Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2019-2-025 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 19-39/611-264
Karar Tarihi : 12.11.2019
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE (Başkan)
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ
B. RAPORTÖRLER : Pelin ERDOĞAN, Ahmet ŞAHİN,
Muhammet Murat KARAKAYA, Funda GÖKTEPE
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Adel Kalemcilik Tic. Ve San. A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. H. Ercüment ERDEM
Şekerpınar Mah. Yanyol Sok. No: 7 41480 Çayırova/Kocaeli
(1) D. DOSYA KONUSU: Adel Kalemcilik Tic. ve San. A.Ş. ile bayileri arasında
imzalanacak olan Bayilik Sözleşmesi’ne muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 09.08.2019 tarih ve 5266
ile intikal eden bildirim üzerine düzenlenen 30.09.2019 tarih ve 2019-2-025/MM sayılı
Muafiyet/Menfi Tespit Raporu Rekabet Kurulunun (Kurul) 12.11.2019 tarihli
toplantısında görüşülmüştür.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Adel Kalemcilik Tic. ve San. AŞ ile bayileri
arasında imzalanması planlanan Bayilik Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) kapsamında olduğu,
dolayısıyla Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
G.1.1. Adel Kalemcilik Tic. ve San. A.Ş. (ADEL)
(4) ADEL, hâlihazırda AG Anadolu Grubu A.Ş.’nin kalem ve kırtasiye sektöründeki
faaliyetlerini yürütmektedir. ADEL, ağaç cidarlı kurşun kalem, boya kalemleri, oyuncak
ürünleri ve diğer kırtasiye ürünlerinin üretimini, satışını ve ihracatını yapmaktadır.
Ayrıca, bu faaliyet için gereken her türlü mamul ve yarı mamul maddeleri tedarik
etmekte ve satmaktadır.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(5) Taraflar arasında imzalanması planlanan Sözleşme, ADEL’in üretimini, dağıtımını,
satışını, pazarlamasını ve ithalatını gerçekleştirdiği kırtasiye ve oyuncak ürünlerini konu
edinmektedir. Geçmişte kalem, defter, kâğıt gibi yazı yazmayı sağlayan araç gereçler
ile yazma faaliyetini destekleyen diğer ekipmanı kapsayan kırtasiye tanımı zamanla
yaşanan gelişmelerle birlikte değişime uğramıştır. Bugüne gelindiğindeyse, kırtasiye
ürünlerinin kapsamına sanatsal ürünler, zımba, delgeç, işaretleme araçları, baskı yazı
fotokopi kâğıtları, karbon kâğıtları gibi birçok yeni ürün dâhil olmuştur. Ayrıca
19-39/611-264
2/5
kırtasiyelerde bu ürünlere ek olarak oyuncak, kitap, ambalaj ürünleri ve hediyelik eşyalar
da satılmaya başlanmıştır. Önceleri bakkallar, hırdavatçılar, züccaciyeler ya da
saraciyelerde, okul yakını dükkanlarda satılan kırtasiye ürünleri, okuryazarlık oranındaki
artış ve iş sektöründe yaşanan gelişmelerle birlikte mekânsal olarak çok daha büyük
perakendecilerde, toptancılarda, zincir mağazalarda, alışveriş merkezlerinde ve
teknolojinin gelişmesine paralel olarak da en son e-ticarette yerini almıştır.
(6) Kırtasiye sektöründe yer alan ürünlerin çok farklı kullanım alanlarının bulunması, geniş
ürün yelpazesi ve dağıtım kanallarının çeşitliliği sektöre ilişkin net bir tanım yapmayı
zorlaştırmaktadır. Sektör ADEL özelinde değerlendirilirse, kırtasiye ürünleri ve oyuncak
sektöründe ADEL’in üretimini, dağıtımını, satışını, pazarlamasını ve ithalatını yaptığı
yaklaşık 3.000 ürün kalemi bulunduğu tahmin edilmektedir. Bu ürünlerin Yazım Grubu,
Oyuncak Grubu, Boyama Grubu, İşaretleme Grubu, Çanta Grubu, Ofis Grubu, Teknik
Grubu, Sanat Grubu, Hobi/Eğlence Grubu, Kağıt Grubu ve Dosyalama Grubu olarak
sınıflandırılması mümkündür. ADEL’in ürettiği ürün gruplarına yönelik farklı bir
sınıflandırma yapılmak istendiği takdirde bu kategoriler: “Kâğıt Ürünleri, Kırtasiye
Ürünleri, Hobi, Sanat ve Teknik Ürünleri, Oyuncak, Kitap, Hediyelik Eşya, Servis
Hizmetleri ve diğer” şeklinde sıralanabilmektedir.
(7) ADEL’in satışını yaptığı ürünlere en yakın ürün grubunu satan teşebbüslere ilişkin
geçmiş Kurul kararlarına bakıldığında, Nezih-1 kararında ilgili ürün pazarının genel
biçimde “kitap, müzik, film, elektronik, kırtasiye malzemeleri, oyuncak ve çeşitli hediyelik
ürünlerin satışının aynı çatı altında gerçekleştirildiği mağazacılık pazarı” olarak tespit
edildiği görülmektedir. Kararda ayrıca, anılan pazarın “süreli ve süreli olmayan
yayınların satış ve pazarlaması”, “büro malzemeleri ve kırtasiye ürünlerinin satış ve
pazarlaması”, “eğlence ve eğitim ürünlerinin satış ve pazarlaması”, “oyuncak satış ve
pazarlaması” ve “gıda ürünlerinin satış ve pazarlaması” pazarları gibi alt gruplara
ayrıştırılabileceği belirtilmiştir.
(8) Atlas Pen Kalem Sanayi A.Ş.’nin bir kısım malvarlığının ADEL tarafından devralınması
işlemine izin verilmesine ilişkin Kurul kararında ise ilgili ürün pazarı, Atlas Pen’in faaliyet
alanları itibarıyla “tükenmez kalemler", "mekanik kurşun kalemler", "sıvı mürekkepli
kalemler" ve "minler" pazarları olarak ayrı ayrı tanımlanmıştır. Aynı kararda ADEL’in
kırtasiye endüstrisinin hemen hemen tüm alanlarında faaliyet gösterdiği belirtilmiştir.
(9) Yukarıda yer verilen kararlar ve ADEL’in faaliyet alanları dikkate alınarak ilgili ürün
pazarları, “büro malzemeleri ve kırtasiye ürünleri pazarı” ve “oyuncak pazarı” olarak
tanımlanmıştır.
G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(10) Sözleşme konusu ürünlere ilişkin faaliyetlerin bölgesel farklılık göstermediğinden
hareketle, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.3. Değerlendirme
G.3.1. Başvuru Konusu Sözleşme
(11) Başvuru konusuna yönelik olarak ADEL tarafından Türkiye’de yaklaşık yirmi adet bölge
belirlenecek olup bu bölgelerin her birine bir bayi atanacaktır. Başvuru konusu
Sözleşme, tip niteliğinde bir sözleşme olup, her bir bölgeye atanan bayi ile imzalanması
planlanmaktadır. Bu bayiler aracılığıyla ADEL, ürünlerinin yurtiçinde etkin bir şekilde
satışını, yeniden satışını ve dağıtımını sağlamayı amaçlamaktadır. Tasarlanan bu
sistem ile ADEL, daha etkin bir dağıtım sistemi oluşturmayı hedeflemektedir. Böylece
ADEL, dağıtım ve lojistik faaliyetlerini daha iyi bir şekilde planlayabilecek, bu da ölçek
19-39/611-264
3/5
ekonomilerinin ortaya çıkmasına ve dağıtımın rasyonelleşmesine zemin oluşturacaktır.
(12) İlgili Sözleşme’nin 3.1. maddesinde belirtildiği üzere, her bayi kendi münhasır
bölgesinde ADEL ürünlerinin toptan, ara toptan ve perakende satış noktalarına
(Yeniden Satış Noktaları) satışını, yeniden satışını ve dağıtımını yapma görevini
üstlenecektir. Bununla birlikte, 3.2. madde ile, bayilerin kendi bölgeleri dışında başka bir
bayiye tahsis edilmiş bölgede ürünlerin aktif bir şekilde satışını, yeniden satışını,
dağıtımını yapmaları kısıtlanmıştır. Ancak yine aynı Sözleşme’nin 3.3. maddesine göre
pasif satış olanağı saklı tutulmuş olup, bayinin aktif çabaları sonucunda oluşmayan bir
başka bölgeden gelen talebin bayi tarafından karşılanmasının önünde bir engel
bulunmamaktadır. Bayinin ilgili maddelere aykırı davranması halinde ADEL’in söz
konusu aykırılık dolayısıyla uğrayacağı zararların tazminini talep etme ve Sözleşme’nin
10. maddesinde tanımlanan Teminat Belgesi’ni nakde çevirme hakkı bulunmaktadır.
(13) Münhasır bölge tahsisine ek olarak ilgili Sözleşme’nin 1.4. maddesi uyarınca ADEL
tarafından bayilere münhasır müşteri tahsisi uygulanması planlanmaktadır. İlgili madde
ile bayilerin, yeniden satış noktaları haricinde kalan hırdavat toptancıları, Japon
pazarları, züccaciyeler, alışveriş merkezleri, ulusal ve zincir marketler, uzman
perakendeler ve e-ticaret müşterileri ve bunlarla sınırlı olmamak üzere diğer müşteri ve
satış noktalarına doğrudan veya dolaylı olarak satış, yeniden satış ve dağıtım
yapamayacağı ve bu hakların ADEL tarafından saklı tutulduğu düzenlenmektedir. Bu
maddeden bayilerin yetkili olduğu satış çevresinin toptancılar ve kırtasiyeciler olduğu
anlaşılmaktadır.
(14) İlgili Sözleşme’nin “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” başlıklı 6. maddesi ve alt
maddelerinde ise ADEL tarafından bayilerine ADEL ürünlerinin aynısını veya benzer ve
rakip nitelikteki ürünleri üretmeme, ithal etmeme, satmama, dağıtmama; rakiplerden
herhangi bir ürün temin etmeme, bayinin pay sahipleri veya çalışanlarının rakip
sağlayıcılara ortak olamaması, rakip sağlayıcılar bünyesinde çalışan sıfatıyla görev
alamaması yükümlülüklerinin getirildiği görülmektedir.
(15) ADEL tarafından bayilere getirilen bu rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi sözleşme
süresi ile koşut olarak bir yıl olarak belirlenmiştir. Sözleşme süresi, sona erme tarihinden
en az bir ay önce sona erdiğine dair yazılı bildirimde bulunulmadıkça otomatik olarak bir
yıllığına uzamakla birlikte toplamda beş yılı aşmamaktadır.
G.3.2. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Bakımından Değerlendirme
Bildirime konu Sözleşme, içerdiği münhasır bölge ve müşteri gurubu tahsisine ve
rekabet etmeme yükümlülüğüne yönelik düzenlemeler nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesi kapsamındadır.
G.3.3. Grup Muafiyetine İlişkin Değerlendirme
(16) 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesine göre; üretim veya dağıtım
zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında
belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan dikey
anlaşmalar söz konusu Tebliğ’de belirtilen koşulları taşıması kaydıyla, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan aynı Kanun’un 5. maddesinin üçüncü
fıkrasına dayanılarak grup olarak muaf tutulmuştur. Bu nedenle sağlayıcı konumundaki
ADEL ile dağıtıcı konumundaki bayiler arasında imzalanması planlanan Sözleşme’nin
bir dikey anlaşma niteliğinde olması dolayısıyla, öncelikle Sözleşme hükümlerinin
2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten faydalanıp faydalanmadığı
değerlendirilmelidir.
19-39/611-264
4/5
(17) Bir dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’de tanınan muafiyetten faydalanabilmesi için
sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmeti sağladığı ilgili pazar(lar)daki pazar
payının %40’ın altında olması gerekmektedir. Bu kapsamda ADEL’in büro malzemeleri
ve kırtasiye ürünleri pazarı ile oyuncak pazarındaki pazar paylarının tespiti
gerekmektedir.
(18) Bildirimde kırtasiye sektöründe 2018 yılı için pazar büyüklüğünün yaklaşık 2,5 milyar TL
olduğu tahmin edilmekte ve ADEL’in bu sektördeki 2018 yılı cirosunun (…..) TL, pazar
payının ise yaklaşık %(…..) olduğu ifade edilmektedir. Oyuncak sektöründe ise 2018
yılı için pazar büyüklüğünün yaklaşık 2,5 milyar TL olduğu tahmin edilmekte ve ADEL’in
bu sektördeki 2018 yılı cirosunun (…..) TL, pazar payının ise yaklaşık %(…..) olduğu
ifade edilmiştir. Ayrıca her iki pazarda da ADEL’in rakibi konumunda çok sayıda
teşebbüsün faaliyet gösterdiği hususu vurgulanmaktadır. Bu kapsamda ADEL’in pazar
paylarının 2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen %40 eşiğinin altında olduğu
değerlendirilmektedir.
(19) 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran
Sınırlamalar” başlıklı 4. maddesinde, “alıcının müşterilerince yapılacak satışları
kapsamaması kaydıyla, sağlayıcı tarafından kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş
münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri grubuna yapılacak aktif satışların
kısıtlanması”nın anlaşmanın Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanmasını
engellemeyeceği ifade edilmiştir. Başka bir ifadeyle, sağlayıcı teşebbüs, kendisine veya
bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bölgeye ya da müşteri grubuna yapılacak aktif
satışları kısıtlayabilir. Bu bölgeye veya müşteri grubuna yapılacak pasif satışların
kısıtlanması ise anlaşmayı grup muafiyeti dışına çıkartan bir sınırlama olarak
değerlendirilecektir. Bu noktada aktif satış-pasif satış ayrımı önem kazanmaktadır.
(20) Sözleşme’nin ilgili hükümlerine göre ADEL tarafından bayilerin kendi bölgeleri dışına
yapacakları aktif satışlar yasaklanmış olup, pasif satışlara ilişkin herhangi bir kısıtlama
bulunmadığı görülmüştür. Dolayısıyla, ilgili maddelerin grup muafiyeti kapsamında
olduğu değerlendirilmektedir.
(21) Dikey Anlaşmalar İlişkin Kılavuz’un 21. paragrafında, sağlayıcı tarafından alıcılara hem
bölge hem de müşteri tahsisi uygulanabilmesinin mümkün olduğu ifade edilmektedir.
Sözleşme ile münhasır bölge tahsisi uygulamasının yanı sıra, ADEL tarafından bayilere
ayrıca münhasır müşteri tahsisi uygulandığı görülmektedir. Sözleşme ile bayilerin hangi
müşteri gruplarına ürünleri yeniden satacağı belirlenmiş olup, bu müşteri grubu dışında
kalanlara ADEL tarafından doğrudan satış ve dağıtım yapılacaktır. Bu kapsamda,
bayilere Sözleşme ile hem bölge hem de müşteri münhasırlığı tesis edilmiş olduğu
ancak bu durumun Sözleşme’nin grup muafiyetinden faydalanmasına engel teşkil
etmediği değerlendirilmektedir.
(22) Öte yandan, anlaşmalarda yer alan rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi de önem
arz etmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesine göre alıcıya belirsiz süreli veya
süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi, ilgili yükümlülüğü Tebliğ
ile sağlanan grup muafiyeti kapsamından çıkarmaktadır.
(23) Başvuru konusu Sözleşme’de rekabet etmeme yükümlülüğü Sözleşme süresi ile
kısıtlıdır. Taraflar, bir yıl süreli Sözleşme’nin bitiminden en az bir ay önce sona erdiğine
dair yazılı bildirimde bulunulmadıkça bir yıllık süreyle uzayacağını, ancak uzatmalar
dâhil toplam süresinin beş yılı geçemeyeceğini düzenlemişlerdir. Bu kapsamda rekabet
etmeme yükümlülüğünün de 2002/2 sayılı Tebliğ ile uyumlu olduğu anlaşılmaktadır.
(24) Bu bilgiler çerçevesinde, dosya kapsamında incelenen ADEL’in bayileri ile imzalamayı
19-39/611-264
5/5
planladığı tip Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlandığı sonucuna varılmıştır.
H. SONUÇ
(25) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
- Adel Kalemcilik Tic. ve San. A.Ş. ile bayileri arasında imzalanacak Bayilik
Sözleşmesi’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna,
- Söz konusu Bayilik Sözleşmesi’nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına,
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy