Akaryakıt dağıtımı sektöründeki dikey anlaşmaların 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'ne uygunluğunun belirlenmesi - Karar Sayı 06-84/1059-306

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2006-1-22 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 06-84/1059-306
Karar Tarihi : 15.11.2006

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.

B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Harun ULU, M.Selim ÜNAL, Çiğdem ÜNAL

C. BAŞVURUDA BULUNANLAR:

- Sevindim Akaryakıt Nak. Ltd. Şti.
Ankara Yolu 4. km Çankırı 20
- Çağrı Petrol İnş. San. Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi Av. İ. Yılmaz ASLAN
Maya Akar Center 100/10 34394 Esentepe-Şişili/İstanbul
- Özşinaz Petrol Petrol Ürünleri Bayii Paz. Nak. Tic.
Temsilcisi Av. Mustafa KÖLE
Lale Sok. No:7 34330 Levent/İstanbul
- İkbal Akaryakıt Din. Tes. A.Ş.
İzmir Karayolu 9.km Afyonkarahisar
Temsilcisi Av. Hatice GÖK
Dumlupınar Mah. Süleyman Gönçer Cad. No:7/8 Afyonkarahisar 30
- Kurtuluş Un Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Geyras Mevkii Sivas Yolu Tokat
- Polat Gıda ve Pet. Ür. San. Tic. Ltd. Şti.
Dörtyol Mevkii Bozdoğan/Aydın
Temsilcisi Av. Seher ERTÜRK
Nuh Kuyusu Cad. Uçar Apt. No:295/2 Üsküdar/İstanbul

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:

- Erk Petrol Yat. A.Ş. 40
Eski Büyükdere Cad. No:37 34390 Maslak/İstanbul
- Yıldırım Pet. Tic. Nak. A.Ş.
Alemdar Mah. Divan Yolu Cad. No:80 Kat 1 Sultanahmet Eminönü/İstanbul
- Opet Petrolcülük A.Ş.,
Bulgurlu Mah.Sarıgazi Cad.No:47 Libadiye Kavşağı 81190 Üsküdar/İstanbul
- Turcas Petrol A.Ş.
Emirhan Cad. No:145 Atakule A Blok 80700 Beşiktaş/İstanbul
- Agpaş Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. ve Dağ. A.Ş.
Ataş Methali 6594 Sokak No:61 Karaduvar/Mersin
- Selahattin Kaleli Petrolcülük Ltd. Şti., 50
Gençlik Caddesi No. 95/3 Anıttepe/Ankara
06-84/1059-306
2
- Bölünmez Petrolcülük A.Ş.,
Ceyhun Atıf Kansu Cad.No:66 Balgat/Ankara
- BP Petrolleri A.Ş.,
Sarı Kanarya Sok. No:14 K2 Plaza Kozyatağı/İstanbul
- Can Aslan Petrolcülük San. A.Ş.,
İsmet İnönü Bulvarı No:78 Klas Plaza A Blok 12/23 Mersin
- Delta Petrol Ürünleri Tic. A.Ş.,
Piyalepaşa Bulvarı Kastel İş Merkezi A Blok Kasımpaşa/İstanbul
- Enerji Petrol Ürünleri Paz. A.Ş. 60
Evren Mah. Gülbahar Cad. Bey Hatun İş Mer. No:2 Kat 3 Güneşli/İstanbul
- Gören Petrol Depoculuk ve Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Şehit Mehmet Fatih Ongül Sok. No:1/1 Kat 5 D.7 Kozyatağı Kadıköy/İstanbul
- GS Petrol Ürünleri Tic. Ltd. Şti.
Fatih Mah. Sanayi Bölgesi No:12 Helvacı Beldesi Aliağa/İzmir
- Inter-Oil Petrol Dağ. Nak. ve Tur. İç ve Dış Tic. Paz. A.Ş.
Yeni Mah. İsmet İnönü Bul. Kurtuluş Mey.No:78/A Klas Plaza K.7 D.13 Mersin
- MMG Petrol Dağıtım ve Paz. İç ve Dış Tic. A.Ş.
Turan Güneş Bulvarı Korman Sitesi No:51/J Yıldız/Ankara
- Petline Petrol Ürünleri Tic. A.Ş., 70
Ünalan Mah. Ünalan Cad. No:9 K:3-4 Üsküdar/İstanbul
- Petrol Ofisi A.Ş.,
Eski Büyükdere Cad. No:37 34390 Maslak/İstanbul
- Petrolyum Petrol Ürünleri Paz. Dağ. Tic. ve San. Ltd. Şti.
Eski Büyükdere Cad. Park Plaza No:22 Kat 14 Maslak/İstanbul
- Siyam Petrolcülük A.Ş.,
Ceyhun Atıf Kansu Cad. No:66 Balgat/Ankara
- Starpet Garzan Akaryakıt Dağ. Paz. A.Ş.
E-5 400. Karayolu 11. Km. Bağcılar Beldesi/Mersin
- Termopet Akaryakıt Nak. Ltd. Şti. 80
Cevizlidere Cad.7/1 Y.Öveçler/Ankara
- Türkoil Petrol Ürünleri San. ve Tic. A.Ş.
İran Cad. No:39/7 Çankaya/Ankara
- Yalçınkaya Petrol Ürünleri Paz. Dağ. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Atatürk Mah.İstiklal Cad. No:152 /F Aliağa/İzmir
- Turkuaz Petrol Ürünleri A.Ş.,
Bulgurlu Mah. Bağlar Cad.No:7 34660 Üsküdar/İstanbul
- Yuropet Akaryakıt Dağ. Paz. Ür. İth. Ltd. Şti.
Esentepe Mah. Villa Sok. No:5 34394 Şişli/İstanbul
- Altınbaş Petrol ve Tic. A.Ş., 90
Dünya Tic. Mer. Çobançeşme Kavşağı A1 Blok Kat 10 Yeşilköy/İstanbul
- Balpet Petrol Ürünleri Taş. San. ve Tic. A.Ş.
Atatürk Cad. Hamidiye Mah. Mekan Apt. 110/3 Mersin

E. DOSYA KONUSU: Akaryakıt dağıtımı sektöründeki dikey anlaşmaların
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne
uygunluğunun belirlenmesi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına; 15.2.2006 tarih ve 943 sayı ile giren
Sevindim Akaryakıt Nak. Ltd. Şti’ye ait Petrol Ofisi A.Ş.’nin dikey anlaşmalara 100
ilişkin uygulamalarını konu eden şikayet dilekçesi, 17.2.2006 tarih ve 996 sayı ile
giren Çağrı Petrol İnş. San. Tic. Ltd. Şti’nin BP Petrolleri A.Ş. ile yapılmış olan
06-84/1059-306
3
bayilik anlaşması ve bunun uyumlaştırılmasına yönelik eylemlerini konu eden
şikayet dilekçesi ve 26.6.2006 tarih ve 784 sayı ile giren Özşinas Petrol Petrol Ür.
Bayii Paz. Nak. Tic.’e ait Turkuaz Petrol Ürünleri A.Ş.’nin dikey anlaşmalara
ilişkin uygulamalarını konu eden şikayet dilekçesi üzerine hazırlanan 23.6.2006
tarih ve 2006-1-22/İİ-06-CS sayılı İlk İnceleme Raporu, 3.7.2006 tarih ve
REK.0.05.00.00-110/131 sayılı Başkanlık Önergesi üzerine 6.7.2006 tarih ve 06-
47 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 06-47/625-M sayılı Karar ile dosya
konusu iddialara yönelik olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Söz 110
konusu Kurul Kararı uyarınca, yukarıda bahsi geçen şikayetlerin yanı sıra Kurum
kayıtlarına; 1.8.2006 tarih ve 5285 sayı ile intikal eden İkbal Akaryakıt Din. Tes.
A.Ş.’nin Turcas Petrol A.Ş.’ye ilişkin, 26.9.2006 tarih ve 6490 sayı ile intikal eden
Kurtuluş Un Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin Bölünmez Petrolcülük A.Ş.’ye ilişkin ve
29.9.2006 tarih ve 6592 sayı ile intikal eden Opet Petrolcülük A.Ş.’ye ilişkin
şikayet başvurularını ve akaryakıt sektöründeki dağıtım şirketlerinin dikey
anlaşmalarını konu alan 7.11.2006 tarih ve 2006-1-22/ÖA-06-İAY sayılı
Önaraştırma Raporu 13.11.2006 tarih ve REK.0.05.00.00-110/217 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 06-84 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır. 120

G. İDDİALARIN ÖZETİ

G.1. Petrol Ofisi A.Ş. Hakkındaki Şikayet

Kurum kayıtlarına 15.2.2006 tarih ve 943 sayı ile giren Sevindim Akaryakıt Nak.
Ltd. Şti. (Sevindim) tarafından gönderilen şikayet dilekçesinde;

- Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ) ile 25.5.1993 tarihinde yapılan bayilik sözleşmesi
çerçevesinde belirli miktarda mal satmak üzere POAŞ’a taahhütler verildiği, 130
- İstasyonun 1993 yılında Çankırı’da 5. istasyon olarak kurulmasına rağmen
özellikle 1999 yılından sonra rekabetten dolayı istasyon sayısının 17’ye
yükseldiği,
- Bu dönem içinde POAŞ’ın büyük şehirlerdeki istasyonlara yatırım yaparken
kendi istasyonlarında yatırım yapmadığı,
- 2001 krizinin satışları kötü etkilediği,
- Yine 2001 yılından sonra Tarım Kredi Kooperatifleri’nin motorin satışlarının
kendi satışlarında azalmaya yol açtığı,
- 7.5.2004 tarihinde POAŞ’ın mal satışının azalmasından dolayı uyarıda
bulunduğu, 140
- Nihai olarak POAŞ tarafından mal satışının düşmesi ve dolayısıyla taahhüdün
yerine getirilememesinden dolayı dava açıldığı,
- Ancak davanın asıl sebebinin, bitmesine bir buçuk yıl süre kalmış olan
sözleşmeyi 10 yıl daha uzatmak olduğu, bunun saha görevlilerince de söylendiği

ifade edilmiştir.

G.2. Turkuaz Petrol Ürünleri A.Ş. Hakkındaki Şikayet

Kurum kayıtlarına 26.6.2006 tarih ve 784 sayı ile giren ve Özşinaz Petrol Petrol 150
Ürünleri Bayii Paz. Nak. Tic. (Özşinaz) temsilcisi tarafından gönderilen dilekçe ve
eklerinde, Özsinaş ile Turkuaz Petrol Ürünleri A.Ş. (Turkuaz) arasında
25.12.1997 tarihinde bayilik sözleşmesi imzalandığı ayrıca Turkuaz lehine 10 yıl
06-84/1059-306
4
süre ile intifa hakkı tesis edildiği, bununla birlikte 2003/3 sayılı Tebliğ ile
belirlenen süreler içinde gerekli uyumlaştırmanın da yapılmadığı ifade edilerek,
ilgili sözleşmenin Kanun’un 4. maddesi ve 2002 sayılı Tebliğ’e aykırılığın tespit
edilmesi talep edilmiştir.

G.3. BP Petrolleri A.Ş. Hakkındaki Şikayet
160
Kurum kayıtlarına 17.2.2006 tarih, 996 sayıyla giren ve Çağrı Petrol İnş. San. Tic.
Ltd. Şti. (Çağrı Petrol) vekili tarafından gönderilen şikayet dilekçesinde;

- Çağrı Petrol ve Mobil Oil Türk Anonim Şirketi (Mobil) arasında 7.12.1995
tarihinde akaryakıt ürünlerinin dağıtımına ilişkin 20 yıllık bir bayilik anlaşması
imzalandığı,
- Mobil’in daha sonra BP Petrolleri A.Ş.’ye (BP) devredilmesinin ardından
anlaşmanın BP ile yürütüldüğü,
- Söz konusu anlaşmanın 4054 sayılı Kanun hükümlerine aykırılık teşkil ettiği
gerekçesiyle Çağrı Petrol tarafından 28.3.2005 tarihinde BP’ye bir ihbar 170
gönderildiği,
- İyileştirme ve yeni şartlarda anlaşma yapılması teklif edilen bu ihbara BP
tarafından olumlu bir cevap verilmediği,
- Bunun üzerine Çağrı Petrol’ün 24.10.2005 tarihinde BP’ye bir ihtar göndererek
aralarındaki anlaşmanın 15.4.2005 tarihi itibarıyla devam etmeyeceğini, tebliğden
itibaren 7 gün içinde aralarındaki anlaşmanın mutabakatla çözümlenmesini,
Türkiye çapında aynı sektörde faaliyet gösteren akaryakıt dağıtım şirketlerinden
biriyle anlaşma sağlamak için görüşmeler yapacaklarını ihbar ettiğini,
- Ancak bu ihtara cevaben BP tarafından 24.11.2005 tarihinde çekilen
ihtarnamede, 2002/2 sayılı Tebliğ’deki uyarlama keyfiyeti nedeniyle aralarındaki 180
anlaşmanın Eylül 2010 tarihine kadar 5 yıl süreyle geçerli olduğunun ve fesih
hususunda muvafakat ve mutabakatlarının bulunmadığının kendilerine bildirildiği

belirtilmiş ve Çağrı Petrol ve BP arasında imzalanan 7.12.1995 tarihli bayilik
sözleşmesinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılığının ve muafiyetten
yararlanamayacağının tespiti amacıyla konu hakkında önaraştırma veya
soruşturma açılması talep edilmiştir.

G.4. OPET Petrolcülük A.Ş. Hakkındaki Şikayet
190
Kurum kayıtlarına 29.9.2006 tarihinde intikal eden Polat Gıda ve Pet. Ürünleri
San. Ve Tic. Ltd. Şti. (Polat) vekili tarafından gönderilen şikayet dilekçesinde;

- Müvekkil firmanın Opet ile 10.7.2001 tarihinde 20 yıl süreli bayilik anlaşması
yaptığı, daha sonra Opet’in isteği üzerine Polat’ın Sunpet markası /logosu altında
çalışmasını sağlayacak bir sözleşmenin 30.12.2002 tarihinde yapıldığı,
- Opet’in istasyona iki akaryakıt pompası haricinde hiçbir yatırım yapmadığı,
müvekkilin diğer istasyonlara yapılan yatırımlara benzer yatırımların yapılması
isteğinin Opet tarafından reddedildiği,
- Opet tarafından akdedilen sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 5. 200
maddeleri ile 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun olmadığı gibi bunların 2003/3 sayılı
Tebliğ’de öngörülen süreler içerisinde mevzuata uygun hale getirilmediği, bu
bakımdan ilgili sözleşmenin tamamen geçersiz olduğu

06-84/1059-306
5
ifade edilerek, bu hususlar doğrultusunda müvekkil firmanın serbest kaldığı
konusunda karar verilmesi talep edilmiştir.

G.5. Bölünmez Petrolcülük A.Ş. Hakkındaki Şikayet

Kurum kayıtlarına 26.9.2006 tarihinde intikal eden, Kurtuluş Un San. ve Tic. Ltd. 210
Şti.’nin şikayet dilekçesinde;

- Şikayetçi ile Bölünmez Petrolcülük A.Ş. (Bölünmez) arasında 3.8.1998 tarihinde
akaryakıt bayilik sözleşmesi imzalandığı ve bu sözleşmeye bağlı olarak aynı
tarihte 15 yıllık intifa sözleşmesi yapıldığı,
- Daha sonra istasyon işletmeciliğinden vazgeçildiği için istasyonun Gürkan
Hazal Petrol Tic. Ltd. Şti. tarafından işletilmeye başlandığı ve bu çerçevede söz
konusu şirket ile Bölünmez’in 15.7.2006 tarihinde bayilik sözleşmesi imzaladığı,
- Şikayetçi ile Gürkan Hazal Petrol Tic. Ltd. Şti. arasındaki kira sözleşmesinin
14.3.2006 tarihinde feshedildiği, 220
- Bölünmez’in Tokat Sulh Mahkemesi’nde dava açarak 3.8.1999 tarihli
sözleşmeye ve intifa sözleşmesine dayanarak intifa hakkını kullanmayı talep
ettiği,
- Söz konusu bayilik sözleşmesinin 2002/2 ve 2003/3 sayılı Tebliğ hükümlerine
aykırı olduğu

ifade edilerek, söz konusu bayilik sözleşmesinin 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı
olduğu ve yasal olarak geçersiz olduğunun tespit edilmesi, şikayet edilenin eylem
ve taleplerinin yasal mevzuata aykırı olduğunun tespitiyle intifa hakkının
kullanılmasına yönelik talep ve eylemlerin önlenmesi ve öncelikle bu konuda 230
ihtiyati tedbir kararı verilmesi talep edilmiştir.

G.6. Turcas Petrol A.Ş. Hakkındaki Şikayet

Kurum kayıtlarına 1.8.2006 tarihinde intikal eden, İkbal Akaryakıt ve dinlenme
Tesisleri A.Ş. vekili tarafından gönderilen şikayet dilekçesinde;

- Müvekkil şirketin 11.12.1998 tarihinde Turcas Petrol A.Ş. (Turcas) ile akaryakıt
bayilik sözleşmesi ile bu sözleşmeye bağlı olarak bir kira sözleşmesi imzaladığı,
- Turcas’ın bayilik sözleşmesinin 4054 sayılı Kanun ve ilgili tebliğlere göre 240
düzeltilmesine yönelik 13.6.2005 tarihli yazısına, müvekkil şirketin bu
düzenlemelerin tek taraflı değil karşılıklı mutabakat yoluyla yapılması talebiyle
karşılık verdiği, bu talebin Turcas tarafından reddedildiği,
- Turcas tarafından 26.6.2006 tarihli ihtarname ile bayilik sözleşmesinin Shell-
Turcas Ortak Girişimi’ne devredilmesinin istendiği, müvekkil şirketin yasaya aykırı
bu işlemin yapılmayacağını, yasaya uygun bayilik sözleşmesinin ortak girişim ile
yeniden yapılması gerektiğini belirttiği,
- Bunun üzerine Turcas’ın ortak girişim şirketinin 1.7.2006 tarihinde faaliyete
geçeceğini, devir için ek sözleşme imzalanmasının gerektiğini, aksi takdirde
30.6.2006 tarihinden itibaren akaryakıt verilmeyeceğini belirttiği, 250
- Turcas ve Shell-Turcas A.Ş.’nin 10.7.2006 tarihinden itibaren müvekkile
akaryakıt ikmalini kestiği,
- Shell-Turcas Ortak Girişimi’ne ilişkin 2.2.2006 tarihli Rekabet Kurulu kararında
işlemin “Turcas’a ait mülkiyet hakları ve bayiinin işlettiği servis istasyonu yerleri,
bu yerlerle ilgili her türlü sözleşmeleri” kapsadığının belirtildiği, müvekkil şirket
06-84/1059-306
6
tarafından işletilen istasyonun mülkiyetinin Turcas’a ait olmadığı gibi ayni bir
hakkının da bulunmadığı, bu nedenle ortak girişime devrinin mümkün olmadığı,
- Petrol Piyasası Kanunu’nun 17. maddesinde dağıtıcı lisansı sahiplerinin
faaliyetlerini durdurmadan en az 3 ay önce bayilerini durumdan haberdar etmek
zorunda iken bu gereği yerine getirmedikleri 260

ifade edilerek, müvekkil şirketin mülkiyetinde bulunan akaryakıt istasyonunun
ortak girişim şirketine devir işleminin 2.2.2006 tarihli Kurul kararına aykırı
olduğunun tespitiyle ilgili birleşme işleminin yeniden incelenerek yasaklanmasına
ve bayilik sözleşmesinin 2002/2 sayılı Tebliğ hükümleri ve 4054 sayılı Kanun’a
aykırı olduğu ve bu nedenle geçersiz olduğuna karar verilmesi talep edilmiştir.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1- Bayilik sözleşmeleri ile ilgili olarak;
270
i) Bazı teşebbüslerin uygulamakta oldukları bayilik sözleşmelerinin bir
kısmının, bazılarının ise tüm sözleşmelerinin rekabet etme yasağının
süresi bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen süreyi aştığı,
ii) Delta Petrol Ürünleri Tic. A.Ş., Bölünmez Petrolcülük A.Ş., Siyam
Petrolcülük A.Ş., Türkoil Petrol Ürünleri San. Tic. A.Ş. unvanlı
teşebbüslerin bayilik sözleşmelerinde bayinin satış fiyatını ve/veya
asgari satış fiyatını belirlemeye yönelik açık hükümler yer aldığı, bu
sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten
yararlanamayacağı,
iii) Bazı teşebbüslerin uygulamakta oldukları bayilik sözleşmelerinde 280
alıcıya getirilen müşteri ve/veya bölge sınırlaması nedeniyle bunların
2002/2 sayılı muafiyetten yararlanamayacağı,
iv) Ancak değerlendirmede yer verilen, intifa süreleri, dağıtım şirketlerinin
satış miktarı üzerine getirilen kotalar, bayilerin satabilecekleri ürünler
üzerine getirilen sınırlamalar ve fiyatlandırma gibi sorunların öncelikle
ele alınması gerektiği ve mevcut koşullar altında salt dikey
sözleşmelerde yer alan aksaklıklar nedeniyle piyasadaki rekabetin
kısıtlandığı sonucuna ulaşmanın mümkün gözükmediği; bu nedenle bu
aşamada adı geçen teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına
gerek olmadığı, ancak ilgili teşebbüslere 4054 sayılı Kanun’un 9/3. 290
maddesi gereğince bayilik sözleşmelerinin ne şekilde tadil edileceğinin
ve bu tadillerin yapılmaması halinde haklarında soruşturma
açılacağının bildirilmesinin yerinde olacağı,

2- Kuruma ulaşan şikayetlerle ilgili olarak;

i) Sevindim Akaryakıt Nak. Ltd. Şti. tarafından Petrol Ofisi A.Ş. hakkında
yapılan şikayetin, sözleşmede yer alan hak ve yükümlülüklerden
kaynaklanan taraflar arasındaki ticari ilişkilerden kaynaklandığı ve
4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında 300
değerlendirilebilecek bir husus olmadığı, bu bakımdan şikayet
dilekçesindeki taleplerin reddedilmesi gerektiği,
ii) Özşinaz Petrol Petrol Ürünleri Bayii Paz. Nak. Tic.’in Turkuaz Petrol
Ürünleri A.Ş. hakkındaki şikayet ve taleplerinin, ilgili bayilik
sözleşmesinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında 18.9.2010 yılına kadar
muafiyetten yararlanması nedeniyle reddedilmesi gerektiği,
06-84/1059-306
7
iii) Çağrı Petrol İnş. San. Tic. Ltd. Şti.’nin BP Petrolleri A.Ş. hakkındaki
şikayet ve talepleri ile ilgili olarak, şikayet konusu bayilik sözleşmesinin
rekabet yasağı süresi bakımından 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2
sayılı Tebliğ hükümlerinden yararlandığı, bu nedenle şikayetin 310
reddedilmesi gerektiği,
iv) Polat Gıda ve Pet. Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Opet Petrolcülük
A.Ş. hakkındaki şikayetiyle ilgili olarak, şikayete konu olan sözleşmenin
18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten
yararlandığı, bu sözleşmeye ilişkin olarak öne sürülen geçersizlik
iddialarının mahkemelerde görülmesi gerektiği, dolayısıyla şikayetçinin
taleplerinin reddedilmesi gerektiği,
v) Kurtuluş Un San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Bölünmez Petrolcülük A.Ş.
hakkındaki şikayetin, bu iki şirket arasında herhangi bir bayilik
sözleşmesinin bulunmaması nedeniyle reddedilmesi gerektiği, 320
vi) İkbal Akaryakıt ve dinlenme Tesisleri A.Ş.’nin Turcas Petrol A.Ş.
hakkındaki şikayetinin, ilgili bayilik sözleşmesinin 4054 sayılı kanun ve
2002/2 sayılı Tebliğ hükümlerine aykırılık taşımaması ve dilekçede yer
verilen petrol piyasası mevzuatına aykırılıklar ve Shell-Turcas ortak
girişimine ilişkin iddiaların, 4054 sayılı Kanun kapsamında olmaması
nedeniyle reddedilmesi gerektiği
ifade edilmiştir.

I. YAPILAN İNCELEME VE TESPİTLER
Yapılan incelemelerde sektördeki dikey sözleşmelerde genel olarak, 330

i) Rekabet etme yasağının süresi1,
ii) Bayinin satış fiyatının tespit edilip edilmediği,
iii) Bayiye müşteri veya bölge kısıtlaması getirilip getirilmediği

konularında 2002/2 sayılı Tebliğ bakımından sorunlar barındırdığı tespit
edilmiştir.

I.1. DELTA Petrol Ürünleri Ticaret A.Ş. (Delta)
340
89 adet istasyonlu bayisi bulunan Delta’nın bayilik sözleşmelerinin 2002/2 sayılı
Tebliğ’e aykırılıklar taşıdığı tespit edilmiştir. Örneğin Delta’nın Kayalar Petrol Ltd.
Şti. ile yaptığı 21.10.2006 tarihli bayilik sözleşmesinde (tek tip sözleşme) süreye
ilişkin hüküm şöyledir: “işbu sözleşmenin süresi imza tarihinden itibaren 5 yıldır.
Sürenin bitiminden 1 ay önce DELTA tarafından feshi ihbar yapılmadığı
takdirde sözleşme aynı şartlarla birer yıllık devreler halinde uzar.”

Tip sözleşmenin fiyata ilişkin maddesi ise “ DELTA ürünlerinin tespit edilen
mahalli azami ve asgari satış fiyatları, DELTA’nın vereceği yazılı talimat dahilinde
tatbik olunur. Bayi azami fiyatların üstünde veya asgari fiyatların altında satış 350
yapamaz.” şeklinde düzenlenmiştir.


1 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ile akaryakıt bayilerinin kendi dağıtım şirketleri dışındaki dağıtım
şirketlerinden ürün tedariki yasaklanmış olduğundan, akaryakıt bayilik sözleşmeleri münhasır sözleşmelerdir
ve bunlarda öngörülen rekabet yasağının süresi doğrudan sözleşme süresine bağlıdır. Bu nedenle, aksi
belirtilmedikçe, “sözleşme süresi” ile “rekabet etme yasağının süresi” aynı anlamda kullanılmaktadır.
06-84/1059-306
8
Diğer yandan, sözleşmenin 3.2. maddesinde, bayinin standart sözleşme
hükümleri altında yalnız mezkur satış yerinde münhasıran Delta’dan temin
edeceği ürünleri satabileceği belirtilmiştir. “Haksız Rekabet” başlıklı ve akaryakıt
istasyonu dışındaki toptan satışlara ilişkin 15. maddesinde ise bayinin Delta
tarafından belirlenen azami satış fiyatlarının üzerinde ve asgari satış fiyatlarının
altında fiyatlarla satış yapamayacağı hükmü yer almaktadır.

I.2. Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş. (Alpet) 360

421 istasyonlu, 127 istasyonsuz bayisi bulunan Alpet’in tek tip bayilik
sözleşmesinin süreye ilişkin maddesinin “iş bu sözleşme yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren 5 yıl süre ile geçerlidir… Bayi süre bitiminden en geç 3 ay evvel
sözleşmenin yenilenmeyeceğini yazılı olarak ihbar etmediği takdirde iş bu
sözleşme 5 yıl süre ile yenilenmiş sayılır…” şeklinde olduğu görülmüş olup, bu
hüküm sözleşmeyi 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında belirsiz süreli kılmaktadır.

Öte yandan söz konusu tip sözleşmenin 9. maddesinde, “Bayi, Alpet tarafından
belirlenen ve uygulanan azami satış fiyatlarının üzerinde fiyatlarla satış 370
yapamaz.” şeklinde düzenleme getirilirken 40. maddesinde “ bayi yürürlükte
bulunan mevzuat hükümlerinin kendisine tanıdığı imkanlar çerçevesinde
istasyonda satışa çıkarılacak Alpet menşeli malların fiyatlarını Alpet’in serbest
piyasadaki rekabet imkanlarına zarar vermemek şartıyla belirlenen azami
fiyatların altında tayin ve tespit edebilir. Bayi’nin piyasada haksız rekabet
yaratacak ve Alpet’in ticari ilişkilerini bozacak iyiniyetli olmayan tutum ve
davranışlarının tespiti halinde Alpet işbu sözleşmeyi tek taraflı olarak fesih
yetkisine sahiptir.” hükmü yer almaktadır.

Şirketin bayilik sözleşmesinin 6. maddesinde ise bayinin, “standart bayilik 380
sözleşmesi hükümleri altında yalnız mezkur istasyonda” satış yapması hükmü
getirilmiştir.

I.3. Yıldırım Petrol Ticaret ve Nakliyet A.Ş. (Yıldırım A.Ş.)

Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş’in (Alpet) yavru şirketi konumundaki Yıldırım A.Ş.
EPDK’dan dağıtım lisansı alan firmalar arasında bulunmakla birlikte henüz bayisi
bulunmamaktadır. Yapılan incelemede bu şirketin lisans alabilmek için EPDK’ya
sözleşme ibraz ettiği anlaşılmıştır.
390
I.4. Enerji Petrol Ürünleri Pazarlama A.Ş. (Enerji A.Ş.)

377 istasyonlu, 204 istasyonsuz bayisi bulunan Enerji A.Ş.’nin 2005 yılı öncesine
ait sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun olarak tadil edilmesi konusunda
herhangi bir işlem yapmadığı tespit edilmiştir. Şirketin bayilik sözleşmelerinde
geçerlilik süresi 5 yıl olarak belirlenmekle birlikte, taraflardan biri feshi ihbarda
bulunmadığı hallerde otomatik olarak uzamasına yönelik hüküm nedeniyle bu
sözleşmeler belirsiz sürelidir.

I.5. BP Petrolleri A.Ş. (BP) 400

BP’nin 1.11.2006 tarih ve 7195 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden yazısında;

06-84/1059-306
9
- Şirketin 5015 sayılı petrol Piyasası Kanunu ve 2002/2 sayılı Tebliğ hükümlerini
dikkate alan ve azami 5 yıl süreli tip bayilik sözleşmesi hazırlayarak 20.07.2004
tarihinde EPDK’ya ibraz ettiği,
- Bu kapsamda bayilerin tip sözleşmeleri imzaya davet edildiği, bu davete icabet
eden bayilerle yeni sözleşmeler yapılarak EPDK’ya ibraz edildiği, ancak bazı
bayilerin hak kaybına uğrayacakları endişesiyle anılan tip sözleşmeleri
imzalamaktan imtina ettikleri, 410
- EPDK’nın tip sözleşmelerde yer alması gereken zorunlu unsurların tespitine ve
bu hususta asgari koşulları içeren tip sözleşme hazırlanmasına ilişkin bir çalışma
içinde olduğu, bu çalışma sonunda ortaya çıkacak tip sözleşmenin 5015 sayılı
Kanun ve 2002/2 sayılı Tebliğ’deki esaslara uygun olacağı ifade edilmiştir.

600 istasyonlu, 179 istasyonsuz bayisi bulunan BP’nin 2004 yılı öncesi bayilik
sözleşmelerinin bir kısmında muayyen bir süre bulunmamaktayken, bir kısmı
da 1 yıllık, fakat feshi ihbar yapılmaması halinde otomatik uzama şeklinde
düzenlenmiştir. BP’nin beyanına göre, 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen süreleri
aşan bu sözleşmeler bayinin itirazı nedeniyle Tebliğ’e uygun hale getirilmemiştir. 420
BP’nin 2004 yılından itibaren, gerek eski sözleşmelerin Tebliğ’e
uyumlaştırılmasını kabul eden bayilerle gerekse yeni bayilik tesisi için imzaladığı
“işletmecilik anlaşması” incelendiğinde, “müddet” başlıklı 12. maddesinde, “ işbu
anlaşmanın müddeti imza tarihinden itibaren 5 yıldır.” şeklinde düzenleme
getirilerek Tebliğ’e süre bakımından uyum sağlandığı görülmektedir.
Sözleşmenin 8. maddesinde, “işletici, ürünler için belirlenerek bildirilecek tavan
fiyatlarını aşmamak kaydıyla münhasıran BP ürünlerini piyasaya satışa arz
edecektir.” şeklinde hüküm yer almaktadır. Öte yandan, sözleşmenin 2.
maddesinde bayinin işleticiliği kendisine verilmiş akaryakıt istasyonunda BP’den
temin edilen ürünlerin satılması haricinde başka işle iştigal etmeyeceğine ilişkin 430
hüküm yer almaktadır.

I.6. Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ)

POAŞ’ın Kurum kayıtlarına 31.10.2006 tarih ve 7148 sayı ile intikal eden
yazısında;
- bayilik sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ’e uyumlaştırılması konusunda
çalışmalar yapıldığı, bu kapsamda şirketin saha teşkilatının bayilere bildirimde
bulunduğu, sözleşme sürelerinin 5 yıl ile sınırlandırılırken POAŞ’ın bayiye azami
satış fiyatını ve/veya satış fiyatını tavsiye niteliğinde açıklayabileceğinin 440
bildirildiği,

- akaryakıt bayilik sözleşmeleri ile ilgili olarak Rekabet Kurumu’na 19.9.2005
tarihinde bildirimde bulunulduğu ve 9.3.2006 tarihli kararı ile Rekabet Kurulu’nun
ilgili sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ’den yararlandığına karar verdiği,

- ancak daha sonra EPDK düzenlemelerindeki değişiklikler ve Rekabet Kurulu
tarafından çıkarılan 2005/4 sayılı Tebliğ gereğince akaryakıt satış
sözleşmelerinde değişiklik yapılması ihtiyacı doğduğu ve buna ilişkin
düzenlemelerin tamamlanarak sözleşmelerle ilgili olarak 2005/4 sayılı Tebliğ 450
kapsamında 5.10.2006 tarihinde Rekabet Kurumu’na bildirimde bulunulduğu
ifade edilmektedir.
06-84/1059-306
10
3.340 istasyonlu, 360 istasyonsuz bayisi bulunan POAŞ, 2005 yılı öncesi
sözleşmelerini 2002/2 sayılı Tebliğ’e uyumlaştırılması konusunda bayilere yazılı
bir bildirimde bulunmamış, ancak 01.09.2005 tarihinde “genel esas”
yayımlayarak, bayilik sözleşmelerin süresinin 5 yıla indirildiği ve bayinin azami
satış fiyatı veya tavsiye edilen satış fiyatını açıklayabileceğini ilan etmiştir. Buna
rağmen, şirket sözleşmelerinin büyük bir kısmını 2005 ve 2006 yılında
yenilemiştir. İmzalanan bu sözleşmelerin Rekabet Kurulu’nun 9.3.2006 tarihli
kararıyla 2002/2 sayılı Tebliğ’den yararlandığı tespit edilmiştir. 460

I.7. Petrolyum Petrol Ürünleri Pazarlama Dağıtım Tic. ve San. Ltd. Şti.
(Petrolyum)

Petrolyum’un bayilik tip sözleşmesinin “Fiyat ve Ödeme” başlıklı 5. maddesinde
şu ifade yer almaktadır: “ Bayinin satacağı ürünlerin satış fiyatları, nakliye-fire-kar
payı dahil olarak, Petrolyum tarafından tespit edilir. Bayi, bu fiyatların üzerinde
fiyatlarla satış yapamaz.”

Yine aynı sözleşmenin Müddet başlıklı 11. maddesinin (a) bendinde şu ifade yer 470
almaktadır: “İş bu sözleşmenin müddeti imzalandığı tarihten itibaren …..yıldır.
Ancak, gerek Petrolyum ve gerekse Bayi, sözleşmenin bitim tarihinden 60 gün
öncesine kadar, diğer tarafa, anlaşmayı yenilemeyeceğini yazılı olarak
bildirmediği takdirde, işbu sözleşme aynı hüküm ve şartlarda bir yıl daha uzamış
olacaktır. Müteakip yıllar için de aynı hüküm geçerlidir.”

Şirketin 19’u istasyonlu, 4’ü istasyonsuz olmak üzere toplam 23 bayisi
bulunmakta olup 3’ü istasyonsuz ve 14’ü istasyonlu olmak üzere toplam 17 bayi
ile imzalanan sözleşmelerin süresinin 5 yılı aştığı görülmüştür.
480
I.8. GS Petrol Ürünleri Ticaret A.Ş. (GS)

GS’nin istasyonlu ve istasyonsuz bayilik tip sözleşmelerinin “Fiyat” başlıklı V.2
maddesinde şu ifade yer almaktadır: “ Bayinin satacağı ürünlerin satış fiyatları,
nakliye-fire-kar payı dahil olarak, GS Petrol tarafından tespit edilir. Bayi, bu
fiyatların üzerinde fiyatlarla satış yapamaz.”

Yine aynı sözleşmelerin “Müddet” başlıklı XII.2 maddesinde şu ifade yer
almaktadır: “İş bu sözleşmenin müddeti imzalandığı tarihten itibaren …..yıldır.
Ancak, gerek GS ve gerekse Bayi, sözleşmenin bitim tarihinden 60 gün öncesine 490
kadar, diğer tarafa, anlaşmayı yenilemeyeceğini yazılı olarak bildirmediği
takdirde, işbu sözleşme aynı hüküm ve şartlarda bir yıl daha uzamış olacaktır.
Müteakip yıllar için de aynı hüküm geçerlidir.”

Şirketin 50’si istasyonlu, 44’ü istasyonsuz olmak üzere toplam 94 bayisi
bulunmakta olup, 7’si istasyonsuz ve 11’i istasyonlu olmak üzere toplam 18 bayi
ile imzalanan sözleşmelerin süresinin 5 yılı aştığı görülmüştür.

I.9. Yalçınkaya Petrol Ürünleri Paz. Dağ. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Yalçınkaya)
500
72 istasyonlu, 115 istasyonsuz bayisi bulunan Yalçınkaya’nın tip istasyonlu ve
istasyonsuz bayilik sözleşmesinin Fiyat ve Ödemeler başlıklı maddesinde “Bayi;
ürünleri, Şirketçe belirlenen ve tavsiye edilen tavan fiyatlarının üzerinde
06-84/1059-306
11
satamaz. “ ifadesi yer almaktadır. Yine aynı sözleşmelerinn Sözleşme Tarihi ve
Süresi başlıklı maddelerinde, “İşbu sözleşme …/…/200… tarihinde yürürlüğe
girmiş olup süresi ….. yıldır. Bu sürenin bitiminde şirket, bayi ile yeni bir
sözleşme yapıp yapmamakta serbesttir. Bayi süre bitiminden otuz gün evvel
sözleşmenin yenilenmeyeceğini şirkete noter aracılığıyla bildirimde bulunmadığı
takdirde, işbu sözleşme ….. süreyle yenilenmiş sayılır. Müteakip yıllar için de
aynı hüküm geçerlidir.” ifadesi yer almaktadır. 510

Şirketin bayileriyle yaptığı sözleşmelerin hiçbirinin süresi 5 yılı aşmamaktadır.
Ancak, bu sözleşmelerde feshi ihbar yapılmadığı takdirde otomatik olarak süre
uzaması öngörüldüğünden bunlar belirsiz süreli olarak kabul edilmektedir.

Öte yandan, şirketin istasyonlu bayilik sözleşmesinin 1. maddesinde bayinin satış
faaliyetini münhasıran, belirlenmiş istasyonda yürüteceğine ilişkin hüküm
bulunmaktadır.

I.10. Petline Petrol Ürünleri Ticaret A.Ş. (Petline) 520

Petline’ın 13.9.2005 tarihinde tüm bayilerine iadeli taahhütlü olarak yapmış
olduğu bildirimle tip bayilik anlaşmasının “Fiyat” başlıklı 5. maddesinde yer alan
“İstasyonda satılacak malların taşıma, fire ve bayi karı dahil satış fiyatları Petline
tarafından tespit olunacaktır. Bayi bu fiyatlar üzerinde satış yapamayacaktır.”
ifadesine ilişkin olarak şirket ile muhatap arasında yapılan bayilik sözleşmesinde
düzenlenmiş bulunan fiyatlandırma hususunda yürürlükteki yasal mevzuat
hükümlerinin geçerli olacağı belirtilmiş olup sözleşmenin 18. maddesinde yer
alan “Bu anlaşmanın süresi, imza tarihinden itibaren ….. yıldır. Sürenin
bitiminden üç ay öncesine kadar taraflarca noter kanalı ile yazılı fesih ihbarında 530
bulunulmaması halinde anlaşma aynı şartlarda bir yıl daha uzar. Ancak böyle
uzayan süreler, Petline’ın istasyon üzerinde sahip olduğu intifa hakkının sona
ereceği tarihi aşamaz ve intifa süresinin bitiminde bu anlaşma ve buna bağlı tüm
ek anlaşmalar sona ermiş olur.” ifadesi,

“a) Sözleşme sona erme tarihi tespit edilmiş veya süresi 5 (beş) yıldan uzun olan
sözleşmeler, 18.09.2005 tarihinden sonra kalan süreye bağlı olarak, kalan süre 5
yıldan fazla ise 5 (beş) yılın sonunda, 5 yıldan az ise süresi sonunda sona
erecektir.
b) Bir yıl süreli veya beş yıldan az süreli taraflardan herhangi biri tarafından 540
feshedilmediği takdirde aynı süreyle yenilenen sözleşmelerde yenileme süresi de
dahil olmak üzere süre, işbu ihbarnamemiz tarihinden itibaren 5 (beş) yıldır.
Süre, bitiminden önce veya süre sonunda tarafların karşılıklı yazılı mutabakatı ile
yine 5 (beş) yılı geçmemek kaydıyla uzatılabilir.” şeklinde değiştirilmiştir.

Ancak, Petline’ın Çift-Pet Petrol Ürünleri Turizm Tic. ve San. Ltd. Şti. ile
23.12.2005 tarihinde imzalamış olduğu bayilik sözleşmesi incelendiğinde,
sözleşmenin fiyat maddesinin 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun hale getirildiği
görülürken, anlaşmanın süresine ilişkin maddenin önceki haliyle düzenlendiği,
başka bir ifade ile belirsiz süreli olarak düzenlendiği görülmüştür. 550




06-84/1059-306
12
I.11. Can Aslan Petrolcülük San. A.Ş. (Can Aslan)

Şirketin tip istasyonlu bayilik sözleşmesinin 22.maddesinde “İşbu sözleşme
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren …. tarihine kadar geçerlidir. Bu sürenin
bitiminde Şirket bayi ile yeni bir sözleşme yapıp yapmamakta serbesttir. Bayi
süre bitiminden 6 ay evvel sözleşmenin yenilenmeyeceğini Şirkete ihbar etmediği 560
takdirde işbu sözleşme 5 yıl süreyle yenilenmiş sayılır.” İfadeleri yer
almaktadır.

171’i istasyonsuz, 191’i istasyonlu olmak üzere toplam 262 bayisi bulunan Can
Aslan’ın istasyonlu bayilerinin 30’uyla imzalamış olduğu sözleşmelerin süresi 5
yılı aşmaktadır.

I.12. Erk Petrol Yatırımları A.Ş. (Erk)

406 istasyonlu, 8 istasyonsuz bayisi bulunan şirket, 1.9.2005 tarihinde 570
yayımlamış olduğu 1164 sayılı Genel Esas ile bayilerine, bayilik sözleşmelerinin
hem petrol piyasası mevzuatı hem de rekabet mevzuatı ile uyumlu olmasını
teminen, sözleşme sürelerinin beş yıl ile sınırlandırıldığını, ayrıca 1.1.2005 tarihi
itibarıyla serbest fiyatlandırmaya geçilmesi dolayısıyla Erk’in bayinin azami satış
fiyatını ve/veya satış fiyatını tavsiye niteliğinde açıklayabileceğini tebliğ etmiştir.
Bunu takiben Erk Kurum’a 19.9.2005 tarihinde bildirimde bulunmuş ve
sonucunda 9.3.2006 tarih ve 06-18/233-57 sayılı Kurul kararı ile Erk Petrol’ün
bayileri ile imzaladığı Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi’nin 2002/2 sayılı Tebliğ’den
yararlandığına karar verilmiştir. Ancak daha sonrasında enerji ve rekabet
mevzuatında meydana gelen değişiklikler nedeniyle bayilik sözleşmelerini 580
istasyonlu ve istasyonsuz bayilik sözleşmeleri olarak sınıflandırma ihtiyacı
doğmuştur.

Bu değişikliklerden sonra Erk’in tip istasyonlu bayilik sözleşmesinin süre başlıklı
3. maddesi “İşbu sözleşme, taraflarca imzalandığı tarihten itibaren geçerli olmak
üzere beş yıl süreli olup, taraflarca mutabakat sağlandığı takdirde aynı şartlarla
beş yıl daha uzar”, fiyat ve ödemeler başlıklı 6. ve 7. maddeleri ise “Erk, mahalli
pompa satış fiyatlarını tavsiye niteliğinde olmak üzere bayiye bildirir. Bayi, satış
yerinde satışa çıkarılacak Erk menşeli malların fiyatlarını, 5015 sayılı Petrol
Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuat ve rekabet mevzuatı çerçevesinde ve 590
yürürlükte bulunan sair mevzuat hükümlerinin tanıdığı imkanlar dahilinde tayin ve
tespit edebilir.” haline getirilmiştir. Şirketin tip istasyonsuz bayilik sözleşmesinin
süre başlıklı 22. maddesinde “İşbu sözleşme, taraflarca imzalandığı tarihten
itibaren geçerli olmak üzere beş yıl süreli olup, taraflarca mutabakat sağlandığı
takdirde aynı şartlarla beş yıl daha uzar” ifadesi yer almakta olup, bayi satış
fiyatına ilişkin bir hükme rastlanmamıştır.

Erk’in yürürlükte olan tüm bayilik sözleşmelerinin süresinin 5 yıl ve daha az
olduğu görülmüş ve bu çerçevede Erk’in bayilik sözleşmelerinin 2002/2 sayılı
Tebliğ’e uygun olduğu sonucuna varılmıştır. 600

I.13. Gören Petrol Depoculuk ve Nakliyat San. Tic. Ltd. Şti. (Gören Petrol)

4 istasyonlu, 4 istasyonsuz bayisi bulunan şirketin istasyonlu bayilik
sözleşmesinin fiyat başlıklı 8. maddesinde, “İstasyonlarda satılan ürünlerin,
06-84/1059-306
13
nakliye-fire- Bayi kar payı dahil olarak satış fiyatları, Şirket’çe tespit edilir,
Bayi’ye bildirilir. Bayi, bu fiyatların üzerinde fiyatlarla satış yapamaz.” ifadesi yer
almaktadır. Anlaşmanın müddetine ilişkin 19. maddede ise “İş bu sözleşmenin
müddeti imzalandığı tarihten itibaren …..yıldır. Ancak, gerek Şirket ve gerekse
Bayi, sözleşmenin bitiminden 30 gün evvel diğer tarafa sözleşmeyi 610
yenilemeyeceğini yazılı olarak bildirmediği takdirde, işbu sözleşme aynı hüküm
ve şartlarla bir yıl daha uzamış olacaktır. Müteakip yıllar için de aynı hüküm
geçerlidir.” denilmektedir.

I.14. MMG Petrol Dağıtım ve Pazarlama İç ve Dış Ticaret A.Ş. (MMG)

11 istasyonlu, 19 istasyonsuz bayisi bulunan şirketin tip istasyonlu ve
istasyonsuz bayilik sözleşmelerininin süre ve fiyat tespiti konuları bakımından
2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun olduğu, ancak, istasyonlu bayilik sözleşmenin 2.
maddesinde, bayinin satış faaliyetlerini münhasıran istasyon sınırları 620
içerisinde yürüteceği hükmüyle bayiye bölge kısıtlaması getirildiği görülmüştür.

I.15. İnter-Oil Petrol Dağıtım Nakliyat ve Turizm İç ve Dış Ticaret Pazarlama
A.Ş. (İnter-Oil)

5 istasyonlu, 15 istasyonsuz bayisi bulunan şirketin tip istasyonlu bayilik
sözleşmesinin 22.maddesinde “İş bu sözleşme yürürlüğe girdiği tarihten itibaren
…/…/….. tarihine kadar geçerlidir. Bu sürenin bitiminde Şirket bayi ile yeni bir
sözleşme yapıp yapmamakta serbesttir. Bayi, süre bitiminden üç ay evvel
sözleşmenin yenilenmeyeceğini Şirkete ihbar etmediği takdirde iş bu sözleşme 5 630
yıl süreyle yenilenmiş sayılır.“ ifadesi yer almaktadır. Öte yandan sözleşmenin
1. maddesinde bayinin satış faaliyetini münhasıran istasyon sınırları içerisinde
yürüteceği belirtilmektedir.

I.16. Yuropet Akaryakıt Dağıtım Pazarlama Petrol Ürünleri İthalat İhracat
San. ve Tic. Ltd. Şti. (Yuropet)

54 istasyonlu, 97 istasyonsuz bayisi bulunan şirketin tip akaryakıt bayilik
sözleşmesinin Süre başlıklı 3. maddesinde “İş bu sözleşme, taraflarca
imzalandığı tarihten itibaren geçerli olmak üzere beş yıl süreli olup, taraflarca 640
sürenin bitiminden en az iki ay öncesinde sözleşme ile bağlı kalmak
istemediklerini belirten irade beyanlarını içerir bildirimlerde bulunmamaları
halinde işbu sözleşme aynı hüküm ve şartlarla ve aynı süre için
yenilenecektir.” ifadeleri yer almaktadır.

I.17. Termopet Akaryakıt Nak. ve Tic. Ltd. Şti. (Termopet)

EPDK’nın resmi internet sitesindeki bilgiye göre, 7.11.2006 tarihi itibarıyla 196
adet istasyonlu ve 109 adet istasyonsuz bayisi bulunan Termopet’in bu
bayileriyle imzalamış olduğu sözleşmelerin geçerlilik süresinin 5 yıl veya daha az 650
olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla sözleşmeler bu yönüyle Tebliğ ile uyumlu bir
görünüm arz etmektedir. Diğer yandan istasyonlu bayilerle yapılan sözleşmelerin
13., istasyonsuz bayilerle yapılan sözleşmelerin 10. maddesinde taraflardan
herhangi birinin sözleşme süresinin bitiminden 3 ay önce diğer tarafa fesih
ihbarında bulunmadığı takdirde sözleşmenin 5 yıl süreyle yenilenmiş sayılacağı
06-84/1059-306
14
öngörüldüğünden, sözleşmelerin belirsiz süreli olarak kabul edilmesi gerektiği
sonucuna ulaşılmıştır.

I.18. Balpet Petrol Ürünleri Taş. San. ve Tic. A.Ş. (Balpet)
660
İstasyonlu bayilerle imzalanan akaryakıt bayilik sözleşmesinin ‘Sözleşmenin
Konusu’ bölümünde, bayinin satış faaliyetini münhasıran belirlenen istasyon
sınırları içinde yürüteceğinin belirtildiği görülmüştür. Öte yandan, sözleşmenin 30.
maddesinde taraflardan birinin feshi ihbar yapmadığı takdirde iki yıllık bir süre
için aynı şartlarla geçerli olacağı belirtilmektedir. Yapılan incelemede, EPDK’nın
resmi internet sitesindeki bilgiye göre, 7.11.2006 tarihi itibarıyla 269 adet
istasyonlu ve 36 adet istasyonsuz bayisi bulunan Balpet’in yaptığı sözleşmelerin
bir kısmının, 5 yılı aşan süreler için imza edildiği görülmüştür.

I.19. Starpet Garzan Akaryakıt Dağıtım Pazarlama A.Ş. (Starpet) 670

EPDK’nın resmi internet sitesindeki bilgiye göre, 7.11.2006 tarihi itibarıyla 239
adet istasyonlu ve 130 adet istasyonsuz bayisi bulunan Starpet’in bayilik
sözleşmelerinin süresinin 5 yılı geçmediği görülmektedir. Bununla birlikte,
istasyonlu bayilerle imzalanan akaryakıt bayilik sözleşmesinin 22. maddesi
uyarınca, bayi sözleşme süresinin bitiminden 6 ay önce sözleşmenin
yenilenmeyeceğini Starpet’e ihbar etmediği takdirde sözleşmenin 5 yıl süreyle
yenilenmiş sayılacağı, bu durumda süre bitiminden 3 ay önce Starpet ile yeni
koşullara uygun bayilik sözleşmesi imzalayacağı, yeni sözleşmenin
imzalanmaması halinde mevcut sözleşme hükümlerinin aynen yeni dönem için 680
de geçerli olacak şekilde sözleşmenin uzatılacağı öngörülmektedir. 22.
maddedeki bu düzenleme, istasyonlu bayilik sözleşmelerinin belirsiz süreli
olduğunu göstermektedir.

İstasyonlu bayilerle imzalanan akaryakıt bayilik sözleşmesinin Taraflar kısmında
bayinin satış faaliyetini münhasıran belirlenen istasyon sınırları içinde yürüteceği
belirtilmektedir.

I.20. Selahattin Kaleli Petrolcülük Tic. Ltd. Şti. (Kaleli Petrol)
690
EPDK’nın resmi internet sitesindeki bilgiye göre, 7.11.2006 tarihi itibarıyla 144
adet istasyonlu ve 46 adet istasyonsuz bayisi bulunan Kaleli Petrol’ün birkaç
bayilik sözleşmesinin geçerlik süresinin 5 yılı aştığı görülmüştür. İstasyonlu
bayilerle imzalanan akaryakıt bayilik sözleşmesinin 9. maddesi uyarınca, bayi
sözleşme süresinin bitiminden 3 ay önce sözleşmenin yenilenmeyeceğini
bildirmediği takdirde sözleşme 5 yıl süre için yenilenmiş sayılacaktır.
Sözleşmede yer alan bu hüküm, istasyonlu bayilik sözleşmelerini belirsiz süreli
kılmaktadır.

I.21. Agpaş Petrolcülük A.Ş. (Agpaş) 700

EPDK’nın resmi internet sitesindeki bilgiye göre, 6.11.2006 tarihi itibarıyla 91
adet istasyonlu ve 93 adet istasyonsuz bayisi bulunan Agpaş’ın, bayilik
sözleşmelerinin birkaçının süresinin 5 yılı aştığı anlaşılmıştır. Şirketin istasyonlu
bayileriyle imzaladığı akaryakıt bayilik sözleşmesinin 22. maddesi uyarınca, bayi,
sözleşme süresinin bitiminden 6 ay önce sözleşmenin yenilenmeyeceğini
06-84/1059-306
15
Agpaş’a ihbar etmediği takdirde sözleşme 5 yıl süre ile yenilenmiş
sayılmaktadır. Bu sebeple sözleşmelerin belirsiz süreli olduğu kabul
edilmektedir.
710
Sözleşmenin Taraflar kısmında bayinin satış faaliyetini münhasıran belirlenen
istasyon sınırları içinde yürüteceği belirtilmektedir.

I.22. Türkoil Petrol Ürünleri San. Tic. ve Dağıtım A.Ş. (Türkoil)

EPDK’nın resmi internet sitesindeki bilgiye göre, 6.11.2006 tarihi itibarıyla 55
adet istasyonlu ve 27 adet istasyonsuz bayisi bulunan Türkoil’ın, bayilik
sözleşmelerinin bir kısmının süresinin 5 yılı aştığı anlaşılmıştır.

Şirketin istasyonlu bayileriyle imza ettiği akaryakıt bayilik sözleşmesinin 28. 720
maddesinde “İşbu sözleşme, taraflarca süresinin bitiminden en geç 3 (üç) ay
önce, yenilenmeyeceği ihbar edildiği takdirde, süresi sonunda hitama erer.”
denilmektedir. Bu düzenleme ile sözleşme belirsiz süreli hale gelmektedir.

Akaryakıt bayilik sözleşmelerinin 6. maddesinde bayilerin satacağı Türkoil
ürünlerinin azami fiyatının Türkoil tarafından belirleneceği hükme bağlanmıştır ve
bu durum 2002/2 sayılı Tebliğ bakımından bir sorun teşkil etmemektedir. Ancak,
sözleşmenin 7. maddesi, bayinin fiyatlarını bu azami fiyatların altında serbestçe
belirleyebilmesini engeller mahiyettedir. Maddede, “BAYİ, … satış yerinde satışa
çıkarılacak Türkoil menşeli malların fiyatlarını, Türkoil’in serbest piyasadaki 730
rekabet imkanlarına halel getirmemek şartıyla tayin ve tesbit edebilir. BAYİ’nin
Türkoil ile diğer akaryakıt dağıtım şirketleri arasında haksız rekabet yaratacak ve
münhasır işletici ve bayileri ile ilişkilerini bozacak iyiniyetli olmayan tutum ve
davranışlarının Türkoil tarafından tesbiti halinde, Türkoil işbu sözleşmeyi fesih
yetkisini haizdir.” denilmektedir. Anılan maddenin Türkoil’e dolaylı olarak asgari
fiyatı tespit etme imkanı tanımakta ve sözleşmeyi Tebliğ’in tanıdığı muafiyetin
kapsamı dışına çıkarmaktadır.

Yapılan incelemede, şirketin istasyonsuz bayilik sözleşmesindeki kimi hükümlerin
de 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamı dışında olduğu anlaşılmıştır. Örneğin 740
sözleşmenin 9. maddesinde, bayinin iştirak ettiği ihalelerde Türkoil’ın belirlediği
bayi kar payının üstünde indirim yapmasının sözleşmenin fesih nedeni olduğu
belirtilmektedir. Maddenin bu hükmü, Türkoil’a bayinin ihalelerde verebileceği
asgari satış fiyatını tespit etme imkanı tanımaktadır.

I.23. Siyam Petrolcülük San. ve Tic. A.Ş. (Siyam)

EPDK’nın resmi internet sitesindeki bilgiye göre, 7.11.2006 tarihi itibarıyla 101
adet istasyonlu ve 19 adet istasyonsuz bayisi bulunan Siyam’ın, bayilik
sözleşmelerinin 5 veya daha kısa süreler için imza edildiği anlaşılmıştır. Ancak, 750
şirketin istasyonlu bayileriyle imzaladığı akaryakıt bayilik sözleşmesi’nin 17.
maddesinde sözleşme süresinin zımnen yenilebileceği öngörüldüğünden,
istasyonlu bayilik sözleşmeleri belirsiz sürelidir.

İstasyonsuz bayilerle yapılan müşteri bayilik sözleşmesinin 11. maddesinde ise
“ŞİRKET’çe saptanan mahalli fiyatlar BAYİ’e bildirilir. Bayi bu bildirimde
06-84/1059-306
16
gösterilen fiyatlara göre mal satmak zorundadır.” denilmektedir. Bu maddeye
dayanarak Siyam bayinin satış fiyatını tespit edebilecektir.

I.24. Bölünmez Petrolcülük A.Ş. (Bölünmez) 760

EPDK’nın resmi internet sitesindeki bilgiye göre, 7.11.2006 tarihi itibarıyla 356
adet istasyonlu ve 96 adet istasyonsuz bayisi bulunan Bölünmez’in, bayilik
sözleşmelerinin 5 veya daha kısa süreler için imza edildiği anlaşılmıştır. Ancak,
şirketin istasyonlu bayileriyle imzaladığı akaryakıt bayilik sözleşmesi’nin 17.
maddesinde sözleşmenin zımnen yenilebileceği öngörüldüğünden, istasyonlu
bayilik sözleşmeleri belirsiz sürelidir.2

Aynı sözleşmenin 4-FİYAT maddesinde “İstasyonlarda satılan ürünlerin nakliye,
fire, bayi kar payı dahil olarak satış fiyatları, ŞİRKET’ce tesbit ve tavsiye edilir. 770
BAYİ, ŞİRKET tarafından yayınlanan tavan fiyatlarının üzerinde satış yapamaz.”
denilmektedir

İstasyonsuz bayilerle yapılan müşteri bayilik sözleşmesinin 11. maddesinde ise
“ŞİRKET’çe saptanan mahalli fiyatlar BAYİ’e bildirilir. Bayi bu bildirimde
gösterilen fiyatlara göre mal satmak zorundadır.” denilmektedir.

J. DEĞERLENDİRME
J.1. Bayilik Sözleşmelerinin Değerlendirilmesi
780
Akaryakıt sektöründe dikey anlaşmaların Rekabet Kurumu’na bildirilmesine ilişkin
sürecin başlangıç noktası, Rekabet Kurumu’na 4054 sayılı Kanun’un Geçici 2.
Maddesi kapsamında yapılan bildirimlere kadar uzamaktadır. Bununla birlikte,
söz konusu bildirimlerin bireysel olarak sonuçlandırılması, dikey anlaşmalara
ilişkin mevzuatta yapılacak değişiklikler sonrasına bırakılmıştır.

Bu gelişmelerin ardından Rekabet Kurulu, 14.7.2002 tarihinde 1997/3, 1997/4 ve
1998/7 sayılı Tebliğlerin yerine geçen 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği’ni çıkarmıştır. Söz konusu Tebliğ’de akaryakıt dağıtım
sektörü gibi, sağlayıcı tarafından yatırım yapılan sektörler dikkate alınarak, 790
sağlayıcının yatırımların en az %35’ini sağlaması durumunda rekabet yasağının
süresinin 10 yıla kadar uzayabileceği hükmü yer almaktadır.

2002/2 sayılı Tebliğ'in yürürlüğe girmesinin ardından, Kurul'un 18.10.2002 tarih
ve 02-63/799-M sayılı kararı uyarınca bildirimde bulunan bütün teşebbüslere,
bildirime konu olan anlaşmalarının son haline ilişkin bilgi talep eden yazılar
gönderilmiş ve bir anlamda dikey anlaşmalar kapsamında yapılan bildirimlerin
sonuçlandırılmasına ilişkin sürecin başlaması sağlanmıştır. Bununla birlikte,
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde yer alan ve yatırımların %35’inin sağlayıcı
tarafından karşılanması durumunda rekabet yasağının süresinin 10 yıla kadar 800
uzayabileceğine ilişkin hükmün uygulanmasında ortaya çıkan zorluklardan ötürü,
2003/3 sayılı Tebliğ ile 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi değiştirilmiş ve
yatırımın kim tarafından yapıldığına bakılmaksızın rekabet etmeme

2 Bölünmez, bayilere intifa tesis edilip edilmemesine bağlı olarak istasyonlu bayileriyle iki cins tip sözleşme
düzenlemiş olup metindeki madde intifalı sözleşmelere ilişkindir. İntifasız sözleşmelerde aynı hüküm 16.
maddede yer almaktadır.
06-84/1059-306
17
yükümlülüğünün süresi 5 yıl ile sınırlandırılmıştır. 2003/3 sayılı Tebliğ’in Geçici
maddesinde yer alan “Bu Tebliğ’in yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılmış olan
anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen grup muafiyetinden
yararlanabilmesi için, bu Tebliğ’in yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl
içerisinde yukarıdaki 1 inci madde ile getirilen değişikliğe uygunluğunun
sağlanması gerekir. Bu süre içerisinde anılan anlaşmalara 4054 sayılı Kanun’un
4 üncü maddesinde öngörülen yasaklama uygulanmaz.” hükmü ileteşebbüslere 810
dikey anlaşmaların grup muafiyetine uygunluğunun sağlanması için 2 yıl süre
tanınmıştır.

2003/3 sayılı Tebliğ’in 18.9.2003 tarih ve 25233 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, dikey anlaşmaların 2003/3
sayılı Tebliğ ile getirilen değişikliğe uygunluğunun sağlanması için öngörülen
geçiş döneminin 18.9.2005 tarihinde bittiği görülmektedir. Kurul’un Total-Mevlana
kararı ile söz konusu değişikliklerin bayi ve sağlayıcı tarafından karşılıklı olarak
yapılmasının şart olmadığını, sağlayıcının tek taraflı olarak bayiyi belli
yükümlülüklerden serbest bırakmasının da uygunluğun sağlanması için yeterli 820
olduğunu kabul etmiştir.

Yukarıda yer verilen sözleşmelerde 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e
aykırı hükümlerin üç başlık altında toplanması olanaklıdır. Bunlar; i) rekabet
yasağının süresi, ii) bayinin satış fiyatının tespiti, iii) müşteri ve bölge
kısıtlaması’dır. Bu konulara ilişkin değerlendirmeler başlıklar altında aşağıda yer
verilmiştir:

- Rekabet Etme Yasağının Süresi
830
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a. maddesinde, alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi
beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü taşıyan dikey sözleşmelerin Tebliğ ile
tanınan muafiyetten yararlanamayacağı belirtilmektedir. Bu maddenin devamında
ise, beş yılı aşacak şekilde zımnen yenilenebileceğinin kararlaştırılması halinde
rekabet etmeme yükümlülüğünün belirsiz sayılacağı hükmü yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen şirketlerden MMG ve Erk dışındaki şirketlerin bayilik
sözleşmelerinde yer alan rekabet etme yasağının süresi 2002/2 sayılı Tebliğ’de
öngörülen limiti geçmektedir. BP ve POAŞ’ın yeni sözleşmeleri süre bakımından
Tebliğ’e uygun olmakla birlikte, 18.9.2005 tarihi öncesine ait ve 2002/2 sayılı 840
Tebliğ’e süre bakımından aykırılık taşıyan sözleşmelerinin bir kısmı henüz
Tebliğ’e uyumlu hale getirilmemiştir. Bunlar dışında kalan şirketlerin ise,
sözleşmelerinin süreleri 5 yıl olarak belirlenmekle birlikte, taraflardan birinin veya
sadece dağıtım şirketinin feshi ihbarda bulunmadığı hallerde zımnen yenilenme
öngörülmesi nedeniyle bu sözleşmeler belirsiz sürelidir.

Yukarıda da belirtildiği gibi MMG ve Erk dışındaki şirketlerin sözleşmeleri,
rekabet yasağının süresi nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun değildir. Bununla
birlikte, geçmiş uygulamalarda 2003/3 sayılı Tebliğ kapsamında dağıtıcıların tek
taraflı bildirimlerle süreleri uyumlaştırmaları halinde süre 2005’ten itibaren 2010 850
yılına kadar uzayabilmektedir. Bu dosyada ise, şirketlerin 2005 yılından önce
yapılan sözleşmelere ilişkin tek taraflı bir bildirim yapmadığı görülmektedir.

06-84/1059-306
18
Rekabet Kurulu’nun dikey sözleşmelerdeki 5 yılı aşan rekabet yasağını
değerlendirdiği çeşitli kararları bulunmaktadır. Rekabet Kurulu, 8.7.2004 tarih ve
04-46/587-142 sayılı Alfa Laval Kararında 2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen 5 yıllık
azami uygulama süresinin aşılması durumunda rekabet yasağının süresini
belirsiz kılan hükümleri barındıran anlaşmaların grup muafiyetinden
yararlanamayacağını karara bağlamıştır. Yine 25.3.2004 tarih ve 04-22/231-48
sayılı Yemek Sepeti Kararı’nda rekabet yasağını belirsiz süreli kılan bir 860
anlaşmaya ilişkin olarak, anlaşmadaki belirsiz süreli rekabet etmeme
yükümlülüğünün, anlaşmanın imzalanmasından sonra 5 yıllık azami süre dolana
kadar 2002/2 sayılı Tebliğ’in öngördüğü koşulları sağladığına karar vermiştir.
Kurul’un 20.7.2006 tarih, 06-53/709-201 sayılı Marshall Kararı’nda da, rekabet
yasağı süresi bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ’e uymayan sözleşmelerin imza
tarihinden itibaren 5 yıllık uygulama süresini aşması halinde 2002/2 sayılı Tebliğ
hükümlerinden yararlanamayacağını belirtmiştir.

Öte yandan, 2003/3 sayılı Tebliğ ile rekabet etme yasağının süresi 5 yıla
indirilmiş ve teşebbüslerin mevcut anlaşmalarını 2 yıl içerisinde bu değişikliğe 870
uygun hale getirilmesi düzenlenmiştir. Mevcut sözleşmelerdeki bu değişikliklerin
hangi surette yapılacağı ve bunların kalan uygulama sürelerinin nasıl
belirleneceği konusuna Rekabet Kurulu 26.1.2006 tarih ve 06-04/55-13 sayılı
“Total- Mevlana Kararı”nda açıklık getirmiştir. Bu kararda Kurul, dağıtım şirketinin
tek taraflı olarak bayiyi belli yükümlülüklerden serbest bırakmasının da
uygunluğun sağlanması için yeterli olduğunu kabul etmiştir. Öte yandan Kurul bu
kararında, süre tadillerinin de nasıl yapılması gerektiğini konusunda
açıklamalarda bulunmuştur. Buna göre, 18.9.2005 tarihinden önce yapılmış ve
bu tarih itibarıyla kalan uygulama (rekabet yasağı) süresi 5 yılı aşan
sözleşmelerin süresinin 18.9.2010 yılına çekilmesinin 2002/2 sayılı Tebliğ’e uyum 880
açısından yeterli olduğunu belirtmiştir.

Yukarıda yer verilen Kurul kararlarından özetle;

i) 18.9.2005 tarihinden önce yapılan ve rekabet etme yasağı süresi 5 yılı aşan
sözleşmelerden 18.9.2005 tarihi itibarıyla uygulama süresi 5 yıldan az olanlarda
herhangi bir değişiklik yapmaya gerek olmayıp, bunların süresi sonuna kadar
geçerli olduğu,

ii) 18.9.2005 tarihi itibarıyla kalan süresi 5 yılı aşan sözleşmeler 18.9.2010 890
tarihine kadar geçerli olup sözleşme tadillerinin buna göre yapılması gerektiği,

iii) 18.9.2005 tarihi itibarıyla rekabet yasağının süresi 5 yılı geçenler, imzadan
itibaren “en yüksek yasal hadde indirilmekte” ve 5 yıllık azami süre dolana kadar
2002/2 sayılı Tebliğ’in öngördüğü koşulları sağladığı

sonuçları çıkarılmaktadır.

Bu noktada, 18.9.2005 tarihinden itibaren 5 yıldan fazla rekabet yasağı getiren
sözleşmelerle ilgili soruşturma açılıp açılmayacağının belirlenmesi 900
gerekmektedir. Kurul Marshall Kararı’nda, rekabet etme yasağının süresi 5 yılı
aşan sözleşmelerle ilgili olarak, bunların uygulama sürecinin henüz 5 yılı
aşmadığı, bu nedenle herhangi bir ihlalin söz konusu olmadığına, bu nedenle
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, ancak ilgili teşebbüse 5 yıllık azami
06-84/1059-306
19
uygulama süresinin aşılması halinde ilgili sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında muafiyetten yararlanamayacağına ilişkin bir yazı gönderilmesine
karar vermiştir.

Mevcut durumda, 18.9.2005 tarihinden önce yapılan ve Tebliğ’e uygun olmayan
sözleşmelerin 18.9.2010 tarihine kadar uygulama süresi bulunmaktadır. Tebliğ’e 910
aykırı olan sözleşmelerin de uygulama süresi henüz 5 yıla ulaşmamıştır. Özetle,
akaryakıt piyasasındaki mevcut bayilik sözleşmelerinin hiçbiri henüz 5 yıllık
uygulama sürecini aşmamıştır. Bu nedenle, rekabet etme yasağı süresi
bakımından yukarıda yer verilen sözleşmelerle ilgili herhangi bir ihlalin söz
konusu olmadığı, bu nedenle soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına,
ancak ilgili teşebbüslere 5 yıllık azami uygulama süresinin aşılması halinde ilgili
sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlanamayacağına
ilişkin bir yazı gönderilmesinin yerinde olacağı sonucuna ulaşılmıştır.

-Bayinin Satış Fiyatının Tespiti 920

2002/2 sayılı Tebliğ’in 4/a maddesinde “alıcının kendi satış fiyatını belirleme
serbestisinin engellenmesi” halinde sözleşmenin muafiyetten yararlanamayacağı
belirtilmiştir. Bu maddenin devamında ise sabit veya asgari satış fiyatına
dönüşmemesi koşuluyla sağlayıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya satış
fiyatını tavsiye etmesinin mümkün olduğu hükmü yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen istasyonlu bayilik sözleşmelerinden Delta’ya ait olanlarda
bayinin belirlenecek taban fiyatların altında satış yapması yasaklanırken,
Bölünmez, Siyam ve Türkoil’in istasyonsuz bayilik sözleşmelerinde bayinin satış 930
fiyatını tespite yönelik açık hükümler yer almaktadır. Ancak, söz konusu
teşebbüslerin bu hükmün uygulanmasına yönelik olarak herhangi bir eyleminin
tespit edilmemiş olması, bunların pazar payı bakımından küçük ve piyasaya
nispeten yeni giren teşebbüsler olması nedeniyle, bu konuda bir soruşturma
açılmasına gerek olmamakla birlikte, ilgili teşebbüslere sözleşme hükümlerinin
değiştirilmesi konusunda bir yazı gönderilmesinin yerinde ve yeterli olacağı
sonucuna ulaşılmıştır.

Öte yandan, Altınbaş, BP, Petrolyum, GS, Yalçınkaya ve Bölünmez
Petrolcülük’ün istasyonlu bayilik sözleşmelerinde “İstasyonlarda satılan ürünlerin, 940
nakliye-fire- Bayi kar payı dahil olarak satış fiyatları, Şirket’çe tespit edilir, Bayi’ye
bildirilir. Bayi, bu fiyatların üzerinde fiyatlarla satış yapamaz.”; “Bayi; ürünleri,
Şirketçe belirlenen ve tavsiye edilen tavan fiyatlarının üzerinde satamaz.”
şeklinde çeşitli hükümler yer almaktadır. Bu hükümler 2002/2 sayılı Tebliğ’e
doğrudan aykırı olmamakla birlikte, satış fiyatının belirleneceğinden bahsettiği
için, her ne kadar bu fiyatların üstünde satış yapma yasaklanmış olsa da, bayinin
de belirlenecek fiyatlara mecburen uyması gerektiği yönünde bir kanıya
sevketmesinin olanaklı olduğu düşünülmektedir. Bu çerçevede, piyasadaki tüm
akaryakıt dağıtım şirketlerine bir yazı gönderilerek, rekabet kuralları karşısında
satış fiyatlarının belirlenmesinde dikkat edilecek hususlarda bilgi verilmesi ve 950
gerekiyorsa sözleşmelerde değişiklik yapılmasının istenmesinin yerinde olacağı
kanaatine varılmıştır.



06-84/1059-306
20
- Yerleşim Yeri ve Müşteri Kısıtlaması

Akaryakıt pazarının talep yönünü, özel ve ticari kara araçları, deniz araçları, hava
araçları ile sanayi kuruluşları oluşturmaktadır. Hava ve deniz araçlarına akaryakıt
temini, bu konudaki hukuki ve ekonomik gerekçeler nedeniyle bayilik 960
sözleşmelerinden ayrı değerlendirilmekte ve bu önaraştırma konusu dışında
kalmaktadır. İncelemeye konu olan sözleşmeler temel olarak kara araçları ile
sanayi tesislerinin ihtiyacı olan akaryakıtın teminine ilişkin bayilik sözleşmeleridir.

Dağıtım şirketleri bayilik teşkilatlarını istasyonlu bayi-istasyonsuz bayi şeklinde iki
gruba ayırmaktadırlar. 5015 sayılı Kanun’da bu ayrım olmamakla birlikte EPDK
tarafından çıkarılan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği’nde lisansların istasyonlu
– istasyonsuz bayilik lisansı şeklinde verileceği belirtilmiş ve piyasanın işleyişi ile
mevzuat arasındaki farklılık bu şekilde giderilmiştir.
970
Yukarıda ifade edildiği gibi, bayilerin temel faaliyet alanı kara taşıtlarına
istasyonda yapılan perakende satışların yanında; şantiyeler, nakliye firmaları,
fabrikalar, sanayi kuruluşları veya nihai tüketicilerden oluşan toplu tüketim
merkezlerine toptan mal satışı yapma hakları da bulunmaktadır. Öte yandan,
5015 sayılı Kanun’da “serbest kullanıcı” kavramı getirilmiştir. Kanun’da serbest
kullanıcı; “kalorifer yakıtı, fuel-oil ve motorinde yıllık 5000 tondan aşağı
olmayacak şekilde Kurum tarafından ürün bazında belirlenen tüketim miktarından
fazla yıllık petrol tüketimi olan lisanslı kullanıcı” olarak tanımlanmıştır. 5015 sayılı
Kanun’a göre serbest kullanıcılar ihtiyaçlarını dağıtım şirketlerinden toptan olarak
karşılayabileceklerdir. Serbest kullanıcı lisansına sahip olmayan tüketiciler ise 980
ihtiyaçlarını sadece bayilerden karşılamak zorundadırlar. Kanun’a göre dağıtım
şirketleri kendi mülkiyetlerindeki bayiler aracılığıyla dahi serbest kullanıcılar
dışındaki müşterilere satış yapamamaktadırlar.

Bu düzenlemelere göre serbest olmayan kullanıcılara akaryakıt satışı dağıtım
şirketiyle herhangi bir ortaklığı bulunmayan serbest bayiler tarafından
yapılacaktır. Bu ise istasyonlu ve istasyonsuz bayiler tarafından
gerçekleştirilmektedir. Kara araçlarına perakende akaryakıt satışı istasyonlu bayi
lisansına sahip bayiler tarafından yürütülmektedir. İstasyonsuz bayiler ise sadece
toptan akaryakıt satışı işi ile meşgul olmaktadırlar. Ancak istasyonlu bayilerin 990
toptan akaryakıt satışını engelleyen herhangi bir hukuki durum bulunmamaktadır.
Öte yandan, Petrol Piyasası Yönetmeliği’nde 28.9.2006 tarihinde yapılan
değişiklikle istasyonlu akaryakıt bayilerinin, lisansları kapsamındaki akaryakıt
istasyonları yoluyla, lisansına işlenmek ve gerekli tedbirleri almak kaydıyla, tarım
sektörünün ihtiyaçları için tanker ve köy pompası vasıtasıyla LPG hariç
perakende akaryakıt satışı yapabileceği yönünde düzenleme getirilmiştir.

Yukarıda yer verilen bazı bayilik sözleşmelerinde, istasyonlu bayilerin sadece
istasyonda satış yapması, istasyon dışında herhangi bir satış faaliyeti
yürütmemesine yönelik hükümler bulunmaktadır. Örneğin, Delta’nın bayilik 1000
sözleşmenin 3.2. maddesinde, bayinin standart sözleşme hükümleri altında
yalnız mezkur satış yerinde münhasıran Delta’dan temin edeceği ürünleri
satabileceği belirtilmiştir. Altınbaş, BP, Yalçınkaya, MMG, Interoil, Balpet, Starpet
ve Agpaş’ın bayilik sözleşmelerinde de istasyonlu bayinin faaliyetini sadece
istasyonda satış yapmayla sınırlandıran benzer hükümler bulunmaktadır.

06-84/1059-306
21
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesine göre “Alıcının müşterilerince yapılacak
satışları kapsamaması kaydıyla, sağlayıcı tarafından kendisine veya bir alıcıya
tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri grubuna yapılacak
aktif satışların kısıtlanması” halinde sözleşmeler muafiyetten yararlanacaktır. 1010
Herhangi bir bayiye tahsis edilmiş münhasır bölge veya müşteri grubu olmaması
halinde bu bölgelere yapılacak aktif satışların kısıtlanması, sözleşmeleri 2002/2
sayılı Tebliğ kapsamından çıkaracaktır.

2.10.2003 tarih ve 03-64/770-356 sayılı Shell-Cabbaroğlu Kararında Rekabet
Kurulu, “satıcı kendisine bu sözleşmeye bağlı olarak temin edilen petrol ürünlerini
Shell’in zaman zaman bildireceği ticari marka, işaret ve renkler altında sadece
akaryakıt istasyonunda satacaktır.” şeklindeki hükmü, münhasır bir bölge tayin
edilmemesi nedeniyle istasyon dışındaki aktif satış yasağının bölge ve müşteri
kısıtlaması anlamına geldiği ve sözleşmeyi Tebliğ kapsamı dışına çıkardığına 1020
karar vermiştir. Bu Karar’da, bayilerin büyük müşterilerine istasyon dışında da
satış yapmasının yasaklanmasının rekabeti kısıtlayacağı ifade edilmiştir.

Akaryakıt piyasasının yapısı itibarıyla, bir bayiye müşteri veya bölge tahsis etme
konusunda güçlükler bulunmakta ve dağıtım şirketleri böyle bir tahsisat
yapmamaktadırlar. Şöyle ki; istasyonda yapılan satışlar için herhangi bir bölge
veya müşteri ayrımı imkansızken, istasyon dışında satış yapmak üzere bir
bölgeye birden fazla istasyonsuz bayilik verilmektedir.

İstasyonlu bayilerin istasyon dışında akaryakıt satışı yapmasının yasaklanması 1030
halinde diğer büyük müşterilere istasyon dışı satışlardaki rekabet kısıtlanmış
olacaktır. Halihazırda piyasada bu işi yürüten çok sayıda istasyonsuz bayi
bulunmakla birlikte 31.12.2007 tarihinden itibaren istasyonsuz bayilerin bir çoğu
faaliyetine son vermek zorunda kalacaktır. Şöyle ki; EPDK’nın 21.9.2006
tarihinde Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 44. maddesinde yaptığı
değişiklikle, istasyonsuz kategorisi altında verilmiş bayilik lisansı sahiplerinin
31.12.2007 tarihinde itibaren benzin ve motorin türleri ile otobiodizel satışı
yapması yasaklanmıştır. Bu hükmün de uygulamaya girmesiyle serbest kullanıcı
büyüklüğüne erişemeyen (5.000 ton yıllık tüketim) büyük tüketiciler, sadece
istasyonlu bayilerden ikmal yapabilecektir. 1040

Yukarıda isimleri geçen şirketlerin bayilik sözleşmesinde müşteri ve/veya bölge
kısıtlaması bulunduğundan, bu sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ’deki
muafiyetten yararlanamamaktadır. Bununla birlikte, mevcut durumda toptan satış
pazarında faaliyet gösteren istasyonsuz bayiler ile diğer şirketlerin istasyonlu
bayilerinin sayısı dikkate alındığında piyasadaki rekabet henüz önemli ölçüde
kısıtlanmamıştır. İstasyonsuz bayilerin 2007 yılı sonrasında piyasadan çekileceği
dikkate alındığında, bu tür kısıtlamalar ancak o tarihten sonra rekabet üzerinde
etkili olacaktır. Bu çerçevede, sözleşmelerinde müşteri ve/veya bölge kısıtlaması
getirilen şirketler hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığına, ancak söz 1050
konusu teşebbüslere sözleşmelerindeki 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı hükümlerin
tadil edilerek, bayilere mevzuatla getirilen satış kısıtları dışında herhangi bir
kısıtlama getirilmemesi konusunda bir yazı gönderilmesinin yerinde olacağı
kanaatine ulaşılmıştır.



06-84/1059-306
22
J.2. Şikayet Başvurularına İlişkin Değerlendirme
J.2.1. Petrol Ofisi A.Ş. Hakkındaki Şikayet
1060
POAŞ’tan alınan bilgi ve belgelere göre şikayetçi ile POAŞ arasında 15.4.1999
tarihinde 28.6.2008 tarihine kadar geçerli olacak bir bayilik sözleşmesi
yapılmıştır. Bu sözleşmeyle birlikte şikayetçi 15.9.1999 yılından itibaren yılda
1775 metreküp beyaz ürün ve 10 ton madeni yağ satmayı kabul etmiştir. POAŞ
vekilinin 16.9.2005 yılında Ankara Asliye Ticaret Mahkemesi’nde açtığı davada
15.4.1999-15.4.2005 yılları arasında Sevindim’in taahüt ettiği satış miktarını
karşılayamadığı, bu nedenle anılan dönemde POAŞ’ın uğradığı kar
mahrumiyetinin ve ceza-i şartın davalıdan tahsil edilmesi talep edilmiştir. Söz
konusu dava halen devam etmektedir.
1070
Esas itibarıyla, söz konusu şikayet, daha önce Kurul’un reddettiği şikayetlere
benzer şekilde, taraflar arası bir anlaşmazlığı kapsamaktadır. Bu noktada, dikey
anlaşma yönüyle bakıldığında sağlayıcının bayiye belirli satış taahhütleri
getirmesinin önünde bir engel de bulunmamaktadır. Ayrıca, bu taahhütlerin bir
tehdit unsuru olarak kullanıldığı öne sürülse de, bu yönde yazılı bir kanıt mevcut
değildir. Kanaatimizce burada önemli olan nokta, grup muafiyeti kapsamında bir
sakınca doğurmamakla birlikte, bayiye getirilen ve makul ölçülerin dışına
çıkabilen yükümlülüklerin bayiyi sözleşme yenilemeye zorlamasının ve
dolayısıyla kağıt üzerinde 5 yılla sınırlı olan rekabet yasağı süresini fiilen
uzatmasının rekabeti kısıtlayıcı bir etki doğurabileceği hususudur. Dağıtım 1080
şirketleriyle yapılan görüşmelerde, dağıtım şirketinin yatırım yaptığı akaryakıt
istasyonlarından beklediği karı elde edebilmesi, başka bir ifade ile yatırımın
karşılığını alabilmesi için bayiden belirli bir satış miktarı taahhüdü almanın hem
projeksiyon yapabilmek hem de yatırımın fizibilitesini değerlendirebilmek için
gerekli olduğu belirtilmiştir. Ancak, gerek yürütülmekte olan önaraştırmada ve
gerekse petrol piyasasına ilişkin daha önceki çalışmalarda, dağıtım şirketlerinin
yatırım yapmadıkları akaryakıt istasyonlarından da satış miktarı taahhütleri
aldıkları tespit edilmiştir.

Sonuç olarak, şikayete konu olan POAŞ ile Sevindim arasındaki ihtilafın 1090
sözleşmede yer alan hak ve yükümlülüklerden kaynaklanan taraflar arasındaki
ticari bir dava olup, 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında
değerlendirilebilecek bir yönü bulunmamaktadır.

J.2.2. Turkuaz Petrol Ürünleri A.Ş. Hakkındaki Şikayet

Özşinaz Petrol Petrol Ürünleri Bayii Paz. Nak. Tic. tarafından yapılan şikayete
konu olan ve 1997 yılında imzalanan bayilik sözleşmesinin süreye ilişkin maddesi
aşağıdaki şekildedir:
1100
“Madde 10 – Müddet

İşbu sözleşmenin müddeti imza tarihinden itibaren 10 (on) yıldır. Taraflar
süre sonundan 6 (altı) ay evvel yazılı şekilde yek diğerine feshi ihbarda
bulunmadıkları taktirde, işbu sözleşme süresi kadar kendiliğinden
yenilenmiş sayılacaktır…”

06-84/1059-306
23
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ile akaryakıt bayilik sözleşmelerinin
münhasırlık içermesi koşulu getirilmiştir. Bu nedenle akaryakıt bayilik
sözleşmesinin süresi aynı zamanda rekabet etme yasağının süresini de 1110
belirlemektedir.

İlgili sözleşmenin 1997 yılında 10 yıl süre için imzalandığı, ancak taraflardan
birinin feshi ihbarda bulunmaması halinde otomatik olarak 10 yıl uzaması
öngörüldüğünden, belirsiz süreli olarak kabul edilmesi gerekmektedir. Rekabet
etme yasağı taşıyan bu sözleşmenin geçerlilik süresi, Total-Mevlana Kararı’nda
açıklandığı gibi, Turkuaz tarafından tadil edilmemiş olsa bile 18.9.2010 yılına
kadardır. Başka bir ifade ile, ilgili sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ’de yer verilen
muafiyetten 18.9.2010 yılına kadar yararlanmaktadır. Bu doğrultuda şikayet
dilekçesinde yer verilen taleplerin reddedilmesi gerekmekle birlikte, Turkuaz’a 1120
ilgili sözleşmesini Tebliğ hükümlerine uygun olarak tadil etmesi konusunda
bildirim yapılması gerekmektedir.

J.2.3. BP Petrolleri A.Ş. Hakkındaki Şikayet

Şikayet konusu dosya özelinde; BP tarafından 24.11.2005 tarihinde çekilen
ihtarnameyle, 2002/2 sayılı Tebliğ’deki uyarlama keyfiyeti nedeniyle aralarındaki
anlaşmanın Eylül 2010 tarihine kadar 5 yıl süreyle geçerli olduğunun belirtildiği
ve bu haliyle aslında 20 sene olan rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin sürenin
Tebliğ ile uyumlu hale getirildiği görülmekle birlikte, uyumlaştırma tarihi olarak 1130
kabul edilebilecek 24.11.2005 tarihinin de 2003/3 sayılı Tebliğ’in öngördüğü geçiş
döneminin sonrasına tekabül ettiği açıktır. Bu sözleşmede bir tadilat yapılmamış
olsa dahi 2002/2 sayılı Tebliğ’deki muafiyetten 18.9.2010 tarihine kadar
yararlanmaktadır.

Öte yandan dilekçede, BP’nin (eski Mobil sözleşmesi) akaryakıt satışını
istasyonla sınırladığı, bayiye herhangi bir bölge tayin edilmediği ifade
edilmektedir. Tebliğ’in 4/b. maddesinde, sağlayıcının kendisine veya başka
alıcılara tahsis edilen bölge ya da müşteri grubuna bayinin aktif satışlarını
yasaklayabileceğini, bunun dışında bir sınırlama getirilemeyeceği belirtilmektedir. 1140
BP (Mobil) ile şikayetçi arasındaki sözleşme incelendiğinde, bayinin akaryakıt
istasyonu dışında satış yapmasını sınırlayan bir hüküm bulunmadığı;
münhasırlığın satış yerine değil, satılacak ürünlere (BP ürünü) getirildiği
görülmüştür. Ayrıca, 2002/2 sayılı Tebliğ hükümlerinde bayilere münhasır bir
bölge tayin edilmesi zorunluluğu da bulunmamaktadır. Bu açıklamalar ışığında,
şikayet dilekçesinde yer verilen taleplerin reddedilmesi gerekmektedir.

J.2.4. OPET Petrolcülük A.Ş. Hakkındaki Şikayet

Şikayetçinin Opet Petrolcülük A.Ş. ile 10.7.2001 tarihinde 20 yıllık bir bayilik 1150
sözleşmesi yaptığı ve şirketten istasyonun bulunduğu arazinin 20 yıllık intifa
hakkını aldığı, daha sonra bu sözleşmeyi Sunpet logosu altında faaliyet gösteren
grup şirketi Opet Dış Tic. A.Ş.’ye devrettiği, Opet Dış Ticaret A.Ş.’nin ise
müvekkil şirketle 30.12.2002 tarihinde yeni bir sözleşme yaptığı ve bu
sözleşmenin ve intifa hakkı süresinin 19 yıl olarak belirlendiği anlaşılmaktadır.

Şikayete konu olan sözleşme 18.9.2005 yılı öncesine ait, rekabet yasağı süresi 5
yılı aşan bir sözleşme olup, Opet (Sunpet) tarafından şikayetçiye 19.09.2005
06-84/1059-306
24
tarihinde gönderilen ihbarname ile sözleşmenin süresi 5 yıla indirilmiştir. Bu
nedenle ilgili sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten 1160
yararlanmaktadır.

Öte yandan şikayetçi, sözleşmenin süresinin diğer bölümlerden ayrılamaması
nedeniyle sözleşmenin geçersiz olduğuna hükmedilmesini talep etmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in açıklanmasına dair kılavuzun 36. maddesinde; “Tebliğ’de
öngörülen limitlerin üzerinde bir süre için alıcıya rekabet etmeme
yükümlülüğünün getirildiği ve bu yükümlülüğü içeren sözleşme maddesinin
sözleşmenin diğer bölümlerinden ayrılabildiği tespit edilirse, Kurul, rekabet
etmeme yükümlülüğünün süresini Tebliğ’de öngörülen azami hadde indirilmiş
olarak değerlendirilebilecektir.” şeklinde açıklama getirilmiştir. Kılavuzdaki bu 1170
ifadelerin, Borçlar Kanunu’nda yer alan butlana ilişkin hükümler paralelinde
olduğu görülmektedir. BK’nun 20. maddesine göre kısmi butlan, sakatlığın
sözleşmenin belirli bölümlerine ilişkin olup bu bölümler olmaksızın sözleşmenin
yapılmayacağı kabul edilmedikçe, yalnız bu bölümlerin geçersiz olmasıdır. Bu
durumda sözleşmenin kalan bölümlerinin geçerli olduğu kabul edilmektedir. Buna
karşılık, taraflar geçersiz sayılan bölümler olmaksızın sözleşmeyi yapmayacak
idilerse, sözleşmenin tümü geçersiz sayılmaktadır (tam butlan). Rekabet Kurulu,
dikey anlaşmalara ilişkin kararlarında, rekabet yasağı süresi 5 yılı aşan
sözleşmelerde, tadili yapılmak istenen sürelerin diğer bölümlerden ayrılıp
ayrılamadığı ile ilgili bir değerlendirme yapmamış, bunların tamamını kısmi butlan 1180
sayıp en yüksek hadde indirme yönünde karar vermiştir. Kurul’un bu kararları
sözleşmelerin rekabet kurallarına uygun olduğu ve bu yönden geçerliliği olduğu
hakkındadır. Yoksa, Kurul bu sözleşmelerin Borçlar Kanunu ve diğer mevzuat
açısından geçerli veya geçersiz bir sözleşme olduğuna karar vermemiş olup
gerçekte de böyle bir görev ve yetkisi de bulunmamaktadır. Bu nedenle, Kurul’un
5 yılı aşan sözleşmelerin 5 yıl boyunca 2002/2 sayılı Tebliğ’den yararlanacağı
yönündeki kararı, tarafların böyle bir sözleşmenin tam butlana konu olduğunu ileri
sürmesine engel değildir. Ancak bu konuya ilişkin iddiaların rekabet mevzuatı
içerisinde yerinin olmayıp, bu davaların mahkemelerde görülmesi gerekmektedir.
1190
Bu açıklamalar çerçevesinde, şikayete konu olan sözleşme 18.9.2010 tarihine
kadar 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlanmakta olup, bu
sözleşmeye ilişkin olarak öne sürülen geçersizlik iddialarının mahkemelerde
görülmesi gerekmekte, dolayısıyla şikayetçinin taleplerinin reddedilmesi
gerekmektedir.

J.2.5. Bölünmez Petrolcülük A.Ş. Hakkındaki Şikayet

Şikayet başvurusunda yer alan, Bölünmez’in Kurtuluş Ltd. ve Gürkan Hazal Ltd.
Şti. aleyhine açtığı davaya ilişkin dava dilekçesine bakıldığında, Bölünmez’in 1200
sadece intifa hakkını kullanmak üzere mahkemeye başvurduğu, Kurtuluş Ltd. Şti.
ile 1999 yılında yaptığı sözleşmeyle ilgili herhangi bir iddiada bulunmadığı
görülmektedir. Bu çerçevede, şikayetçinin iddiaları mesnetsiz kalmaktadır. Şöyle
ki; istasyonlu bayilik sözleşmeleri belirli bir arsa üzerinde kurulu servis
istasyonuna münhasır bir şekilde düzenlenmektedir. Başka bir ifade ile bir bayilik
sözleşmesinin esaslı unsurlarını; belirli bir servis istasyonu- işletici (bayi) -
dağıtım şirketi oluşturmaktadır. Gerek genel hukuk kuralları gerekse petrol
piyasasına ilişkin düzenlemeler nedeniyle belirli bir istasyonda birden fazla
gerçek veya tüzel kişinin işletici olarak bulunması mümkün değildir. Bu
06-84/1059-306
25
çerçevede, işletmecisi değişen istasyonların eski işleticisi ile dağıtım şirketi 1210
arasındaki bayilik sözleşmesi iptal edilmekte, yeni işletici, dağıtım şirketiyle yeni
bir sözleşme imzalamaktadır. EPDK da, işletmecisi değişen istasyonlara lisans
verirken eski işletmecinin sözleşmesinin iptal edildiğine ilişkin belgelerin ibrazını
zorunlu tutmaktadır.

Bölünmez’de şikayet konusu dosya hakkında raportörlerce yapılan görüşmelerde
yetkililer, Kurtuluş Ltd. Şti. ile 1999 yılında yapılan sözleşmenin 2002 yılında
istasyonun Gürkan Hazal Ltd. Şti.’ye devredilmesiyle yürürlükten kalktığını,
ancak bu sözleşmenin feshedildiğine ilişkin taraflar arasında herhangi bir işlemin
yapılmadığını ifade ederek, Kurtuluş Ltd. Şti.’den 1999 yılında yapılan ve 1220
sonradan yürürlükten kalkan sözleşmeyle ilgili hiçbir talepte bulunmadıklarını
ifade etmişlerdir.

Dolayısıyla, Bölünmez ile Kurtuluş Ltd. Şti. arasındaki ihtilafın intifa hakkı
sözleşmesinden doğduğu, bu iki şirket arasında herhangi bir bayilik
sözleşmesinin bulunmadığı, bu nedenle şikayetin reddedilmesi gerektiği
sonucuna varılmıştır.

J.2.6. Turcas Petrol A.Ş. Hakkındaki Şikayet
1230
Şikayette yer alan iddialar 2 başlık altında incelenmiştir:

- Turcas ile yapılan bayilik sözleşmesinin rekabet kurallarına aykırı olduğu

İkbal A.Ş. ile Turcas arasında yapılan 11.12.1998 tarihli bayilik sözleşmesinin 10.
maddesinde sözleşmenin geçerlilik süresi 15 yıl olarak belirlenmiştir. Turcas,
İkbal A.Ş.’ye gönderdiği 13.6.2005 tarihli yazıyla, başta sözleşmenin süresinin 5
yıla çekilmesi olmak üzere rekabeti kısıtlayıcı bir takım maddelerin tadil edildiğini
bildirmiştir. Rekabet Kurulu’nun 26.1.2006 tarih ve 06-04/55-13 sayılı TOTAL-
MEVLANA kararında, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında bayilik sözleşmelerinde 1240
yapılacak değişikliklerin bayi ve sağlayıcı tarafından karşılıklı olarak yapılmasının
şart olmadığı, sağlayıcının tek taraflı olarak bayiyi belli yükümlülüklerden serbest
bırakmasının da uygunluğun sağlanması için yeterli olduğunu kabul ettiği
görülmektedir. Bu bakımdan, İkbal A.Ş. kabul etmese dahi, Turcas’ın tek taraflı
olarak şikayete konu sözleşmedeki rekabet mevzuatına aykırı hükümleri tadil
etmesi, ilgili sözleşmeyi 2002/2 sayılı Tebliğ ile uyumlu hale getirmiştir.

- Turcas ile Shell Company of Turkey arasında kurulan ortak girişimin hukuka
aykırı olduğu ve müvekkil şirketi kapsamadığı
1250
İki bağımsız akaryakıt dağıtım şirketi konumundaki Turcas ve Shell Company of
Turkey, Türkiye akaryakıt pazarındaki faaliyetlerini kurulacak ortak girişim
şirketine devretme kararı almışlar ve buna ilişkin izin başvuruları 2.2.2006 tarih,
06-08/103-29 sayılı Rekabet Kurulu kararı ile onaylanmıştır. Bu kararda, taraflar
tarafından ortak girişim şirketine devredilecek varlıklara ilişkin bilgiler verilmiş
olup bunlardan biri de Turcas’ın “Mülkiyet Hakları - Turcas’a ait ve bayiinin
işlettiği servis istasyonları yerleri. Yukarıdaki yerlerin bayileriyle işletme
sözleşmeleri” şeklindedir. Karardaki bu açıklama, Turcas’ın kendi mülkiyetinde
veya 3. kişilerden kazanılmış olup da herhangi bir işletmeciye bırakılan
06-84/1059-306
26
istasyonlar ile işleticinin kendi mülkiyetinde olan akaryakıt istasyonlarına ilişkin 1260
sözleşmelerin devrini kapsamaktadır.

Shell Turkey ve Turcas arasında kurulan ve 1.7.2006 tarihinde faaliyete başlayan
ortak girişimin rekabet kuralları bakımından hukuka uygun olduğu, bu devrin
müvekkil şirketi kapsayıp kapsamadığı konusunun taraflar arasındaki
sözleşmeler ve diğer hukuk kurullarına göre çözümlenmesi gerektiği, bunun da
rekabet kuralları ile bir ilişkisi bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Aynı şekilde,
şikayetçinin petrol piyasası mevzuatına aykırılık iddialarının da bu çerçevede
değerlendirilmesi gerekmektedir.
1270
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;

1- Bayilik sözleşmeleri ile ilgili olarak;
i) Bazı teşebbüslerin uygulamakta oldukları bayilik sözleşmelerinin bir kısmının,
bazılarının ise sözleşmelerinin tümünün rekabet etme yasağının süresi
bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen süreyi aştığına,
ii) Bazı teşebbüslerin bayilik sözleşmelerinde bayinin satış fiyatını ve/veya asgari
satış fiyatını belirlemeye yönelik açık hükümler yer aldığına, bu sözleşmelerin
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlanamayacağına, 1280
iii) Bazı teşebbüslerin uygulamakta olduğu bayilik sözleşmelerinin alıcıya getirilen
müşteri ve/veya bölge sınırlaması nedeniyle 2002/2 sayılı muafiyetten
yararlanamayacağına,
iv) Mevcut koşullar altında salt dikey sözleşmelerde yer alan aksaklıklar nedeniyle
piyasadaki rekabetin kısıtlandığı sonucuna ulaşmanın mümkün gözükmediğine;
bu nedenle bu aşamada Agpaş Petrol Ürünleri Paz. San. Tic. ve Dağ. A.Ş.,
Selahattin Kaleli Petrolcülük Ltd. Şti., Bölünmez Petrolcülük A.Ş., BP Petrolleri
A.Ş., Can Aslan Petrolcülük San. A.Ş., Delta Petrol Ürünleri Tic. A.Ş., Enerji
Petrol Ürünleri Paz. A.Ş., Gören Petrol Depoculuk ve Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.,
GS Petrol Ürünleri Tic. Ltd. Şti., Inter-Oil Petrol Dağıtım Nak. ve Tur. İç ve Dış 1290
Tic. Paz. A.Ş., MMG Petrol Dağıtım ve Paz. İç ve Dış Tic. A.Ş., Petline Petrol
Ürünleri Tic. A.Ş., Petrol Ofisi A.Ş., Petrolyum Petrol Ürünleri Paz. Dağ. Tic. ve
San. Ltd. Şti., Siyam Petrolcülük A.Ş., Starpet Garzan Akaryakıt Dağ. Paz. A.Ş.,
Termopet Akaryakıt Nak. Ltd. Şti., Türkoil Petrol Ürünleri San. ve Tic. A.Ş.,
Yalçınkaya Petrol Ürünleri Paz. Dağ. San. ve Tic. Ltd. Şti., Yuropet Akaryakıt
Dağ. Paz. Ür. İth. Ltd. Şti., Altınbaş Petrol ve Tic. A.Ş., Balpet Petrol Ürünleri Taş.
San. ve Tic. A.Ş. hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığına, ancak ilgili
teşebbüslere 4054 sayılı Kanun’un 9/3 üncü maddesi uyarınca bayilik
sözleşmelerinin ne şekilde tadil edileceği hususunda yazı yazılmasına ve bu
tadillerin yapıldığının 60 gün içerisinde Kurumumuza tevsik edilmesine, aksi 1300
halde 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca haklarında soruşturma
açılacağı hususunun ilgili teşebbüslere bildirilmesine,

2- Kuruma ulaşan şikayetlerle ilgili olarak;
i) Sevindim Akaryakıt Nak. Ltd. Şti. tarafından Petrol Ofisi A.Ş. hakkındaki şikayet
ile ilgili olarak, ihtilafın taraflar arasındaki ticari ilişkilerden kaynaklandığı ve 4054
06-84/1059-306
27
sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilebilecek bir husus
olmadığına, bu nedenle şikayetin reddine,
ii) Özşinas Petrol Petrol Ürünleri Bayii Paz. Nak. Tic.’in Turkuaz Petrol Ürünleri
A.Ş. hakkındaki şikayet ile ilgili olarak, ilgili bayilik sözleşmesinin 2002/2 sayılı 1310
Tebliğ kapsamında 18.9.2010 yılına kadar muafiyetten yararlandığına bu nedenle
şikayetin reddine, ancak söz konusu akaryakıt dağıtım şirketine ilgili sözleşmenin
tadil edilmesine yönelik bildirim yapılmasına,
iii) Çağrı Petrol İnş. San. Tic. Ltd. Şti.’nin BP Petrolleri A.Ş. hakkındaki şikayet ve
talepleri ile ilgili olarak, ilgili bayilik sözleşmesinin rekabet yasağı süresi
bakımından 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ hükümlerinden
yararlandığına, bu nedenle şikayetin reddine,
iv) Polat Gıda ve Pet. Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Opet Petrolcülük A.Ş.
hakkındaki şikayet ile ilgili olarak, ilgili sözleşmenin 18.9.2010 tarihine kadar
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlandığına, bu nedenle 1320
şikayetin reddine,
v) Kurtuluş Un San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Bölünmez Petrolcülük A.Ş. hakkındaki
şikayetin, bu iki şirket arasında herhangi bir bayilik sözleşmesi bulunmadığından
reddine,
vi) İkbal Akaryakıt ve Dinlenme Tesisleri A.Ş.’nin Turcas Petrol A.Ş. hakkındaki
şikayet ile ilgili olarak, ilgili bayilik sözleşmesinin 4054 sayılı Kanun ve 2002/2
sayılı Tebliğ hükümlerine aykırılık taşımaması ve dilekçede yer verilen petrol
piyasası mevzuatına aykırılıklar ve Shell-Turcas ortak girişimine ilişkin iddiaların,
4054 sayılı Kanun kapsamında olmaması nedeniyle şikayetin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 1330


Full & Egal Universal Law Academy