T.C. ADANA BAM 9. HUKUK DAİRESİ
T.C.
ADANA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
9. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2021/1236
KARAR NO: 2024/686
KARAR TARİHİ: 25/04/2024
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
BAŞKAN: ... (...)
ÜYE: ... (...)
ÜYE: ... (...)
KATİP: ... (...)
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: .... ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 24/03/2021
NUMARASI: ... Esas, ... Karar
DAVACI: ... - TCK NO:...
VEKİLİ: Av. ...,
DAVALI: ... - ...
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit
BİRLEŞEN .... ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'NİN
... ESAS VE ... KARAR SAYILI DOSYASI
DAVACI: ... - TCK NO:...
VEKİLİ: Av. ...,
DAVALI: ... - ...
VEKİLİ: Av. ...
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit
İSTİNAF KARARININ
KARAR TARİHİ : 25/04/2024
YAZIM TARİHİ : 25/04/2024
.... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... esas ve ... karar sayılı kararı aleyhine istinaf başvurusunda bulunulmuş olup, dosya üzerinde yapılan istinaf incelemesi sonucunda;
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ :
Asıl davada davacı vekili dava dilekçesinde özetle; mülkiyeti ...'a ait olan ... ili ... İlçesi, ... Mahallesinde ... ada, 2 parselde kayıtlı arsa üzerinde ... Noterliği'nin taşınmaz satış vaadi ve arsa payı inşaat sözleşmesine göre müteahhit olarak faaliyet gösterdiğini, davalı .. Şti'den satın alınan 50.000,00.TL tutarındaki inşaat malzemelerine karşılık 20.000,00.TL nakit olmak üzere ... ... Şubesi'ne ait 30/12/2018 ve ... seri nolu 15.000,00.TL bedelli ve 30/01/2019 tarih ve ... seri nolu 15.000,00.TL bedelli 2 adet çekin de keşide edilerek davalıya teslim edildiğini, ancak daha sonra davalının kurdaki artışların bahane edilerek malzemenin bir kısmını teslim etmeyeceğini beyan ettiğini, akabinde bir çekin iade edildiğini ancak 30/01/2019 tarih ... seri nolu 15.000,00.TL bedelli çekin iade edilmediğini, araştırmalar sonrası çekin 30/01/2019 tarihinde davalı ... Faktoring Şirketi tarafından muhatap bankaya ibraz edildiğinin öğrenildiğini, bu nedenlerle çek aslının istirdadı için bu davanın açıldığını, müvekkilinin çek nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitini ve çekin iadesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Asıl davada davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkil şirketin adresinin ... ... olduğundan yetkili ve görevli mahkemenin ... Asliye Ticaret Mahkemesi olduğunu, müvekkilinin yasanın öngördüğü prosedürü eksiksiz olarak yerine getirdiği, davacının basiretsiz tacir gibi hareket ettiğini, davacı ile diğer davalı arasındaki karşılıklı ticari alışverişte çek üzerinde avans ibaresinin bulunmadığını, müvekkilinin temlik işlemine konu fatura ile ilgili olarak davacı şirketi aradığını ve onay aldığını, bu nedenlerle dosyanın yetkili ve görevli mahkemeye gönderilmesini, davanın reddini, alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.
Birleşen dosyada davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı mülkiyeti ...’a ait bulunan ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesinde kain ve tapunun ... ada, 2 parselinde kayıtlı arsa üzerine ... . Noterliği’nden tanzim edilen düzenleme şeklinde taşınmaz satış vaadi ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesine göre müteahit olarak faaliyet gösterdiğini, birleştirme talep edilen ....Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... esas sayılı dosya davalısı ... İş Makinalari İnşaat Nakliye Otomotiv Gıda Orman Ürünleri İthalat İhracat Diş Ticaret Limited Şirketi'nin ise inşaat makine ve malzemeleri satış işleri ile iştigal etmekte olduğunu, davalı ....'nin ise dava konusu çeki muhatap bankaya tahsil amaçlı olarak ibraz eden olduğunu, davacının inşaat yapım süresi içerisinde ... İş Makinalari İnşaat Nakliye Otomotiv Gida Orman Ürünleri İthalat İhracat Diş Ticaret Limited Şirketi’nden inşaat malzemeleri satın almış olduğunu, genelde güvene ve ticari örf ve adate dayalı olarak yapılan ön sözleşme üzerine ileri tarihli çeklerin keşide edilerek ... İş Makinalari İnşaat Nakliye Otomotiv Gida Orman Ürünleri İthalat İhracat Diş Ticaret Limited Şirketi'ne verilmiş olduğunu, ... İş Makinalari İnşaat Nakliye Otomotiv Gida Orman Ürünleri İthalat İhracat DişTicaret Limited Şirketi yetkilisinin de davacının istediği tarihlerde istediği miktarlarda malzemeyi davacının yaptığı inşaata göndermeyi vaadetmiş olduğunu, ... Şirketi ile yapılan 30.08.2018 tarihli protokol ile inşaatta kullanılacak çimento, asmolin, bims, tuğla, alçı, alçıpan, beton vb. Malzemeleri için 50.000,00.TL bedelli anlaşma yapılmış ve bu bedelin 20.000,00iTL’si nakit ödenmiş, kalan kısmına ise ... ... Şubesi'ne yönelik 30.12.2018 ve ... seri nolu 15.000,00.TL bedelli ve 30.01.2019 tarih, ... seri nolu 15.000,00.TL bedelli 2 adet çek keşide edilerek davalıya teslim edilmiş olduğunu, bir süre sonra ... Şirket yetkilisinin peşin aldığı 20.000,00.TL karşılığı malzemeleri davacıya teslim etmiş ise de; kalan 30.000,00.TL'lik malzemeleri malzeme bedellerindeki ve döviz kurlarındaki aşırı artışları bahane ederek, davacı tarafa teslimden imtina ettiğini, sözleşmeden caydığını, malzeme teslim etmeyeceğini ve aldığı çekleri tahsil etmeksizin aynen iade edeceğini vaat ettiğini, 30.12.2018 ve ... seri nolu 15.000,00.TL bedelli çek aslını 23.11.2018 tarihinde iptal ederek davacı tarafa teslim ettiği halde 30.01.2019 tarih, ... seri nolu 15.000,00.TL bedelli çeki bu güne kadar tüm sözlü uyarılara rağmen, iade etmediğini, davacı tarafından ... ….Ltd.Şti.'ne verilen çekler nedeniyle sipariş ettiği ürünlerin teslim edilmemesi ve davalıya başkaca da herhangi borcunun ve ticari alışverişinin bulunmaması nedeniyle, dava konusu çeklerden halen davacı tarafından ödemesi yapılmayan ... ... Şubesi'ne yönelik 30.01.2019 tarih, ... seri nolu 15.000,00.TL bedelli çek nedeniyle davacının borçlu olmadığının tespiti ile davalı ... Faktoring A.Ş. nezdinde bulunan ... ... Şubesi'ne yönelik 30.01.2019 tarih, ... seri nolu 15.000,00.TL bedelli çek aslının istirdatı için davayı açtıklarını, davanın kabulü ile, dava konusu ... ... Şubesi'ne yönelik 30.01.2019 tarih, ... seri nolu 15.000,00.TL bedelli çekin bedelsiz olduğunun ve davacı tarafın borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ'NİN KARAR ÖZETİ :
İlk Derece Mahkemesi kararında özetle; davacı ile davalı ... İş Makineleri firması arasında yapılan sözleşme gereği alınacak malzemeler karşılığında davalı firmaya çek teslim edildiği, ancak malzemelerin teslim edilmemesi üzerine çekin bedelsiz kaldığı gerekçesi ile davacının davalı şirkete karşı açtığı davanın kabulüne, birleşen dava açısından; davalı faktoring şirketinin ciranta konumunda olması, dosyaya ibraz ettiği belgeler neticesinde davalı factoring şirketinin dava konusu çekin gerçek bir borcu yansıttığı yönünde yeterli inceleme ve araştırma yaptığı ve iyiniyetli üçüncü kişi konumunda olduğu gerekçesi ile faktoring şirketi yönünden açılan davanın reddine karar verildiği anlaşılmıştır.
DAVACI TARAFINDAN İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ :
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkilinin mülkiyeti ...'a ait bulunan taşınmaz üzerine yapılan sözleşmeye göre müteahhit olarak faaliyet gösterdiğini, davalılardan ... Şirketi'nden İnşaat malzemeleri satın aldığını, ticari hayatta güvene ve ticari örf ve adetlere göre ön sözleşme yapıldıktan sonra ileri tarihli çeklerin keşide edilerek davalı ... şirketine verildiğini, davalının bu çekler karşılığında kararlaştırılan malzemeleri teslim borcu altına girdiğini, sözleşme gereği kararlaştırılan malzemelerinin teslim edilmemesi üzerine davalının çeklerin iadesini yapacağını söylediğini, birini iade ettiğini, ancak 30.01.2019 tarih, ... seri nolu 15.000,00.TL bedelli çeki müvekkiline iade etmediğini, müvekkilinin tüm çabaları ile davalı şirkete ulaşmaya çalışmış ise de çabalarının sonuçsuz kaldığını, 30/01/2019 tarihinde dava konusu çekin ... tarafından muhattap bankaya ibraz edildiğini, 6361 sayılı Kanun'daki düzenlemelere göre faktöring şirketlerinin mal satımı veya hizmet alım işi ile uğraşan firmaların bu satışları sonucu doğan ve doğacak alacaklarını devralarak tahsilini üstlenen, bu alacaklara karşın peşin ödemelerde bulunarak finansman sağlayan, aynı zamanda firmalara idari, ticari ve mali konularda verilen karşılığı faiz, komisyon ve ücret almaya hak kazanan kuruluşlar olduğunu, faktöring işlemine konu edilecek alacağın temeli, mal veya hizmet satışını tevsik eden fatura veya benzeri belgelere dayandırıldığını, Faktöring şirketlerince kambiyo senedine dayalı olsa da bir müşterinin doğmuş ve doğacak alacağını tevsik eden fatura veya benzeri beleler alınmadan faktöring işleminin yapılması kanunun amir hükümlerine aykırılık teşkil edeceğini, yargılama aşamasında mahkemesi belirlenen bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan raporda da belirtildiği üzere davalının ... tarafından dosyaya sunulan faturanın müvekkil şirket kayıt ve defterlerinde kayıtlı olmadığını, davalının ... tarafından dosyaya sunulan belge ve faturaların bu anlamda temel borçlandırıcı ilişkiye yeterli bir belge olmadığını, fatura düzenleyenlerin, çekteki keşideci ve cirantalar ile bir ilgisinin bulunmadığı halde düzenlenmiş olan bu faturaların temel borçlandırıcı ilişkiye yeterli bir belge niteliğinde olmadığı şeklindeki baskın görüşün göz önüne alındığında temel borçlandırıcı ilişkiyi kanıtlayamayan davalı ....'nin de sorumluluğunun bulunduğunun ortada olduğunu belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER :
Taraf vekillerinin beyan ve dilekçeleri ve tüm dosya kapsamı
HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE :
Gerek esas dosyadaki gerekse birleşen dosyadaki dava, menfi tespit ve çek istirdadı istemine ilişkindir.
Davacı vekili, davalı ... İş Makinaları ... Ltd. Şti.'den satın almış olduğu inşaat malzemeleri karşılığında adı geçen davalıya 2 adet çek verdiğini, ancak davalının satışa konu malları teslim etmediğini, ayrıca çeklerden birinin iade edildiğini ancak dava konusu çekin iade edilmediğini belirterek dava konusu çekten dolayı davalılara borçlu olmadığının tespitine ve çekin müvekkiline iadesine karar verilmesini talep etmiş, davalı faktoring şirketi davanın reddine karar verilmesini talep etmiş, diğer davalı ise davaya cevap vermemiştir. Neticede mahkemece yazılı gerekçeyle esas doyadaki davanın kabulüne, birleşen dosyadaki davanın ise reddine karar verilmiş olup, iş bu karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.
İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında; 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesindeki düzenleme gereğince, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine ilişkin aykırılık bulunup bulunmadığı hususlarıyla sınırlı olarak inceleme yapılmıştır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2017/19-900 Esas, 2019/591 Karar sayılı kararında da belirtildiği üzere; şu anda yürürlükte bulunan FKFFŞK m. 9/f.II’de ve FKFFŞK'ya dayanılarak çıkarılan Yönetmelik m. 8/f.I'de de aynı yönde bir düzenleme yapılmıştır. Bu düzenlemelerin, uygulamada bir kısım boş ve hileli kambiyo senetlerinin, faktoring şirketlerince ciro yolu ile devralınmasının engellenmesi amacıyla sevkedildiği anlaşılmaktadır. Kanun hükmünde belirtilen koşullara uygun bir faktoring işlemi gerçekleştirilmediğinde, faktoring şirketi kambiyo senedinin yetkili hamili olmamaktadır. FKFFŞK m. 9/f.II, kamu düzenine ilişkin emredici bir hüküm olduğundan, mahkeme tarafından resen dikkate alınmalıdır.
Kanun ve Yönetmelikte açıkça, faktoring şirketlerinin kambiyo senedine dayalı olsa bile, bir mal satışından veya hizmet arzından doğmayan alacakları devralamayacakları düzenlenerek, kambiyo senedinin içerdiği hakkın soyutluğu ilkesi ortadan kaldırılmıştır. Buna göre faktoring şirketleri, ancak bir mal satışından ya da hizmet arzından doğan alacağın ifası için verilen kambiyo senetlerini, ciro ve teslim yolu ile devralabilmektedirler. Burada kambiyo senedindeki hakkın devri için yapılan ciro ve teslim, alacağın devrinin hukukî sonuçlarını doğurmaktadır. Senet borçlusu, faktoring işleminden haberdar olduğu andan itibaren, faktoring müşterisine karşı ileri sürebileceği şahsî defileri, faktöre karşı da ileri sürebilmektedir.
Şahsî defilerin faktoring şirketine karşı ileri sürülebilmesi, işlemin taraflarının, kambiyo ilişkisinin sıralı tarafları olmasına bağlıdır. Buna göre, senette düzenleyen ya da keşideci, lehtar ile faktoring şirketi arasında faktoring sözleşmesinin bulunması ve senedin de ciro ve teslim yolu ile lehtardan faktoring şirketine geçmesi hâlinde, lehtar ile arasındaki temel ilişkiden kaynaklanan şahsî defıleri, faktoring şirketine karşı ileri sürebilmektedir. Ciro ve teslim yoluyla devraldığı bir senedi, aradaki temel ilişki nedeniyle devreden borçlu, senedi kendisinden devralan ile faktoring şirketi arasında faktoring sözleşmesinin bulunması ve senedin, ciro ve teslim yoluyla kendisinden devralandan faktoring şirketine geçmesi hâlinde, temel ilişkiden kaynaklanan şahsi defileri faktoring şirketine karşı ileri sürebilmektedir.
Şahsi defilerin ileri sürülebilirliğiyle ilgili olmamakla birlikte, uygulamada çeklerin çalındığı ya da kaybolduğu iddiasıyla, faktoring şirketleri aleyhine çek istirdadı davalarının da açıldığı görülmektedir. Aleyhine bu iddialarla dava açılan faktoring şirketinin, dava konusu çek ya da çekleri, FKFFŞK m. 9/f. II’ye (2006 sayılı Yönetmelik m. 22/2) uygun olarak devraldığını ispat etmesi gerekmektedir. Bu hususun ispatından sonra davacı, faktoring şirketinin TTK m.792 ( 6762 sayılı TTK m.704) uyarınca çeki ya da çekleri kötüniyetle veya ağır kusurla iktisap ettiğini ispatlamalıdır ( Yücesoy Yılmaz, s. 218,219 vd).
Az önce bahsedildiği üzere; uyuşmazlık çıkaran kambiyo borçlusunun, faktoring işleminin köşelerinden biri olup olmadığının Yönetmelik'in 22/2 ve yürürlük tarihine göre sayılı FKFFŞK'nın 9/2 maddesi hükmünün değerlendirilmesi yönünden bir önemi yoktur. Yani menfi tespit davası açan kambiyo borçlusu, faktoring işleminin dışında kalan keşideci veya cirantalardan biri olsa bile son ciranta tarafından faktoring sözleşmesi çerçevesinde fâctoring şirketine ciro yoluyla devredilmiş olan bir senetten dolayı da mutlaka Yönetmelik'in 22/2 ve yürürlük tarihine göre FKFFŞK'nun 9/2 maddesinde aranan koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği hususunun mahkemece resen gözetilmesi gerekmektedir. Şahsi defilerin faktoring şirketine karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği sorunu ise belirtilen bu ön sorun aşıldıktan sonra gündeme gelebilecektir. Yani bono veya çekin faktoring şirketine ciro yoluyla temliki işleminin Yönetmelik'in 22/2 ve yürürlük tarihine göre 6361 sayılı FKFFŞK'nun 9/2 maddesinde aranan koşullara uygun olduğunun saptanması hâlinde kambiyo borçlusunun kendi akidine karşı ileri sürebileceği şahsi defileri faktoring şirketine karşı da ileri sürüp süremeyeceği tartışılıp değerlendirilebilecektir.
Özetlemek gerekirse; factoring işlemi içinde yer alan kambiyo borçlusu, 818 sayılı BK'nın 167/1 (TBK, md. 188/1) maddesi uyarınca temlik eden durumundaki önceki alacaklısına yani satıcı firmaya (müşteriye) karşı ileri sürebileceği defi ve itirazları faktoring şirketine karşı da ileri sürebilir. Burada Yönetmeliğin 22/2 ve yürürlük tarihine göre 6361 sayılı FKFFŞK'nun 9/2 maddesi uyarınca kambiyo senedi sebebe bağlandığından kambiyo senetlerinin soyutluk ve kamu güvenliği ilkesi ortadan kalkacak ve bunun sonucu olarak şahsi defilerin hamile karşı ileri sürülebilmesi için 6762 sayılı TTK'nın 599. (6102 sayılı TTK ,md.687) maddesinde öngörülen "hamilin senedi kötüniyetle iktisap etmesi gerektiği" koşulu aranmayacaktır. Zira, Yönetmeliğin 22/2. ve yürürlük tarihine göre FKFFŞK'nın 9/2. maddesi uyarınca kambiyo senedindeki alacağın mutlaka bir mal veya hizmet satışından kaynaklanması gerekmekte ve senetteki alacak sebebe bağlanmaktadır. Sebebe bağlanan bu alacağın faktoring şirketine devri ciro yoluyla olmakla birlikte işlemin temelinde alacağın temliki hükümleri yatmaktadır.
Çek/senette ciro zinciri içinde yer almakla birlikte factoring işlemi içinde yer almayan kambiyo borçlusunun durumunun 818 sayılı BK'nın 167/1. (TBK md 188/1) maddesine göre değil 6762 sayılı TTK'nın 599.(6102 sayılı TTK md 687) maddesi hükmüne göre değerlendirilmesi gerekmektedir (Saraç , s.268, 273, 274vd).
Somut olayda, her ne kadar davalı faktoring şirketine karşı açılan davanın 6361 sayılı Kanunun 9/2 maddesi uyarınca faktoring şirketi tarafından gerekli araştırmanın yapıldığından bahisle reddine karar verilmiş ise de, keşideci davacı tarafından davalı ... İş Makinaları ... Ltd. Şti. adına düzenlenen dava konusu çekin adı geçen lehdar tarafından faktoring sözleşmesi kapsamında davalı faktoring şirketine temlik edildiği, yapılan işlemin alacağın temliki hükmünde olduğu, bu nedenle davacı kambiyo borçlusunun dava konusu çek karşılığında mal teslim edilmediği iddiasını davalı faktoring şirketine karşı da ileri sürebileceği, ancak mahkemece alınan bilirkişi raporu ve incelenen davacı defter kayıtlarına göre, 30/08/2018 tarihli protokole ve mal teslimine konu 01/08/2018 tarihli faturanın, 20.000,00.TL bedelli peşin ödemenin ve 30/12/2018 keşide tarihli, ... seri numaralı ve 15.000,00.TL bedelli çekin davacı defterlerinde kayıtlı olmadığı, raporda da belirtildiği üzere davacı defterlerinin kayıt nizamına uygun tutulmaması nedeniyle delil olma niteliğine haiz olmadığı, davacının protokol uyarınca davalı ... İş Makinaları ... Ltd. Şti.'ne keşide ettiği her iki çekle ilgili mal teslim edilmediğini de ispatlayamadığı, bu haliyle netice itibariyle birleşen dosya davalısı faktoring şirketi yönünden davanın reddine karar verilmesinin hukuka uygun olduğu anlaşıldığından, davacı vekilinin yerinde bulunmayan istinaf kanun yolu başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda gerekçesi açıklandığı üzere :
1-6100 sayılı HMK'nin 353/1-b.1 maddesi gereğince davacı vekilinin İlk Derece Mahkemesi'nin kararına ilişkin istinaf başvurusunun ESASTAN REDDİNE,
2-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 427,60.TL maktu istinaf karar harcından peşin alınan 59,30.TL peşin harcın mahsubu ile bakiye 368,30.TL istinaf karar harcının davacıdan alınarak HAZİNEYE İRAD KAYDINA,
3-6100 sayılı HMK'nin 326/1 maddesi gereğince istinaf başvurusu nedeniyle davacı tarafından yapılan harcamaların kendi üzerine BIRAKILMASINA,
4-6100 sayılı HMK'nin 333. maddesi gereğince kullanılmayan gider avansının İlk Derece Mahkemesi'nce İADESİNE,
5-6100 sayılı HMK'nin 330. maddesi gereğince inceleme dosya üzerinden yapıldığından talep eden lehine vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,
6-6100 sayılı HMK'nin 7035 sayılı yasanın 30. maddesiyle değişik 359/4 maddesi gereğince kararın kesin olması nedeniyle ilk derece mahkemesince taraf vekillerine tebliğine,
Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 6100 sayılı HMK'nin 362/1-a maddesi gereğince dava değerinin karar tarihi itibariyle temyiz kesinlik sınırı olan 378.290,00.TL'nin altında kalması nedeniyle 25/04/2024 tarihinde KESİN olmak üzere oy birliği ile karar verildi.
...
Başkan
...
¸e-imzalıdır
...
Üye
...
¸e-imzalıdır
...
Üye
...
¸e-imzalıdır
...
Katip
...
¸e-imzalıdır