόφαση.

18 Επομένως, η υπό κρίση προσφυγή λόγω παραβάσεως δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να θεωρηθεί ως στερούμενη αντικειμένου (βλ., υπό το πνεύμα αυτό, την απόφαση της 24ης Μαρτίου 1988, 240/86, Επιτροπή κατά Ελλάδας, Συλλογή 1988, σ. 1835, σκέψεις 12 έως 15).

19 Συνεπώς, είναι απορριπτέα η ένσταση απαραδέκτου την οποία προβάλλει η Δημοκρατία της Αυστρίας.

Επί της ουσίας

Επιχειρήματα των διαδίκων

20 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας περί οικοτόπων, το σχέδιο επεκτάσεως του επιμάχου γηπέδου γκολφ σε τοποθεσία καταταγείσα σε ΖΕΠ δεν έπρεπε να έχει εγκριθεί. Συγκεκριμένα, το σχέδιο αυτό ήταν ικανό να επηρεάσει ουσιωδώς την εν λόγω τοποθεσία καθώς και τον πληθυσμό της ορτυγομάνας και, επομένως, να περιορίσει σημαντικά τη λειτουργία της ΖΕΠ από πλευράς των στόχων διατηρήσεως τους οποίους καθορίζει η κοινοτική ρύθμιση. Εξάλλου, δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις εγκρίσεως του σχεδίου κατά το άρθρο 6, παράγραφος 4, της οδηγίας περί οικοτόπων.

21 Η Αυστριακή Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι, λαμβανομένων υπόψη της τακτικής εκτιμήσεως των επιπτώσεων και των μέτρων που ελήφθησαν στη συνέχεια με την απόφαση της 14ης Μαΐου 1999, αποκλείστηκε η ύπαρξη σημαντικής απειλής για τον πληθυσμό της ορτυγομάνας στη ΖΕΠ του Wörschacher Moss. Έτσι, δεν χρειαζόταν να πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 4, της οδηγίας περί οικοτόπων για να εγκριθεί η επίδικη επέκταση του γηπέδου γκολφ.

Εκτίμηση του Δικαστηρίου

22 Όσον αφορά τις ΖΕΠ που καθορίζονται δυνάμει του άρθρου 4 της οδηγίας περί πτηνών, από το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας περί οικοτόπων, σε συνδυασμό με το άρθρο 7 της ίδιας αυτής οδηγίας, προκύπτει ότι κάθε σχέδιο μη άμεσα συνδεόμενο ή αναγκαίο για τη διαχείριση της ΖΕΠ, το οποίο όμως είναι δυνατόν να επηρεάζει σημαντικά τη ΖΕΠ αυτή, μόνο του ή από κοινού με άλλα σχέδια, εκτιμάται δεόντως ως προς τις επιπτώσεις του στην εν λόγω ζώνη, λαμβανομένων υπόψη των στόχων διατηρήσεως αυτής της ζώνης. Βάσει των συμπερασμάτων της εκτιμήσεως των επιπτώσεων στη ΖΕΠ, οι αρμόδιες εθνικές αρχές παρέχουν την έγκρισή τους για το εν λόγω σχέδιο μόνον αφού βεβαιωθούν ότι δεν θα παραβλάψει την ακεραιότητα της ΖΕΠ περί της οποίας πρόκειται και, ενδεχομένως, αφού ληφθεί η γνώμη του κοινού.

23 Δεν αμφισβητείται ότι, το 1998, στο πλαίσιο της διαδικασίας έρευνας που προηγήθηκε της εκδόσεως της αποφάσεως της 14ης Μαΐου 1999, εκπονήθηκε έκθεση πραγματογνωμοσύνης, κατόπιν αιτήσεως των αρχών του Land του Steiermark, από τον κ. Gepp του Ινστιτούτου προστασίας της φύσεως και οικολογίας του Graz. Αυτή έκθεση πραγματογνωμοσύνης παρατίθεται στην εν λόγω απόφαση.

24 Η έκθεση αυτή αναφέρει ότι στη ΖΕΠ όπου πρόκειται να πραγματοποιηθεί η επίδικη επέκταση του γηπέδου γκολφ υπάρχει πληθυσμός ορτυγομάνας. Η επέκταση αυτή θα προκαλέσει, μεταξύ άλλων, την απώλεια ενός μέρους των περιοχών όπου το εν λόγω είδος τρέφεται και αναπαύεται, τη διάλυση των λειτουργικών σχέσεων με τον κατακερματισμό των διαφόρων ζωνών στις οποίες συχνάζουν οι ορτυγομάνες, καθώς και την εξάλειψη και τη διατάραξη των δομών των οικοτόπων. Εξάλλου, κατά την έκθεση αυτή, τα μέτρα που θα μπορούσαν ενδεχομένως να εξουδετερώσουν τις διαταραχές που πιθανόν να προκαλέσει η υλοποίηση του επιδίκου σχεδίου έχουν μερικό αποτέλεσμα, είναι δύσκολα στην εφαρμογή τους, η δε αποτελεσματικότητά τους μακροπρόθεσμα είναι αμφίβολη. Η έκθεση πραγματογνωμοσύνης καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η διαμόρφωση των δύο επιδίκων διαδρομών γκολφ είναι ικανή να θέσει σε κίνδυνο την επιβίωση του πληθυσμού της ορτυγομάνας στη ΖΕΠ του Wörschacher Moos, του μόνου πληθυσμού που μπορεί να αναπαράγεται στις κεντρικές Άλπεις. Για τον λόγο αυτόν, η έκθεση υποδεικνύει εναλλακτικές τοποθεσίες για την πραγματοποίηση της επεκτάσεως του γηπέδου γκολφ.

25 Κατόπιν αιτήσεως των αρχών του Land του Steiermark, ο κ. Lentner εκπόνησε, στις 26 Ιουνίου 1999, έκθεση πραγματογνωμοσύνης με αντικείμενο την εξέταση του κύρους της πραγματογνωμοσύνης του κ. Gepp ενόψει των συμπερασμάτων τα οποία είχαν αντλήσει οι εν λόγω αρχές από την πραγματογνωμοσύνη αυτή. Κατά τον κ. Lentner, η άποψη που περιέχεται στην απόφαση της 14ης Μαΐου 1999, σύμφωνα με την οποία τα προτεινόμενα μέτρα θα επιτρέψουν να αποφευχθούν οι επιπτώσεις στον πληθυσμό της ορτυγομάνας και να εξασφαλιστεί η επιβίωση του πληθυσμού αυτού, ουδόλως βρίσκει έρεισμα στην πραγματογνωμοσύνη του κ. Gepp ή σε άλλες εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης ή ορνιθολογικές γμωμοδοτήσεις τις οποίες διαθέτουν οι αρχές. Στην πραγματικότητα, τα εν λόγω μέτρα, ως αντισταθμιστικά μέτρα, πρέπει να θεωρηθούν απρόσφορα για την εξασφάλιση της αποτροπής των αρνητικών συνεπειών με ένα κάποιο περιθώριο ασφαλείας.

26 Λαμβανομένων υπόψη του περιεχομένου των εν λόγω εκθέσεων πραγματογνωμοσύνης και της ελλείψεως αντιθέτων αποδεικτικών στοιχείων, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, κατά τον χρόνο εκδόσεως της αποφάσεως της 14ης Μαΐου 1999, οι αυστριακές αρχές δεν μπορούσαν βασίμως να θεωρήσουν ότι το σχέδιο επεκτάσεως του γηπέδου γκολφ, το οποίο αφορά η υπό κρίση υπόθεση, συνοδευόμενο από τα μέτρα που προβλέπει η εν λόγω απόφαση, δεν ήταν ικανό να ενοχλήσει σοβαρά τον πληθυσμό της ορτυγομάνας που ζει στη ΖΕΠ του Wörschacher Moos και ότι δεν θα έθιγε την ακεραιότητα της εν λόγω ζώνης.

27 Το γεγονός ότι το σημείωμα που συνέταξε, στις 15 Ιουλίου 2002, ο κ. Gepp κατόπιν αιτήσεως της Κυβερνήσεως του Land του Steiermark, σχετικά με την ερμηνεία των εκτιμήσεων και πορισμάτων που περιλαμβάνονται στη δική του έκθεση πραγματογνωμοσύνης, φαίνεται να επιχειρεί να μετριάσει κάπως τη σημασία τους, δεν μπορεί να ανατρέψει τη διαπίστωση της προηγουμένης σκέψεως της παρούσας αποφάσεως. Το αυτό ισχύει και για τις καταγραφές του πληθυσμού της ορτυγομάνας που ζει στη ΖΕΠ του Wörschacher Moos, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν το 2000 και το 2002 και διαπιστώνουν την παρουσία, αντιστοίχως, τριών και δύο αρσενικών επιδεικνυόντων νυμφική συμπεριφορά, καταγραφές στις οποίες παραπέμπει η Αυστριακή Κυβέρνηση για να καταδείξει ότι η υλοποίηση της επεκτάσεως του γηπέδου γκολφ δεν επέφερε σημαντική μείωση του εν λόγω πληθυσμού.

28 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι κατά την έκδοση της αποφάσεως της 14ης Μαΐου 1999 δεν τηρήθηκαν οι επιταγές του άρθρου 6, παράγραφος 3, της οδηγίας περί οικοτόπων. Δεν αμφισβητείται επίσης ότι δεν πληρούνταν εν προκειμένω οι προϋποθέσεις της παραγράφου 4 του ίδιου άρθρου.

29 Συνεπώς, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας, εγκρίνοντας το σχέδιο επεκτάσεως του γηπέδου γκολφ στην κοινότητα Wörschach του Land του Steiermark, παρά το αρνητικό πόρισμα του ελέγχου σχετικά με τις επιπτώσεις της επεκτάσεως αυτής επί του οικοτόπου της ορτυγομάνας (crex crex) στη ΖΕΠ του Wörschacher Moos, η οποία βρίσκεται εντός της κοινότητας αυτής και έχει καταταγεί ως ΖΕΠ κατά την έννοια του άρθρου 4 της οδηγίας περί πτηνών, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 6, παράγραφοι 3 και 4, και 7 της οδηγίας περί οικοτόπων.

Επί των δικαστικών εξόδων

30 Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Επειδή η Επιτροπή ζήτησε να καταδικαστεί η Δημοκρατία της Αυστρίας στα δικαστικά έξοδα και η τελευταία ηττήθηκε, επιβάλλεται να καταδικαστεί η Δημοκρατία της Αυστρίας στα δικαστικά έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα)

αποφασίζει:

1) Η Δημοκρατία της Αυστρίας, εγκρίνοντας το σχέδιο επεκτάσεως του γηπέδου γκολφ στην κοινότητα Wörschach του Land του Steiermark, παρά το αρνητικό πόρισμα του ελέγχου σχετικά με τις επιπτώσεις της επεκτάσεως αυτής επί του οικοτόπου της ορτυγομάνας (crex crex) στη ζώνη ειδικής προστασίας του Wörschacher Moos, η οποία βρίσκεται εντός της κοινότητας αυτής και έχει καταταγεί ως ζώνη ειδικής προστασίας κατά την έννοια του άρθρου 4 της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 6, παράγραφοι 3 και 4, και 7 της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1992, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας.

2) Καταδικάζει τη Δημοκρατία της Αυστρίας στα δικαστικά έξοδα.

Timmermans

Gulmann

Cunha Rodrigues

Puissochet

Colneric

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 29 Ιανουαρίου 2004.

Ο Γραμματέας

Ο Πρόεδρος του δευτέρου τμήματος

R. Grass

C. W. A. Timmermans

1 – Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική. Top

Full & Egal Universal Law Academy