1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/1/A.İ.Ç. -00/4 (Devralma)
Karar Sayısı : 00-45/475-260
Karar Tarihi : 16.11.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Burak BÜYÜKKUŞOĞLU
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - Unilever N.V. temsilcisi Gülperi YÖRÜKER
Güllü Sok. No:1 3. Levent 80630 İSTANBUL
- Bestfoods adına Tolga Karataş
Lamartine Cad.No:10 Taksim 80090 İSTANBUL
D- TARAFLAR: - Unilever N.V.
Weena 455 Postbus 760 3000 DK Rotterdam Hollanda
- Bestfoods
700 Sylvan Avenue International Plaza Englewood Cliffs
NJ 07632 -9976 ABD
E- DOSYA KONUSU: ABD şirketi olan Bestfoods hisselerinin İngiliz-Hollanda
şirketi olan Unilever N.V.(Unilever) tarafından devralınması işlemine izin
verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.9.2000 tarih, 3873 sayı ve 26.10.2000
tarih, 4449 sayı ile giren bildirim üzerine; 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 08.11.2000 tarih, D3/1/A.İ.Ç.-00/4 sayılı Birleşme
Ön İnceleme Raporu 13.11.2000 tarih, REK.0.07.00.00/113 sayılı Başkanlık
önergesi ile 00-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Bestfoods'un Unilever tarafından devralınmasını
içeren işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde yasaklandığı üzere ilgili
pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağı ve
dolayısıyla söz konusu devralma işlemine izin verilmesinde sakınca bulunmadığı
düşünülmektedir.
2 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1. 1. Unilever
Bestfoods şirketi hisselerini dünya çapında devralacak olacak olan Unilever,
Avrupa, Kuzey Amerika, Afrika ve Orta Doğu, Asya ve Pasifik ve Latin Amerika'da
150 ülkede faaliyet göstermektedir.
Firmanın ürettiği ürünleri, "Ev ve Profesyonel Temizlik Ürünleri", "Kişisel
Bakım Ürünleri" ve "Gıda Ürünleri" olarak üç gruba ayırmak mümkündür. Firmanın
faaliyet gösterdiği alanlar;
- ev ve profesyonel temizlik ürünlerinde gerek evlerde gerekse profesyonel
uygulamalarda kullanılan kumaş ve yüzey temizleme ürünleri ile hijyen ürünleri,
- kişisel bakım ürünlerinde; deodorant, parfüm, sabun, diş macunu, cilt ve saç bakımı
ürünleri,
- gıda ürünlerinde; yağlar ve sütten mamul gıda ürünleri, pastacılık ürünleri,
dondurma ve meşrubat, çorbalar, soslar, yemek yağları ve diğer yemek katkı
malzemeleri ile dondurulmuş ürünlerdir.
Unilever'in Türkiye'de üretimini ve satışını yaptığı ürünler ve kategori bazında
gıda markaları aşağıda sunulmuştur.
KATEGORİ MARKALAR
Margarin Sana, Rama, Becel, Aymar
Zeytinyağı Komili
Mısırözü Yağı Komili Sırma
Ayçiçek Yağı Yudum
Soslar Calve (Ketçap, Mayonez, Hardal)
Hazır Çorba Calve
Hazır Tatlı Karışımları Calve (Puding, Krem Şanti)
Dondurma Algida, Carte D’or
Çay Lipton, Lipton Ice Tea
Unilever; devralmadan doğrudan etkilenen pazarlardan gıda maddeleri
üretimi ve bu maddelerin pazarlama ve satışında sırasıyla bağlı şirketleri olan
Unilever San. ve Tic. Türk A.Ş., Unilever Tüketim Ürünleri Satış ve Pazarlama ve
Tic. A.Ş. aracılığı ile faaliyet göstermektedir.
3 REKABET KURUMU
Unilever Sanayi ve Ticaret Türk A.Ş. (Gıda Maddeleri Üretimi)'nin ortaklık
yapısı:
Hissedarlar
Hisse Bedeli (TL) Hisse Oranı (%)
Lipoma BV 9,802,506,000,000 34.00
Marga BV 9,802,506,000,000 34.00
Mavibel BV 8,360,948,000,000 29.00
Unilever Holding A.Ş. 864,927,000,000 3.00
Unilever Tüketim Ürünleri Satış
Paz. ve Tic. A.Ş. 13,000,000 0.00
TOPLAM 28,830,900,000,000 100.00
Unilever Tüketim Ürünleri Satış, Pazarlama ve Ticaret A.Ş.'nin faaliyet alanı
gıda ve gıda dışı dayanıksız tüketim mallarının yurt içi ve yurt dışı toptan pazarlama
ve satışı olup ortaklık yapısı aşağıda sunulmuştur:
Hissedarlar Hisse Bedeli (TL) Hisse Oranı (%)
Mavibel BV 92,999,000,000 46.50
Lipoma BV 51,000,000,000 25.50
Unilever NV 50,000,000,000 25.00
Unilever Holding A.Ş. 6,000,000,000 3.00
Marga BV 1,000,000 0.00
TOPLAM 200,000,000,000 100.00
Unilever'in Türkiye'deki 1999 yılı toplam cirosunun ise 566.526.014.227.641
TL olduğu dosya mevcudu bilgi ve belgeden tespit edilmiştir.
Unilever şirketler grubunun satış ve pazarlama faaliyetleri Unilever Tüketim
Ürünleri Satış Pazarlama ve Tic. A.Ş. (Unipa) tarafından yürütülmektedir. Bu şirket
bünyesinde, iki ayrı pazar grubuna yönelik satış ve pazarlama faaliyeti
gerçekleştirilmektedir. Birinci grup, tüketicilerdir. Bu pazar grubuna tek elden
dağıtıcılar kanalından toptancı, yarı toptancı, perakendeci ve zincir marketler
aracılığıyla satış yapılmaktadır. İkinci grup ise, ürünleri yeniden işleyerek değişik
başka ürünler imal eden veya işletmelerinde kullanmak amacı ile satın alan
profesyonellerdir.
H.1.2. Bestfoods
Hisselerini Unilever'e devredecek olan Bestfoods, Kuzey Amerika, Karaipler,
Latin Amerika, Avrupa, Afrika, Orta Doğu ve Asya'da 56 ülkede faaliyet
göstermektedir. Temel faaliyeti tüketim ürünlerinin dünya çapında üretimi ve satışı
olup üretiminde yoğunlaştığı ürünler; tuzlular, mayonezler ve diğer soslardır. Ayrıca
yemek hizmetleri sektöründe de faaliyette bulunmaktadır. Yemek hizmetleri sektörü,
ev dışı yemek hizmetleri (oteller, restoranlar, hazır yemek ve pizza dükkanları ve
4 REKABET KURUMU
sandviç dükkanları) ile kurumsal yemek hizmetleri (fabrika ve ofis kantinleri, hastane,
okul, ordu, hazır yemek fabrikaları v.b.) sektörlerini kapsamaktadır.
Bestfoods’un Türkiye'de kurulu üç şirketi bulunmaktadır. Bestfoods, Besan
Besin Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye doğrudan, Çapamarka Gıda Sanayi A.Ş. ve Bozkurt
Helva ve Reçel Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye Besan vasıtasıyla dolaylı olarak sahiptir.
Bestfoods Türkiye'nin 1999 yılı toplam cirosu, 14,934,796,000,000 TL'dir.
Besan Besin Sanayi ve Ticaret A.Ş'nin ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Hissedarlar Hisse Bedeli (TL) Hisse Oranı (%)
Bestfoods 4,199,664,000,000 99.992
Bestfoods Corporation 84,000,000 0.002
Maize Processing, Inc. 84,000,000 0.002
Highland Operating Corporation 84,000,000 0.002
Argo Commodities, Inc. 84,000,000 0.002
TOPLAM 4,200,000,000,000 100.00
Çapamarka Gıda Sanayi A.Ş.'nin ortaklık yapısı ise şu şekildedir:
Hissedarlar Hisse Bedeli (TL) Hisse Oranı (%)
Besan 4,999,980,000 99.9996
Esin Güler 5,000 0.0002
Hikmet Dursunoğlu 5,000 0.0002
Mehmet Erten 5,000 0.0002
Şükrü Köse 5,000 0.0002
TOPLAM 5,000,000,000 100.00
Bozkurt Helva ve Reçel Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin ortaklık yapısı aşağıdaki
gibidir:
Hissedarlar Hisse Bedeli (TL) Hisse Oranı (%)
Besan 53,797,000,000 89.661
Bestfoods 6,202,940,000 10.338
Mohammed Wahby 15,000 0.000
Hassine Hedri 15,000 0.000
Esin Güler 15,000 0.000
Hikmet Dursunoğlu 15,000 0.000
TOPLAM 60,000,000,000 100.000
5 REKABET KURUMU
Bestfoods Türkiye tarafından üretimi yapılan ve satılan ürünler aşağıda tablo
halinde sunulmuştur:
Bestfoods’un Türkiye’deki Markaları
ÜRÜN MARKA ÜRÜN MARKA
Çorba Knorr, Çapamarka Bulgur Çapamarka
Puding Alsa, Çapamarka Toz içecek Alsa
Krem Şanti Alsa Aromat Knorr
Bulyon Knorr, Çapamarka Mus Alsa
Pirinç Unu Knorr, Çapamarka Püre Pfanni
Reçel Bozkurt Baharat Knorr
Helva Bozkurt Salata sosu Knorr, Hellman's Dressing
Nişasta Çapamarka Tarhana Knorr
Yulaf Çapamarka Mixler Knorr
H.2. İlgili Pazar
İlgili Ürün Pazarı: Tarafların genel olarak gıda sektöründeki faaliyetleri ele
alındığında, Unilever'in, margarin, zeytinyağı, mısırözü yağı, ayçiçek yağı, soslar, toz
çorba, hazır tatlı karışımları (puding, krem şanti), dondurma ve çay, Bestfoods'un ise
toz çorba, bulyon, reçel, bal, puding, nişasta, pirinç unu, mus ve krem şanti üretimi
ve satışını yaptığı, toz çorba, puding ve krem şanti ürünlerinde her iki tarafın da
faaliyet gösterdiği anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla devralma, sayılan tüketici gıda ürünlerini ve yemek hizmet
pazarlarını etkileyecektir.Bu nedenle dosya konusu devralma işleminin
değerlendirilmesinde her ürün ayrı ayrı ilgili ürün pazarı olarak kabul edilmiştir.
Coğrafi Pazar: Unilever ve Bestfoods ürünlerinin tüm Türkiye’de satıldığı ve söz
konusu devralma işleminin Türkiye pazarının tümünü etkileyeceği düşünüldüğünden
ilgili coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tesbitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Devralma İşlemi
Devralma işlemi, Unilever'in 6 Haziran 2000 tarihli Birleşme Sözleşmesi ve
Planı'nın şartlarına göre Bestfoods'a ait ihraç edilmiş bulunan adi hisse senetlerini
satın almasıyla gerçekleşecektir. Unilever, ayrıca 30 Haziran 2000 tarihinde
açıklanan Bestfoods'un 3.1 milyar USD tutarındaki net borcunu da üstlenecektir.
Unilever'in tamamen sahip olduğu bir yan şirket olan Titan Acquisition Company,
Bestfoods ile birleşecek ve Bestfoods, Unilever 'in dolaylı yoldan tamamına sahip
olduğu bir Unilever yavru şirketi haline gelecektir.
Devralma işleminden sonra Bestfoods'un Türkiye'deki yan şirketleri olan
Besan Besin San. ve Tic. A.Ş., Çapamarka Gıda San. A.Ş. ve Bozkurt Helva ve
Reçel San. ve Tic. A.Ş.'nin yönetimi söz konusu şirketlerin, hissedarlarının
yurtdışında Unilever tarafından devralınması neticesi Unilever'e geçecektir. Ancak
6 REKABET KURUMU
adı geçen şirketler kısa vadede Türk Ticaret Kanunu'nun 451. maddesi kapsamında
bir birleşmeye tabi tutulmayacaklar ve tüzel kişiliklerini ayrı ayrı muhafaza
edeceklerdir.
Yukarıda yer verilen şekilde gerçekleşecek olan işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ'in
birleşme ve devralma hallerinin sayıldığı 2. maddesi (b) bendinin "Herhangi bir
teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının
tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren
araçları, devralması veya kotrol etmesi” hükmü çerçevesinde değerlendirildiğinde,
söz konusu işlemin 4054 sayılı Kanun kapsamında bir devralma olduğu
anlaşılmaktadır.
Bestfoods Türkiye'de toz çorba, bulyon, pirinç unu, krem şanti, puding, mus
ve reçel pazarlarında faaliyet göstermektedir. Unilever ise gıda alanında Türkiye'de
ketçap, mayonez, ayçiçek yağı, mısırözü yağı, zeytin yağı, margarin, dondurma,
krem şanti, puding, çay ve toz çorba üretip satmaktadır. Dolayısıyla tarafların
Türkiye'de puding, krem şanti ve toz çorba pazarlarında çakışan satışları mevcuttur.
Tarafların tüketici pazarındaki paylarına ilişkin tablolar aşağıdadır.
Bestfoods Türkiye’nin İlgili Ürün Pazarları ve Payları (%)
ÜRÜN 1999
Çorba (Knorr, Çapamarka) 60.7
Bulyon (Knorr, Çapamarka) 51
Pirinç Unu (Knorr, Çapamarka) 36
Mus (Alsa) 18
Reçel (Bozkurt) 9
Unilever Türkiye’nin İlgili Ürün Pazarları ve Payları (%)
ÜRÜN 1999
Ketçap (Calve) 31.5
Mayonez (Calve) 39
Ayçiçek Yağı (Yudum) 17.6
Mısırözü Yağı (Komili Sırma) 37.9
Zeytin Yağı (Komili) 38.8
Margarin (Sana, Rama, Becel, Aymar) 44
End. Dondurma (Algida, Carte D'or) 69.2
Puding (Calve) 11
Çay (Lipton) 9.6
Çorba (Calve) 3.2
7 REKABET KURUMU
Unilever Türkiye ve Bestfoods Türkiye’nin devralma sonrası müşterek
pazarlardaki 1999 verilerine göre muhtemel pazar payları:
PAZARLAR
MARKA PAZAR PAYI (%)
Çorba Tüketici Calve, Knorr, Çapamarka (3.2+54+6) 63.2
Çorba Yemek Hizmetleri Calve, Knorr (5+6) 11.0
Puding Tüketici Calve, Alsa, Çapamarka (3+6+1) 10.0
Puding Yemek Hizmetleri Calve, Alsa (4+10) 14.0
Krem Şanti Tüketici Calve, Alsa (1.8+1) 2.8
Krem Şanti Yemek Hizmetleri Calve, Alsa (5+2) 7.0
Görüldüğü üzere devralma sonrası taraflardan yalnız birisinin faaliyette
bulunduğu pazarlarda tarafların toplam pazar payı değişmemekte, buna karşılık
tarafların her ikisinin de faaliyette bulunduğu pazarlardan sadece toz çorba tüketici
pazarında %25 eşiğini aşan yoğunlaşma doğmaktadır. Yoğunlaşmaya neden olan
puding ve krem şanti pazarlarında tarafların toplam pazar payı hem % 25 eşiğinin
altında kalmakta, hem de söz konusu bu pazarlarda yerleşik güçlü markalar, Piyale
ve Pınar bulunmaktadır.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde yer alan
“Ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar
paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam
cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin
almaları zorunludur ” hükmü ile getirilen pazar payı ve ciro eşikleri açısından
değerlendirildiğinde bildirim konusu devralma işleminin, tarafların sahip oldukları
pazar payı yönüyle 1997/1 sayılı Tebliğ’de belirtilen %25 pazar payı eşiğini aştığı,
dolayısıyla bildirim konusu devir işleminin, anılan Tebliğ kapsamında Rekabet
Kurulu’nun iznine tabi bir işlem olduğu kanaatine varılmıştır.
4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca bildirim konusu işleme izin
verilebilmesi için Unilever ve Bestfoods'un çakışan pazarları olan puding, krem şanti
ve toz çorba pazarlarında devralma sonrası rekabetin önemli ölçüde kısıtlanmaması
gerekmektedir. Tarafların bu ürünlere ilişkin yemek hizmet sektörü pazarlarındaki
paylarının düşük olduğunun söylenmesi mümkündür. Zira bu pazardaki müşteriler
profesyonel yemek üreten kişi ve kurumlar olup, çoğu kez bu ürünleri kendi
olanaklarını kullanarak çeşitli karışımlarla elde edebildiklerinden, markalı ürünlerin
payları oldukça düşük kalabilmektedir. Bu ürünlerin tüketici pazarındaki paylarına
ilişkin değerlendirmeleri ise aşağıdadır.
Krem şanti pazarında 4 firma yoğunlaşma oranı (CR4) %92.1 olup, ilk iki firma
pazarın % 74.7'sine sahiptir. Bu pazarda tarafların payları oldukça düşük olup,
Unilever'in pazar payı % 1.8, Bestfoods'un pazar payı ise % 1'dir. Puding pazarında
ise CR4 % 89.5'dir. Benzer bir şekilde ilk iki firmanın pazar payı %73.5'dir. Bu
pazarda Bestfoods % 7'lik pazar payı ile 4. sırda yer alırken, Unilever % 3'lük pazar
payı ile 6. sırada yer almaktadır. Devralma sonrası Unilever'in pazar payı yaklaşık %
8 REKABET KURUMU
10 civarında olacak ve 3. sırada yer alacaktır. Sıkı birer oligopolistik yapıya sahip
krem şanti ve puding pazarlarında, devralma sonrası mevcut yapı değişmemekte,
CR4 krem şanti pazarında aynı kalırken, puding pazarına % 3 artarak %92.5
değerine ulaşmaktadır. Söz konusu pazarlarda devralma sonucu rekabetin az da
olsa artabileceğinin söylenmesi mümkündür. ilk iki firmanın % 70'ten fazla pazar
payına sahip olduğu ilgili pazarlarda, devralma sonrasında rekabetin
kısıtlanmayacağı anlaşılmaktadır.
Toz çorba tüketici pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarına
ise aşağıda yer verilmiştir:
Devralma Öncesi Devralma Sonrası
Firma Pazar Payı(%) Firma Pazar Payı(%)
Unilever 3.4 Unilever 63.2
Bestfoods 60 Nestle 18.5
Nestle 18.5 Piyale 9.2
Piyale 9.2 Tamek 3.4
Tamek 3.4 Diğerleri 5.5
Diğerleri 5.5
Yukarıda yer verilen tablodan anlaşılacağı gibi bu pazarda var olan liderlik
konumu az da olsa güçlenmektedir. Devralma öncesinde CR4 %91.1 olurken,
devralma sonrası bu oran % 94.5 olmaktadır. % 60 pazar payı ile lider olan
Bestfoods'un Unilever tarafından devralınması sonucu, Unilever'in pazar payı % 63.2
civarında olacaktır. Görüldüğü üzere pazarın yaklaşık % 90'u dört firma tarafından
paylaşılmakta ve bu durum devralma sonrasında da değişmemektedir.
Diğer yandan devralmaya taraf olan firmaların rakipleri arasında gerek
Türkiye'de gerekse dünyada bilinen, güçlü marka imajına sahip firmalar vardır ve
bunların bir kısmı diğer bazı ürünlerde lider konumundadır.
Pazara giriş engelleri açısından bakıldığında pazarın %96'sının beş firma
tarafından paylaşılması bir pazara giriş engeli olarak görülse de toz çorba pazarına
son beş yılda yerel ve uluslararası altı yeni firmanın girmesi potansiyel rekabetin
varlığına işaret etmektedir. Pazara ilk giren ve yıllar içinde marka imajı yaratan
firmaların pazar paylarının yüksek olması beklenen bir olgudur. Ayrıca devralınan
Bestfoods şirketi, Türkiye'deki faaliyetlerinden son dört yılda zarar ettiği tesbit
edilmiştir. Etkin bir şekilde yönetilmeyen bir şirketin devralınması, ilgili pazarlarda
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına neden olmamak koşulu ile, ekonomide
kaynakların etkin kullanımı açısından gerekli ve yararlı olacağı sonucuna
ulaşılmıştır.
Devralma işleminin, ölçek ekonomilerine yaklaşmaya neden olabileceği,
araştırma-geliştirme faaliyetlerine daha büyük fonlar ayrılmasına imkan vereceği,
üretim, dağıtım, personel gibi konularda iyileşme sağlayabileceği ve ilgili ürün
pazarlarında rekabeti önemli ölçüde kısıtlamayacağından dolayı, 4054 sayılı
Kanun'un 7. maddesini ihlal etmeyeceği kanaatine varılmıştır.
9 REKABET KURUMU
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ve tespitler doğrultusunda;
- Unilever'in, Bestfoods'a ait ihraç edilmiş bulunan adi hisse senetlerini satın
almasıyla gerçekleşecek devir işleminin, tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam
pazar payları yönüyle, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan,
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik, 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in 4. maddesi kapsamında izne
tabi bir devralma olduğuna,
- ancak bu devir işlemi sonucunda aynı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen bir hakim
durumun yaratılması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi, böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının sözkonusu olmadığına, bu nedenle de
bildirim konusu devir işlemine izin verilmesine
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy