Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-4-262 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 07-22/207-66
Karar Tarihi : 13.3.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Evren SESLİ
C. ŞİKÂYET EDEN : Re’sen
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN
3M Sanayi ve Ticaret A.Ş. 20
Nispetiye Cad. Akmerkez Blok 3 Kat:4-5-6 80600 Etiler/İSTANBUL
E. DOSYA KONUSU : 3M Sanayi ve Ticaret A.Ş. (3M)’nin yetkili satış
noktaları ile imzaladığı sözleşme ve taahhütnamelerde rekabeti sınırlayan
hükümlerin bulunması.
F. İDDİALARIN ÖZETİ
Tıbbi sarf malzemeleri pazarında faaliyet gösteren 3M Sanayi ve Ticaret A.Ş.
unvanlı teşebbüsün, ilgili pazar/larda marka içi rekabeti ortadan kaldırır nitelikte
yeniden satış fiyatını, yetkili satıcı kar marjını, indirim oranlarını ve diğer satış 30
koşullarını belirlemek; yetkili satıcıların bölge dışı pasif satışlarını engellemek ve
eşit durumdaki alıcılara farklı ticari şartlar uygulamak suretiyle 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesini ihlal edip etmediği.
G. DOSYA EVRELERİ
- 3M’in Yetkili Satış Noktaları ile imzaladığı taahhütnamede rekabeti sınırlayan
hükümlerin bulunması üzerine re’sen hazırlanan 7.12.2005 tarih ve 2005-4-
262/İİ-05-MY sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 15.12.2005 tarih ve
05-84/1158-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve taahhütnamede bulunan söz
konusu hükümlerin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal 40
edip etmediğinin açıklığa kavuşturulması amacıyla, aynı Kanun’un 40/1. maddesi
gereğince Önaraştırma açılması kararı alınmıştır.
- Yapılan inceleme sonucu elde edilen bulgular ışığında hazırlanan 23.3.2006
tarih ve 2005-4-262/ÖA-06-MY sayılı Önaraştırma Raporu, Kurul’un 30.3.2006
07-22/207-66
2
tarih ve 06-21/276-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 3M hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
- Rekabet Kurulu’nun anılan kararı sonucunda, Kanun'un 43/2. maddesi uyarınca
tarafa soruşturma açıldığına dair bildirim yapılmış ve söz konusu bildirime
cevaben gönderilen ilk yazılı savunma alınmıştır.
- Soruşturma Heyetince tamamlanan 2.10.2006 tarih ve SR/06-19 sayılı 50
Soruşturma Raporu, Kanun’un 45. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu’nun tüm
üyeleri ile ilgili tarafa tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince
haklarında soruşturma yürütülen teşebbüsten 30 gün içerisinde ikinci yazılı
savunmalarını göndermeleri talep edilmiştir. 3M ikinci yazılı savunmasını
yapmıştır.
- Söz konusu yazılı savunma üzerine Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı
15.12.2006 tarihli Ek Yazılı Görüş, Kanun'un 45/2. maddesi uyarınca tüm Kurul
Üyeleri ile ilgili tarafa tebliğ edilmiştir.
- 3M ek savunma yapmış ve tarafın savunma süresi 18.1.2007 tarihinde sona
ermiştir. 60
- Rekabet Kurulu'nun 24.1.2007 tarih ve 07-09/61-M sayılı toplantısında,
yürütülen soruşturma ile ilgili olarak 13.3.2007 tarihinde sözlü savunma toplantısı
yapılmasına karar verilmiştir. Anılan tarihte yapılan sözlü savunma toplantısının
ardından Kurul, 13.3.2007 tarihinde 07-22/207-66 sayı ile nihai kararını vermiştir.
Kurul’un nihai kararı, gerekçeli karar daha sonra tebliğ edilmek üzere 15.3.2007
tarihinde soruşturmaya konu tarafa tefhim edilmiştir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1- Tıbbi sarf malzemeleri pazarında faaliyet gösteren 3M’in, ilgili pazarda marka
içi rekabeti ortadan kaldırır nitelikte yeniden satış fiyatını, yetkili satıcı kar marjını,
indirim oranlarını ve diğer satış koşullarını belirlemek; yetkili satıcıların bölge dışı 70
pasif satışlarını engellemek ve eşit durumdaki alıcılara farklı ticari şartlar
uygulamak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği,
2- İlgili teşebbüsün 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca
(2006/1 no’lu Tebliğ ile değişik) 6.368 YTL’den az olmamak üzere bir önceki yıl
sonunda oluşan yıllık gayrı safi gelirlerinin %10’una kadar para cezası ile
cezalandırılması gerektiği,
3- 3M temsilcisi tarafından savunmalarda ifade edilen; Kanun’a uygun davranma
noktasında soruşturmaya konu teşebbüsün, elinden gelen tüm vasıtalara
başvurduğu; ancak ortaya çıkan Kanun’a aykırılık durumlarının yanlış
yönlendirilmeden kaynaklandığı; dolayısıyla Kanun’un 9/3. maddesinin kendileri 80
için işletilmesi talebine yönelik alınacak kararın Kurul’un takdirinde olduğu;
4- 3M’in rekabet mevzuatına uyma yönlü istek ve çabalarının, daha önceki
dönemde ortaya çıkmış ihlal durumlarını ortadan kaldırmamakla birlikte,
Kanun’un 16/4. maddesi uyarınca ceza takdirinde dikkate alınabilecek bir unsur
olduğu
07-22/207-66
3
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 90
İlgili ürün pazarı, hakkında soruşturma yürütülen tarafın faaliyetleri dikkate
alınarak yara bakım ve yara kapatma ürünleri, asepsis ürünleri, sterilizasyon
ürünleri ve dental ürünler gibi alt pazarlardan oluşan “tıbbi sarf malzemeleri
pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili pazarda yer alan ürünlerin satış ve pazarlamasının Türkiye genelinde
yapıldığı dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak
tespit edilmiştir.
100
I.2. Hakkında Soruşturma Yapılan Teşebbüs: 3M San. ve Tic. A.Ş.
3M, dünyada 60 ülkede faaliyet gösteren ve 50.000’i aşkın ürün çeşidi ile yıllık
satış hacmi yaklaşık ------ ABD Doları’na ulaşan bir ABD şirketidir. Türkiye 3M
ise faaliyetlerine 1982’de Orta Doğu Birimi’ne bağlı bir irtibat bürosu olarak
başlamış, 1988 yılında şirketleştirilmiştir.
3M Türkiye’de Endüstriyel ve Ulaşım Ürünleri; Güvenlik, Yapı ve Mimari Ürünleri;
Ev Bakım, Ofis ve Kırtasiye Ürünleri; Trafik Kontrol Malzemeleri ve Reklam
Ürünleri; Telekomünikasyon ve Elektrik/Elektronik Ürünleri ve Sağlık Ürünleri
Departmanları ile faaliyet göstermektedir.
2000 yılında ise 3M, iç piyasanın yanı sıra Orta Doğu ve Doğu Avrupa 110
ihracatlarına da yönelik olarak Çerkezköy Organize Sanayi Bölgesi’nde bir
fabrika açmıştır.
İlgili pazarda yer alan ürünlerin satış ve pazarlama faaliyetlerini yürüten 3M
Sağlık Ürünleri Departmanı; Medikal ve Dental olmak üzere 2 birimden
oluşmaktadır. 3M Medikal ürünler grubu genel olarak enfeksiyon önlemeye
yönelik olarak dizayn edilmiş ve üretilmiş ürünlerden oluşmaktadır. 3M medikal
grubunun enfeksiyonu önlemeye yönelik üç ana ürün grubu; sterilizasyon
ürünleri, asepsis ürünleri ile yara bakım ve kapatma ürünleridir. 3M medikal
grubunda enfeksiyon önlemeye yönelik ürün grupları dışında ayrıca
immobilizasyon ürünleri (alçı çeşitleri, alçı tamamlayıcı ürünler ve alçı 120
aksesuarları), biyomedikal elektrodlar ve elektrokoter plakları (elektrodlar,
elektrokoter plakaları ve defibrilasyon pedleri), Littmann steteskopları da
bulunmaktadır. Satışlar, hastane kanalı ve hastane dışı kanal olmak üzere iki
şekilde gerçekleştirilmektedir. Hastane kanalındaki satışlar hastane ya da il
bazında kendine ait satış bölgeleri belirlenmiş bulunan Yetkili Satış Noktaları
07-22/207-66
4
(YSN) aracılığıyla yapılmaktadır. Hastane dışı kanalda ise Littmann steteskopları
için ------ YSN ve mikrobiyoloji ürünleri için ------ YSN bulunmaktadır.
Sağlık Ürünleri Departmanı’nın bir diğer birimi olan dental grubunda; restoratif diş
hekimliği ürünleri, kompozit dolgu malzemesi, flor salgılayan cam iyonomer
materyaller, çürük önleyici fissur örtücüler, bitirme ve cilalama diskleri ve 130
maskeleme patları gibi ürünler yer almaktadır. Bu grupta yer alan ürünler YSN ve
alt bayileri aracılığıyla satılmaktadır.
I.3. Yapılan Tespitler ve Elde Edilen Deliller
1. 3M’in Yetkili Satış Noktaları (YSN) ile Yaptığı Taahhütname
“İmzalamış olduğum Mal Satım sözleşmesine istinaden Kendi nam ve hesabıma
3M San. ve Tic. A.Ş.nin Yetkili Satış Noktası olarak faaliyet göstermekteyim.
Yetkili Satış Noktası olarak bulunduğum bölgelerin/hastanelerin listesi ekte
bulunup benim satış yapacağım alanlardır. 3M ihtiyacı duyması halinde ekli
listede tek yanlı olarak değişiklik yapmakta serbesttir. Ayrıca yetkili olduğum 140
bölgeye ve hastanelere ilişkin Ekli liste karşılıklı görüşmelerle de
değiştirilebilecektir.
…
3M San. ve Tic. A.Ş.den almış olduğum tıbbi malzemeleri ekte liste halinde
belirlenmiş bölge ve hastaneler dışında satmayacağım ve satılmasına vasıta
olmayacağım.
3M San. ve Tic. A.Ş.den almış olduğum tıbbi malzemeleri, 3M Satış noktası
olmayan 3. kişilere satmam halinde, bu kişilerin satın aldıkları ürünleri benim
firmamın çalışma alanı içinde satacaklarının teyidini alacak ve bunu kontrol
edeceğim. Mal sattığım üçüncü kişilerin bu malı başka 3M satış noktalarının ticari 150
sınırları içinde satmaları halinde doğabilecek dolaylı da olsa her türlü zarar ziyanı
bizzat üstleneceğim.
3M San. ve Tic. A.Ş.den satın aldığım tıbbi malzemeler, benim vasıtamla veya
benim satış yaptığım 3. kişi vasıtasıyla çalışmakta olduğum bölge dışında
satılırsa bölge dışında satışa konu olan malın fatura bedelinin (5) beş kat tutarı
olan parayı cezai şart olarak ödemeyi ve bölgem dışında yapılan satışlar
nedeniyle bizzat benim aleyhime veya mal sattığım 3. kişi aleyhine yapılacak
hukuki başvurular veya 3M’in alacağı her türlü danışmanlık hizmeti sebebiyle
oluşabilecek yargılama giderleri ve avukatlık ücretlerini de ilgili belgelerin ibrazı
sureti ile yapılacak ilk talepte ödemeyi kabul ve taahhüt ediyorum. Ayrıca 160
gerçekleşen satışın benim satışımdan düşülerek ihlal edilen bölgenin satışına
eklenmesini de kabul ediyorum.
3M Faaliyet bölgemin sınırlarına sadık kalıp kalmadığımı araştırmak istediği
takdirde 3M’in faturalarımı, ticari defterlerimi ve müstenidatı belgeleri kontrol
etmesini ve bu amaçla 3M’in talep ettiği her belgeyi derhal ibraz edeceğimi
şimdiden kayıtsız şartsız kabul ediyorum.
Ayrıca 3M’in yazılı onayı olmadan başka bir 3M Yetkili Satış Noktasına 3M ürünü
satmayacağımı da kayıtsız şartsız kabul ve taahhüt ederim.
07-22/207-66
5
Doğrudan veya dolaylı satışlarla satış bölgemin dışına çıktığım, başka yetkili
satış noktalarının bölgelerine tecavüz ettiğim 3M Sanayi ve Ticaret A.Ş. 170
tarafından tespit edilirse başkaca bir sebep gösterilmeksizin sözleşmemin tek
yanlı ve tazminatsız olarak fesih edilmesini kabul ettiğimi, yukarıda anılan
tazminatı ilk talepte ödeyeceğimi bu hususta bölge ihlalinin tespiti için 3M’in
talebine rağmen kanuni defterim ve müstenidatı belgeleri incelemesine izin
vermemem halinde 3M’in bu durumu bölge ihlali yaptığımın karinesi olarak kabul
etmesini de kabul ederim.”
2. Taahhütname Eki’nde YSN’nin sorumlu olduğu bölge ve hastane listeleri yer
almaktadır.
180
3. Medikal Ürünler Satış ve Pazarlama Müdürü ------ tarafından 3M Hastane
Satış birimine gönderilen 01.04.2005 tarihli elektronik posta iletisinde;
“MT Medikal’in 3M medikal ürün satışı sürmekte, özellikle Island Dressing,
Tegaderm, Ioban, Scotchcast, vs. ürünlerin fiyat listesini birçok firmaya
fakslamaya devam edip satışını sürdürmektedir.
Bu konuda şirket avukatı yardımı ile araştırmaya devam ediyoruz, direk veya alt
bayi yoluyla bölge ihlalinden başta sizlerin ve bayilerinizin sorumlu olduğunu,
istenmeyen bir durum meydana gelmemesi açısından, bu konuda çok dikkatli
olmanızı tekrar hatırlatıyorum.
Bu konudaki duyumlarınızı acilen benimle paylaşmanızı özellikle rica ediyorum.” 190
ifadeleri yer almaktadır.
4. 3M’in satış elemanlarından ------ tarafından 31.1.2005 tarihinde ------’a
gönderilen elektronik posta iletisinde;
“Dönemsel olarak (Selim’in askeriye ihaleleri hariç) hepimizin bayilerinden
herhangi biri veya birileri yüksek miktarda ürün çekimi yapabiliyor. Eğer kazanılan
bir ihaleye ait olarak bu ürünler çekiliyorsa o arkadaşı ve bayiyi tebrik etmek
gerekir, ancak, ihalesi belli olmayan, nereye gideceği çok belli olmayan yüksek
sayıdaki ürünler için çok iyi indirimler yapıldığı için bu ürünlerin bölgelere
dağıtılması ihtimalide oldukça yükseliyor. Geçen yıl hiç olmadık yere Selim’in 200
Elsa ile benim Sun medikal yüzünden Iobanlarda ihalelerde dahi kullanmadığımız
fiyatlara düşmek zorunda kaldık. Aynı şekilde alçılarla ilgili olarak birçok bölgesel
ihlal yaşadık, örneğin Oya’nın bölgesi olan Fethiye’ye, benim hastanem olan
Alanya Başkent Hastanesine, Murat zamanı Antalya bölgesine.
Sizden ricam bunu, kimseyi şikayet olarak değerlendirme[me]niz, sadece
yaşanabilecek bölgesel ihlalleri engellemek amaçlı olarak yüksek miktarda ve
özel fiyatla ürün isteyen bayilerin sorumlu SR’ları (satış elemanları) aracılığıyla
ürünlerin nereye gideceği konusunda takip etmeniz. Belki bir satışta ciddi
rakamlar olabiliyor ama emin olun eğer fiyatları çok düşüp malı bölgelere
dağıtmasak o bölgelerde yine satışlar olacak ve tek kalemde olmasa bile totalde 210
daha fazla tutacaktır. Bu e-mail sizi bilgilendirme amaçlı olup, size özeldir. Yanlış
anlamalara sebebiyet vermemek için tüm ekibe reply etmemeniz ve bu tür
07-22/207-66
6
olaylarda sadece ürünlerin nereye gideceği öğrenmeniz amaçlıdır. Benimde
haberim olmadan benim bayilerden birisinde yüksek sayıda ve piyasa ürünü
olabilecek bir şey olursa mutlaka konuşmayı rica ediyorum.”
ifadelerine yer verilmiştir.
5. 2.2.2005 tarihinde ------ tarafından ------’ya cevaben gönderilen elektronik
posta iletisinde;
“Bahsettiğin konuya dikkat etmeye çalışıyoruz, ancak değerli uyarın için teşekkür 220
ederim. Konuyla ilgili 2005 yılı içinde sanıyorum daha dikkatli davranmak
durumundayız.”
ifadeleri yer almaktadır.
6. ------’nın 13.04.2005 tarihinde satış ekibi elemanları ------’e yolladığı “Bölge
İhlali/ÖNEMLİ” başlıklı elektronik posta iletisine aşağıda yer verilmiştir:
“Bayiler ve/veya alt bayilerin yaptıkları bölge ihlallerinden, ihlale konu olan satış
miktarı ne olursa olsun, 3M Satış ekibi olarak, bayiyi konuya teşvik etmek,
ihlalden haberdar olup bildirmemek veya haberdar olmamış gibi bölge ihlaline
göz yummak iş aktinin kesin olarak fesih sebebidir. 230
Sizlerin bu konuda kendinizi ve beni zor durumda bırakacak durumlara
girmediğinizi ve girmeyeceğinizi umuyorum.”
7. 13.4.2005 tarihinde ------ tarafından ------’ya cevaben gönderilen elektronik
posta iletisinde aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“Şahsi fikir olarak bence bu konuda yapılan en iyi aksiyonlardan biri, fakat bu
konuyu bu ayrıntılarıyla beraber bayilere bildirmek gerekir. Bayilerde bu şekilde
bizim bilgimiz dışında böyle bir hareket yaparken daha fazla düşünür diyorum.
Çünkü bu olay bu boyutta bayinin böyle bir ihlali yaptıktan sonra 3M çalışanının
haberi yoktu deme gibi bir şey sözkonusu olamaz sanırım. 240
Şu anda geçici olarak baktığımız pınar’ın bölgesiyle ilgili durumu
açıklayabilirmisin. Eğer böyle bir konu söz konusu ise Erzincan Medikalle ayrıntılı
konuşmamız gerekir. Diğer bayileri biliyorum, böyle bir konu ile ilgili sorun
yaşıyacağımızı sanmıyorum, fakat Erzincan medikalle ilgili bilgim yok.”
8. 15.5.2004 tarihinde ------’ın ------’e yolladığı “Bölge İhlali” başlıklı elektronik
posta iletisinde aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi 300 adet 6648 alımına çıktı ve Bülent
Medikal diye İzmirli bir firma 3M fiyatı attı. Lütfen bayileriniz arasında bu miktarı
karşılayacak kadar stoku bulunanlar varsa takibe alalım.” 250
9. 26.8.2005 tarihinde satış ekibinden ------’nın ------’e gönderdiği “Bölge İhlali”
başlıklı elektronik posta iletisi;
07-22/207-66
7
“Bir ricam olacak, İstanbul’da Kardeşler Medikal diye bir firma D.Bakır, Aksaray
gibi illere perakende de epey bir mal akışı yapıyormuş. Firma hakkında bilginiz
varsa ilgilenirseniz sevinirim.”
şeklindedir.
10. ------ ’ya cevaben ------ tarafından gönderilen 26.8.2005 tarihli elektronik
posta iletisinde aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: 260
“Elde somut bir şey olmadan yaptığımız araştırmalar tepki alıyor. 20 gün kadar
önce Selim’den gelen bilgi üzerine Meditaş’tan mal hatta fiyat teklifi aldığını iddia
eden Trabzon Bahar Medikal’le ilgili araştırma yaptım. Böyle bir firamnın müşteri
portföyünde yer almadığını gördük. Meditaş Erdal bey küplere bindi…
Bahsettiğin konularla ilgili son derece hassasız ve gereken takipleri sonuna kadar
yapıyoruz ama daha detaylı bilgi gerekiyor. İstanbul’da medikal firmadan bol bir
şey olmadığı için çoğunun ismi bilinmiyor bile. Akışı olan malların cinsi de önemli.
İstanbul’da bile kendi ürünümüz o kadar yakın takibe rağmen önümüze rakip
olarak çıkıyor.”
270
11. 25.5.2005 tarihinde ------ tarafından ------’a gönderilen “Bölge İhlali” başlıklı
elektronik posta iletisine aşağıda yer verilmiştir:
“Karabük Devlet Hast. 24.05.2005 tarihinde yapılan ihalede 6 kutu Clipper
ihalesine Ankara firması hedef medikal fiyat attı ihale bu firmada kaldı. Firma
sahibi ------, aynı zamanda ------ medikalinde sahibi, ------ beyle telefonla
görüştüm kimden aldığını söylemek istemedi. Bu konuyla ilgili gereken aksiyonun
alınmasını rica ediyorum.”
12. Şirket merkezinde bilgisayar kayıtlarının incelenmesinde 11.7.2005
tarihinde 3M çalışanı ------ tarafından şirketin konuyla ilgili ve sorumlu diğer 280
çalışanlarına gönderilen bir elektronik posta iletisinde;
“Arkadaşlar,
Çınartaş’ın bölgesinde bulunan İnegöl Devlet Hastanesi 2271 ihalesini Doğuş
firması aldı. Bayilerinize 3000 adet 2271 siparişi gelirse lütfen malzeme
verilmesini engelleyin.”
ifadeleri yer almaktadır.
13. 1.4.2005 tarihinde 3M Medikal ürünler birimi tarafından bayilere ya da satış
noktalarına gönderilen bir faks iletisinde;
“Sayın İş Ortağımız, 2005 yılı şubat ayından itibaren medikal pazarında 3M 290
ürünleriyle ilgili yaşadığımız 3M ürün kaçağını sizlerle paylaşmak istiyoruz.
MT Medikal (İstanbul), Su Medikal (İstanbul) ve Bilim Tıbbi Malzemeleri
(Antalya), 3M Medikal Ürünlerini perakende piyasadan satın almakta ve piyasayı
bozacak düşük fiyatlara ürün listeleri oluşturarak tüm medikal firmalara
fakslamakta ve satışını yapmaktadır.
07-22/207-66
8
Hepimizi tehdit eden bu kaçağı engelleyebilmek sadece 3M’in çabaları ile değil,
siz iş ortaklarımızın desteği ile mümkün olabilecektir.
Bu sebeple, sizden öncelikle perakende piyasada MT Medikal, Su Medikal ve
Bilim Tıbbi Malzemeleri ile bağlantısı olabilecek hiç bir medikal firmaya ürün
satmamanızı ve piyasada bu konu ile ilgili bir bilgiye ulaştığınızda da bizleri 300
haberdar etmenizi rica ederiz.”
ifadeleri yer almaktadır.
14. 3M tarafından Meditaş Yönetim Kurulu Üyesi ------’a gönderilen yazıda
aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Hepimizin bildiği üzere 10.06.2004 tarihinde yapmış olduğumuz toplantıda
aldığımız kararlar doğrultusunda Nitof Tıp/Edirne resmi olarak Trakya Bölgesi alt
bayii olarak çalışmalarına başlamıştır.
Bu kararın alınma nedeni Trakya Bölgesi’nde 3M ürünlerinin çalışma ve tanıtım
eksikliğine son vermek ve güvenilir bir bayii ile satış gerçekleştirebilmektir. Tüm 310
çalışmalar 3M ve Trio kontrolü altında gerçekleşmektedir. Tüm bu gelişmelerin
hepimiz adına olumlu gerçekleşebilmesi için 3M ürünleri için fiyat isteyen
medikallere olumlu cevap vermemenizi sizlerden rica ediyoruz. İşbirliğiniz için
şimdiden teşekkür ederiz.”
15. 3M’in alt bayisi Nitof Tıp yetkilisi ------ tarafından gönderilen yazıda
aşağıdaki ifadeler yer almaktadır.
“…aşağıdaki ürünler tarafımızdan çalışılarak Edirne Tıp Fakültesi’nde Genel
Cerrahi Servisi’nden ara alımla alınması sağlanmakta iken her zamanki gibi
İstanbul Doğuş firması tarafından 3M olarak fiyat verilmiştir. Bu konuda gerekli 320
hassasiyetin gösterilmesini rica ederim.”
16. 3M ile yetkili satış noktası (YSN) Trio arasında 24.12.2004 tarihinde
gerçekleşen Satış Değerlendirme Toplantısı’na ilişkin notlarda aşağıdaki ifadeler
yer almaktadır.
“ İSTANBUL’A ANADOLU’DAN MAL AKIŞI
Özbekler’den Karagül’deki Teknik Medikal’e gelen ürünlerle ilgili görüşüldü.
Bunun bir defaya mahsus olup tekrarlanmayacağı belirtildi. Yeldan’dan İstanbul’a
bir yan kuruluşu vasıtasıyla özellikle Ioban geldiği bilgisi alındı. Bu durum
tekrarlandığı takdirde bayiliğin bitirilmesine kadar gidilebileceği konuşuldu. 330
Yeldan daha sıkı bir şekilde takip edilecek. İstanbul’dan Anadolu’ya mal akışını
önlemek için Trio’nun Norm, Meditaş ve Çapa Medikal’e verdiği iskonto oranları
düşürülmüştü. Aynı hassasiyet Anadolu’dan da bekleniyor. MT Medikal’in 3M
alçıları ile fiyat verdiği tesbit edilmişti. MT Medikal’in nereden mal alabileceği
araştırılacak. Malların yurtdışından gelme ihtimali olabilir mi?”
17. 3M ile Öncü Dental A.Ş. arasında bayi/yetkili satıcı oluşturma amacıyla
düzenlenen sözleşmede aşağıdaki hükümler yer almaktadır:
07-22/207-66
9
340
“4. Çalışma Şekli:
...
b. Öncü, askeri ihaleler hariç Türkiye çapındaki tüm ihalelerde 3M’i temsil
etmekle yükümlüdür, bu yetkisini 3M’in yazılı olarak onaylaması şartıyla alt
bayilerine aktarabilir. İhale fiyatları, 3M tarafından ihale bazında belirlenir. 3M
ihale konusunda ilgili yerlere eğitim, tanıtım yapmak ve numune desteği
sağlamak ile sorumludur. Öncü, girdiği bütün ihalelerin sonuçlarını yazılı olarak
3M’e bildirecektir.
c. Öncü, ihale açan kuruma vermek üzere 3M’den özel fiyatla satın aldığı malı,
sadece bu kuruma satacaktır. Malların tamamının ihale açan kuruma verildiği her 350
ihaleden sonra 3M’e yazılı belgelerle tevsik edilecektir. Askeri ihalelere verilmek
üzere özel fiyatla satılan ürünlerin ilgili kuruma teslim edildiğine dair takip ve
sorumluluk 3M’e ait olacaktır.”
18. “3M-Littmann Yetkili Satış Noktaları 2004 Yılı Çalışma Koşulları” başlıklı bir
metinde aşağıdaki hükümler yer almaktadır.
“…
7) Perakende satış günleri olarak nitelendirilen öğrencilere yönelik perakende
satışlarının ağırlık kazandığı Eylül-Ekim-Kasım aylarında Norm Medikal yetkili
satış noktalarından gelen siparişleri ilgili satış noktasına perakende satılmak 360
üzere teslim eder ve Norm Medikal 3M’in belirlediği sabit fiyat üzerinden yetkili
satış noktalarına fatura eder. 3M’in belirlediği sabit fiyat, 3M pazarlama aktiviteleri
çerçevesinde hazırlayıp dağıtacağı posterlerde de belirtilecektir.
...
11) Yetkili satış noktası, 3M medikal bölüm yetkili satış noktalarına liste fiyatı
üzerinden % 20 indirim ile satış yapacaktır.
...
14) Yetkili satış noktası yukardaki maddeleri kabul ve taahhüt etmiştir. İşbu
çalışma koşullarını ihlal ettiği durumlarda 10 000 Euro (onbin) tazminat ödemeyi
ve tekrarı halinde 3M’in yetkili satış noktası aktivitelerini tek taraflı olarak yazılı 370
ihbar ile fesih etme hakkını kabul taahhüt etmiştir. ...”
19. 3M’in medikal ürün grubunda yer alan ürünlerden Littmann steteskoplarının
satışı konusunda şirketin uzmanlaşmış distribütörlerinden Norm Medikal San. ve
Tic. Ltd.Şti. ortaklarından ------ ile 5.4.2006 tarihinde yapılan görüşmeye ilişkin
olarak hazırlanan bilgi tutanağında; söz konusu şahıs tarafından Littmann
steteskopları için liste fiyatı üzerinden yeniden satıcılara uygulanacak %20’nin
üzerindeki indirim oranları için 3M ile pazarlık yapıldığı ifade edilmiştir.
20. Littmann steteskoplarının satışı konusunda 3M’in uzmanlaşmış 380
distribütörlerinden bir diğeri olan Meditaş Tıbbi Araç ve Gereçler San. ve Tic.
A.Ş.’nin Littmann steteskoplarının satışından sorumlu yönetim kurulu üyesi ------
07-22/207-66
10
ile yapılan görüşmede, anılan şahıs tarafından Littmann steteskoplarının
satışındaki %20’lik iskonto oranının 3M tarafından distribütöre şifahen iletilen bir
koşul olduğu ve bu koşulun yazılı olarak belirtildiği herhangi bir yazılı anlaşmanın
olmadığı ifade edilmiştir.
21. 3M merkezinde elde edilen ve 16.5.2003 tarihinde 3M’den Met Ltd.Ş
gönderilen bir belgede;
“Sn. ------, 390
KTÜ’ye ait revize edilmiş fiyat teklifini aşağıda bulabilirsiniz.
Stok No 1.1.1.1.1 Açıklama Adet Met Alış
Fiyatı
Euro/adet
Met Satış
Fiyatı
Euro/adet
70-2007-
2575-5
5XL Steri-Vac Sterilizer, 1
Door, with printer
2 adet
70-2007-
2576-3
5XL Steri-Vac Sterilizer, 2
Door, with printer
2 adet
70-2005-
6121-8
4-100 3M Kartus 1000
adet
Bu liste, ürün türleri ve diğer fiyat ve adet itibarıyla aşağı doğru devam etmektedir.
Yukarıdaki fiyatlar peşin olup, KDV hariçtir. ..teslimat sipariş tarihinden itibaren
ortalama 2 aydır. Değerli siparişlerinizi bekliyoruz.”
ifadeleri yer almaktadır.
22. 25.1.2006 tarihli 3M çalışanı ------ tarafından ------’ya gönderilen ve
“vade” konulu elektronik iletide aşağıdaki ifadeler yer almaktadır.
“Hacettepe içinse dönemsel olarak fiyatlara ekleriz ama bazı ihaleleri almak için
zaten minimuma inip Sun Medikale de kâr koymadığım için eklemek mümkün 400
olmayabilir.”
23. ------ tarafından 28.1.2005 tarihinde ------’e gönderilen elektronik posta
iletisine aşağıda yer verilmiştir:
“2005 yılı başında elimize ulaşan ürün maliyet değişiklikleri listesi var. Bu listede
birçok ürünümüzde maliyet düşüşü, bazılarında ise maliyet artışı belirtiliyordu.
Maliyeti artan ürünlerimize aynı ihale fiyatları ile gitmeye devam edeceğiz. Fakat
bize extra satış getirebilecek ve maliyeti bariz düşmüş ürünlerimizde yeni ihale
fiyatları uygulayacağız…
Ekte listede belirtilen fiyatlar maximum indirimli ihale fiyatlarıdır.” 410
24. 22.11.2005 tarihinde ------ tarafından Meditera’dan ------’e gönderilen
elektronik posta iletisinde aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Ekte konuşmuş olduğumuz üzere ilgili fiyat listesini bulabilirsiniz. Fiyatlar
Cavillion grubu hariç tüm yara bakım ürünleri için 3M’den Meditera’ya 60 günlük
07-22/207-66
11
KDV hariç fiyatlardır. Fiyatlar üzerindeki ayrıntıları ve son kullanıcı fiyatlarını
pazar fiyatları ile beraber konuşuruz. Sizden ricam konuşmuş olduğumuz 3
senaryo üzerinde altı kırılımları ile beraber rakamları çıkarmanız.”
25. Şirket merkezindeki bilgisayarlarda yer alan ve 2005’in ilk çeyreğine ilişkin 420
sunu belgelerinde; yeni ürün lansmanlarından bahsedilmekte ve 1301 B&D Test
Paketine ilişkin olarak “fiyatı: €/adet (min ihale fiyatı)” ifadesi yer almaktadır.
Pazarlamanın destekleri başlıklı bir başka sayfada diğer bir kısım ürün için
geçerli adet bazında minimum ihale fiyatı yinelenmektedir.
I.4. Savunmaların Değerlendirilmesi
I.4.1. “3M-Littmann Yetkili Satış Noktaları 2004 Yılı Çalışma Koşulları”
başlıklı metinde %20’lik indirim oranın yer almasının 2003’ten itibaren
Littmann steteskoplarının satış kanallarında yapılan değişiklikten
kaynaklandığı, uzmanlaşmış distribütörlerden, hastane kanalı medikal 430
yetkili satıcılarına en az %20 indirim uygulamalarının istendiği, ancak bu
yönde bir sınırlama olmadığı savunması.
“3M-Littmann Yetkili Satış Noktaları 2004 Yılı Çalışma Koşulları” başlıklı metnin
11. maddesi,
“Yetkili satış noktası, 3M medikal bölüm yetkili satış noktalarına liste fiyatı
üzerinden % 20 indirim ile satış yapacaktır.”
şeklindedir.
Dolayısıyla, metindeki ifade “en az %20 indirim” olarak değil, daha kesin bir
anlam taşıyacak şekilde doğrudan “%20 indirim” olarak düzenlenmiştir.
Uygulamanın çoğunlukla %20 indirim oranı üzerinden gerçekleştiği ise 3M’in 2 440
uzmanlaşmış distribütörü ile yapılan görüşmelerde ifade edilmiştir.
I.4.2. Meditaş ortaklarından sadece birinin ifadesinin dikkate alındığı, 2
ortağın ifadelerindeki çelişkinin giderilmediği savunması.
Meditaş Tıbbi Araç ve Gereçler San. ve Tic. A.Ş.de yapılan yerinde
incelemelerde inceleme ekibi ilk olarak teşebbüs yönetim kurulu üyesi ------ ile
görüşmüştür. Kendisi ile yapılan görüşmede, Littmann stetoskoplarından sorumlu
kişinin ------ olduğu bilgisi verilmekle birlikte, bu kişinin şirket merkezinde
bulunmaması sebebiyle ------’dan konu hakkında bilgi alınması yoluna
gidilmiştir. Ancak bu görüşmenin sonuna gelindiğinde ------’in de şirkete geldiği 450
bilgisi alınmış ve inceleme hakkında kendisine bilgi verildikten sonra Littmann
satışlarından sorumlu yönetici olarak konu ile ilgili bilgisine başvurulmuştur. -----
- ile ------ ’in verdiği bilgilerde esasında bir çelişki olmayıp farklılık birinci kişinin
tüm satışlara ilişkin; ikinci kişinin ise sorumlu olduğu Littmann steteskoplarına
yönelik olarak daha rafine şekilde yeniden satıcılara yönelik satışlardaki indirim
oranlarına ilişkin bilgi vermiş olmalarından kaynaklanmıştır. Bu vasıtayla konu,
Soruşturma Heyetince açıklığa kavuşturulmuştur.
07-22/207-66
12
I.4.3. “3M-Littmann Yetkili Satış Noktaları 2004 Yılı Çalışma Koşulları”
başlıklı metnin 3M tarafından imzalanmadığı ve distribütörlerle 460
paylaşılmadığı savunması.
Metnin imzalanmamış olması; başta 6., 7., 11. ve 14. maddeler olmak üzere
metin içinde yer alan rekabet hukukuna aykırı hükümlerin niteliğini
değiştirmemektedir. Ayrıca, distribütörler tarafından %20’lik indirim oranının
kendilerine şifahen bildirildiği ve uygulandığı; hatta daha yüksek indirimler için 3M
ile ayrıca masaya oturulduğu ifade edilmiştir.
I.4.4. “3M ve Öncü Dental Arasındaki Sözleşme”de belirlenen fiyatların ihale
fiyatları değil 3M çıkış fiyatları olduğu ancak konuya yabancı üçüncü kişiler
nezdinde yanlış bir intiba yaratabilecek ilgili sözleşme hükmünün 3M 470
tarafından derhal değiştirileceği savunması.
İlgili metnin “Çalışma Şekli” başlıklı 4. maddesi “İhale fiyatları, 3M tarafından ihale
bazında belirlenir.” şeklindedir. Bununla birlikte teşebbüs savunmasında yer alan
açıklamalar ile 3M’in distribütörlerinden Öncü Dental’in yetkilisinin “3M ile
yaptığımız sözleşme çerçevesinde 3M’in her ihale için firmamıza vereceği ihale
fiyatını belirleme yetkisi bulunmaktadır.” şeklindeki ifadesi birlikte
değerlendirilerek, 3M’in dental ürün grubuna ilişkin olarak yeniden satış fiyatlarını
değil, distribütörü Öncü Dental’e uygulanacak fiyatları belirlediği kanaatine
ulaşılmıştır.
Bu doğrultudaki değişiklik 3M tarafından Sözleşme’nin 4. maddesinin “İhale 480
kapsamındaki 3M ürünlerine ilişkin olarak 3M’in Öncü’ye uygulayacağı 3M satış
fiyatları, 3M tarafından ihale bazında belirlenir.” şeklinde tadil edilmesi ile yerine
getirilmiştir.
I.4.5. Soruşturma Raporu’nda yer verilen yazışmaların 3M ve Öncü Dental
arasındaki Yetkili Satıcılık Sözleşmesi ile herhangi bir bağlantısının
olmadığı ve yazışmalara konu ürünlerin dental ürün grubuna ait olmadığı
savunması.
Soruşturmanın doğrudan Öncü Dental ile herhangi bir ilişkisi bulunmamaktadır.
Öncü Dental’e Soruşturma Raporu’nda yer verilmesinin sebebi, 3M ile yapılan 490
sözleşmede birtakım rekabet sınırlayıcı hükümlerin yer almasıdır. Öncü Dental
başlığı altında yer alan ekler de sadece Öncü Dental ile yapılan ilgili sözleşmeye
ilişkin değil 3M tarafından yeniden satış koşullarının belirlenmesi suretiyle 4054
sayılı Kanun’a aykırı eylemlerin ortaya konulmasına yöneliktir. Diğer bir ifade ile
söz konusu soruşturmaya, 3M ile sağlık malzemelerine ilişkin dağıtım ve yeniden
satış ağındaki bir kısım teşebbüs ile imzalanan anlaşma ve taahhütnamelerde
marka içi rekabeti ortadan kaldırıcı hüküm ve uygulamalara yer verilmesi
sebebiyle başlanmıştır. Bu kapsam içerisinde diş bakım ve tedavisine ilişkin ürün
yeniden satışlarında da rekabeti sınırlayıcı hükümler yer alması sebebiyle, gerek
Soruşturma Raporu’nda gerekse Ek Yazılı Görüş’te yer verilmiştir. 500
07-22/207-66
13
I.4.6. Sözleşme’nin 4/c. maddesinde yer alan “Öncü, ihale açan kuruma
vermek üzere 3M’den özel fiyatla satın aldığı malı, sadece bu kuruma
satacaktır.” şeklindeki ifadenin 4054 sayılı Kanun’u ihlal etmediği, rekabet
hukukunun belirli müşterilere indirimli fiyat uygulamasını mümkün kıldığı
ve ihalelere yönelik olarak normal oranların üzerinde indirim yapılan
ürünlerin ihale kapsamındaki kuruma satışının zorunlu tutulmasının ticari
hayatın gereği olduğu savunması.
Yeniden satış amacıyla gelen 3. kişilere mal satışı sadece “seçici dağıtım 510
sistemi”nin kullanıldığı hallerde yasaklanabilmekle birlikte, 3M tarafından bu tür
bir dağıtım ağı oluşumunun söz konusu olmaması sebebiyle yeniden satıcı
niteliğindeki 3. kişilere satış yapılabilmesi gerekmektedir. Ayrıca, nihai
kullanıcılara satışlarda da sadece toptancı düzeyinde faaliyet gösteren
teşebbüslerin nihai kullanıcılara satışı yasaklanabilmektedir. Bu durumda,
perakende düzeyinde faaliyet gösterdiği bilinen Öncü’ye getirilen belirli müşteri
odaklı ve onunla sınırlı satışların dışında, alınan özel fiyatla mal satışının
yasaklanması marka içi rekabeti sınırlandıran bir uygulama olmaktadır. 2. yazılı
savunma ekinde gönderilen Tadil Protokolü ile Sözleşme’nin 4 (c) maddesi
yürürlükten kaldırılmıştır. 520
I.4.7. 3M’in YSN ile yaptığı taahhütnamelere ilişkin olarak; medikal
ürünlerde müşteri portföyü oluşturabilmek ve bedavacılık sorununu asgari
düzeye indirebilmek açısından münhasırlık uygulamasının önemli olduğu,
amacın aktif satış çabalarının korunması olduğu ancak ilgili düzenlemenin
aktif ve pasif satışlar arasında bir ayrımı ortaya koyar nitelikte olmadığının
fark edildiği, gereğinin 3M tarafından yerine getirileceği, fiili durumda pasif
satışların gerçekleştiği ve taahhütnamede yer alan cezai tazminatın bugüne
kadar hiç uygulanmadığı savunması.
Münhasırlık uygulamasının önemli olduğu belirtilen medikal ürünlere yönelik 530
yapılan dikey anlaşmalarda pazarın bayiler arasında paylaştırılması ve bayilerin
birbirlerinin bölgesinde aktif satış yapmamaları bu anlaşmalardan beklenen
faydaların sağlanması açısından gereklilik arz etmekte olup, 4054 sayılı
Kanun’un yasaklamalarından şartlı olarak muaf tutulmaktadır.
Bu tür faaliyetlerde bir bayinin kendisine gelen talebi bulunduğu coğrafyaya
bakmaksızın mevcut ürün durumunu göz önüne alarak karşılaması esastır; ancak
gelen talebin, ürünü diğer bayinin bölgesinde kullanacak olması, yapılacak
satışın sağlayıcı tarafından yasaklanmasını, engellenmesini ya da denetim
altında tutulmasını gerektirmemektedir.
Ancak, 3M’in hem YSN ile düzenlediği taahhütname, hem de şirket politika ve 540
uygulamaları ile sadece aktif satışları değil, pasif satışları kontrol etmeye
çalıştığına ilişkin çok sayıda tespit yapılmıştır.
Teşebbüsün 2. yazılı savunması ekinde gönderilen Taahhütname Tadil Metni’nde
söz konusu düzenlemelerin aktif satışlara yönelik olduğuna ilişkin ibareler metne
eklenmiştir.
07-22/207-66
14
J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
Bir üretici veya ülke distribütörü ile alt dağıtıcılar arası iktisadi ilişkiler üretim-
dağıtım zinciri içerisinde yer alması sebebiyle dikey anlaşma nitelikleri
taşımaktadır. Bu tür ticari ilişkilere ilişkin 4054 sayılı Rekabetin Korunması 550
Hakkında Kanun’un “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar”
başlıklı 4. maddesi çeşitli düzenleme ve yasaklar getirmektedir.
Söz konusu Kanun maddesi, herhangi bir ürün pazarında rekabetin
engellenmesi, bozulması veya kısıtlanması amacını taşıyan ya da bu amacı
taşımamakla birlikte bu türden sonuçlar doğuran teşebbüsler arası düzenlemeleri
yasaklamaktadır. Maddede örnek mukabilinde sayılan hususlar ise rekabetten
beklenen faydaları ortadan kaldıran uygulamalara ilişkin hususlardır. Bunlar, fiyat
düşüşlerinin engellenmesi, tüketici serbest seçim imkânlarının ortadan
kaldırılması ya da sınırlanması, piyasalarda rekabetçi sürecin etkin
işleyebilmesini sağlayabilecek bölgeler arası arbitraj olanaklarının 560
sınırlandırılması ve üst pazar, mevcut pazar ve alt pazarlarda yer alan
teşebbüsler arası eşit rekabet koşullarının bozulması gibi hem rekabetçi sürece
hem de rekabetçi sonuçlara ilişkin olan yasaklama örnekleridir.
Tıbbi sarf malzemeleri pazarında faaliyet gösteren 3M yetkili satıcıların bölge dışı
pasif satışlarını engellemek ve yeniden satış fiyatı ile indirim oranlarını belirlemek
suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal etmiştir.
Dağıtım anlaşmalarında, ilgili mevzuata uygun olarak yetkili satıcıların faaliyet
bölgeleri belirlenebilmektedir. 3M çeşitli teşebbüslere yetkili satıcılık verirken
satış bölgesi belirlemiştir. Bununla birlikte yukarıda yer verilen tespitlerde yetkili
satıcıların pasif satışlarının ve buna neden olabilecek tüm yolların yasaklandığını 570
gösteren akit ve uygulamalar tespit edilmiştir.
İlgili coğrafi pazarın bayiler arası paylaştırılması dağıtım anlaşmalarının doğası
gereği yapılırken; bayilerin birbirinin bölgesinde aktif satış yapmamaları bu
anlaşmalardan beklenen faydaların sağlanması açısından gereklilik arz
edebilmektedir. Bu tür faaliyetlerde, bir bayiinin kendisine gelen bir müşteriye,
talebin bulunduğu coğrafyaya bakmaksızın mevcut ürün durumunu göz önüne
alarak satış yapması esastır; ancak gelen talebin, ürünü diğer bayinin bölgesinde
kullanacak olması, yapılacak satışın sağlayıcı tarafından yasaklanmasını,
engellenmesini ya da denetim altında tutulmasını gerektirmemektedir. Bu yönde
yapılan bir davranışın başta genel kabul görmüş rekabet politikalarının yanı sıra 580
4054 sayılı Kanun'a da aykırı düşeceği ifade edilmelidir.
Gerek yetkili satıcılara imzalatılan “bölge ihlallerinin önlenmesi”ne yönelik
taahhütname ile gerekse de diğer şirket politika ve uygulamaları ile amaçlanan
fiyat düşüşlerine neden olan marka içi rekabetin ortadan kaldırılmasıdır. Bunun
önlenmesi ve fiyat düşüşlerinin önüne geçilebilmesi için 3M tarafından aktif
satışların ve pasif satışların kontrolüne varan birçok araç kullanılmaktadır. Bu ve
benzeri uygulamalar, ilgili pazar olarak belirlenen tıbbi sarf malzemelerinde
rekabetin gerekenden fazla sınırlanması anlamına gelmekte ve dolayısıyla
Kanun’un 4. maddesi ihlal edilmektedir.
07-22/207-66
15
Netice itibarıyla, 3M’in yetkili satıcıların bölge dışı pasif satış yapmasını, kendi 590
bölgeleri içerisinde diğer yetkili satıcılara ya da müşterilere aktif satış yapmalarını
yasakladığı, engellediği ve kontrol ettiği, ayrıca 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesini ihlal eden söz konusu faaliyetlerini, bayilerden bölge dışına
çıkmayacağına ve/veya bayilerin 3. kişilere (bağımsız tacirlere) sattıkları ürünlerin
bölge dışına çıkarılmayacağına dair taahhütname alarak ve aksi davranılması
halinde satılan ürün bedelinin beş katı cezai tazminat ve tekrarı halinde de
sözleşmenin feshedileceği tehdidiyle yaptırıma bağlamak yoluyla
gerçekleştirmektedir. Rekabeti engelleyici bu tür uygulamalar, tüketicilerin hem
serbest seçim imkânlarını sınırlamakta hem de marka içi rekabetin gereğinden
fazla engellenmesi sebebiyle tüketicilerin aynı ürünlere daha yüksek fiyat 600
ödemeleri sonucunu doğurmaktadır.
3M, marka içi rekabetin engellenmesine yönelik olarak bölge dışı pasif satışların
engellenmesini tamamlayıcı nitelikte çeşitli uygulamalarda da bulunmuştur.
Tespitler bölümünde yer verilen belgelerden anlaşıldığı üzere 3M, marka içinde
rekabet oluşumuna neden olan bağımsız tacirlerin, bölgeler arası arbitraj yaparak
fiyat düşüşlerine neden olan çeşitli teşebbüslere mal satışını engellemek
amacıyla bayilere uyarı yazıları göndermektedir. 3. kişi durumundaki teşebbüsler
tarafından gerçekleştirilen bölgeler arası arbitraj, üretici firmanın ya da ülke
distribütörünün bölgeler arası fiyat ayrımcılığı yaptığı hallerde gündeme gelen bir
olgudur. Farklı fiyat oluşumları, ölçek ekonomilerinden kaynaklanan maliyet 610
tasarruflarının müşterilere dolayısıyla tüketicilere yansıtılması halinde kabul
edilebilir ve ekonomik hayatın bir gereği olarak görülürken; bunun dışında kalan
öznel hallerde rekabeti sınırlayabilecek bir uygulamadır. Ayrıca bölgeler arası
arbitrajı yasaklayarak ve dolayısıyla bölgesel korumayı mutlak hale getirecek mal
dolaşımının sınırlanması, marka içi rekabetin ortadan kaldırılması anlamına
gelmektedir. Ayrıca seçici dağıtım sisteminin kullanıldığı dikey anlaşmalarda
sistem dışında yer alan teşebbüslere mal satışı yasaklanabilmekle birlikte 3M
dağıtım sistemi seçici dağıtıma göre düzenlenmemiş olması sebebiyle bu yönde
bir uygulama Kanun’un 4. maddesini ihlal etmektedir.
Diğer taraftan, yeniden satış fiyatı ve indirim oranlarının belirlenmesine ilişkin 620
olarak Kanun’un 4. maddesindeki hüküm açık olup, sağlayıcının yetkili satıcısının
satış fiyatlarını, kar marjlarını, indirim oranlarını ve diğer satış koşullarını
belirlemesi yasaklanmaktadır. Yapılan yerinde incelemeler sırasında 3M’den ve
yetkili satıcılardan edinilen ve tespitler başlığı altında yer verilen bilgi ve
belgelerde, sağlayıcı şirket olan 3M tarafından temin edilen bir kısım tıbbi
ürünlerde yeniden satış fiyatlarının ve koşullarının tespit edildiği anlaşılmış olup
bu durumun da marka içi rekabeti önlemesi sebebiyle Kanun’u ihlal ettiği
kanaatine varılmıştır.
K. SONUÇ: 630
30.3.2006 tarih, 06-21/276-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak düzenlenen Rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına
göre;
07-22/207-66
16
1. Tıbbi sarf malzemeleri pazarında faaliyet gösteren 3M Sanayi ve Ticaret
A.Ş.nin, ilgili pazarda marka içi rekabeti ortadan kaldırır nitelikte,
a) yeniden satış fiyatını ve indirim oranlarını belirlemek suretiyle 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine OYÇOKLUĞU ile,
b) yetkili satıcıların bölge dışı pasif satışlarını engellemek suretiyle 4054 sayılı 640
Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine OYBİRLİĞİ ile,
c) eşit durumdaki alıcılara farklı ticari şartlar uygulamak suretiyle 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal etmediğine OYÇOKLUĞU ile,
2. Adı geçen teşebbüsün 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca 2005 yılı sonunda oluşan toplam yıllık gayri safi gelirinin takdiren %0,1
(bindebiri) oranında olmak üzere 130.516,70 YTL idari para cezası verilmesine
OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
07-22/207-66
17
13.03.2007 Tarih ve 07–22/207–66 Sayılı Kurul Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
İlgili Karar’ın 1-a maddesine aşağıdaki gerekçelerle katılamıyorum:
1.Kararın alınmasına esas teşkil eden Dosya’da ilgili pazardaki rekabetin
özellikleri; pazarda faaliyet gösteren diğer teşebbüsler ve teşebbüslere ait pazar
payları gibi önemli konularda yeterli bilgi bulunmamaktadır.
2. Yeniden satış fiyatının ve indirim oranlarının belirlenmesine imkân veren dikey
anlaşma hükümleri ile bu yöndeki uygulamaların, dikey anlaşmaların yapılma
gerekçelerinin en başında bulunan markalar arası rekabeti ne ölçüde etkilediği
hususunda herhangi bir değerlendirme yapılmamıştır. Dosya’da marka içi
rekabetin kısıtlanmasının önlenmesinin markalar arası rekabeti olumlu yönde ve
hangi ölçüde etkileyeceğine dair bilgi yoktur.
3. Markalar arasındaki rekabeti artıracak bir imkân ve araç olarak, teşebbüs
tarafla ilgili, bir bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılmamış, ayrıca da, ihlal
teşkil edecek nitelikte görülen anlaşma hükümlerinin, Soruşturma süreci içinde,
3M tarafından değiştirilmesinin anlamı üzerinde yeterince durulmamıştır.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi
07-22/207-66
18
13.03.2007 günlü, 07-22/207-66 sayılı Rekabet Kurulu Kararının 1-c madde
hükmüne;
KARŞI OY GEREKÇESİ
Dosya mevcudu bilgilere göre 3M dağıtım ağı içerisinde yer alan yeniden
satıcılar ile 3M arasında bir anlaşma bulunmaktadır. Yani 6.madde kapsamındaki
tek taraflı eylemlerden farklı olarak bir anlaşma sistemi kurulmuştur. Bu anlaşma
çerçevesinde veya söz konusu anlaşmaya atfedilebilecek uygulamalar
çerçevesinde yürütülen ticari ilişkilerde yeniden satıcılardan biri olan 2K aleyhine
tercihli ticari muamele yapılması kararlaştırılmıştır. Sahasında münhasırlık yetkisi
olmayan 2K teşebbüsü hakkında 3M tarafından ileri sürülen ağır ticari koşulların
önemli bir kısım dezavantajlar içermesi sebebiyle söz konusu teşebbüs piyasayı
terk etmek zorunda kalmıştır.
Bu durum 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun’un
4.maddesinin (e) bendinde yer alan yasaklanan davranış örneğine paralellik arz
etmektedir. Şöyle ki, (e) bendinde, anlaşma, karar ve eylemlerde “münhasır
bayilik hariç olmak üzere eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit
durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması” suretiyle rekabetin
engellenmesi, bozulması ve sınırlanması yasaklanan bir durumdur. Kanun’un bu
hükmüyle “münhasır bayiliğe” atıf yapılmasından da anlaşıldığı üzere bilhassa
marka içinde rekabetin sağlanması amaçlanmaktadır.
Bir sağlayıcının bayilerden ya da yeniden satıcılardan birisi tarafından
ortaya çıkarılan marka içi rekabetin önüne geçmek için ortaya koyacağı ayrımcı
uygulamaların yasaklanması sağlanabilecektir. Bu sebeple, (e) bendinin yatay
anlaşmalara olduğu gibi dikey anlaşmalara da uygulanmasında hiçbir tereddüt
yoktur. Kaldı ki, (e) bendinde yer alan ibarelerden, bunun temin anlaşmalarına
ilişkin olarak konulmuş bir hüküm olduğu sonucu çıkmaktadır.
Temin anlaşmalarında yeniden satış fiyatları, bölge dışı pasif satışların
yasaklanması, marka içi rekabetin sağlanması açısından ne kadar önemliyse;
eşit durumdaki bayinin ya da yeniden satıcının da sağlayıcı tarafından eşit ticari
muameleye tabi tutulması istisnalar saklı kalmak şartıyla marka içi rekabet
açısından o denli önemlidir.
2K teşebbüsünün münhasır olmadığı ve 3M’in diğer yeniden satışları ile
benzer niteliklere sahip olduğu, dosya mevcudu bilgilerden anlaşılmaktadır. Bu
07-22/207-66
19
şartları sağlamasına karşın 2K, 3M’in ayrımcı davranışlarına maruz kalarak rakip
teşebbüsler karşısında rekabette elverişsiz duruma düşmüş ve piyasayı terk
etmek zorunda kalmıştır. Bu durumda, 3M San. Ve Tic. A.Ş.’nin yeniden
dağıtım anlaşmalarında Rekabet Kanunu’nun 4. maddesini bayileri ya da yeniden
satıcıları arasında ayrımcılık yaparak ihlal ettiği görüşünde olduğumdan Kararın
1 - c madde hükmüne karşıyım.
Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy