Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-85
Karar Sayısı : 09-23/493-119
Karar Tarihi : 20.5.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Sinan BOZKUŞ
C. ŞİKÂYET EDEN : - (……………)
İl Emniyet Müdürlüğü, Afyonkarahisar
- (……………)
İl Emniyet Müdürlüğü, Afyonkarahisar 20
- (……………)
İl Emniyet Müdürlüğü, Afyonkarahisar
D. ŞİKAYET EDİLEN: Afyon ilinde faaliyet gösteren özel dershaneler
E. DOSYA KONUSU: Afyon ilinde faaliyet gösteren dershanelerin İl Milli
Eğitim Müdürlüğü öncülüğünde anlaşma yaparak kurs fiyatlarını birlikte
belirledikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçelerinde, Afyon ilinde faaliyet gösteren 30
özel dershanelerin ücretlerini 2008-2009 eğitim-öğretim yılında bir önceki yıla
göre iki katına çıkararak tüketicileri mağdur ettikleri iddia edilmektedir.
Dilekçelerde, dershane yetkililerinin kendilerine İl Milli Eğitim Müdürü
öncülüğünde toplantı yaptıklarını ve bu toplantı uyarınca bütün dershanelerin
ücretlerini sabitlediklerini, belirtilen ücretten daha düşük bir tutarda kayıt
yapılması durumunda 50.000 TL. tazminat ödeneceğini belirttikleri ifade
edilmektedir.
Başvurularda, tüketici aleyhine olan bu durumun düzeltilmesi talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.4.2009 tarih ve 2667, 2668 ve 40
2669 sayılar ile giren başvurular üzerine düzenlenen 12.5.2009 tarih ve 2009-4-
85/İİ-09-MH sayılı İlk İnceleme Raporu 14.5.2009 tarih ve REK.0.08.00.00-
110/147 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-23 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
09-23/493-119
2
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, şikâyet hakkında 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında önaraştırma yapılmasına
veya soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün/Hizmet Pazarı
Ülkemizde dershaneler okula yardımcı ve sınavlara yönelik olarak çeşitli
amaçlarla faaliyet gösterebilmektedir. Bu kapsamda dershaneler;
(i) Üniversite Hazırlık Kursları (lise son sınıf öğrencileri ve lise mezunları için),
(ii) Anadolu, Fen Liseleri ve Anadolu Meslek Liseleri ile Özel Liselere Giriş
Kursları (sekizinci sınıf öğrencileri için),
(iii) Yetiştirme (takviye) kursları (lise ve ilköğretim ara sınıfları için) 60
hizmetlerini sunabilmektedir. Dershaneler her üç hizmet türünde de faaliyet
gösterebilir. Talep ikamesi açısından bu hizmetlerin her birini ayrı ilgili ürün
pazarı olarak tanımlamak mümkün olmakla birlikte; dosya konusu olayda her üç
türdeki kurs fiyatlarının da arttığı iddia edilmektedir. Bu çerçevede, incelemeye
konu olayda ilgili ürün pazarı, “dershanecilik hizmetleri pazarı” olarak tespit
edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyet konusu uygulamanın Afyon ilinde gerçekleşiyor olması ve bu ilde ikamet
eden öğrencilerin başka illerde bulunan kurslara devam etmelerinin çok zor 70
olması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar "Afyon ili" olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler
İlk inceleme kapsamında, Afyon İl Milli Eğitim Müdürlüğü Özel Öğretim Şube
Müdürü ile görüşülmüştür. Anılan yetkili, raportörlerle yaptığı görüşmede, Afyon
ilinde yaklaşık 25 adet üniversite ve liselere hazırlık kursunun bulunduğunu,
dershaneler arasında rekabeti kısıtlayıcı uygulamaların bulunmadığını, ayrıca
Milli Eğitim Müdürlüğü’nün de bu tür bir uygulamaya zemin hazırlamadığını ifade
etmiştir. Yetkili, ayrıca, yıllar itibarıyla kurs ücretlerinde meydana gelebilecek
artışların yönetmeliklerle belirlendiğini ve ilgili mevzuat uyarınca bir önceki yıla 80
göre 2 kat oranında artışın mümkün olmadığını belirtmiştir.
Afyon İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nden alınan belgelerde yer alan ve mezkûr
yetkilinin ifadelerini teyit eden, Afyon ilindeki en büyük 5 dershanenin 2007-2008
ve 2008-2009 yıllarına ait ilan edilen ücretleri aşağıdaki şekildedir:
09-23/493-119
3
Tablo: Birim fiyatlar üzerinden kurs ücretleri (bir ders saati ücreti esas alınmıştır) (TL)
Dershane Adı Yıl OKS1
Lise
(Ara Sınıf)
ÖSS2
2007-2008 4,20 3,753 - 4,104 4,205 - 4,306 Kocatepe
Dershaneleri 2008-2009 4,20 4,10 4,20
2007-2008 - 3,60 3,60 Final Dergisi
Dershaneleri 2008-2009 - 3,60 3,60
2007-2008 2,75 2,85 2,85 Diler Açı
Dershaneleri 2008-2009 3,50 3,50 4,00
2007-2008 - - - Hisar Batı
Dershaneleri 2008-2009 3,75 3,75 4,00
2007-2008 2,10 2,31 2,31 Afyon Uğur
Dershaneleri 2008-2009 2,20 2,40 2,40
I.3. Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasında “Belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da 90
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu
tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır” hükmüne yer verilmekte, aynı
maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım
fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satış
şartlarının tespit edilmesi” yasaklanan haller arasında sayılmaktadır.
Afyon ilindeki dershanelerin rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşma içinde olup
olmadığını değerlendirmeden önce sektörü düzenleyen ilgili kanun ve
yönetmeliklere değinilmesi yararlı olacaktır. Özel dershaneler 5580 sayılı Özel
Öğretim Kurumları Kanunu’nun 2. maddesi kapsamında özel öğretim kurumu 100
sayılmakta olup, Milli Eğitim Bakanlığının sıkı denetimi altında faaliyet
göstermektedirler. Özel öğretim kurumlarının tahsil edecekleri ücretlere ilişkin
hususlar ise 5580 sayılı Kanun’a dayanılarak çıkarılan ve 11.2.2009 tarihinde
yürürlüğe giren “Özel Öğretim Kurumları Öğrenci ve Kursiyer Ücretleri Tespit Ve
Tahsil Yönetmeliği” ile düzenlenmiştir. Bu Yönetmeliğe göre özel öğretim
kurumları bir sonraki eğitim-öğretim yılında uygulayacağı ücretleri her yıl Ocak
ayından Mayıs ayının sonuna kadar ilan etmek zorundadır. Bu tarihe kadar
ücretlerini ilan etmeyen kurumlar bir önceki yıl uyguladıkları ücretleri tahsil etmek
1 Ortaöğretim Kurumları Sınavı.
2 Öğrenci Seçme Sınavı (Üniversiteye Hazırlık)
3 9. sınıf grubu.
4 11. sınıf grubu.
5 Hafta sonu grubu.
6 Hafta içi grubu.
09-23/493-119
4
durumunda kalmaktadır. Öte yandan ilan edilen ücretlerden daha fazla bir tutarın
tahsil edilmesi Yönetmeliğin 6/d maddesinde yasaklanan eylemler arasında yer 110
almaktadır. Ancak, bu tutarın altına inilmesinin mümkün olduğu anılan
Yönetmeliğin 6. maddesindeki “…Bu ilanlarda ders yılı, aylık veya ders saati
ücretiyle birlikte, peşin veya süreli ödemeler ve kurumca belirlenecek diğer
indirimler belirtilir...” ifadesinden anlaşılmaktadır. Bu bakımdan ilan edilen
ücretlerin maksimum fiyat niteliğinde olduğu söylenebilir. Yine anılan Yönetmelik
uyarınca, özel öğretim kurumları bir sonraki yıl tahsil edecekleri ücretleri
belirlerken enflasyon oranı, yapılan yatırım vb. kriterlere göre zam yapabilmekte
ve keyfi fiyat artırımına gidememektedir.
Yukarıda kısaca yer verilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere ilgili
pazarda fiyatlar basın yoluyla ilan edilmeleri nedeniyle oldukça şeffaf olup kurs 120
sahipleri diğerlerinin uyguladığı ücretlerden haberdar olmaktadırlar. Öte yandan
kurs ücretlerine yapılacak yıllık zam oranlarına ilişkin kriterler de Yönetmelikte
yer aldığından, bu ücretlerin yıllar itibarıyla fahiş oranda artması mümkün
değildir.
Öte yandan, yukarıda yer verilen kurs ücretlerine ilişkin Tablo incelendiğinde
birbirinden oldukça farklı ücretlerin bulunduğu görülmektedir. Örneğin OKS’ye
yönelik 2008-2009 öğretim yılına ait kurs saat ücretleri incelendiğinde 2,20
TL.’den 4,20 TL.’ye kadar değişim gösterdiği, lise ara sınıf kurs ücret saatlerinin
de 2,40 TL.’den 4,10 TL.’ye kadar değiştiği görülmektedir. Bu çerçevede,
teşebbüsler arasında rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmanın varlığı yönünde bir bulgu 130
bulunmamaktadır.
Şikâyet dilekçelerinde belirtilen diğer bir husus da kurs ücretlerinin 2008-2009
öğretim yılında 2007-2008 öğretim yılına göre yaklaşık 2 kat arttığı iddiasıdır. Bu
iddiaya yönelik olarak, yukarıdaki tablodaki verilerden açıkça anlaşılacağı üzere,
yıllık bazda söz konusu oranda bir artış bulunmamaktadır. Kaldı ki bazı kursların
fiyatları da bir önceki yıla göre değişmemiştir. En yüksek artış Diler Açı
Dershaneleri’nin ÖSS’ye yönelik kurs ücretlerinde gerçekleşmiş olup bu oran
yaklaşık %40’tır.
J. SONUÇ 140
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre,
1. Başvuru konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek
bulunmadığına,
2. Bununla birlikte, 4054 sayılı Kanun kapsamında rekabet ihlali oluşturabilecek
davranışlardan kaçınmaları gerektiği yönünde Afyon’da faaliyet gösteren özel
09-23/493-119
5
dershanelere ve ayrıca Afyon İl Milli Eğitim Müdürlüğüne görüş yazısı
gönderilmesi konusunda Başkanlığa yetki verilmesine 150
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy