Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-1-43 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-44/630-163
Karar Tarihi : 8.7.2005
10
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Mehmet Selim ÜNAL
C. BİLDİRİMDE 20
BULUNAN : - ABS Alçı ve Blok Sanayi A.Ş.
D. TARAFLAR : - ABS Alçı ve Blok Sanayi A.Ş.
Libadiye Cad. Soyak Göztepe Sitesi
15. Blok D:281-284 34700 K.Çamlıca/ İstanbul
- SİMAŞ Siirt Maden San. ve Tic. A.Ş.
Kurtalan Yolu 5. km/ Siirt
E. DOSYA KONUSU: ABS Alçı ve Blok Sanayi A.Ş.’nin, SİMAŞ Siirt 30
Maden San. ve Tic. A.Ş.’ye ait arsa ve bu arsa üzerindeki alçı üretim
tesisini satın alması işlemine ilişkin izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.6.2005 tarih ve 3917 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4, 5 ve
7. maddeleri ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 30.6.2005 tarih ve 2005-1-43/Öİ-05-İAY
sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 5.7.2005 tarih ve REK.0.05.00.00-
120/143 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-44 sayılı Kurul toplantısında 40
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; ABS Alçı ve Blok Sanayi
A.Ş.’nin, SİMAŞ Siirt Maden San. ve Tic. A.Ş.’ye ait arsa ve bu arsa
üzerindeki alçı üretim tesisini satın alması işlemine ilişkin edinilen bilgi ve
belgeler ışığında;
05-44/630-163
2
- bildirilen işlemin SİMAŞ A.Ş.’nin devre konu malvarlıkları üzerinde kontrol
değişikliğine yol açması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi kapsamında bir devralma olduğu,
50
- tarafların toz alçı pazarındaki toplam ciro ve pazar paylarının 1997/1 sayılı
Tebliğ’de yer verilen eşikleri geçmesi nedeniyle işlemin Rekabet Kurulu’nun
iznine tabi olduğu,
-bununla birlikte, gerek toz alçı ve gerekse alçı taşı pazarı bakımından,
devralan konumundaki ABS’nin pazar payında ihmal edilebilir düzeyde bir
artışa yol açması nedeniyle; söz konusu devralmanın 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu
güçlendiren ve bunun sonucunda ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde
azaltılması sonucunu doğuran nitelikte olmadığı, bu nedenle işleme izin 60
verilmesinde sakınca bulunmadığı,
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. ABS Alçı ve Blok Sanayi A.Ş. (ABS)
70
Bildirimde bulunan ve devralan teşebbüs konumunda bulunan ABS, 1980
yılında alçı esaslı yapı malzemeleri üretmek amacıyla kurulmuş olup,
Bozüyük'de kurulu ilk fabrikası 1982 yılında üretim faaliyetine başlamıştır.
Şirketin Marmara, İç Anadolu, Akdeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinde toplam
4 toz alçı fabrikası bulunmaktadır.
H.1.2. SİMAŞ Siirt Maden San. ve Tic. A.Ş. (Simaş)
Devreden teşebbüs olan Simaş, 1978 yılında Siirt Toz Kireç Sanayi A.Ş.
unvanı ile İl Özel İdaresi tarafından kurulmuş, 1988’de SİMAŞ Siirt Maden 80
San. ve Tic. A.Ş. unvanını almıştır. Şirket 2.5.1997 tarihinde ihale yoluyla
özelleştirilmiş, mevcut ortaklardan Abdulkadir Demirhan tarafından satın
alınmış ve bilahare belirli oranlardaki hisseleri diğer ortaklara satılmıştır.
Satışa konu olan arazi ve alçı üretim tesisinin halihazırda sahibi konumunda
olan Simaş’ın, alçı üretimi yanında, kireç üretimi ve satışı ile inşaat sektörüne
yönelik faaliyetleri bulunmaktadır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı 90
Devreden taraf konumundaki Simaş’ın satışa konu olan tesiste yürüttüğü
faaliyet esas itibarıyla alçı üretimidir.
Daha önce alçı sektörüne ilişkin olarak alınan 27.9.2002 tarih ve 02-57/748-
304 sayılı kararda, alçı sektöründe kullanılan başlıca ürünler sıralanmış; toz
05-44/630-163
3
alçı ve türev ürünlerinin “toz alçı pazarı” şeklinde tek bir pazar olarak ele
alınmasının yerinde olacağı belirtilmiştir. Anılan kararda ortaya konulan
yaklaşım bu işlem bakımından da geçerli olup, toz alçı ve türev ürünler tek bir
ürün pazarını teşkil etmektedir. 100
Toz alçı türevi olan ürünler çeşitlilik arzetmekle ve kullanım amaçları
yönünden toz alçıdan bazı farklılıklar içermekle birlikte, üretim sürecine
bakıldığında bu ürünlerin, fabrikalarda üretilen toz alçının, çeşitli kimyasalların
katılması yoluyla yeni ürünlere dönüştürülmesinden ibaret oldukları görülmüş;
bu nedenle alçı pazarına ilişkin pazar payı hesaplamalarında, toz alçı
üretiminin esas alınmasının yerinde olduğu tespit edilmiştir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeler çerçevesinde, Simaş’ın devre konu fabrikada
yalnızca toz alçı üretimi ile iştigal ettiği, türev ürünlerin üretimini 110
gerçekleştirmediği de dikkate alındığında, ilgili ürün pazarı “toz alçı üretimi”
olarak belirlenmiştir.
Yukarıda anılan kararda “alçı taşı pazarı” da ayrı bir pazar olarak
değerlendirilmiş olup, bu çerçevede mezkur işlem bakımından, 600.000 tonluk
alçı taşı rezervinin de devri söz konusu olduğundan; “alçıtaşı pazarı” bu dosya
bakımından da diğer bir ilgili ürün pazarını teşkil etmektedir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
120
Toz alçı satışına ilişkin ticari faaliyetlerin, birçok üretici bakımından tüm
Türkiye geneline yayıldığı bilinmektedir. Coğrafi pazar taraflarca Türkiye’nin
doğu ve güneydoğusu olarak ifade edilmiş olmakla birlikte, devre konu tesiste
yapılacak olan üretimin yalnızca Türkiye’ye değil Suriye ve Irak pazarlarına
yönelik olacağının ifade edilmiş olması da göstermektedir ki toz alçı yönüyle
ilgili coğrafi pazarın daha geniş tutulması ve Türkiye genelini kapsayacak
şekilde ele alınması gerekmektedir.
Alçı taşı pazarının ise taşıma maliyetleri nedeniyle daha dar coğrafi pazar
tanımlamalarına konu olacağı açık olmakla birlikte; mevcut dosya bakımından, 130
devre konu rezerv miktarı oldukça sınırlı olduğundan, olası en dar coğrafi
pazar tanımının dahi sonucu etkilemesi olası değildir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Niteliği
Bildirime konu olan işlemle, devralan şirket durumunda olan ABS, mülkiyeti
Simaş’a ait arsa ile bu arsa üzerindeki alçı üretim tesisini (fabrikayı)
devralmaktadır. Taraflar arasında akdedilen ve satış işlemine temel teşkil 140
eden ‘Sözleşme’ uyarınca işlem, Simaş’ın sahibi bulunduğu alçı üretimine
ilişkin sınai hakların da ABS’ye devrini içermekte, ayrıca Simaş’a, fabrikanın
bitişiğinde bulunan alçı taşı rezervi barındıran 33.000 m2lik hazine arazisine
ilişkin bir maden ruhsatı alarak ABS’ye devretme yükümlülüğü getirmektedir.
05-44/630-163
4
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden anlaşıldığı üzere; söz konusu arazideki
alçı taşı rezervi yaklaşık 600.000 ton olup, bu arazinin 14.000 m2lik kısmı
halihazırda Simaş’a tahsis edilmiş durumdadır. Dolayısıyla, maden ruhsatına
ilişkin yükümlülük, arazinin geri kalanını da içerecek şekilde bir ruhsat
başvurusunda bulunulması ve ruhsat alınması halinde ABS’ye 150
devredilmesinden ibarettir.
Devir işlemi neticesinde Simaş’ın tüzel kişiliği devam etmekte ve ABS,
yukarıda sayılan devre konu unsurlar üzerinde tek başına kontrol sahibi haline
gelmektedir.
1997/1 sayılı Tebliğ’in devralma sayılan hallere ilişkin hükmünde yer alan; “Bu
Tebliğ bakımından kontrol, ayrı ayrı ya da birlikte, fiilen ya da hukuken bir
teşebbüs üzerinde belirleyici etki uygulama olanağını sağlayan haklar,
sözleşmeler veya başka araçlarla ve özellikle bir teşebbüsün malvarlığının
tamamı veya bir kısmı üzerinde mülkiyet veya işletilmeye müsait bir kullanma 160
hakkıyla veya bir teşebbüsün organlarının oluşumunda veya kararları
üzerinde belirleyici etki sağlayan haklar veya sözleşmelerle meydana
getirilebilir.” ifadesi kapsamında; bildirim konusu işlemin yukarıda yer verilen
unsurlar bakımından kontrol unsurunda değişikliğe yol açtığı ve 1997/1 sayılı
Tebliğ’in ilgili hükmü kapsamında devralma sayılan hallerden olduğu
görülmektedir.
H.3.2. Değerlendirme
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendinde “Herhangi bir teşebbüsün 170
ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının
tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi
veren araçları devralması veya kontrol etmesi“ birleşme ve devralma sayılan
haller arasında gösterilmiştir.
Bildirim konusu işlem yoluyla ABS, Simaş’a ait alçı üretim tesisi, alçıya ilişkin
sınai haklar ve söz konusu hazine arazisindeki maden haklarını devralıp,
bunlar üzerinde tek başına kontrol imkanına sahip olduğundan, bildirim
konusu işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ'in anılan maddesi anlamında bir devralma
olduğu açıktır. 180
Dosya mevcudu bilgi ve belgeler çerçevesinde, Türkiye’de sektör genelindeki
üretim rakamları tahmini olmak kaydıyla; tarafların 2004 yılına ilişkin toz alçı
pazarındaki toplam ciro ve pazar paylarının 1997/1 sayılı Tebliğ’de yer verilen
eşikleri aştığı ve bu nedenle izne tabi bir işlem olduğu tespit edilmiştir.
Bununla birlikte, toz alçı pazarında Simaş’ın mevcut pazar payının çok düşük
olması, tam kapasite ile işletilmesi halinde bile bu payın Türkiye genelinde
%2-3 arasında gerçekleşeceğinin görülmesi karşısında, devir işlemi
neticesinde ABS’nin pazar payında önemli bir artışa yol açmasının mümkün 190
olmadığı anlaşılmaktadır.
05-44/630-163
5
Alçıtaşı bakımından ise devre konu 600.000 tonluk rezervin Türkiye genelinde
tahminlere dayalı 165 milyon tonluk görünür rezerv ve 1,8 milyar tonluk
muhtemel ve görünür rezerv karşısında çok düşük bir rezerv miktarını ifade
ettiği açıktır. Alçı taşı bakımından, daha dar bir coğrafi tanımdan hareket
edilmesi halinde de, dosya mevcudu bilgi ve belgeler, ABS dışındaki
teşebbüslerin bölgede ABS ile karşılaştırılamayacak kadar büyük rezervlere
sahip olduklarına işaret etmektedir. 200
Dolayısıyla işlem izne tabi olmakla birlikte; toz alçı ve alçı taşına ilişkin veriler
dikkate alındığında, gerek Simaş tarafından yürütülen toz alçı üretiminin
gerekse devre konu olacak alçı taşı sahasının, sektörün genelinde rekabeti
etkileme olasılığı bulunmadığı; değerlendirmeye esas teşkil eden her iki ilgili
ürün pazarı bakımından da, devralmanın, ABS’nin pazar payında ihmal
edilebilir düzeyde bir artışa yol açtığı, bu nedenle işlemin herhangi bir ilgili
ürün pazarında hakim durum yaratması veya hakim durumu güçlendirmesinin
söz konusu olmadığı görülmektedir.
210
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; bildirim konusu
işlemin, 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme
ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna; bununla
birlikte işlemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7.
maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu
güçlendiren ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu doğuran bir işlem olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme
izin verilmesine OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir. 220
05-44/630-163
6
KARŞI OY GEREKÇESİ
(08.07.2005 tarihli ve 05-44/630-163 sayılı Kurul Kararı)
ABS Alçı ve Blok Sanayi A.Ş.’nin SİMAŞ Siirt Maden San. ve Tic.
A.Ş.’ye ait arsa ve bu arsa üzerindeki alçı üretim tesisini satın alma işlemine
izin verilmesi kararının dayanağı, 05.07.2005 tarihinde Başkanlığa ve Kurula
sunulan Devralma Ön İnceleme Raporudur. Kararın sağlıklı alınıp alınmaması
yönünden önem taşıyan ve belirtilmesi gereken husus, raporun eksik
düzenlenmiş olmasıdır. Pazar tanımları yerinde olmadığı gibi, bazı tespitler ve
varılan sonuçlar gerekçesizdir. Örnek olarak S.8’de yer alan; “……,
devralmanın ABS’nin pazar payında ihmal edilebilir düzeyde bir artışa yol
açması nedeniyle, işlemin herhangi bir ilgili ürün pazarında hakim durum
yaratan veya hakim durumu güçlendiren bir nitelik arz etmediği
düşünülmektedir” tespiti ve sonucu gösterilebilir.
Diğer taraftan alt-üst pazar ilişkisinde önemli bir yeri bulunan
MADİNSAN A.Ş. (ki ABS’nin de dört ortaktan biri olarak kurucu sıfatıyla yer
aldığı bir ortak girişimdir) raporda gerektiği şekilde incelenmemiş, ABS’nin ilgili
pazarda bu devralmaya bağlı olarak kazandığı üstünlüğün MADİNSAN A.Ş.
kanalıyla pazara yansımaları değerlendirilmemiş, dolayısıyla Kurul Kararı da
bu eksiklik, uyumsuzluk nedeniyle sağlıklı ve gerekçeleri sağlam bir şekilde
alınamamıştır.
Belirttiğim hususlar bağlamında hakim durumun güçlenmesi analizinin,
tanım uygunsuzluğu, inceleme eksikliği, gerekçesiz tespitler sonucu doğru
yapılamadığı inancıyla çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy