Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-289 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-64/1664-594
Karar Tarihi : 29.12.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. 10
Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
- S.S. 100 No’lu Yeşil Derince Minibüsçüler ve Otobüsçüler Motorlu Taşıyıcılar
Kooperatifi (Derince Koop)
Yavuz Sultan Mah. Sergi Sok. No:9 Derince/Kocaeli
- S.S. 67 No’lu Atanlar Minibüs Otobüs Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi (Atanlar Koop) 20
Tığcılar Mah. Kavaklar Cad. Ermanhan İşhanı B Blok K/1 No 39
Adapazarı/Sakarya
- S.S. 160 No’lu İstur Otobüsçüler ve Minibüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi
(İstur Ltd.)
Ömer Ağa Mah. Şehabettin Bilgisu Cad. No:89 Tüysüzler İşhanı Kat:3 İzmit/Kocaeli
E. DOSYA KONUSU: Adapazarı-İzmit-Derince hattında faaliyet gösteren taşımacılık
kooperatiflerinin fiyat birlikteliğine giderek rekabeti ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Adapazarı-İzmit-Derince hattında faaliyet
gösteren taşımacılık kooperatiflerinin aralarında anlaşma yaparak fiyat birlikteliğine
gittikleri iddia edilmiştir. 30
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 05.09.2011 tarih ve 6222 sayı ile
intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 05.10.2011 tarih ve 2011-4-289/İİ-11-256.M.O.A
sayılı İlk İnceleme Raporu Rekabet Kurulunun 13.10.2011 tarih ve 11-52/1324-M sayılı
toplantısında görüşülerek, 4054 sayılı Kanun’un 40/1 inci maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının tespiti amacıyla önaraştırma açılmasına karar
verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 20.12.2011 tarih
ve 2011-4-289/ÖA-11-258.KT sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
Adapazarı-İzmit-Derince hattında faaliyet gösteren S.S. 100 No’lu Yeşil Derince
Minibüsçüler ve Otobüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi, S.S. 67 No’lu Atanlar Minibüs 40
Otobüs Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi ve S.S. 160 No’lu İstur Otobüsçüler ve Minibüsçüler
Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi’nin aralarındaki fiyat rekabetini ortadan kaldırma amaçlı bir
anlaşma yapmış oldukları, bu durumun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4 üncü maddesini ihlal eder nitelikte olduğu,
11-64/1664-594
2
Ancak rekabet ihlali sayılan anlaşmaya kısa bir süre önce başlanmış olması, ayrıca
uygulanan fiyatın 59 Nolu Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında
Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ açısından incelendiğinde asgari fiyat
sayılabilecek nitelikte olması ve ilgili pazarın kendine özgü nitelikleri dikkate alınarak,
soruşturma açılması seçeneği yerine 4054 sayılı Kanun’un 9/3. maddesi çerçevesinde,
ihlallere son verilmesini teminen adı geçen teşebbüslere görüş yazısı gönderilebileceği 50
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
Şikayetin konusunu, Adapazarı-İzmit/Derince hattında yolcu taşımacılığı yapan taşımacılık
kooperatiflerinin uygulamaları oluşturduğu için, ilgili ürün pazarı “karayolu ile şehirlerarası
yolcu taşımacılığı pazarı” olarak belirlenmiştir.
İlgili coğrafi pazar ise iddiaların Adapazarı-İzmit-Derince hattına yönelik olduğu dikkate
alınarak, “Adapazarı-İzmit-Derince güzergahı” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yasal Düzenlemeler
Karayolu ile Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı sektörünü düzenleyen temel yasal mevzuat, 60
Karayolu Taşıma Kanunu, bu Kanun kapsamında T.C. Ulaştırma, Denizcilik ve
haberleşme Bakanlığı tarafından çıkartılan Karayolu Taşıma Yönetmeliği ve Karayolu İle
Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında
Tebliğ’dir.
Ancak, Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin Kapsam başlıklı ikinci maddesinde,
“Taşıma mesafesine bakılmaksızın il sınırları içinde yapılan yolcu taşımaları, 100
kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları ile belediye sınırları ile mücavir alanı
içindeki şehiriçi taşımalar, bu Yönetmeliğin kapsamı dışında olup; bunlar için Bakanlıkça
çıkarılacak Yönetmelik yürürlüğe konuluncaya kadar, il sınırları içinde yapılan yolcu
taşımaları ile 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları il ve ilçe trafik 70
komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgili valiliklerce, belediye sınırları ile mücavir
alanı içindeki şehiriçi taşımalar il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle,
ilgili belediyelerce bu Yönetmeliğin taşımacılar için getirdiği sorumluluk ve yükümlülükler
dikkate alınarak düzenlenir.”
denilmek suretiyle, il sınırları içerisinde yapılacak yolcu taşımacılığı ile 100 km’ye kadar
olan şehirlerarası yolcu taşımacılığına ilişkin yetkiler Valiliklere verilmiştir. Buna göre
valilikler, kendilerine yapılan başvuruları il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapmak
suretiyle değerlendirip sonuca bağlayacaklardır.
Diğer yandan, il ve ilçe trafik komisyonlarının kuruluşu, görev ve yetkileri, 2918 sayılı
Karayolu Trafik Kanunu’nun 12. maddesi ile bu Kanun kapsamında Ulaştırma Bakanlığı ve 80
İçişleri Bakanlığı tarafından çıkartılan Karayolu Trafik Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir.
Karayolu Taşıma Kanunu’nun 12. maddesinde,
“İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak
amacıyla gerekli tedbirleri almak” ve “Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı
kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla
çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları,
çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek”
il ve ilçe trafik komisyonlarının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
90
11-64/1664-594
3
I.3. Değerlendirme
Önaraştırma çerçevesinde, şikayete konu üç taşıyıcı firma/kooperatifin çalıştırdıkları
otobüs sayısına ilişkin bilgiler alınmıştır. Ayrıca, bu kooperatiflere bağlı araçların,
hatlarındaki sefer aralığının 5-7 dakika olduğu, trafikte sorun oluşturacak şekilde
çalışmamaları ve bir düzen altında çalışmalarının mülki otorite tarafından özendirildiği
belirtilmiştir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden anlaşıldığı kadarıyla, Derince, Atanlar ve İstur
Kooperatifleri’ne fiyatlarını ne düzeyde oluşturacakları dikte edilmemekteyse de, altlarına
kooperatif kaşelerini bastıkları fiyat listelerini, otobüslerin içerisinde görünebilecek bir yerde
bulundurmaktadırlar. Bu listeye göre tam 6 TL, öğrenci 4 TL ücret alınmaktadır. 100
Başvuru konusu şikayet Adapazarı-İzmit-Derince hattında faaliyet gösteren taşımacılık
kooperatiflerinin fiyat birlikteliğine gitmelerine ilişkin olduğundan önaraştırma sürecinde
edinilen bilgi ve belgeler 4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin (a) bendinde yer alan
düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Önaraştırma sürecinde elde edilen ve görünür yerlere asılan “29.8.2011 tarihi itibariyle
Fiyat Listesi” başlıklı belge, anılan üç teşebbüsün aralarındaki fiyat rekabetini ortadan
kaldırma amaçlı bir anlaşma içerisinde bulunduklarının açık delilidir. Dosya mevcutları
içinde yer alan İzmit ili Derince ilçesi Zabıta Müdürünün ifadeleri de bu durumu teyit
etmiştir. Bu nedenle anlaşma sonucunda rekabetin ne ölçüde etkilendiğinin tespiti
gerekmiştir. 110
Şikayete konu Adapazarı-İzmit-Derince hattının uzunluğu yaklaşık 60 km’dir. Bu sebeple
anılan güzergahta uygulanan bilet ücretleri 59 Nolu Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu
Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ çerçevesinde
regüle edilmemektedir. Ancak 59 Nolu Tebliğ’in 101-115 km arası mesafeler için getirdiği
10 TL’lik (katma değer vergisi dahil) taban bilet ücreti kıyaslama açısından mantıklı
görünmüştür. Şöyle ki önaraştırma konusu olayda geçerli olan 6 TL’lik ücret 60 km’lik
güzergahta uygulanmaktadır. Buna göre sektör genelinde düzenleyici kamu otoritesinin
takdir ettiği 100 km için 10 TL’lik asgari bedel 60 km için halen uygulanan 6 TL’ye denk
gelmektedir. Bu kıyaslama sonucunda, Adapazarı-İzmit-Derince hattında faaliyet gösteren
üç kooperatifin uyguladığı 6 TL’lik bilet ücretinin regülasyona yetkili kamu otoritesinin 120
ölçütlerine göre “makul” olduğu kanaati hasıl olmuştur.
Karayolu ile yolcu taşımacılığı sektörünün yapısal özellikleri önaraştırma konusu olayda da
geçerlidir. Buna ilişkin olarak, Rekabet Kurulu’nun 4.11.2010 tarih, 10-69/1466-564 sayılı
kararından alınan aşağıdaki ifadeler önem arz etmektedir:
“… Esasen, ilgili pazarda verilen hizmet homojendir. Diğer bir ifadeyle otobüs firmalarının benzer
araçlarla, benzer ikramlarla aynı hareket noktasından kalkarak aynı varış noktasına ulaştıkları
görülmektedir. Bu durumda yolcuların tercihlerini belirleyen temel unsur bilet bedelleri olmaktadır.
Teorik olarak kapasite kısıtı bulunmayan firmanın düşük fiyat vermesi durumunda yolcuların
tamamına hizmet vereceği söylenebilir. Bu durumda mevcut diğer firma veya firmalar, aynı fiyat
seviyesine inmek veya piyasadan çıkmak arasında seçim yapmak zorunda kalmaktadırlar. Diğer 130
bir ifadeyle, piyasanın oligopolistik yapısı nedeniyle ilgili pazarda çok farklı fiyat seviyelerinin
uygulanması mümkün değildir.
Özetle, tek fiyat uygulamasına ilişkin şikâyetler karayolu ile yolcu taşıma sektörünün genelinde
görülmekte olup, hizmet farklılaşmadığı sürece bu tür uygulamalara rastlanabileceği neticesine
varılmıştır.”
Yukarıda atıf yapılan Kurul kararında da tespit edildiği üzere, karayolu ile yolcu taşımacılığı
sektöründe aynı güzergahta faaliyet gösteren teşebbüslerin uyguladıkları bilet ücretlerini
uzun dönemlerde birbirlerinden anlamlı ölçüde farklılaştırabilmeleri verilen hizmetin ve
talebin nitelikleri sebebiyle güçtür. İnceleme konusu olay özelinde ise aynı mekanda,
11-64/1664-594
4
birbirlerini sürekli takip eden biçimde faaliyet gösteren üç teşebbüsün aynı standart taşıma 140
hizmetinde farklı bedellere ulaşmaları gerçekçi görünmemiştir. Kaldı ki Adapazarı-İzmit-
Derince hattında faaliyet gösteren taşımacılık kooperatiflerinin takip ettikleri 6 TL’lik
(öğrenci indirimiyle 4 TL) bilet ücreti, miktarı gereği de farklılaşması zor niteliktedir.
Açıklanan bu sebeplerle önaraştırma konusu olayda üç taşıma kooperatifinin ilan ettikleri
ortak fiyat tarifesindeki bedellere, aralarında bir anlaşma olmaksızın da ulaşacakları
kanısına varılmıştır. Buna göre rekabeti sınırlama amaçlı olduğu açık olan Derince, Atanlar
ve İstur Kooperatifleri arasındaki anlaşmanın gerek yukarıda izah olunan sebepler gerekse
de kısa bir süredir (29.08.2011 tarihinden itibaren) yürürlükte olması nedeniyle ilgili
pazardaki rekabete etkilerinin sınırlı olduğu sonucuna varılmıştır.
J. SONUÇ 150
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Adapazarı-İzmit-Derince hattında faaliyet gösteren S.S. 100 No'lu Yeşil Derince
Minibüsçüler ve Otobüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi, S.S. 67 No'lu Atanlar
Minibüs Otobüs Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi ve S.S. 160 No'lu İstur Otobüsçüler ve
Minibüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifinin aralarındaki anlaşmanın 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesini ihlal edebilecek nitelikte
olduğuna,
2- Ancak söz konusu anlaşmaya kısa bir süre önce başlanmış olması, ayrıca uygulanan
fiyatın 59 Nolu Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak
Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ açısından incelendiğinde asgari fiyat 160
sayılabilecek nitelikte olması ve ilgili pazarın kendine özgü nitelikleri dikkate alınarak,
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
3- Bununla birlikte aynı Kanun'un 9. maddesinin 3. fıkrası uyarınca adı geçen
teşebbüslere görüş bildirilmesini teminen Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy