Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-178 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 08-60/963-381
Karar Tarihi : 23.10.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Mehmet ÖZDEN, Recep GÜNDÜZ
C. ŞİKAYET EDEN: Erdal ÇETİN
TEGDEM Cinnah Cd. No:16 Kavaklıdere/Ankara
D. ŞİKAYET EDİLENLER 20
- B. AYAZ – Sevgi Seyahat ve Turizm Ltd. Şti.
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:1 Adana
- İ. YÜKSEL - Yükseller Seyahat, Akaryakıt Turiz. Nak. Mad. Oto. İnş. Tekstil
San. ve Tic. Ltd. Şti.
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:2 Adana
- Y. ŞAHAN – Mardin Metro Ulus. Nak. Turizm Teks. İnş. Gıda San. Tic. Ltd. Şti.
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:3 Adana
- İ. YÜKSEL – Sanatman Seyahat Turizm Tic. Ltd. Şti. Has Tur.Sey.S
Tic.Ltd.Şti.
Şehirlerarası Otobüs No:4 Terminali Adana 30
- F. DEMİR – Lüks Adana Seyahat Şehirlerarası Yolcu Taşımacılık Lojistik Tic.
Ltd. Şti.
Atatürk Cd. 264 Sok. No:1 Ceyhan/Adana
- M. GÖÇER – Ulutaş İnşaat Taahhüt Tekstil Otomotiv ve Turizm San. Dış Tic.
Ltd. Şti.
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:6 Adana
- M. YILMAZ – Adana Çağdaş Turizm ve Taşımacılık Tic. Ltd. Şti.
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:7 Adana
- Fuat YILMAZ
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:8 Adana 40
- Osman GÜVEN
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:9 Adana
08-60/963-381
2
- Lütfü ÇOBAN
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:10 Adana
- A. GÖKGÖZ – Yeni Adana Sey. Tur. Ltd. Şti.
Z. Paşa Bul. Türkalp Apt. No:19 Adana
- Ramazan ILGAN – Mahmut DEMİR
Fevzipaşa Mh. Mersin Yolu Üzeri Yeni Otogar içi No:12 Adana
- Yusuf Delidere Terminal İşletmecisi
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:13/B Adana 50
- Ali TALAŞ – Çukurova Turizm Seyahat Nakliyat Gıda Lok. Ltd. Şti.
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:14 Adana
- Ramazan DEMIR
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:15 Adana
- Halil Aygırcı Yazıhane İşletmeciliği
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:16 Adana
- Abdulhalim ACAR
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:17 Adana
- İsmail Acar- Halit ACAR
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:18 Adana 60
- SİYA Tur. Sey. Nak. ve Tic. Ltd. Şti.
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:20 Adana
- Adana Has Turizm ve Acentalık Ltd. Şti.
Şehirlerarası Otobüs Terminali Adana
- Lider Adana Seyahat Turizm Akaryakıt İnş. Gıda Tekstil San. ve Tic. A.Ş.
Ziyapaşa Bulv. No:75/A Seyhan/Adana
- Eren Turizm Seyahat Taşımacılık İnşaat Tekstil Gıda Taah. Elekt. Oto Kira.Tic.
Ltd. Şti.
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:1/C Adana
- Ali AYGIRCI – Şehirlerarası Otobüs Terminal işletmecisi 70
Şehirlerarası Otobüs Terminali Adana
- Dağlı Turizm Taşıma Tic. ve San. Ltd. Şti.
Şehirlerarası Otobüs Terminali Adana
- Seç Otobüs ve Turizm İşletmesi A.Ş.
Şehirlerarası Otobüs Terminali Adana
E. DOSYA KONUSU: Adana Şehirlerarası Otobüs Terminali’nde faaliyet
gösteren otobüs firmalarının aralarında anlaşma yapmak suretiyle otobüs
bilet fiyatlarını belirledikleri iddiası.
80
08-60/963-381
3
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda özetle; Adana’da faaliyet gösteren
otobüs şirketlerinin bir araya gelerek, Adana’dan diğer tüm illere düzenlenen
seferleri araç ve hizmet kalitelerine göre iki gruba ayırdıkları ve bilet fiyatlarını da
bu iki grup için ayrı birer fiyat düzeyinde sabitledikleri iddiası dile getirilmiştir.
Ayrıca, Ankara’dan Adana’ya düzenlenen otobüs seferlerinde 25 YTL. olan bilet
fiyatlarının Adana’dan Ankara’ya düzenlenen seferlerde 1. sınıf araçlarda 35
YTL., ikinci sınıf araçlarda ise 33 YTL. olarak sabitlendiği ve firmalar arasında
fiyat birliğini sağlamak amacıyla 500 YTL. ceza öngören bir anlaşma imzalandığı 90
iddia edilen hususlar arasındadır.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.7.2008 tarih ve 4793 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 8.8.2008 tarih ve 2008-4-178/İİ-08-MG sayılı İlk
İnceleme Raporu, 14.8.2008 tarih ve 08-50 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin
ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 08-50/734-
M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 7.10.2008 tarih ve 2008-4-178/ÖA-08-MÖ sayılı 100
Önaraştırma Raporu 10.10.2008 tarih ve REK.0.08.00.00-110/295 sayılı
Başkanlık Önergesi ile Kurulun 9.10.2008 tarihli toplantısında görüşülmüş;
yapılan ilk oylama sonucunda, ilgili şirketler ve Adana Otobüsçüler ve İşletmeciler
Derneği’ne 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde
görüş yazısı gönderilmesi yönünde Başkan Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI ile
Kurul Üyeleri Mehmet Akif ERSİN ve İsmail Hakkı KARAKELLE’nin oylarına
karşılık, adı geçen gerçek kişi ve teşebbüsler ile Dernek hakkında soruşturma
açılması gerektiği yönünde İkinci Başkan Tuncay SONGÖR ile Kurul Üyeleri M.
Sıraç ASLAN ve Süreyya ÇAKIN’ın oyları sonucunda 4054 sayılı Kanun’un 51.
maddesinde belirtilen karar yeter sayısının oluşmaması nedeniyle, yine aynı 110
maddede belirtilen yöntem izlenmek üzere ikinci oylamaya kalınmasına 08-
58/936-M sayı ile karar verilmiştir.
Bu defa, 23.10.2008 tarih ve 08-60 sayılı Kurul toplantısında yapılan oylama
sonucunda dosya konusu karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- Şikayete konu teşebbüslerin, şehirlerarası karayolu ile yolcu taşıma piyasasında
rekabeti ortadan kaldırabilecek nitelikte fiyat anlaşması yapmak suretiyle 4054
sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettikleri,
- Adana Otobüsçüler ve İşletmeciler Derneği’nin ise şehirlerarası yolcu 120
taşımacılığı pazarında rekabeti sınırlar mahiyetteki anlaşmalara hem düzenleyici
hem de denetleyici olarak katılmış olduğu şüphesiyle
aynı Kanun'un 41. ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 56.
maddesi doğrultusunda, adı geçen teşebbüsler ve Dernek hakkında soruşturma
açılması gerektiği görüşüne yer verilmiştir.
08-60/963-381
4
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
130
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Başvuru konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı "şehirlerarası yolcu
taşımacılığı pazarı" olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Başvuru konusu uygulamanın taraflarının Adana ilinde faaliyet gösterdikleri
dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar “Adana ili” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
140
I.2.1. Şehirlerarası Otobüs Terminali Yetkilileri ile Yapılan Görüşme
Adana Şehirlerarası Otobüs Terminali yetkilileri, görevli Raportörler ile yaptıkları
görüşmede, terminalde faaliyet gösteren firmalar arasında anlaşma yapıldığı
iddialarına ilişkin olarak, kurulduğu iddia edilen sistemi şu şekilde özetlemişlerdir:
Adana Otogarı’nda kurulan sistemin özünde Transit Sistem ve Merkezi Sistem
olmak üzere ikili bir yapı mevcuttur. Kurulan bu yapıya göre Merkezi Sistem
içindeki firmalar Adana Otogar merkezli firmalar olup diğer illere doğrudan
Adana’dan otobüs kaldıran firmalardır. Transit Sistem ise diğer illerden hareket
edip Adana otogarına gelerek belli bir kontenjanı olan firmaların dahil olduğu
gruptur. Merkezi firmalar Lüks Adana, Lider Adana ve Yeni Adana firmalarıdır. 150
Varan veya Ulusoy gibi üst gelir grubuna hitap eden firmalar bir kenara
bırakılırsa, Merkezi sistem içindeki firmalar, Transit sistem içindeki firmalara göre
nispeten daha fazla fiyat uygulamaktadırlar. Öte yandan, otogar yetkilileri bu
fiyatların Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’nün de onayıyla gerçekleştirildiğini dile
getirmişlerdir.
Otogarda faaliyet gösteren Dernek hakkında da bilgi talep edilen görüşmede, söz
konusu Dernek’in zaman zaman kesintiye uğramış olmakla birlikte, yaklaşık 10
yıldan bu yana faaliyet gösterdiği ve mevcut durumdaki Dernek yönetiminin 2
yıldan bu yana iş başında olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, Dernek’in fiyat ve sunulan
hizmet konusunda üyeleri arasında görüşmeler yapmak suretiyle belli bir 160
mutabakat sağlamaya çalıştığı dile getirilen hususlardandır. Bununla birlikte
otogar yetkilileri, halen fiyat konusunda Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’nün
onayladığı fiyatın belirleyici olduğunu, dernek uygulamalarının fiyat birliği
konusunda belirli bir başarı sağlayıp sağlamadığı konusunda net bir şey
söylemenin mümkün olmadığını vurgulamışlardır.
I.2.2. Adana Otobüsçüler ve işletmecileri Derneği Yetkilisi ile Yapılan
Görüşme
Dernek yetkilisi konuya ilişkin olarak, şehirlerarası yolcu taşımacılığı sektörünün
ciddi ekonomik sorunları bulunduğunu; havayolu firmalarının rekabeti, korsan 170
08-60/963-381
5
taşımacılık yapan bu firmalar, Adana şehirlerarası otobüs terminalinde firma
sayısının fazla olması ve benzeri sorunları görüşmek üzere sektör temsilcilerinin
bir araya geldiğini; Dernek’in aldığı kararları uygulamak için herhangi bir yaptırım
mekanizmasının mevcut olmadığını; Rekabet Kurumuna intikal eden, firmalar
arasında anlaşma bulunduğu ve Dernek bünyesinde yaptırım uygulandığı
iddialarının gerçeği yansıtmadığını ifade etmiştir.
I.2.3. Yerinde İnceleme Sırasında Ele Geçirilen Anlaşma Belgesi
Görevli raportörlerce Adana Şehirlerarası Otobüs Terminali’nde yapılan yerinde
incelemeler esnasında fiyat mutabakatına ilişkin anlaşma metni tespit edilmiştir.
Söz konusu talimatname aşağıdaki gibidir: 180
“TALİMATAME
10/05/2008 TARİHİ İTİBARİYLE
Yazıhane sahipleri olarak almış olduğumuz ortak kararda fiyat birliğine varılmıştır.
Alınan fiyat birliğine uyulmadığı takdirde belirtilen cezai işlemler uygulanacaktır.
1. Eksik kesilen bilet başına 500 YTL cezai müeyyide uygulanacaktır.
2. Parası olmayan yada eksik parası olan şahıslara yönetim kurulunun haberi
olmadan bilet verilmeyecek veya elden otobüse bindirilmeyecektir.
3. Hiçbir şekilde biletsiz yolcu dışarıya çıkarılmayacaktır.
4. Yakalanan eksik kesilen bilette personel muhatap alınmayıp sorumlusu 190
yazıhane sahibi kabul edilecektir. “
Düzenlenen bu hükümlerin altında ise Adana Otogarında otobüs firmaları adına
komisyon karşılığı bilet satışı yapan 25 yazıhanenin imza ve kaşesi
bulunmaktadır. Bu yazıhanelerin isimleri ise şöyledir:
1. B. AYAZ – Sevgi Seyahat ve Turizm Ltd. Şti.
2. İ. YÜKSEL - Yükseller Seyahat, Akary. Turiz. Nak. Mad. Oto. İnş. Tekstil San.
ve Tic. Ltd. Şti.
3. Y. ŞAHAN – Mardin Metro Ulus.Nak.Tur.Teks.İnş.Gıda San.Tic.Ltd.Şti.
4. İ. YÜKSEL – Sanatman Seyahat Turizm Tic. Ltd. Şti.
5. F. DEMİR – Lüks Adana Seyahat Şehirlerarası Yolcu Taşımacılık Lojistik Tic. 200
Ltd. Şti.
6. M. GÖÇER – Ulutaş İnşaat Taahhüt Tekstil Otomotiv ve Turizm San. Dış Tic.
Ltd. Şti.
7. M. YILMAZ – Adana Çağdaş Turizm ve Taşımacılık Tic. Ltd. Şti.
8. Fuat YILMAZ
9. Osman GÜVEN
10. Lütfü ÇOBAN
11 A. GÖKGÖZ – Yeni Adana Sey. Tur. Ltd. Şti.
12. Ramazan ILGAN – Mahmut DEMİR
13. Yusuf Delidere Terminal İşletmecisi 210
14. M. Ali TALAŞ – Çukurova Turizm Seyahat Nakliyat Gıda Lok. Ltdç Şti.
15. Ramazan DEMİR
16. Halil Aygırcı Yazıhane İşletmeciliği
17. Abdulhalim ACAR
18. İsmail ACAR, Halit ACAR
08-60/963-381
6
19. SİYA Tur. Sey. Nak. ve Tic. Ltd. Şti.
20. Adana Has Turizm ve Acentalık Ltd. Şti.
21. Lider Adana Seyah.Tur.Akary. İnş. Teks. San. Tic.A.Ş.
22. Eren Tur. Sey. Taşım .İnş. Teks. Gıda Taah. Elekt. Oto Kira. Tic. Ltd. Şti.
23. Ali AYGIRCI – Şehirlerarası Otobüs Terminal işletmecisi 220
24. Dağlı Turizm Taşıma Tic. ve San. Ltd. Şti.
25. Seç Otobüs ve Turizm İşletmesi A.Ş.
I.2.4. Firmalardan Elde Edilen Bilet Örnekleri
Firmaların Adana-Ankara ve Adana-İstanbul güzergahlarında gerçekleştirdikleri
seferlere ait bilet örneklerinin incelenmesinden elde edilen tarih ve fiyat bilgileri
aşağıda tablo ve grafikler şeklinde gösterilmiştir.
Tablo 1: Adana - İstanbul Güzergahındaki Bilet Fiyatları
Firma Güzergah Tarih Fiyat (YTL)
Ulutaş-Çayırağası Adana – İstanbul 29.7.2006 40
Lider Adana Adana – İstanbul 5.5.2007 35
Lider Adana Adana – İstanbul 12.5.2007 44
Seç Adana – İstanbul 1.3.2008 40
Ben Adana – İstanbul 23.4.2008 40
Ben Adana – İstanbul 14.5.2008 45
Ben Adana – İstanbul 15.5.2008 45
Lider Adana Adana – İstanbul 6.6.2008 50
Has Adana – İstanbul 29.7.2008 50
Ben Adana – İstanbul 17.8.2008 50
Seç Adana – İstanbul 4.9.2008 50
Metro Adana – İstanbul 17.9.2008 50
Metro Adana – İstanbul 17.9.2008 55
Has Adana - İstanbul 17.9.2008 45
Ulutaş-Çayırağası Adana – İstanbul 17.9.2008 50
Seç Adana – İstanbul 17.9.2008 45
Lider Adana Adana – İstanbul 4.10.2008 55
Tablo 2: Adana - Ankara Güzergahındaki Bilet Fiyatları 230
Firma Güzergah Tarih Fiyat (YTL)
Seç Adana – Ankara 20.2.2008 30
Ben Adana – Ankara 19.4.2008 25
Ben Adana – Ankara 21.4.2008 28
Ben Adana – Ankara 22.4.2008 30
Lider Adana Adana – Ankara 22.4.2008 30
Seç Adana – Ankara 3.5.2008 25
Ben Adana – Ankara 13.5.2008 27
Ben Adana – Ankara 14.5.2008 33
Ben Adana – Ankara 16.8.2008 33
Has Adana – Ankara 17.9.2008 33
Seç Adana – Ankara 17.9.2008 33
Has Adana – Ankara 18.9.2008 33
Lider Adana Adana – Ankara 5.10.2008 35
08-60/963-381
7
Tablo 1 ve Tablo 2’de sırasıyla Adana’dan İstanbul ve Ankara’ya düzenlenen
seferler için satılan biletlere kronolojik sıralama ile yer verilmiştir. Bu tablolarda
dikkat çeken husus, elde edilen anlaşmanın tanzim tarihi olan 10.5.2008
tarihinden sonraki dönemlerde kesilen biletlerdeki fiyatlarda gözlenen benzerlik
ve istikrardır. Örneğin İstanbul hattında 14.5.2008 tarihli biletten sonraki bilet
fiyatları Mayıs ayı ile Eylül ayı ortalarına kadar, iki istisnası olmakla beraber, 50-
55 YTL. düzeyinde seyretmiştir. Benzer bir durum, Ankara hattında 13.5.2008
tarihli biletten sonra da görülmektedir. Bu hattaki fiyatlar 33 ve 35 YTL.’dir.
Yukarıdaki tablolardaki rakamların izah ettikleri husus, fiyat ve zaman serileri
şeklinde daha net şekilde aşağıda gösterilmektedir: 240
Tablo 3: Adana - İstanbul Bilet Fiyat ve Zaman Serisi
Fiyat (YTL)
40 35
44 40 40 45 45
50 50 50 50 50 55 45 50 45
55
0
10
20
30
40
50
60
29
.0
7.
20
06
05
.0
5.
20
07
12
.0
5.
20
07
01
.0
3.
20
08
23
.0
4.
20
08
14
.0
5.
20
08
15
.0
5.
20
08
06
.0
6.
20
08
29
.0
7.
20
08
17
.0
8.
20
08
04
.0
9.
20
08
17
.0
9.
20
08
17
.0
9.
20
08
17
.0
9.
20
08
17
.0
9.
20
08
17
.0
9.
20
08
04
.1
0.
20
08
Ulutaş-
Çayırağası
Lider
Adana
Lider
Adana
Seç Ben Ben BenLider
Adana
Has Ben SeçMetroMetroHasUlutaş-
Çayırağası
Seç Lider
Adana
zaman, firma
Fi
ya
t
Fiyat (YTL)
Tablo 4: Adana - Ankara Bilet ve Zaman Serisi
Fiyat (YTL)
30
25 28
30 30
25 27
33 33 33 33 33 35
0
5
10
15
20
25
30
35
40
20
.0
2.
20
08
19
.0
4.
20
08
21
.0
4.
20
08
22
.0
4.
20
08
22
.0
4.
20
08
03
.0
5.
20
08
13
.0
5.
20
08
14
.0
5.
20
08
16
.0
8.
20
08
17
.0
9.
20
08
17
.0
9.
20
08
18
.0
9.
20
08
05
.1
0.
20
08
Seç Ben Ben BenLider
Adana
Seç Ben Ben Ben Has Seç HasLider
Adana
zaman, firma
fi
ya
t
Fiyat (YTL)
10.05.2008
10.05.2008
08-60/963-381
8
Tablo 3 ve Tablo 4’ün her ikisinden de çıkarılacak ortak sonuç, iki hatta da
anlaşma tarihi olan 10.5.2008 tarihinden sonra fiyat trendinde yukarı yönlü ve
istikrarlı bir kırılmanın yaşandığıdır.
Elbette ki, veri setinde sınırlı sayıda biletin kullanıldığı yukarıdaki tablolarla bir
kartel fiyatlandırması yapıldığına dair kesin bir kanıya ulaşılamayacağı izahtan
varestedir. Fakat bu tablolar iki açıdan önemlidir: 250
i) Tablolarda gözlemlenen fiyat trendi, yerinde incelemeler sırasında ele geçirilen
anlaşma metni ile uyumludur.
ii) Şikayete konu olan iddiada uygulandığı belirtilen fiyat düzeyleri ve firma
isimleri ile tablolardaki fiyatlar ve bu fiyatları uygulayan firmalar örtüşmektedir.
I.2.5. ilgili Pazara Yönelik Mevzuat
Bilindiği üzere Karayolu ile Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı sektörünü
düzenleyen temel yasal mevzuat, Karayolu Taşıma Kanunu, bu Kanun
kapsamında Ulaştırma Bakanlığı tarafından çıkartılan Karayolu Taşıma
Yönetmeliği ve Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında
Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ’dir. 260
Kanun, Yönetmelik ve Tebliğ’in ilgili maddelerine aşağıda yer verilmiştir.
Karayolu Taşıma Kanunu
“Yetki Belgesi Alma Zorunluluğu ve Taşıma Hizmeti
Madde 5: Taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat
ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınması
zorunludur.
...
Ücret ve Zaman Tarifeleri
Madde 11: Düzenli yolcu ve eşya taşımaları, nakliyat ambarı ve kargo
işletmeciliği ücret tarifeleri, yetki belgesi sahiplerince geçerlilik süresi de 270
belirtilmek suretiyle hazırlanır ve Bakanlığa bildirilir.
Ücret tarifelerine uyulması ve bu tarifelerin görülebilecek şekilde işyeri, terminal
ve bilet satış yerlerine asılması ve taşıtlarda bulundurulması zorunludur.
Yolcu ve eşya taşıma, yükleme, boşaltma, depolama ve aktarma hizmetleri de
dâhil olmak üzere ücret tarifelerinin, ülke ekonomisi ve kamu yararı aleyhine
sonuç vermesi ve aşırı ücret uygulanması veya rekabet ortamının bozulması
halinde ve gerektiğinde taban ve tavan ücretleri Bakanlıkça tespit edilebilir.
Ücret tarifeleri başlangıç ve bitiş noktaları arasında gidiş ve dönüşte aynı şekilde
düzenlenir. Değişik fiyat tarifesi uygulanamaz.
Düzenli yolcu ve eşya taşımaları zaman tarifesine tabidir. Taşımacılar tarafından 280
geçerlilik süresi de belirtilmek suretiyle hazırlanan zaman tarifeleri, Bakanlıkça
onaylandıktan sonra yürürlüğe girer…”
08-60/963-381
9
Şehirlerarası yolcu taşımacılığı ile ilgili bir diğer önemli düzenleme ise “Karayolu
Taşıma Yönetmeliği”dir.
Karayolu Taşıma Yönetmeliği
“Ücret Tarifeleri
Madde 38- a)Düzenli yolcu, eşya ve kargo taşımaları ile ilgili ücret tarifeleri, yetki
belgesi sahiplerince geçerlilik süresi de belirtilmek suretiyle hazırlanır. Bu ücret
tarifelerinin uygulamaya konulmasından önce, yetki belgesi sahiplerince
Bakanlığa bildirilerek ’’Görülmüştür ’’ şerhinin alınması zorunludur. 290
b) Yetki belgesi sahipleri, ücret tarifelerine uymak zorundadırlar.
…
d) Ücret tarifeleri başlangıç ve bitiş noktaları arasında gidiş ve dönüşte aynı
şekilde düzenlenir. Aynı güzergah üzerinde gidiş ile dönüş için değişik ücret
tarifesi uygulanamaz.
(Değişik: RG 19/11/2006- 26351) e) Yetki belgesi sahipleri tespit edilmiş ücret
tarifelerinin üzerinde ücret alamaz ve % 30’dan fazla indirim uygulayamazlar.
Ancak, önceden Bakanlıktan izin almak sureti ile belirli bir süre için, kullanılan
taşıtın toplam koltuk sayısının % 10’unu aşmayacak sayıda koltuk için herhangi
bir orana tabi olmaksızın özel indirim uygulanabilir. 300
(Değişik: RG 9/9/2005-25931) f) Ücret tarifeleri asgari dört aylık, azami altı aylık
süreler halinde belirlenir. Belirlenen süreyi takip eden otuz günlük süre içerisinde
yeni ücret tarifesi için Bakanlığa müracaatta bulunulmazsa, ücret tarifesi bitim
tarihi itibariyle altı aydan az olmamak üzere herhangi bir işleme gerek
kalmaksızın uzar ve geçerli olur. Ancak, altı aydan az olmayan bu sürenin
bitiminden sonraki herhangi bir tarihte ilgilinin müracaatı halinde, yeni ücret
tarifesi talebi kabul edilir.
Bakanlık, taşıma maliyetlerine etki eden unsurların önemli orandaki artış ve
azalışlarını dikkate alarak bu süreyi uzatabilir veya kısaltabilir.
g) Ücret tarifelerinin geçerlilik süresini tamamlayan taşımacılar, bu sürenin 310
sonunda fazla ücret içeren yeni bir ücret tarifesi alabilecekleri gibi, aynı veya
daha düşük ücret içeren yeni bir ücret tarifesi de alabilirler. Ancak, bir önceki
tarifeye göre daha düşük ücret uygulamalarında, bu ücret tarifesinin alındığı
tarihten itibaren asgari dokuz ay geçmedikçe tarife değişikliği talebi yapılamaz ve
yeni bir ücret tarifesi verilmez.
…
Denetim
Madde 71: “Yetki belgesi sahiplerinin Kanun ve bu Yönetmelik kapsamında yer
alan her türlü faaliyetleri Bakanlığın denetimine tabidir.”
Bir diğer önemli düzenleme ise Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı 320
Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ’dir. Seyahat
firmalarınca uygulanacak bilet fiyatlarının belirlenmesinde Ulaştırma Bakanlığı’nın
anılan Tebliğ’i temel esası oluşturmaktadır. Bu Tebliğ ile karayoluyla şehirlerarası
08-60/963-381
10
yolcu taşımacılığı yapacak olan D1 yetki belgesi sahiplerinin uyacakları ve
kilometre esasına göre uygulanacak olan asgari taban ücret tarifesi belirlenmiştir.
50 No’lu söz konusu Tebliğ’in 2. maddesinin (d) bendinde;
“D1 yetki belgesi sahipleri ilgili mevzuattan kaynaklanan indirimli yolcu bileti
kesme haklarını, bu Tebliğ ile belirlenen taban ücret tarifesinden daha aşağı
olmamak üzere kullanabilirler. Uygulanacak indirimli bilet ücretleri, bu Tebliğ ile
belirlenen taban ücret tarifesinin altında olamaz. “ 330
düzenlemesi yer almaktadır. Karayoluyla şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapacak
olan D1 yetki belgesi sahiplerinin uyacakları ve kilometre esasına göre
uygulanacak olan asgari taban ücret tarifesi ekteki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 5: Yurtiçi Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Olan Taban Ücret Tarifesi
YOL MESAFESİ
(KM)
TARİFE
(YTL)
YOL MESAFESİ
(KM)
TARİFE
(YTL)
101-115 9,61 781-850 37,88
116-140 10,20 851-950 39,63
141-165 11,08 951-1050 41,96
166-190 11,94 1051-1150 44,00
191-225 13,70 1151-1250 46,33
226-275 15,74 1251-1350 48,66
276-335 18,94 1351-1450 50,99
336-410 22,14 1451-1550 53,04
411-485 24,76 1551-1675 56,53
486-560 28,26 1676-1800 58,86
561-640 30,59 1801-1950 62,06
641-720 32,92 1951 ve üstü 65,56
721-780 35,55
Dosya mevcudu bilgilere göre Adana-Ankara arası mesafe 490, Adana-İstanbul
arası mesafe ise 939 Km.’dir. Bu mesafeler ve Yurtiçi Yolcu Taşımacılığında
Uygulanacak Olan Taban Ücret Tarifesi birlikte göz önüne alındığında, Adana-
Ankara hattında uygulanabilecek taban ücret 28,26; Adana-İstanbul hattında 340
uygulanabilecek taban ücret ise 39,63 YTL.’dir.
I.2.6. Adana Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’ne Onaylatılan Tarife
Önaraştırma kapsamında Lider Adana firmasının 1.5.2008 tarihinde Adana
Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’ne onaylattığı fiyat tarifesi de örnek olarak
incelenmiştir. Bu tarife uyarınca Ankara hattı için belirlenen fiyat 40 YTL., İstanbul
hattı için belirlenen fiyat ise 55 YTL.’dir. Burada dikkat çeken husus, fiiliyatta
uygulanmakta olan fiyatın Adana Bölge Müdürlüğü’ne onaylatılan fiyatın altında
olmasıdır. Bu husus, bir fiyat anlaşmasının ve kartelin varlığı kesin bir şekilde
ortaya konulsa bile, uygulanan fiyatın yasal olarak belirlenen fiyat düzeyinin
altında kalması nedeniyle kartel kârının amaçlandığı iddiasını zayıflatması 350
bakımından önemli bir gösterge olabilir. Diğer yandan, tarifelerin onay için
08-60/963-381
11
Bakanlığa sunulmadan önce teşebbüsler arasında ortak biçimde hazırlanmış
olması da muhtemeldir.
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Yerinde inceleme sırasında, taraflar arasında hizmetin bedelini ortaklaşa
belirlemeyi ve belirlenen ücretin hayata geçirilmesini temin etmeyi amaçlayan bir
anlaşmanın varlığını gösteren “Talimatname” adlı bir belge ele geçirilmiştir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, söz konusu fiyat protokolü pazarda faaliyet
gösteren teşebbüslerin kurmuş olduğu Dernek tarafından denetlenmektedir. Öte 360
yandan, böyle bir anlaşmanın varlığı teşebbüs yetkilileri tarafından kesin bir dille
reddedilmiştir.
Yapılan önaraştırma kapsamında şikayete konu 25 firmanın ilgili pazarda
rekabeti sınırlar mahiyette olan anlaşma akdettikleri anlaşılmış olmakla birlikte;
söz konusu sektörün Ulaştırma Bakanlığının regülasyonuna tabi olması, sektörde
havayolu ile yolcu taşıma şirketleri ve korsan taşımacıların etkisinin rekabeti
artırması ve şikayete konu uygulamanın çok yeni olması dikkate alınarak
soruşturma açılmasına gerek olmadığı, bu firmaların rekabet ihlaline devam
edilmemesi konusunda uyarılması gerektiği kanaatine varılmıştır.
370
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
A-
1. B. AYAZ – Sevgi Seyahat ve Turizm Ltd. Şti.
2. İ. YÜKSEL - Yükseller Seyahat, Akary. Turiz. Nak. Mad. Oto. İnş. Tekstil San.
ve Tic. Ltd. Şti.
3. Y. ŞAHAN – Mardin Metro Ulus.Nak.Tur.Teks.İnş.Gıda San.Tic.Ltd.Şti.
4. İ. YÜKSEL – Sanatman Seyahat Turizm Tic. Ltd. Şti.
5. F. DEMİR – Lüks Adana Seyahat Şehirlerarası Yolcu Taşımacılık Lojistik Tic.
Ltd. Şti. 380
6. M. GÖÇER – Ulutaş İnşaat Taahhüt Tekstil Otomotiv ve Turizm San. Dış Tic.
Ltd. Şti.
10. M. YILMAZ – Adana Çağdaş Turizm ve Taşımacılık Tic. Ltd. Şti.
11. Fuat YILMAZ
12. Osman GÜVEN
10. Lütfü ÇOBAN
11 A. GÖKGÖZ – Yeni Adana Sey. Tur. Ltd. Şti.
12. Ramazan ILGAN – Mahmut DEMİR
13. Yusuf Delidere Terminal İşletmecisi
14. M. Ali TALAŞ – Çukurova Turizm Seyahat Nakliyat Gıda Lok. Ltdç Şti. 390
15. Ramazan DEMİR
16. Halil Aygırcı Yazıhane İşletmeciliği
17. Abdulhalim ACAR
18. İsmail ACAR, Halit ACAR
19. SİYA Tur. Sey. Nak. ve Tic. Ltd. Şti.
08-60/963-381
12
20. Adana Has Turizm ve Acentalık Ltd. Şti.
21. Lider Adana Seyah.Tur.Akary. İnş. Teks. San. Tic.A.Ş.
22. Eren Tur. Sey. Taşım .İnş. Teks. Gıda Taah. Elekt. Oto Kira. Tic. Ltd. Şti.
23. Ali AYGIRCI – Şehirlerarası Otobüs Terminal işletmecisi
24. Dağlı Turizm Taşıma Tic. ve San. Ltd. Şti. 400
25. Seç Otobüs ve Turizm İşletmesi A.Ş.
ve Adana Otobüsçüler ve İşletmeciler Derneği hakkında şikayete konu
uygulamalara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, bununla birlikte aynı Kanun’un 9.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; Adana Otobüsçüler ve İşletmeciler
Derneği’nin ve fiyat anlaşmasına katılan teşebbüslerin piyasadaki fiyatın
serbestçe oluşumunu etkileyebilecek her türlü toplantı, karar ve görüşmelerine
derhal son vermelerine, 30 gün içinde adı geçen Dernek bünyesinde ya da
teşebbüslerin kendi aralarında, daha önce alınan tüm kararların ve kararlaştırılan
cezai müeyyidelerin geçersiz olduğuna ve uygulanmayacağına dair karar 410
alınarak bu yükümlülüklerin yerine getirildiğinin Rekabet Kurumu’na tevsik
edilmesine,
B- Yukarıda belirtilen hususların yerine getirilmemesi ve aynı ya da benzer
ihlallere devam edilmesi halinde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem
başlatılacağı hususunda görüş yazısı gönderilmek üzere Başkanlığa yetki
verilmesine
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
08-60/963-381
13
Rekabet Kurulu’nun 23.10.2008 Tarih ve 08-60/963-381 Sayılı Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
Önaraştırmada toplanan deliller, yerinde inceleme sırasında ele geçirilen
“taraflar arasında hizmetin bedelini ortaklaşa belirlemeyi ve belirlenen
ücretin hayata geçirilmesini temin etmeyi amaçlayan bir anlaşmanın
varlığını gösteren” TAAHHÜTNAME; teşebbüslerin FİYAT ANLAŞMASI
yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal ettikleri cihetle
haklarında soruşturma açılması gerektiği görüşündeyiz.
M.Sıraç ASLAN Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy