Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-96 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-44/998-344
Karar Tarihi : 03.08.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Mustafa Mehmet ÖZKARABÜBER, Özgür BAL
C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Afyonkarahisar Özel Dersaneleri Yardımlaşma ve Dayanışma
Derneği
Tuz Pazarı Cad. Belediye Çarşısı K:3 Afyonkarahisar
- Hisar Özel Eğitim Hiz. ve Tic. Ltd. Şti. (Özel Final Dergisi
Dershaneleri)
Kurtuluş Cad. No:7 Afyonkarahisar
- Özel Kocatepe Eğitim Merkezi Dershanesi 20
Dumlupınar Cad. No:31 Afyonkarahisar
- Afyonkarahisar Batı Dershaneleri
Dumlupınar Mh. Yeşilyol Cd. No:6 Afyonkarahisar
- Afyon Uğur Özel Eğitim Kurumları A.Ş. (Özel Uğur
Dershaneleri)
Fakıpaşa Tuzpazarı Cad. Belediye Çarşısı K:3 Afyonkarahisar
- Özel Tahmaz Eğitim Dershanesi (Tahmaz Dil Dershanesi)
Yeni Müze Arkası No:24 Afyonkarahisar
E.DOSYA KONUSU: Afyonkarahisar ili merkezinde faaliyet gösteren dershanelerin
bir araya gelerek rekabeti ortadan kaldıran kararlar aldıkları iddiası. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda, Afyonkarahisar’da faaliyet gösteren
dershanelerin fiyat konusunda anlaşma içinde oldukları, bu çerçevede belli bir oranının
altında indirim yapmadıkları, 1400 TL’nin altında fiyat vermedikleri iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.03.2011 tarih ve 2335 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 30.03.2011 tarih ve 2011-4-96/İİ-11-326-AFK sayılı İlk
İnceleme Raporu, 07.04.2011 tarih ve 11-22 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline
ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 19.07.2011 tarih ve 2011-4-96/ÖA-11-192.MMÖ sayılı 40
Önaraştırma Raporu 20.07.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-110.02.02/334 sayılı
Başkanlık önergesi ile 11-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
11-44/998-344
2
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Afyonkarahisar ilinde ilk ve orta öğretime
yönelik dershanecilik hizmetleri pazarında Kanun’un 4. maddesini ihlal eder nitelikte
uygulamalar bulunduğu yönünde bir bulguya ulaşılamadığı ve bu nedenle 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı görüşüne yer
verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar 50
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dershaneler; 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu’nda Öğrencileri; bir üst okulun
veya yüksek öğretime giriş sınavlarına hazırlamak, istedikleri derslerde yetiştirmek ve
bilgi düzeylerini yükseltmek amacıyla faaliyet gösteren özel öğretim kurumları olarak
tanımlanmıştır ve 21.10.2009 tarih ve 27383 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Milli
Eğitim Bakanlığı Özel Dershaneler Yönetmeliği’nin 5. maddesi, “Millî Eğitim Temel
Kanununun genel ve özel amaçlarıyla temel ilkelerine uygun olarak öğrencileri; a)
İstedikleri ders veya derslerde yetiştirmek onların bilgi, beceri, yetenek ve deneyimlerine
katkıda bulunarak düzeylerini yükseltmek b) Bir üst öğretim kurumuna girişle ilgili
sınavlara hazırlamak için gerekli çalışmaları yapmaktır.” diyerek dershanelerin amacını 60
belirlemiştir. Talep ikamesi açısından bu iki hizmet türü farklı pazarlar olmakla beraber,
bir üst öğretim kurumuna giriş sınavlarının her biri de ayrı bir pazar olarak belirlenebilir.
Ancak dosya kapsamındaki şikâyette bir 6. sınıf öğrencisinin SBS ve dil takviye
eğitimlerinden bahsedilmektedir. Bu çerçevede ilgili ürün pazarı “ilk ve orta öğretime
yönelik dershanecilik hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya kapsamında şikâyet edilen husus; Afyonkarahisar ilinde gerçekleşmektedir.
Afyonkarahisar ilinde ikamet eden bir öğrencinin başka bir ilde dershaneye gitmesinin
barındırdığı zorluk da dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar “Afyonkarahisar ili” olarak
tespit edilmiştir. 70
I.2. Yapılan Görüşmeler ve Elde Edilen Belgeler
I.2.1. Afyonkarahisar İl Milli Eğitim Müdürlüğü Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin görüştüğü yetkili, hali hazırda iddiada yer aldığı şekliyle kendilerine intikal
eden bir şikâyetin bulunmadığını, ancak arada belli başarı ve dereceye sahip velilerin
çocuklarını normalden daha yüksek oranlarda indirimle dershanelere kaydettirmeye
çalıştıklarını, bunun gibi durumlarda dershanelerden olumsuz yanıt alınabildiğini, bu
durumun bazen kendilerine de intikal ettiğini, velilerin belli ölçüde başarıya sahip
çocuklarının normalden yüksek oranlarda indirim almalarını hakları olarak gördüğünü,
ancak mevcut sistemde imkânlar çerçevesinde buna yönelik kontenjanların
düşünülenden daha az olduğunu, kendilerinin de kalite bakımından belli bir standardı 80
yakalamak için çabaladıkları dershanecilik sisteminde eğitim almak isteyenlerin
katkısının zorunlu olduğunu, bursluluk ve yüksek indirim oranlarının genellikle istisna
olduğunu ifade etmiştir.
Ayrıca görüşme esnasında Afyonkarahisar’daki dershane fiyatlarının çevre illere göre
nispeten düşük olduğu bilgisi edinilmiştir. Raportörlerce, İl Milli Eğitim Müdürlüğünden,
mevcut dershanelerin 2011-2012 öğretim yılına ilişkin ders saat ücreti bilgilerini gösteren
“Ücret İlanı Bildirim Formu” başlıklı belge alınmıştır.
11-44/998-344
3
I.2.2. Özel Kocatepe Eğitim Merkezi Dershanesi Yetkilileri ile Yapılan Görüşme
Raportörlerce yerinde inceleme yapılan Dershane’de, yetkililer aşağıdaki bilgileri
vermişlerdir: 90
- Afyonkarahisar ili üniversite sınavlarında Türkiye’deki iller arasında başarı olarak
yaklaşık 50. sıralardadır. Bu kötü bir derece olarak görülmektedir. SBS’de önceki yıl 30.
sıralardan bu yıl 15. sıraya yükselmiştir. Bu da görece daha iyi bir durumda olduğu
anlamına gelmektedir. Valilik ve İl Milli Eğitim Müdürlüğü bu kötü durumu düzeltebilmek
için çalışmalar yapmakta, bazen okullarla, bazen dershanelerle ve bazen de hem okullar
hem de dershanelerin yetkilileri ile toplantılar düzenlemektedir. Bu toplantılarda alınan
kararlar tavsiye niteliğindedir. Bu toplantılarda konuşulan hususlar ekonomik nitelikte
olmayıp, eğitim kalitesinin artırılmasına yöneliktir. Örneğin geçtiğimiz Mayıs ayında
yapılan toplantıda hem dershane hem okul temsilcileri bulunmuş ve lise son
öğrencilerinin LYS sınavı bahanesiyle okullarına ve dershanelerine devamsızlık 100
yapmalarının nasıl engellenebileceği konuşulmuştur. Alınan ilke kararı da bir yandan
okulların müfredatlarını LYS öncesindeki yoğunlukla izin kullanılan döneme uzatılması,
aynı zamanda dershanelerin de bu döneme hazırlık sınavları koymasıdır.
- Afyonkarahisar’da “Afyonkarahisar Özel Dersaneleri Yardımlaşma ve Dayanışma
Derneği” (AFDEDER) bulunmaktadır. Bazen söz konusu toplantıları dernek çatısı altında
da yapabilmekteyiz.
- Fiyat politikası olarak açıklamış olduğumuz fiyatlar ve açıklanan indirim oranları
genellikle uygulanmaktadır. Bazı grupların kanunen ücretsiz olarak okuma hakkı vardır.
Bu toplam öğrencilerin %5’i kadardır. Onun dışında yönetim kurulu kararına göre
belirlenen indirim oranları uygulanmaktadır. Yönetim kurulu kararına göre dershanenin 110
kurucu müdürüne de bazı ek indirimler yapma inisiyatifi verilmiştir. Geçtiğimiz yıl için
üniversite hazırlık öğrencilerine yapılan ve uygulanan indirim oranlarından yapılan
indirim çeşitliliği görülebilir.
Yerinde incelemede dosya konusu iddialara yönelik herhangi bir kayda rastlanmamıştır.
I.2.3. Final Dergisi Dershanesi ile Yapılan Görüşme
Yerinde inceleme yapılan Dershane’de görüşülen yetkili aşağıdaki bilgileri vermiştir:
- Final dershanesi olarak geçtiğimiz yıl ders saatini baz alarak fiyat belirledik ve yıllık
ücret olarak 2160 TL ilan ettik. Ancak bu fiyatlardan öğrencinin başarı durumuna göre
indirimler yapılabilmektedir. Ayrıca oluşturulan bütçede belirtilen ve hedeflenen gelirlerin
önemli kısmı, sonradan ödenemeyen ücretler nedeniyle tutturulamamaktadır. 120
- Hâlihazırda dershane öğretmenlerine … ila … TL arasında ücret vermekteyiz. Bugünkü
durumda bu ücretler düşüktür. Ancak piyasa bu şekilde oluşmaktadır. Öğretmenlerin
ücret durumları 2001-2002 döneminde daha iyiydi ve bir dershane öğretmeni, Milli
eğitim’deki bir öğretmenin iki katı ücret almaktaydı.
- AFDEDER’in amacı Afyonkarahisar ilindeki eğitimin kalitesini yükseltmek, düşük
standartlarda çalışan birtakım dershanelerin standartlarını yükseltmesini sağlamaktır.
- İl Milli Eğitim Müdürlüğü, zaman zaman ilimizdeki eğitimin ve Türkiye genelindeki
başarı seviyesinin iyileştirilmesi için çeşitli toplantılar düzenlemektedir. Örneğin zümre
toplantıları ile okullardaki ve dershanelerdeki verilen bilgilerin koordinasyonu
sağlanmaktadır. Okul ve dershane yöneticileri ile yapılan toplantılarda ise öğrencilerin 130
derslere ve sınavlara ilgisini ve yönelimini olumlu şekilde etkilemektir. Bu bağlamda
11-44/998-344
4
AFDEDER aracılığı ile bazı ortak standartlar ve etkinlikler düzenlenmesi söz konusudur.
Örneğin, bazı seviye tespit sınavlarının ortaklaşa ve aynı zamanda yapılması gibi. Bu
şekilde deneme sınavlarının dershanelere olan maliyeti azaltılmakta, öğrenci
bakımından da öğrencinin, normal derse çalışması gereken zamandan çalarak aşırı
deneme sınavlarına girmesinin önüne geçilmektedir.
Yapılan yerinde incelemede Dernek karar defteri incelenmiştir. Dernek karar defterinde
26.02.2011 tarihli ücret artışı başlıklı kısımda aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“… 2011-2012 eğitim öğretim yılı için belirlenecek olan ücretlerde geçen dönem
ücretlerimize enflasyon oranını aşmayacak şekilde artış yapılmasını, mümkünse artış 140
yapılmamasını oybirliğiyle tavsiye etme kararı almıştır.”
Yerinde incelemede dosya konusu iddialara yönelik herhangi bir kayıta rastlanmamıştır.
I.2.4. Diğer Dershanelerle Yapılan Görüşmeler
Raportörler Afyonkarahisar Batı Dershaneleri, Afyon Uğur Özel Eğitim Kurumları A.Ş.
(Özel Uğur Dershaneleri) ve Özel Tahmaz Eğitim Dershanesi (Tahmaz Dil Dershanesi)
yetkilileri ile görüşerek, yerinde incelemelerde bulunmuştur. Söz konusu yetkililer
yukarıda yer verilen görüşmelerdekine benzer hususları ifade etmişlerdir.
Buralardaki yerinde incelemelerde de dosya konusu iddialara yönelik herhangi bir kayıta
rastlanmamıştır.
I.3. Değerlendirme 150
Başvuru konusu şikâyete ilişkin olarak, Dernek’te alınan toplantı karar metnini
değerlendirmek yerinde olacaktır. Söz konusu metin şu şekildedir:
“… 2011-2012 eğitim öğretim yılı için belirlenecek olan ücretlerde geçen dönem
ücretlerimize enflasyon oranını aşmayacak şekilde artış yapılmasını, mümkünse artış
yapılmamasını oybirliğiyle tavsiye etme kararı almıştır.”
Buradan Derneğin tavsiye niteliğinde bazı kararlar aldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca söz
konusu Derneğin kuruluş tarihi kayıtlara göre 14.02.2011 olup, son dönemlerde faaliyete
geçtiği görülmektedir.
Görüşülen yetkililerden gerek İl Milli Eğitim Müdürlüğü yetkilisi gerekse dershane
yetkilileri Derneğin kuruluş amacını eğitimde etkinliği sağlamak ve yapılan ortak deneme 160
sınavlarında standartlara uyarak tasarruflarda bulunabilmek şeklinde belirtmişlerdir.
Öte yandan, söz konusu dershanelerin son dönemlere ilişkin ilan edilen ders saati
başına fiyatları incelendiğinde fiyatların farklılaştığı anlaşılmaktadır.
Tablo 1: Afyonkarahisar’daki Dershanelerin Üniversiteye hazırlık kısmına Yönelik İlan Ettikleri Fiyatlar
(Ders Saati Ücretleri, TL)1
Eğitim dönemleri Final Kocatepe Batı Uğur Tahmaz
2010-2011 3.60 4.60 3.90 4.20 3.50
2011-2012 3.70 5.06 4.00 3.55 3.75
Söz konusu dershanelerin her birinin öğrenci bazında uygulamış bulundukları
gerçekleşen fiyatlara ilişkin listeler incelendiğinde de oldukça farklı seviyelerde fiyatların
uygulandığı ve belli bir alt limit fiyatı gibi bir durumun bulunmadığı anlaşılmaktadır.
1 Söz konusu dershanelerde üniversiteye hazırlık kısımları en çok talep gören durumda olduğu için sadece
bu kısma ilişkin fiyatlar verilmiştir.
11-44/998-344
5
Tablo 2 : Afyonkarahisar’daki Dershanelerin Üniversiteye hazırlık kısmına Yönelik 2010-2011 Dönemi
Uygulanmış olan Fiyatlar, (Kanunen Ücretsiz Eğitim Hizmeti Alanlar Hariç, Toplam Kurs Ücreti, TL) 170
Uygulanan Fiyatlar Final Kocatepe Batı Uğur
En yüksek 2,200 2,100 2,300 2,100
En düşük …
…
…
…
Tabloda görüldüğü üzere, dershanelerin uyguladıkları en yüksek ve en düşük fiyatlar
arasında önemli miktarda fark bulunmakta, aynı zamanda, dershaneler arasında da bu
rakamlar farklılaşmaktadır.
Ayrıca yukarıda yer verildiği üzere, şikâyet konusu iddialara yönelik olarak herhangi bir
teşebbüste herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanmamıştır. Bu çerçevede, Dernek
kararları arasında fiyat tespitine yönelik bir uygulama bulunmadığı, mevcut kararın
tavsiye niteliğinde olduğu, ilan edilen fiyat listelerinde dershaneler arasında önemli
farklılıkların bulunduğu ve ayrıca dershanelerin her birinde gerçekleşen veya
uygulanmış bulunan kişi bazındaki fiyatların da oldukça farklı seviyelerde
seyretmesinden dolayı bir uygulama birliğinden söz edilemeyeceği, bu nedenle dosya 180
konusu iddialara yönelik olarak bir soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine
varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy