Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-3-179 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 13-08/88-49
Karar Tarihi : 31.01.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Kenan Türk
B. RAPORTÖRLER: Osman Tan ÇATALCALI, Evrim Özgül KAZAK
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - ABBOTT Laboratuarları İth. İhr. ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Efser Zeynep ERGÜN
Büyükdere Cad. No:127 Astoria A Kule, Kat:6-24 34394
Esentepe/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: ABBOTT Laboratuarları İth. İhr. ve Tic. Ltd. Şti.’nin kan sekeri
ölçüm cihazlarının dağıtımı programı kapsamındaki anlaşmalara bireysel muafiyet
tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 31.12.2012 tarih ve 10775 sayı ile giren bildirim
üzerine düzenlenen 25.01.2013 tarih ve 2012-3-179/MM sayılı Menfi Tespit/Muafiyet
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖRLERiN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; dosya konusu ABBOTT markalı kan
sekeri ölçüm cihazlarının dağıtımına ilişkin program kapsamında imzalanan anlaşmalara
menfi tespit belgesi verilebileceği kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Teşebbüs: ABBOTT Laboratuarları İth. İhr. ve Tic. Ltd. Şti. (ABBOTT)
(4) ABBOTT, üretimi yurt dışında yapılan beşeri tıbbi ilaçların, biyoloji, hastane, beslenme
diagnostik ve test ürünlerinin, zirai mücadelede kullanılan pestisit ve benzeri maddelerin,
bunlara ilişkin formülasyon ve preparatların ve aktif hammaddelerinin, zirai mücadele
aletlerinin, ambalajlama malzemelerinin, üretim araçlarının, tıbbi alet ve malzemelerinin
her türlü ithalat ve ihracı ile iştigal etmektedir.
G.2. Başvuru Konusu Program
(5) Bildirime konu program özetle ABBOTT tarafından satışı ve pazarlaması yapılan kan
şekeri ölçüm cihazlarının en az %90'ını1
doğrudan hastalara sunmaları halinde bu
programa katılmak isteyen eczanelere cazip satış koşulları ve birtakım avantajların
sunulmasını içermektedir.
(6) Program kapsamındaki ürünler ABBOTT markalı kan şekeri ölçüm cihazları ve bu
cihazlarda kullanılan ölçüm çubukları (stripleri) olan Freestyle Optimum şeker ölçüm
cihazları, Freestyle Optimum şeker ölçüm stripleri ve Freestyle Optimum Beta Keton
stripleridir. Ayrıca, kan şekeri ölçüm cihazları konusunda ABBOTT markası altında
1 Bildirim formunda yer alan bilgilere göre en az %90 olarak belirlenen oran mutlak olmayıp program kapsamında
ABBOTT tarafından farklı dönemlerde değişik oranlar uygulanabilecektir.
13-08/88-49
2/6
çıkarılacak ve isimleri henüz belli olmayan ürünlerin de bu programa dahil edilmesi
planlanmaktadır.
(7) Dosya mevcudu bilgilere göre, programın amacı Türkiye’de diğer birçok Avrupa ülkesine
göre daha ucuza satılan ABBOTT markalı kan şekeri ölçüm cihazlarının medikal firmalar
tarafından eczanelerden alınarak yurt dışına satılmasının engellenmesidir. Türkiye’de
şeker ölçüm aletleri Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ödeme listesinde yer almaktadır.
SGK'nın yaptığı geri ödeme oranının limitli olması şeker ölçüm cihazları pazar
oyuncularının fiyatlarını yükseltmelerini önlemektedir. Zira fiyatların yükselmesi durumunda
hastalar, diyabet hastalığının takibi için kullanılan kan şekeri ölçüm cihazlarının
kullanımından vazgeçebilecek veya bu cihazları sınırlı kullanmayı tercih edebilecektir. Söz
konusu nedenden ötürü, kan şekeri ölçüm cihazları Türkiye'de diğer Avrupa ülkelerine
oranla daha düşük fiyata satılmaktadır. Türkiye’deki fiyat avantajı ABBOTT marka kan
şekeri ölçüm cihazlarının medikal firmalar tarafından ecza depolarından veya
eczanelerden toplanarak Avrupa ülkelerine özellikle İngiltere’ye satılmasına neden
olmaktadır.
(8) Program kapsamında eczanelerin satış verilerinin toplanarak, satışlarının en az %90’ını
doğrudan hastalara yaptıklarını gösterebilmeleri, ABBOTT ile Cegedim İş Çözümleri
Araştırma ve Danışmanlık Tic. A.Ş. (Cegedim) arasındaki sözleşme uyarınca
gerçekleştirilecektir. Cegedim, pazar araştırması, satış gücü optimizasyonu hakkında
çalışmalar, farmakolojik ürünlerin satış istatistiklerinin tutulması, tıbbi numune işletimi,
doğrudan pazarlama çözümleri, sağlık çalışanları referans veri tabanı, stratejik yönetim
danışmanlığı alanında faaliyet gösteren bir teşebbüstür. Cegedim ile ABBOTT arasında
imzalanan sözleşme uyarınca Cegedim, programa katılmak isteyen eczaneler ile ayrıca
sözleşmeler imzalayacak ve bu sözleşmeler yoluyla eczanelerden satış bilgilerini
toplayarak yasal sınırlar içerisinde ve hiçbir hastanın kişisel verisini içermeyecek şekilde
ABBOTT'a iletecektir. Toplanan veriler eczanelerin aylık olarak stok giriş çıkış rakamları ve
eczaneden müşterilere yapılan satış adetlerini içerecektir.
(9) Program uyarınca ABBOTT, o ay tedarik edilen kan şekeri ölçüm cihazının en az %90'ını
doğrudan hastalara sattığı belirlenen eczanelere avantajlı koşullarda mal tedarikinin
sağlanması için, eczanenin alım yapmayı tercih ettiği ecza depolarına bilgi verecek ve
sevkiyat konfirmasyonu için eczane ile iletişime geçmesini isteyecektir.
(10) Program kapsamında eczanelere sağlanan avantajlar bedelsiz ürün verilmesi şeklinde
olacaktır. Buna göre, belirli adet Freestyle Optium test çubuğu alana, yine aynı model
belirli adet test çubuğu ve/veya cihaz bedelsiz verilecektir. Ya da eczanenin Freestyle
Optium cihaz alımı belirli bir sayıya ulaştığında, yine daha önceden belirlenmiş bir adet
aynı model cihaz hediye edilecektir.
(11) Program esas olarak aylık bazda gerçekleştirilecektir. Buna göre avantajlı satış koşulları
aylık olarak farklılık gösterebilecektir. Bu nedenle söz konusu satış koşulları her ayın
başında program dahilindeki eczanelere duyurulacaktır. Ayrıca, düzenli olarak program
kapsamında alım yapan eczanelere, belirli periyotların (üç ay, altı ay, bir yıl vb.) sonunda
ekstra avantajlar sağlanması gündeme gelebilecektir.
(12) Program dahilinde sunulan kampanyalar katlamalı olarak devam etmeyecek, aynı ay
içerisinde belirli bir miktarın üzerinde alım yapan eczanelere daha fazla bedelsiz ürün
verilmeyecektir.
(13) Programa katılım tamamen eczanelerin inisiyatifinde olacaktır. Programa katılmaya karar
veren eczaneler istedikleri zaman programdan çıkabilecek olup, programa katılmayan
eczaneler herhangi bir cezalandırma, ambargo veya adaletsiz satış koşuluyla
karşılaşmayacaktır. Programa dahil olmak istemeyen eczaneler için ABBOTT marka kan
sekeri ölçüm sistemlerine ulaşım engellenmeyecek, bu eczaneler ecza depolarından
13-08/88-49
3/6
standart koşullarla ABBOTT marka kan sekeri ölçüm sistemlerine ulaşmaya devam
edecektir.
(14) Program kapsamında ABBOTT ile Cegedim arasında ve Cegedim ile eczaneler arasından
imzalanan sözleşmeler herhangi bir münhasırlık hükmü içermemektedir. Diğer bir deyişle
programa katılım diğer marka kan şekeri ölçüm cihazı satıp satmama koşuluna
bağlanmamış olup eczaneler aynı zamanda başka markaların kan şekeri ölçüm cihazlarını
da satabilecektir.
G.3. İlgili Pazar
G.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(15) Başvuru konusu program, ABBOTT markalı kan şekeri ölçüm cihazının eczaneler
tarafından satışına ilişkindir. Kan şekeri ölçüm cihazları diyabet hastalığının takibinde
kullanılmaktadır. Mevcut dosya bakımından ilgili ürün pazarı ölçüm çubuklarını da içerecek
şekilde "kan şekeri ölçüm cihazları pazarı" olarak belirlenmiştir.
G.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(16) İlgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak saptanmıştır.
G.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
(17) Mevcut dosya kapsamında Cegedim ve ABBOTT arasında imzalanan sözleşmeden
ziyade, ABBOTT tarafından hayata geçirilmesi planlanan programın değerlendirilmesi
gerekmektedir.
(18) Ayrıca, ilgili piyasalardaki etkilerinin farklı olacağından hareketle, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) açısından mevcut dosya kapsamında
başvuru konusu programın değerlendirilmesi, programın iki ayağı olan ve özetle yurt
dışına satışların engellenmesi ile eczanelere sağlanacak avantajlar şeklinde ifade edilecek
iki ayrı başlık altında yapılmıştır.
G.4.1. Program Kapsamında Yurt Dışına Satışların Engellenmesinin
Değerlendirilmesi
(19) Bildirim formunda yer alan ifadelere göre, program ile Türkiye pazarına dağıtımı yapılan
ABBOTT marka kan şekeri ölçüm cihazlarının Türk hastalarına ulaşmadan medikal
firmalarca ecza depolarından veya eczanelerden toplanarak yurt dışına çıkarılmasının
önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.
(20) Dosya mevcudu bilgilere göre, kan şekeri ölçüm cihazları bakımından başta İngiltere
olmak üzere diğer ülkeler ve Türkiye arasında önemli fiyat farklılıkları bulunmakta,
ABBOTT’un söz konusu ürünlerinin yurt dışında daha yüksek fiyatlardan alıcı bulabilmesi
nedeniyle Türkiye’de satışa sunulan ürünler bazı medikal firmalar tarafından satın alınarak
yurt dışına satılmaktadır. Bunun bir sonucu olarak da ABBOTT son yıllarda kampanya
yapmaktan ve Türkiye pazarına yeni ürünler sokmaktan imtina eder duruma gelmiştir. Bu
duruma örnek olarak bildirim formunda dünya pazarlarında bulunan ve ABBOTT
markasına ait FreeStyle Lite ve FreeStyle InsuLinx isimli ürünlerin Türkiye pazarına
sunulamaması gösterilmiştir.
(21) Dosya konusu program ABBOTT ürünlerinin, bu ürünleri Türkiye dışına satabilecek taraflar
yerine hastalara satılmasına ilişkin olup, Türkiye’de ilgili ürün pazarında herhangi bir
etkisinin olmayacağı kanaati oluşmuştur. Nitekim bu tür bir sınırlamanın olmaması
durumunda ABBOTT ürünlerinin Türkiye dışına satılması, bu ürünlerin daha yüksek
fiyattan satıldığı yabancı ülkelerdeki rekabet ve tüketici faydası bakımından olumlu bir etki
yaratacakken, ülkemizde ABBOTT marka cihazların yurt içindeki bulunurluğunun azalması
bakımından olumsuz bir etki yaratacaktır.
13-08/88-49
4/6
(22) Bu bilgiler ışığında ABBOTT markalı kan şekeri ölçüm cihazlarının yurt dışına satışının
engellenmesi uygulamasına menfi tespit verilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.
G.4.2. Program Kapsamında Eczanelere Sağlanan Avantajların Değerlendirilmesi
(23) İndirim sistemleri, üretim veya dağıtım zincirinin herhangi bir aşamasındaki ticarette ya
sağlayıcının tek taraflı davranışı ya da sağlayıcı ile alıcı arasındaki bir irade uyuşmasının
sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. İndirim sistemleri, verilen indirimin belirli koşullara
bağlanması dolayısıyla indirim veren sağlayıcının müşterilerinin bir kısmının indirimden
yararlanırken diğer kısmının yararlanamama olasılığının bulunması nedeniyle sıradan fiyat
indirimlerinden ayrılmaktadır. Söz konusu koşullar ile genellikle sağlayıcının koyduğu bir
yükümlülüğün alıcı tarafından yerine getirilmesi ifade edilmekte ve alıcıların belirli bir
şekilde davranması amaçlanmaktadır.
(24) İndirim sistemleri ticari yaşamda çok farklı şekillerde ortaya çıkmaktadır. Dosya konusu
sistem, eczanelerin alımlarının belli miktarlara ulaşması karşısında bedelsiz ürün verilmesi
ve düzenli olarak program kapsamında alım yapan eczanelere ekstra bazı avantajların
sağlanmasını içermektedir. Bu avantajlar bildirim formunda,
- Belirli adet Freestyle Optimum test çubuğu alana yine aynı model belirli adet test
çubuğu ve/veya cihazın bedelsiz verilmesi,
- İlgili eczanenin Freestyle Optimum cihaz alımının belirli sayıya ulaşması halinde,
daha önceden belirlenmiş bir adet aynı model cihazın hediye edilmesi ve
- Düzenli olarak program kapsamında alım yapan eczanelere, belirli periyotların
sonunda ekstra avantajların sağlanması
şeklinde sıralanmıştır.
(25) Başvuru konusu sistemde eczaneler, birtakım indirimler yerine ilave ürünler
kazanmaktadır. Dolayısıyla 4054 sayılı Kanun bakımından inceleme konusu sisteminin
diğer indirim sistemlerinden herhangi bir farkı bulunmamaktadır.
(26) Bu itibarla yukarıda yer verildiği üzere rekabet hukuku uygulamaları bakımından uyumlu
kabul edilen yurt dışına satışların engellenmesi koşulunun gerçekleştirilmesi karşısında
eczanelere birtakım avantajlar sunulacak ise, bu avantajların 4054 sayılı Kanun
kapsamında ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.
(27) İndirim sistemleri genellikle tek taraflı bir teşebbüs davranışı olarak hakim durumun kötüye
kullanılması başlığı altında değerlendirilmektedir. Bu itibarla, herhangi bir indirim sisteminin
4054 sayılı Kanun’a aykırı kabul edilmesi başta hakim durum analizi olmak üzere, ilgili
sistemin münhasırlık, artan oranlılık, geriye dönüklük vb. kriterler bakımından
değerlendirilerek sadakat arttırıcı ve dışlayıcı etkiye sahip olup olmadığının tespitini
gerektirmektedir.
(28) Bu çerçevede öncelikle ABBOTT’un ilgili piyasadaki konumuna yer verilmesi
gerekmektedir. Dosya içeriğinde yer alan IMS verilerine göre ABBOTT’un ilgili ürün
pazarındaki kutu adedi ve satış değeri bakımından pazar payları aşağıdaki gibidir.
Tablo 1: ABBOTT’un İlgili Ürün Pazarındaki Pazar Payı
ABBOTT Marka şeker Ölçüm Cihazları 2009 2010 2011 2012 (Ocak-Ekim)
Kutu (%) (…..) (…..) (…..) (…..)
Satış Değeri (%) (…..) (…..) (…..) (…..)
(29) IMS verilerinin incelenmesinden, ABBOTT dışında 2009-2012 yılları arasında piyasada
aktif ortalama 20 firmanın bulunduğu, bu firmalardan ise sadece altısının pazarda kayda
değer bir varlık gösterdikleri anlaşılmaktadır. Söz konusu oyuncuların satış değeri
bakımından pazar paylarının ABBOTT dahil edilmediği durum ile dahil edildiği durumdaki
değerlerine aşağıda yer verilmiştir.
13-08/88-49
5/6
Tablo 2: Rakip Teşebbüslerin İlgili Ürün Pazarındaki Pazar Payı
Teşebbüs 2009(%) 2010(%) 2011(%) 2012 (Ocak-Ekim) (%)
Roche (…..) (…..) (…..) (…..)
Bayer (…..) (…..) (…..) (…..)
MT Sağlık (…..) (…..) (…..) (…..)
Irmak Medikal (…..) (…..) (…..) (…..)
2B Diagnostik (…..) (…..) (…..) (…..)
Lifescan (…..) (…..) (…..) (…..)
Abbot Hariç Toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
Abbott (…..) (…..) (…..) (…..)
Abbott Dahil toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
(30) İlgili ürün pazarında Roche Diagnostik, önemli bir varlık göstermekte olup, 2009-2011
yılları arasında ortalama %(…..) pazar payı ile lider konumdadır. 2012 yılında ise Roche
Diagnostik de dahil olmak üzere ilgili pazardaki hiçbir teşebbüsün pazar payı %(…..)’i
geçmemektedir.
(31) Dosya mevcudu bilgilere göre, Türkiye’de kan şekeri ölçüm cihazları pazarında SGK
tarafından geri ödemesi yapılan cihazlar listesinde bulunan toplam 62 marka faaliyet
göstermektedir. Kan şekeri ölçüm cihazlarının tabi olduğu herhangi bir ruhsatlandırma
süreci bulunmamakta, söz konusu cihazların Türkiye’de satışa sunulabilmesi için CE
belgesine sahip olması yeterli kabul edilmektedir.
(32) Dosya konusu cihazların SGK tarafından geri ödemesi yapılan ürünler arasına alınması
için birtakım performans testlerine girmesi gerekmektedir. Bu testlerin maliyetlerinin de
yüksek olmadığı dikkate alındığında, kan şekeri ölçüm cihazları pazarında yasal veya fiili
yüksek bir giriş engeli bulunmamaktadır.
(33) Dolayısıyla, gerek pazarın yapısı gerekse ABBOTT’un pazar payı dikkate alındığında,
ABBOTT’un ilgili ürün pazarında hâkim durumda olmadığı anlaşılmaktadır.
(34) Başvuru konusu programın koşulları değerlendirildiğinde de, bu koşulların sadakat arttırıcı
ve dışlayıcı etkiye sahip olduğunun söylenmesi mümkün değildir. ABBOTT tarafından
uygulamaya konulması planlanan programa katılım tamamen eczanelerin inisiyatifinde
olup, programa katılmayan veya programdan sonradan ayrılan eczanelere standart
koşullarda ABBOTT marka kan sekeri ölçüm cihazı satışları devam edecektir.
(35) Diğer yandan program dâhilinde sunulan kampanyalar katlamalı olarak devam etmeyecek,
aynı ay içerisinde belirli bir miktarın üzerinde alım yapan eczanelere daha fazla bedelsiz
ürün verilmeyecektir.
(36) Ayrıca, program kapsamındaki sözleşmeler herhangi bir münhasırlık hükmü
içermeyecektir. Programa katılan eczanelerin diğer marka kan şekeri ölçüm cihazları
alımlarına ilişkin herhangi bir kısıtlama getirilmemektedir.
(37) Tüm bu bilgiler ışığında, ABBOTT’un ilgili ürün pazarında hakim durumda bulunmadığı,
eczaneler için getirilen avantajların sadakat arttırıcı ve dışlayıcı etkiye sahip olmadığı ve
dolayısıyla dosya konusu program kapsamında ABBOTT tarafından eczanelere sunulacak
avantajların 4054 sayılı Kanun’a aykırılık taşımadığı sonucuna ulaşılmıştır.
13-08/88-49
6/6
H. SONUÇ
(38) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; ABBOTT Laboratuarları İth. İhr.
ve Tic. Ltd. Şti. tarafından hazırlanan ABBOTT markalı kan şekeri ölçüm cihazlarının
dağıtımına ilişkin program kapsamında imzalanan anlaşmalara 4054 sayılı Kanun’un 8.
maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
.
Full & Egal Universal Law Academy