Akaryakıt istasyonlarına yönelik çözümler üreten yazılım firmalarının faaliyetlerinin pompa otomasyonu alanında faaliyet gösteren firmalar tarafından engellendiği iddiası - Karar Sayı 11-25/478-147

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2011-2-23 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-25/478-147
Karar Tarihi : 21.04.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Evrim Özgül KAZAK, Mücteba ALTUN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulumaktadır

D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Asis Akaryakıt Servis İstasvon Sistemleri ve İnş. Ltd. Sti.
Yukarı Dudulu Mah. Tatlı Su Mevkii Akif İnan Sok. No:20
Ümraniye/İstanbul
- TURPAK Elektromanyetik Yakıt İkmal Sistemleri San.
ve Tic. A.Ş. 20
Vatan Cad. Ortadoğu İş Merkezi No:2 Kat:4 Çağlayan
34403 İstanbul
- Petrol Ofisi A.Ş.
Eski Büyükdere Caddesi No:33-37 Maslak 34398
İstanbul
- Pompa otomasyon sistemleri geliştirilmesi ve
pazarlanması alanında faaliyet gösteren diğer firmalar
E. DOSYA KONUSU: Akaryakıt istasyonlarına yönelik çözümler üreten yazılım
firmalarının faaliyetlerinin pompa otomasyonu alanında faaliyet gösteren
firmalar tarafından engellendiği iddiası. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Akaryakıt istasyonlarında pompa satış verilerinin ofisteki bilgisayara
taşınması ve depolanması işine “pompa otomasyonu” adı verildiği, bu
otomasyon sistemlerinin ülkemizde 6-7 firma tarafından kurulduğu,
- Her petrol dağıtım firmasının kendi bayileri için ihale açtığı ve en uygun teklifi
veren otomasyon firmasına bütün bayilerine bu sistemin kurulması için
sipariş verdiği, örneğin Shell&Turcas Petrol A.Ş. (Shell), Opet Petrolcülük
A.Ş. (Opet), Total Oil Türkiye A.Ş. (Total) gibi firmalarda Turpak
Elektromanyetik Yakıt İkmal Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. (Turpak)
otomasyonu kurulu iken, Petrol Ofisi A.Ş. Petline Petrol Ürünleri Ticaret A.Ş. 40
gibi firmalarda Asis Akaryakıt Servis İstasyon Sistemleri ve İnş. Ltd. Şti.
(Asis)’nin otomasyonunun kurulduğu,
11-25/478-147
2
- Turpak ve Asis’in son yıllarda akaryakıt istasyonlarının arka ofislerine
(muhasebe, market vb.) yönelik olarak geliştirdikleri yazılım programlarını da
pazarlamaya başladıkları,
- Yazılımlarının bayilerin satış verilerini pompa otomasyon sistemlerinin
çalıştığı otomasyon bilgisayarından aldıkları, bir istasyonda iki farklı
otomasyon olamayacağı için verilerin sadece bu bilgisayardan alınabileceği,
- Bu verilerin gerçekte akaryakıt istasyonuna ait özel veriler olduğu ve ne
Turpak ne de Asis’in bu veriler üzerinde hak sahibi olmadığı, sahada yoğun 50
olarak rekabet ettikleri bu şirketlerin firmalarına ait uygulamaları sabote
etmek için otomasyon bilgisayarlarını ağdan çıkarma veya şifreleme yoluna
gittikleri ve ihalesini aldıkları dağıtım firmalarına sözü edilen bloke etme
operasyonunu kural haline getirmelerini salık verdikleri,
- Bu durumun ilk uygulamasının Ocak 2011’de Petrol Ofisi tarafından hayata
geçirildiği, Petrol Ofisi tarafından bayilere gönderilen bir yazıda bundan
sonra hiçbir bilgisayarın otomasyon bilgisayarına erişimine izin
verilmeyeceğinin ve sadece otomasyon firmasının verdiği kısıtlı bilgi ile
yetinilmesinin gerektiğinin belirtildiği,
- Öte yandan bu otomasyon firmalarının kendi programlarını satmaya 60
çalıştıkları istasyonlara söz konusu verilere ulaşma taahhüdünde
bulundukları ancak bu istasyonların kendi firmalarını tercih etmeleri
durumunda verilere ulaşılmasını engelledikleri,
- Söz konusu uygulamaların devam etmesi halinde Turpak ve Asis firmalarının
otomasyon ihalelerini kazandıkları dağıtım firmalarında yazılım konusunda
da tekel haline gelecekleri
ifade edilerek, konunun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
bakımından değerlendirilmesi talep edilmiştir. Ayrıca gönderilen ek bilgilerde;
- Akaryakıt istasyonların A, B ve C grubu olmak üzere üçe ayrıldığı,
otomasyon kullanma kapasitesi olan A ve B grubu istasyonların neredeyse 70
tamamının Turpak ve Asis sistemlerini kullandığı,
- Haziran 2011 itibarıyla Türkiye’deki tüm istasyonların otomasyona
geçmesinin kanuni bir zorunluluk olacağı, bu nedenle önümüzdeki 3-4 aylık
süreçte Asis ve Turpak arasında kıyasıya bir rekabetin yaşanacağı,
- Kârlılıklarının azalacağını öngören bu firmaların bu açığı yazılım satışlarıyla
kapatma yoluna gittikleri ve kendileri gibi yazılım sistemleri geliştiren
firmalara veri akışını engelleme yöntemleri geliştirdikleri,
- Turpak ve Asis tarafından eş zamanlı olarak geliştirilen bu yöntemlerin söz
konusu firmalar tarafından ortaklaşa alınan bir karar olduğu söylenemese
de, bu stratejinin her iki firma tarafından da benimsendiği, otomasyon 80
firmalarının dağıtım şirketlerini yönlendirerek veri güvenliği, virüs ve hacker
saldırıları gibi bahanelerle veri akışını engelledikleri
ifadelerine yer verilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.01.2011 tarih ve 470 sayı ile giren
başvuru ve 15.02.2011 tarih ve 1225 sayılı yazı ile intikal eden ek bilgiler
çerçevesinde yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 03.03.2011 tarih, 2011-2-
23/ İİ-11-374.EÖK sayılı İlk İnceleme Raporu, 10.3.2011 tarihli ve 11-15 sayılı Kurul
11-25/478-147
3
toplantısında görüşülerek, önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar
uyarınca yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 13.04.2011 tarih ve 2011-2-
23/ÖA-11-374.EÖK sayılı Önaraştırma Raporu, 14.04.2011 tarih ve 90
REK.0.06.00.00-110.02.02/217 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-25 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Petrol Ofisi, Asis ve Turpak ile
pompa otomasyon sistemleri geliştirilmesi ve pazarlanması alanında faaliyet
gösteren diğer firmalar hakkında Kanun’un 41. maddesi gereğince soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden raportörlerce, Asis, Turpak’ta yerinde
incelemeler; Mepsan, Petrol Ofisi ve Opet’te görüşmeler yapıldığı ve ek bilgilerin
talep edildiği; söz konusu ek bilgilerin Asis’ten 21.3.2011/2086, Turpak’tan 100
24.3.2011/2259 ve 7.4.2011/2647, Mepsan’dan 7.4.2011/2648, Petrol Ofisi’nden
22.3.2011/2213 tarih ve sayılarla Kurum kayıtlarına intikal ettiği anlaşılmıştır.
Bununla birlikte, 4.1.2011 tarihli ve 9-12 sayılı yazılarla (……..), (…….), BP, Shell
ve Opet’ten ve ayrıca Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)’ndan bilgi talep
edildiği; bilgilerin sırasıyla 7.4.2011/2649, 23.3.2011/2219, 11.4.2011/2773,
24.3.2011/2276, 23.3.2011/2218 ve 6.4.2011/2616 tarih ve sayılarla Kurum
kayıtlarına girdiği görülmüştür.
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler
I.1.1. Asis
Asis’in %50 hissesine Yusuf Kaya, %50 hissesine de Salih Güçbilmez sahip olup, 110
ana faaliyet alanı pompa otomasyon sistemleridir. Bu sistemler sayesinde
kullanıcıların pompalardan ikmal edilen tüm yakıt ikmal bilgileri (pompa numarası,
tabanca numarası, verilen litre, ikmal tarihi ve saati, ürün cinsi, birim fiyatı ve tutarı),
tanklardaki yakıtın envanter bilgileri (tankın içerisindeki yakıt yüksekliği ve hacmi
(brüt ve net olarak), su yüksekliği ve hacmi, yakıtın sıcaklığı) ve tankta oluşan
alarm durumları (düşük yakıt, aşırı dolum, yüksek su) takip edilebilmekte ve ayrıca
kayıt altına alınmaktadır. Böylece kullanıcı, istasyondaki tüm yakıt giriş ve çıkış
hareketlerini tek bir noktada elektronik olarak kontrol altına alabilmektedir.
I.1.2. Turpak
Turpak’ın ana faaliyet konusu pompa otomasyon ve tank otomasyon sistemleridir. 120
Bunun yanında Turpak akaryakıt istasyonlarının faaliyetlerine özel olarak yazılımlar
da geliştirmektedir. Teşebbüsün sağladığı yazılım programlarının adları ve kullanım
alanları kısaca aşağıda belirtilmektedir:
– PumpOmat yazılımı: pompa otomasyonu
İstasyon pompaları ve akaryakıt yazarkasalarıyla iletişim kurarak merkez
noktada, oluşmuş verileri online görüntüleyen, raporlayan ve diğer modüllerle
paylaşan programdır.
– TankOmat yazılımı: tank otomasyonu
Bu yazılım sayesinde tank otomasyon sistemlerinden alınan bilgiler
doğrultusunda; tank envanterleri, alarmlar, dolumlar, tank kaçak testleri, anlık 130
envtanterler vb. raporlamaları elde edilir.
11-25/478-147
4
– PetrOmat yazılımı: market otomasyonu
Market otomasyonu, istasyon yönetimi ve resmi muhasebeyi bünyesinde
bulunduran, pompa ve tank otomasyon sistemleri ile çevrimiçi çalışan bir
yazılımdır.
– FuelOmat yazılımı: taşıt tanıma sistemi
Taşıt ve müşteri tanıma sistemidir. Cari müşteri takibi, kilometreli taşıt tanıma,
kilometresiz taşıt tanıma, pompacı tanıma, tanker otomasyonu, deniz taşıtları
otomasyonu, lokomotif otomasyonu sistemlerinde kullanılmaktadır.
– TankerOmat yazılımı: tanker otomasyonu 140
Bu yazılım sayesinde, dolum yapılacak olan geniş araç ve iş makinelerine ne
kadar dolum yapıldığı ve ikmal-şoför bilgileri gibi unsurlar tespit edilir.
– CentrOmat yazılımı: petrol şirketi merkezi yönetim programları
TDS1 programı aracılığıyla gelen ve oluşan verileri raporlamada ve istasyona
gönderilmek üzere veritabanında değişiklikler yapmakta kullanılan kapsamlı bir
programdır. Petrol şirketi merkez ofis tarafında kullanılmaktadır.
– Trackteck yazılımı: Turpak araç takip sistemleri
Sistem, takibi istenilen taşıt ya da diğer emtianın bulunduğu noktaların tespiti ve
üzerinde takibi istenilen bilgilerin oluşturularak bir merkezde toplanması ve
kullanıcılara hem gerçek zamanlı hem de geçmişe dönük olarak raporlamasının 150
yapılmasını sağlamaktadır.
1999 yılında, Türk girişimciler ile Hollandalı yatırımcıların ortaklığı ile kurulan
Turpak’ın hisselerinin %60,01’ine Trp Systems B.V, %19,99’una Tamer
ŞENGÖNÜL, % 19,98’ine Mediha Feyhan ŞENGÖNÜL ve %0,01’lik iki hisseye Adil
ANJEL ile Ömür ANJEL sahip bulunmaktadır.
I.1.3. Petrol Ofisi
Benzin, motorin, gazyağı gibi beyaz ürünler pazarında, fuel oil, kalorifer yakıtı,
biodizel, madeni yağlar, jet yakıt ürünleri ve LPG (otogaz) dağıtımı alanlarında
faaliyet gösteren Petrol Ofisi’nin hisselerinin %55,40’ına OMV Enerji Holding A.Ş.,
%41,58 ine ise OMV Aktiengesellschaft sahip olup, geri kalanı halka açıktır. 160
I.2. Pazara İlişkin Genel Bilgiler
Şikâyet konusu, petrol dağıtım firmaları, otomasyon sistemleri ve yazılım alanında
faaliyet gösteren firmaların faaliyetleri ve birbirleriyle ilişkileriyle doğrudan ilişkilidir.
Bu çerçevede başvuru konusunun rekabet hukuku bakımından değerlendirilmesine
geçmeden önce, akaryakıt istasyonlarına yönelik hizmet/mal üreten söz konusu
teşebbüslerin faaliyetleri ve akaryakıt istasyonlarının bu teşebbüsler karşısındaki
konumunun incelenmesi gerekmektedir.
Yurt içi ve yurt dışı kaynaklardan temin edilen petrolün kullanıcılara sunumuna
ilişkin piyasa faaliyetleri 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ve ilgili ikincil
mevzuatla düzenlenmektedir. 5015 sayılı Kanun’un 2. maddesinde dağıtım, serbest 170
kullanıcılara akaryakıt toptan satışı ve ikmali dâhil bayilere akaryakıt satış ve ikmal

1 Merkez ofis bilgisayarında Windows Servisi olarak çalışan bu program ile, petrol şirketinin tüm
istasyonlarındaki verileri tek bir bilgisayara toplanır ve bütün istasyonların sorguları yanıtlanır.
Oluşan tüm veriler veritabanında saklanılarak CentrOMat programı için raporlama verileri yaratılır.
11-25/478-147
5
faaliyetlerinin bütünü olarak tanımlanmış, akaryakıt dağıtım yetkisi olan firmalara
ise dağıtıcı adı verilmiştir. Bu anlamda başvuru dilekçesinde yer verilen Petrol Ofisi,
Opet gibi firmalar birer dağıtıcıdır.
Dağıtıcılar akaryakıt dağıtım faaliyetlerini bayilikler aracılığıyla sürdürmektedir.
5015 sayılı Kanun’un 2. maddesine göre bayilik, karşılıklı yükümlülüklerin ekinde
fizibilite olan bir sözleşmeye bağlanarak akaryakıt dağıtım şirketleri tarafından
gerçek ve tüzel kişilere akaryakıtın kullanıcılara ikmali yetkisi verilmesi işlemini,
bayi ise bayilik faaliyeti için gerekli donanıma sahip gerçek ve tüzel kişileri ifade
etmektedir. Bayiler istasyonlu ya da istasyonsuz olabilmektedir. Büyük dağıtım 180
şirketleri genellikle istasyonlu bayilik sistemiyle çalışmaktadır. Dolayısıyla, başvuru
dilekçesinde yer verilen akaryakıt istasyonu kavramıyla istasyonlu bayiler
kastedilmektedir.
Akaryakıt satışlarının takibi bayiler ve dağıtıcılar için oldukça önemlidir. Zira
dağıtıcı, 5015 sayılı Kanun’un 8. maddesiyle getirilen kendisiyle sözleşme yapan
bayilerin kendisi dışındaki dağıtıcılar veya onların bayilerinden akaryakıt
almamasının temin edilmesi hükmünün yerine getirilip getirilmediğini takip etmek,
bayii ise akaryakıt tüketimini ve satışlarını kontrol etmek istemektedir.
Bayilerdeki akaryakıt kullanımının takip edilmesi ve denetimi için geliştirilen
sistemlere pompa otomasyon sistemleri adı verilmektedir. Bilindiği gibi otomasyon, 190
herhangi bir işlemin yürütülmesi ve her adımında kontrol edilmesi amacıyla, insan
gücü yerine otomatik sistemlerin (makine, bilgisayar vb.) kullanılması anlamını
taşımaktadır. Pompa otomasyonları da, istasyonlardaki pompalardan yapılan
akaryakıt satışları, depodaki akaryakıt miktarı gibi verilerin bilgisayar ortamına
aktarılarak izlenmesine ve denetlenmesine imkân tanıyan otomasyon sistemini
ifade etmektedir.
Akaryakıt bayi ve dağıtıcıları, pompa otomasyon sistemleriyle, pompalardan ikmal
edilen tüm yakıt ikmal bilgilerini (pompa numarası, tabanca numarası, verilen litre,
ikmal tarihi ve saati, ürün cinsi, birim fiyatı ve tutarı), tanklardaki yakıtın envanter
bilgilerini (tankın içerisindeki yakıt yüksekliği ve hacmi (brüt ve net olarak), su 200
yüksekliği ve hacmi, yakıtın sıcaklığı) ve tankta oluşan alarm durumlarını (düşük
yakıt, aşırı dolum, yüksek su) takip edebilmektedir. Söz konusu bilgiler, otomasyon
bilgisayarına aktarılarak, denetimi ve takibi yapılmaktadır.
Bayilerde kurulacak otomasyon sistemleri dağıtım firmaları tarafından
belirlenmektedir. Belirlenen otomasyon firması/firmaları, dağıtım firması tarafından
uygun görülen bayilere sistem kurulumunu gerçekleştirmektedir.
Akaryakıt istasyonlarında bulunan marketlerin yönetimi, istasyonun genel yönetimi
ve akaryakıt satışlarının muhasebeleştirilmesi gibi uygulamalar için ise özel olarak
tasarlanmış yazılım programları kullanılmaktadır. İstasyonlarda yürütülen
faaliyetlere özel olarak tasarlanan bu yazılım çözümlerine arka ofis (back office) 210
yazılımları adı verilmektedir. Bu yazılımlar tarafından kullanılan ve işlenen bilgiler
otomasyon bilgisayarından alınmaktadır. Söz konusu yazılımlarla; istasyonların
uzaktan yönetilmesi, istasyon verilerinin cep telefonlarından görüntülenmesi,
istasyon satışlarının raporlanması ve çeşitli kriterler bakımından analizi ile bu rapor
ve analizlere internet ortamından ulaşılması mümkün olmaktadır.
Arka ofis yazılım firmaları ürünlerini doğrudan bayilere pazarlamaktadır.
İstasyonlarında arka ofis yazılımı kullanmak isteyen bayiler, bu konuda herhangi bir
düzenleme veya mevzuatla getirilmiş bir yükümlülük/zorunluluk bulunmaması
11-25/478-147
6
nedeniyle yazılım satın alacakları firmayı kendi tercihlerine göre ve dağıtıcılardan
bağımsız olarak belirlemektedir. 220
I.2.1. Dağıtım Piyasası
EPDK tarafından Kurumumuza gönderilen bilgilere göre, akaryakıt ürünlerinin
pazarlanması alanında lisans almış toplam 60 dağıtım firması bulunmaktadır.
Bilindiği gibi hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüslerden biri, şifreleme
uygulamasını bayilerine gönderdiği genelgelerle duyurması nedeniyle Petrol
Ofisi’dir.
Önaraştırma sürecinde Petrol Ofisi ile görüşme yapılmış, bilgi ve belge talep
edilmiş, ayrıca BP, Shell ve Opet’in görüş ve değerlendirmelerine de
başvurulmuştur. Söz konusu firmaların seçiminde, bu firmalar adına satış yapan
istasyonlu bayi sayısı birincil rolü oynamıştır. Zira gerek otomasyon sistemleri 230
gerekse arka ofis yazılımları istasyonlu bayiler tarafından kullanılmaktadır.
EPDK’dan alınan bilgilere göre 60 adet dağıtım firmasına ait toplam 12.868 adet
istasyonlu bayi bulunmaktadır. Petrol Ofisi, BP, Shell ve Opet ise toplamda 5398
istasyonlu bayi sayısıyla istasyonlu bayilerin %41’ini elinde bulundurmaktadır2. Söz
konusu dağıtım firmaları, akaryakıt piyasası içinde temsil ettikleri toplam pazar
payları anlamında da önemlidir. Dağıtım firmalarının pazar payları farklı açılardan
hesaplanabilir olmakla birlikte, taşıt yakıtlarının sektörün dinamiği kabul edilmesi
nedeniyle, daha çok taşıt yakıtlarına yönelik olan beyaz ürün (benzin ve motorin)
satışlarına göre hesaplanan pazar paylarının belirleyici olduğu kabul edilmektedir3.
Bu çerçevede, Petrol Sanayicileri Derneği’nden alınan Ocak 2011 satış rakamlarına 240
göre söz konusu dağıtım firmalarının bu pazarlardaki pazar payları Tablo 1’de
gösterildiği gibidir.
Tablo 1: BP, Opet, Shell ve Petrol Ofisi’nin Pazar Payları

Toplam
Benzin
Pazar
Payı (%)
Toplam
Otomotiv
Yakıtları(ton)
Pazar
Payı (%)
Toplam
Motorin (m3)
Pazar Payı
(%)
BP 28.840 16 162.374 12 153.153 13
Opet 33.656 18 217.116 17 187.460 16
Shell 51.189 28 255.923 20 229.717 20
Petrol Ofisi 41.619 23 326.484 25 315.719 27
Toplam 85 74 76
Kaynak: Petder 2011 Ocak ayı verileri
Tablo 1’de görüldüğü üzere, değerlendirmelerine başvurulan dört firma akaryakıt
piyasasının ortalama %80’ini temsil eden en önemli aktörleridir.
I.2.2. Pompa Otomasyon Sistemleri Piyasası
Pompa otomasyon sistemleri pazarında faaliyet gösteren başlıca teşebbüsler
Turpak, Asis ve Mepsan’dır. İlgili tüm taraflardan (pompa otomasyon firmaları,
dağıtıcılar ve arka ofis yazılım firmaları) edinilen bilgilere göre, söz konusu 250

2 Bu büyüklükteki bayi sayısına ulaşmak için en yüksek istasyonlu bayi sayısına sahip diğer dağıtım
firmalarının seçilmesiyle oluşturulacak ikinci bir örneklem ise toplam 5335 bayiyle Termomet (500),
Balpet (493), Total Oil (470), Enerji Petrol(426), Bölünmez (423), Altınbaş (421), Starpet (421),
Akpet (414), Kadooğlu (339), Can Aslan (312), Teco (304), Siyam (274), Turkuvaz (273) ve Lukoil
(265)’in oluşturduğu grup olabilecektir.
3 Rekabet Kurumu Akaryakıt Sektör Raporu, Haziran 2009 s.29
11-25/478-147
7
firmaların dışında bu alanda faaliyet gösteren birkaç başka firma daha bulunmakta,
(IFS Otomasyon ve Danışmanlık Ltd. Şti., TT Petrol Cihazları A.Ş, Startech
Otomasyon ve Çelikarme İnşaat Akaryakıt Otomasyon San. Tic. Ltd. Şti.), ancak bu
firmaların pazar payları toplam %15’i geçmemektedir.
Faaliyet konuları arasında pompa, yağ makinası, elektronik hava saati, yazarkasa
ve hava kompresörleri imalatı bulunan Mepsan, 2006 yılından bu yana pompa
otomasyon alanında da faaliyet göstermektedir. Mepsan’ın arka ofis yazılım
hizmetleri alanında bir faaliyeti bulunmamaktadır. Turpak ve Asis ise hem pompa
otomasyonu hem de arka ofis yazılımları alanında faaliyet göstermektedir.
Turpak tarafından gönderilen bilgilere göre; otomasyon sistemleri pazarında Turpak 260
%(…..), Asis %(…..), Mepsan %(…..) pazar payına sahiptir. Asis ve Mepsan
tarafından gönderilen tahmini pazar payları da benzer şekildedir4. Söz konusu
otomasyon firmalarının pazar paylarının net olarak hesaplanabilmesi için
otomasyon sistemi kurulu toplam istasyonlu bayi sayısına ihtiyaç duyulmaktadır.
Öte yandan EPDK’dan alınan bilgilere göre hâlihazırda EPDK bünyesinde bu tür bir
bilgi tutulmamaktadır.
Bu çerçevede, Asis, Turpak ve Mepsan’ın birbirlerine göre pazar konumlarının
ortaya konulabilmesi için, sadece bu firmaların satışlarının pazarın bütününü
oluşturduğu varsayımıyla pazar payı hesapları yapılmıştır. Bu firmaların 30.03.2011
tarihi itibariyle hizmet sundukları istasyonlu bayi sayıları ve ilgili pazar payları Tablo 270
4’de sunulmaktadır.
Tablo 2: Pompa Otomasyon Firmalarının Pazar Payları
Hizmet Verilen Bayi Sayısı Pazar Payı (%)
Turpak (…..) (…..)
Mepsan (…..) (…..)
Asis (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..)
Bu çerçevede yapılan analizlere göre Turpak %(….), Asis %(….) ve Mepsan %(….)
pazar payına sahiptir. Söz konusu firmaların birbirlerine göre pazar konumlarının
ortaya konması için diğer bir analiz ise, dağıtım firmalarının istasyonlu bayilerinde
kurulu otomasyon sistemleri üzerinden yapılmıştır. Aşağıda, dağıtım firmalarının
istasyonlu bayilerinde hangi pompa otomasyon firmasının tercih edildiğine ve daha
sonra otomasyon firmalarının bu toplam içerisindeki paylarına yer verilmektedir.
Tablo 3: Dağıtım Firmalarında Kurulu Otomasyon Sistemleri

4 Turpak tarafından Kuruma gönderilen yazıda; otomasyon sistemleri pazarında Turpak %(…..), Asis
%(…..), Mepsan %(…..), IFS Otomasyon ve Danışmanlık Limited Şirketi %1 pazar payına sahiptir.
Asis tarafından gönderilen yazıda, Turpak %(…..), Asis %(…..), Mepsan %(…..) ve diğerlerinin (TT
Petrol Cihazları A.Ş, Startech Otomasyon ve Çelikarme İnşaat Akaryakıt Otomasyon San. Tic. Ltd.
Şti.) toplam %(…..); Mepsan tarafından gönderilen yazıda ise Turpak’ın pazar payının %(…..),
Asis’in %(…..), Mepsan’ın %(…..) ve diğerlerinin toplam %(…..) olduğunun tahmin edildiği ifade
edilmiştir.
İstasyonlu Bayi Sayısı
Otomasyonlu Bayi
Sayısı Kurulu Otomasyon Firması
Shell (…..) (…..) Turpak
Petrol Ofisi (…..) (…..) Asis(…..)+Turpak(…..)
Opet (…..) (…..) Mepsan(…..)+Turpak(…..)
BP (…..) (…..) Turpak
Toplam (…..) (…..)
11-25/478-147
8
280
Tablo 4: Pompa Otomasyon Firmaları Pazar Payları
Kurulu Otomasyon Sayısı Pazar Payı(%)
Asis (…..) (…..)
Turpak (…..) (…..)
Mepsan (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..)
Görüldüğü üzere, en büyük dağıtım firmaları tarafından Asis, Turpak ve Mepsan
dışında bir otomasyon firması tercih edilmemektedir. Shell ve BP tarafından sadece
Turpak kullanılmaktayken, Petrol Ofisi ve Opet tarafından Turpak’a ek olarak Asis
ve Mepsan firmaları da tercih edilmektedir. Bu dağıtım firmalarının bayileri
bakımından yapılan pazar payı hesaplamalarında da Turpak %(…..)’nin üzerinde
pazar payı ile lider konumda bulunmakta, Asis ortalama %(…..) pazar payıyla ikinci
sırada yer almaktadır. Dolayısıyla şikâyet konusu Turpak ve Asis’in pompa
otomasyonu pazarında birlikte toplam ortalama %(…..) pazar payı ile oldukça
önemli bir güce sahip oldukları kanaatine ulaşılmıştır. 290
I.2.3. Arka Ofis Yazılım Piyasası
Arka ofis yazılımları alanında faaliyet gösteren firmaların başlıcaları Miron, Bitakep,
SiberCOM Yazılım Bilgisayar ve Otomasyon Sistemleri San ve Tic. Ltd. Şti.
(Sibercom), Asis ve Turpak’tır. Miron (1992) ve Bitakep (1988) sektörün en eski ve
köklü firmalarıdır. Asis (2000) ve Turpak’ın (2006) sektöre girişi ise, bu firmalara
göre yenidir.
Arka ofis yazılımı kullanan toplam bayi sayısına yönelik olarak herhangi bir resmi
bilgi bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Turpak, Asis, Bitakep, Sibercom ve
Miron’un pazarın oldukça büyük bir kısmını oluşturduğu göz önüne alındığında,
pazarın büyüklüğünün bu firmaların satışlarının bütünü olarak kabul edildiği pazar 300
payı hesaplamalarının önemli bir fikir vereceği sonucuna varılmıştır.
Tablo 5: Arka Ofis Yazılım Firmaları Pazar Payları
30.03.2011 Tarihi İtibariyle Hizmet Sunulan Toplam Bayi Sayısı Pazar Payı (%)
Turpak (…..) (…..)
Asis (…..) (…..)
Bitakep (…..) (…..)
Sibercom (…..) (…..)
Miron (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..)
Bu çerçevede yapılan analizlere göre, Miron ve Bitakep arka ofis yazılımlarında
önemli bir pazar payına sahiptir (ortalama %.....). Turpak ise Asis (%....) ve
Sibercom’un (% …..) arkasında yer almaktadır.
I.3. Değerlendirme
Şikâyet dilekçesinde özetle, Turpak ve Asis’in, akaryakıt istasyonlarının bilgilerini
şifreleyerek veya kısıtlı bilgi sunmak suretiyle yazılım firmalarının faaliyetlerini
zorlaştırdığı iddia edilmektedir. Başvuru dilekçesinde yer verilen ifadelere göre,
Turpak ve Asis ülkemizdeki akaryakıt istasyonlarının büyük bir çoğunluğunda 310
pompa otomasyon hizmeti sunmaktadır. Bu hizmet, akaryakıt pompalarından
alınan satış verileri ile depolardan alınan yakıt bilgilerinin otomasyon bilgisayarına
aktarılması ve izlenmesi amacıyla kullanılmaktadır. Her akaryakıt istasyonunda bir
otomasyon sistemi kurulmakta ve tüm bilgiler tek bir otomasyon bilgisayarlarına
11-25/478-147
9
aktarılmaktadır. Burada oluşan bilgiler, akaryakıt istasyonlarının yönetimi ve
muhasebe uygulamaları amacıyla diğer yazılım firmaları tarafından da
kullanılmaktadır. Bu firmalar tarafından geliştirilen ve arka ofis programları olarak
adlandırılan yazılımlar ile otomasyon bilgisayarında toplanan veriler birtakım
raporlama ve analizlere tabi tutularak bayi sahibine sunulmaktadır.
Başvuru dilekçesinde yer verilen ifadelere göre, önceleri bu verilere ulaşmak 320
bakımından herhangi bir engelle karşılaşılmamaktayken, Turpak ve Asis’in arka ofis
alanında da faaliyete geçmesi akabinde verilere ulaşım engellenmekte veya kısıtlı
veri sunulmaktadır. Buna göre, Turpak ve Asis kendi yazılımlarını pazarlamak
amacıyla kurulumunu yaptıkları otomasyon bilgisayarlarından diğer yazılım
firmalarının veri almasını engellemektedir. Verilerin şifrelenmesi veya yeterli bilgi
verilmemesi suretiyle yapılan bu uygulama neticesinde diğer yazılım firmaları
bayilere sağlıklı hizmet sunamamaktadır.
Başvuru dilekçesinde ayrıca Turpak ve Asis’in, akaryakıt bayilerini ve petrol dağıtım
firmalarını “yazılım firmalarının otomasyon bilgisayarlarına erişerek buradan bilgi
almasının, verilerin güvenliği bakımından sakıncalı olacağı” konusunda ikna ettiği 330
iddia edilmektedir. Bu girişimler neticesinde Petrol Ofisi tarafından bayilerine
otomasyon bilgisayarlarına erişimin engelleneceğinin duyurulduğu bir genelge
gönderilmiştir. Böylelikle diğer yazılım firmaları, Petrol Ofisi istasyonlarına hizmet
sunamayacaktır. Öte yandan, bu istasyonlarda otomasyon sistemleri kurulu
bulunan Asis ve Turpak firmaları, her türlü verinin işlenerek sunulacağı yazılım
programları vaat etmektedir. Dolayısıyla, Asis ve Turpak firmaları otomasyon
sistemleri alanındaki güçlerini kötüye kullanarak, diğer yazılım firmalarının
faaliyetlerini zorlaştırmakta ve kendi yazılımlarını pazarlamaktadır.
Başvuru konusunu, pompa otomasyon firmaları tarafından, otomasyon
bilgisayarındaki bilgilerin şifrelenmesi veya yeterli seviyede verilmemesi suretiyle 340
arka ofis yazılım firmalarının faaliyetlerinin zorlaştırılması şeklinde özetlemek
mümkündür. Bu çerçevede, öncelikle şikâyet konusu verilerin şifrelenmesi
uygulaması değerlendirilmiş, sonrasında yeterli seviyede bilgi verilip verilmediği
incelenmiştir.
I.3.1. Şifre Uygulaması Bakımından Yapılan Değerlendirme
Bilindiği gibi yurt içi ve yurt dışı kaynaklardan temin olunan petrolün kullanıcılara
sunumuna ilişkin piyasa faaliyetlerinin istikrarlı biçimde sürdürülmesi için
yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin düzenlenmesi 5015 sayılı Petrol
Piyasası Kanunu ile gerçekleştirilmektedir. 13.02.2007 tarih ve 26433 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan 5576 sayılı “Petrol Piyasası Kanununda Değişiklik 350
Yapılmasına Dair Kanun” ile 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 7. maddesine,
“Dağıtıcı lisansı sahipleri, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak
bayilerinde kaçak petrol satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de
içeren bir denetim sistemi kurar ve uygular.”
hükmü eklenmiştir. Söz konusu hükme dayanılarak Enerji Piyasası Düzenleme
Kurulu tarafından 27.06.2007 tarihinde “Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı
Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında” 1240 sayılı
karar alınmıştır. Anılan Kurul Kararının 4 (b). maddesinde,
“Dağıtıcı lisansı sahibi: Akaryakıt istasyonlarında stok hareketleri ve akaryakıt alım
satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine yönelik bir 360
istasyon otomasyon sistemi kurar. Merkez bağlantısı olan istasyon otomasyon
11-25/478-147
10
sistemi ile bayilerindeki akaryakıt alım satım hareketlerini izler ve raporlar. Kayıt
dışı ikmal ve satış tespit edilmesi halinde Kurumu derhal bilgilendirir.”
hükmü yer almakta olup, söz konusu hükmün yürürlülük tarihi (31.12.2010),
31.12.2010 tarihli ve 27802 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2967-5 sayılı Enerji
Piyasası Düzenleme Kurulu Kararı ile 30.06.2011 tarihine kadar uzatılmıştır.
Dolayısıyla, dağıtım firmalarına 30.06.2011 tarihine kadar bütün istasyonlu
bayilerinde pompa (istasyon) otomasyon sistemi kurma yükümlülüğü getirilmiştir.
Söz konusu otomasyon sistemlerinin, akaryakıt istasyonlarındaki stok hareketleri ve
akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine 370
imkân sağlayacak nitelikte olması gerekmektedir. Bu sorumluluklar, EPDK
tarafından dağıtıcılara gönderilen yazılar ile bildirilmiştir. Bu yazılarda ayrıca,
otomasyon sistemleri kapsamında bulunması ve EPDK erişimine açılması zorunlu
tutulan asgari bilgiler de sıralanmıştır. Bu bilgiler şunlardır:
- Bayinin anlık ve günlük alım-satım ve stok durumu,
- Bayiye ilişkin lisans numarası, vergi numarası, gerçek/tüzel kişi adı, adresi,
tank ve pompa detayları vb. bilgiler,
- Dağıtıcı lisansı sahibinin tüm bayilerine ilişkin alım-satım ve stok durumuna
ilişkin dönemsel ( günlük, aylık 3 aylık, yıllık) özet tablolar,
- Bayi hareketlerine ilişkin geçmiş dönemlere ait arama yapılabilmesini 380
sağlayan sorgular,
- Dağıtıcı ile bayisi arasındaki mutabakat durumu.
Dolayısıyla, 30.06.2011 tarihinden itibaren tüm dağıtım firmaları hem akaryakıt
istasyonlarının tamamında pompa otomasyonlarının kurulumunu sağlamak hem de
akaryakıt istasyonlarındaki stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin
elektronik ortamda, anlık ve günlük olarak EPDK tarafından izlenebilmesini
sağlamakla yükümlü tutulmuştur.
EPDK’nın söz konusu bilgilere anlık ve günlük olarak ulaşabilmesinin sağlanması
ise dağıtıcıların bütün bayilerinde (bayi otomasyon bilgisayarlarında) oluşan tüm
bilgilerin dağıtım firmasının merkezine aktarılmasını gerektirmektedir. Bu yolla, 390
merkezde toplanan bilgiler EPDK’nın erişimine açılabilecek ve hukuki sorumluluklar
yerine getirilebilecektir. Bu amaçla dağıtım firmaları nezdinde bir merkez
oluşturulmalı, bayilerden anlık ve günlük olarak gelen bilgiler bu merkezde
toplanmalıdır. Dağıtım firmalarının bayilerinde kurdukları istasyon otomasyon
sistemlerinin bir merkez bağlantısının olması gerektiği ve böylelikle dağıtım
firmalarının bayilerindeki akaryakıt alım satım hareketlerini izlemesi ve EPDK’ya
raporlaması gerektiği, Enerji Piyasası Kurulu’nun 1240 sayılı Kararının yukarıda
yer verilen 4 (b). maddesinde de açıkça ifade edilmiştir.
Söz konusu yükümlülüğün sağlıklı bir şekilde gerçekleştirilmesi için otomasyon
bilgisayarlarındaki verilerin güvenliği önem kazanmaktadır. Aksi halde dağıtım 400
firmalarının EPDK’ya eksik veya yanlış bilgi bildirmeleri söz konusu olabilecektir. Bu
ise yasal sorumlulukların yerine getirilememesine ve dolayısıyla cezai yaptırımlarla
karşılaşılmasına yol açabilecektir. Bu durum dağıtım firmaları tarafından da
aşağıdaki gibi ifade edilmiştir:
- Petrol Ofisi: “ EPDK’nın getirmiş olduğu yükümlülükler çerçevesinde, bayilerden
bilgilerin tarafımıza iletilememesi ya da güvenlik sorunları gibi sorunlar karşısında
11-25/478-147
11
çok ağır yaptırımlara karşı karşıya kalabileceğimiz için hâlihazırda pompa
otomasyon sistemlerinin güvenliğinin sağlanması ve ilgili verilerin merkezimize
iletilmesi alanlarında ciddi yatırımlar yapmaktayız”
- Opet: “Otomasyon yazılımı üzerinde saklanan satış verileri Şirketimiz için oldukça 410
önemli ticari bilgilerdir. Ayrıca T.C. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından
vaz’edilmiş bulunan düzenlemeler neticesinde stok mutabakatları ve resmi
raporlamalar açısından da söz konusu doğruluğun korunması gerekmektedir. Bu
nedenle otomasyon veritabanındaki bilgilerin korunması ve ayrıca olası virüs vb.
tehditlere karşı güvenliğinin sağlanabilmesi için veritabanına direkt erişim
engellenmiştir.”
- Shell: “EPDK’ya yapılacak olan bildirimlerde bilginin içeriğinin doğru olabilmesi
için bu bilgilerin kullanıcı müdahalelerinden korunması gerekmektedir. Pompa
kurulumu işlemi, kalifiye personel tarafından değiştirilmesi gereken, yanlış
değişiklik neticesinde istasyonun satışını aksatabilecek bir ekran olduğundan 420
otomasyon sistemi bilgisayarının database’i ve pompa kurulum menüleri sadece
servis personelinde mevcut olan kullanıcı adı ve şifresi ile korunmaktadır.”
- BP: “..EPDK ilkeleri ve mevzuat altında şirketimize getirilen ağır yükümlülükler,
sistem güvenirliği, operasyon ve teknik gerekçeler çerçevesinde bayilerimiz
şirketimizin kurduğu otomasyon sistemini kullanmaktadır.”
Görüldüğü üzere, bayilerin otomasyon bilgisayarlarında oluşan verilerin
güvenliğinin garanti altına alınması, ilgili EPDK düzenlemeleri neticesinde dağıtım
firmaları nezdinde önem kazanmıştır. Yukarıda yer verilen ifadelerden ilgili mevzuat
yaptırımlarından kaçınmak isteyen dağıtım firmalarının, bu alanda gerekli her türlü
önlemi aldığı/alacağı anlaşılmaktadır. 430
Yukarıda yer verilen ifadelerin işaret ettiği bir diğer husus ise, veri güvenliğinin
sağlanması için dağıtım firmalarının otomasyon bilgisayarlarının veritabanlarına
erişimi engellendiği/engellenmesini talep ettiğidir. Nitekim otomasyon
bilgisayarlarındaki verilerin korunması, bu veritabanlarının dışarıdan müdahalelere
açık olmamasıyla doğrudan ilişkilidir. Veritabanlarının doğrudan erişime açık
olması, gerek buradaki bilgilerin silinmesi veya değiştirilmesine gerekse erişimin
sağlandığı kanal kaynaklı sanal problemlerin yaşanabilmesine (virüs saldırıları vb.)
yol açabilecektir. İlgili EPDK mevzuatı gereğince verilerin sürekli ve sağlıklı olarak
dağıtıcıların merkez bilgisayarlarına aktarılabilmesi, bayi bilgilerinin de sürekli bir
biçimde korunması gerekmektedir. Bu bağlamda, otomasyon bilgisayarlarının 440
veritabanlarına doğrudan erişimin engellenmesi dağıtım firmaları tarafından talep
edilmektedir. Söz konusu engelleme, otomasyon firmalarınca yapılan şifreleme
işlemiyle gerçekleştirilmektedir.
Başvuru dilekçesinde şikâyet konusu yapılan Petrol Ofisi tarafından bayilerine
gönderilen genelge, EPDK’nın veri toplama ve denetim yükümlüğünü Petrol
Ofisi’ne verdiği göz önüne alınarak, otomasyon bilgisayarlarına erişim ile ilgili olarak
bundan sonra izlenmesi gereken usuller hakkında bayilere bilgi verilmesi amacıyla
hazırlanmıştır. İlgili genelgeden, 01.06.2011 tarihinden itibaren otomasyon
bilgisayarlarına doğrudan erişimin engelleneceğinin duyurulduğu anlaşılmaktadır.
Pompa otomasyon firmalarının kurulumunu yaptıkları istasyonlardaki otomasyon 450
bilgisayarlarını şifreleyerek veritabanlarına erişimi engelledikleri ve bu engellemenin
esasen hizmet sundukları dağıtım firması tarafından talep edildiği, görüşme yapılan
pompa otomasyon firmaları tarafından da açıkça ifade edilmiştir.
11-25/478-147
12
Tüm bu bilgiler ışığında, otomasyon bilgisayarlarının veritabanlarının, ilgili
düzenlemeler gereğince dağıtım firmalarının talebiyle şifrelendiği anlaşıldığından,
şifreleme uygulamasıyla ilgili olarak Turpak ve Asis’in birlikte hareket ederek 4054
sayılı Kanun’u ihlal ettiklerinin ileri sürülmesinin mümkün olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
I.3.2. Yeterli Veri Verilmemesi Bakımından Yapılan Değerlendirme
Başvuru dilekçesinde yer verilen diğer bir iddia pompa otomasyon firmaları 460
tarafından yeterli bilgi verilmemesi suretiyle arka ofis yazılım firmalarının
faaliyetlerinin zorlaştırıldığıdır.
Daha önce ifade edildiği üzere, arka ofis yazılım firmaları yazılımlarını oluşturmak
ve bayiye hizmet sunabilmek için otomasyon bilgisayarında toplanan verilere ihtiyaç
duymaktadır. Öte yandan, ilgili EPDK düzenlemeleri ertesinde dağıtım firmaları
tarafından, otomasyon bilgisayarlarının veritabanlarına erişimin engellenmesi talep
edilmekte ve otomasyon firmaları tarafından veritabanlarına erişim
engellenmektedir.
Söz konusu engelleme ertesinde, otomasyon verilerinin başka bir sanal ortama
aktarılarak (text, ftb formatında vb.) arka ofis yazılım firmalarına sunulması 470
uygulamasına başlanmıştır. Böylelikle hem veritabanının güvenliği sağlanacak hem
de arka ofis yazılım firmalarına veri sunulabilecektir. Otomasyon firmalarının bu
alandaki uygulamalarına ilişkin ifadelerine aşağıda yer verilmektedir:
- Mepsan: “..bayinin muhasebe ve benzeri işler için kullanacağı bilgileri kullanan
back Office [arka ofis] programlarını sağlayan firmalarla bir gizlilik anlaşması
imzalayarak istenen bilgileri oluşturduğumuz ftp server’ı üzerinden text dosyası
olarak sağlıyoruz. Text dosyası olarak hazırlanan bilgiler bayiye hizmet sunan
diğer yazılım firmalarına vardiya sonunda sunulmaktadır. Veritabanının güvenliği
sağlandıktan sonra söz konusu bilgilerin verilmemesinin uygun olmadığı
düşünülmektedir.” 480
- Turpak: “yaklaşık 1-2 yıldır, otomasyon bilgisayarlarımızdaki veritabanları
şifrelenmektedir. Bununla birlikte, bu şifreleme özellikle satış verilerine ihtiyaç
duyan yazılım firmalarının veri alışını engeller nitelikte değildir. Nitekim söz konusu
firmalar için gerekli olan veriler vardiya sonunda ve anlık olarak sağlanmaktadır.”
- Asis: “Tarafımızdan sistemin ve verilerin güvenirliğini zedeleyecek açıklar
dışında hiçbir bilgi diğer pazarda olan yazılım firmalarının ulaşılmasına engel teşkil
etmemektedir. Kaldı ki özel bilgi ve uygulama taleplerinde de bu talep edilebilecek
yazılım hizmetleri tarafımızdan verilmektedir.”
Yukarıdaki ifadelerden görüldüğü üzere, pompa otomasyon firmaları tarafından
otomasyon bilgisayarlarında oluşan tüm veriler ayrı bir ortamda arka ofis yazılım 490
firmalarının kullanımına sunulmaktadır. Bu durum dağıtım firmaları tarafından da
bilinmekte ve desteklemektedir.
- Opet: “Otomasyon bilgisayarındaki verilerin bayilere verilmemesinin uygun
olmadığı düşünülmektedir. Nitekim bu bilgiler esasen bayilerin kendi satış bilgileridir
ve muhasebeleştirilmesi, vardiya ve cari hesapların takibi için muhasebe
programlarında kullanılması gerekmektedir. Bu çerçevede, veri tabanlarındaki
verinin otomasyon sistemine zarar vermeyecek şekilde aktarılması sağlanmalıdır.
Bu nedenle çalıştığımız otomasyon firmasının (Turpak) veri tabanına ulaşımı
engellemesi uygun bulunmakla birlikte, daha sonra bu verilerin bayilerin
11-25/478-147
13
kullanmakta olduğu muhasebe yazılımlarına aktarımının sağlanması 500
gerekmektedir.”
- Petrol Ofisi: “Otomasyon bilgisayarlarında yaşanan güvenlik sorunları nedeniyle
bu bilgisayarlardaki verilerin ftp server üzerinden verilmesine karar verilmiştir. Söz
konusu şekilde verilen bilgiler eskiden olduğu gibi back office [arka ofis] yazılım
firmaları tarafından kullanılabilmektedir. Eskiden olduğu gibi, yazılım firmaları için
sağlanan verilerin niteliği bakımından herhangi bir sınırlama getirilmemiştir…bayiler
ya da back office [arka ofis] yazılımı sunan teşebbüsler tarafından verilerin
edinilmesiyle ilgili bir sorun ya da taleple karşılaşılır ise Petrol Ofisi ve pompa
otomasyon firmaları gereken desteği verecektir.”
Bu bağlamda, başvuru dilekçesinde yer alan yeterli veri verilmediği ifadesiyle 510
otomasyon bilgisayar verilerinin diğer ortamlara iletilmesinden sorumlu olan
otomasyon firmalarının, bütün verileri aktarmayarak yazılım firmalarının
faaliyetlerini zorlaştırdığının iddia edildiği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, verilerinin
bir kısmının aktarılıp bir kısmının aktarılmaması, aktarımın hızı, zamanlaması vb.
alanlardaki farklı birtakım uygulamaların, arka ofis yazılım firmalarının faaliyetlerine
olası etkileri bakımından değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bayilerin alım satım bilgileri, stok durumu gibi bayi faaliyetine yönelik temel bilgilerin
tamamı otomasyon bilgisayarında toplanmaktadır. Bu çerçevede ister en
basit/temel ister en gelişmiş şekliyle olsun herhangi bir arka ofis yazılım
programının oluşturulması ve bayiye pazarlanabilmesi için bu verilere ulaşılması bir 520
zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır. Her bir bayide tek bir otomasyon sisteminin
kurulduğu ve dolayısıyla tek bir otomasyon bilgisayarının olduğu dikkate
alındığında, arka ofis yazılım firmalarının gerek faaliyetlerine başlayabilmek
gerekse faaliyetlerini sürdürebilmek bakımından bu bilgisayarda toplanan verilere
erişebilmesinin şart olduğu açıktır.
Bununla birlikte, söz konusu bilgilerin kullanılması için doğrudan veritabanlarına
erişilmesi zorunlu değildir. Otomasyon bilgisayarında oluşan verilerin, sağlıklı (alımı
ve kullanımı bakımından) ve sürekli olarak aktarıldığı diğer sanal ortamlardan da bu
veriler alınabilecek ve arka ofis yazılım firmaları tarafından kullanılabilecektir. Bu
çerçevede, verilerin şifrelenmesinden ziyade, bu verilerin yeteri kadar verilmemesi 530
vb. uygulamalar arka ofis yazılım firmalarının faaliyetlerini zorlaştıracak/
engelleyecektir.
Yukarıda yer verilen ifadelerden de görüldüğü üzere, dağıtım firmalarının,
veritabanlarına doğrudan erişimin engellenmesi talepleriyle, burada oluşan bilgilerin
arka ofis yazılım firmalarına verilmemesi yönünde bir iradeleri bulunmamaktadır.
Nitekim veritabanlarına doğrudan erişim engellendikten sonra, söz konusu bilgilerin
arka ofis yazılım firmaları veya bayilere verilmemesinin herhangi bir hukuki
gerekçesi olmayacaktır. Söz konusu bilgiler bayinin istasyonunda oluşan ve
tamamıyla bayiye ait özel bilgilerdir. Dağıtım firmalarının ilgili mevzuat uyarınca bu
bilgilerin güvenliğinin sağlanmasını talep etme hakkı bulunmakla birlikte, bu 540
bilgilerin bir yazılım firması tarafından kullanılıp kullanılmayacağı ve bir yazılım
hizmetinin alınıp alınmayacağı kararı bayinin tasarrufundadır.
Öte yandan, otomasyon firmalarının bu bilgilerinden bazılarını verip bazılarını
vermemesi, faaliyetine başlaması ve sürdürmesi ilgili bilgilere bağlı olan yazılım
firmalarının faaliyetlerini zorlaştırabilecektir. Verilerin verilmesinde birtakım
problemler yaratan pompa otomasyon firmalarının, kendi arka ofis yazılım
11-25/478-147
14
programlarının olduğu ve bu yazılımlara verilerin sağlıklı biçimde iletildiği varsayımı
altında, bu tür bir eylemin yazılım alanında da faaliyet gösteren otomasyon firmaları
lehine arka ofis yazılımı piyasasındaki rekabeti bozabileceği anlaşılmaktadır.
Otomasyon bilgisayarında toplanan bilgilerden bir kısmının verilip bir kısmının 550
verilmediği ve bu durumun arka ofis yazılım firmalarının faaliyetlerini zorlaştırdığı,
diğer arka ofis yazılım firmaları tarafından Kurumumuza gönderilen yazılarda da
şikâyet konusu edilmiştir.
Veritabanlarının şifrelenmesi akabinde önem kazanan bir diğer husus, bilgilerin
yazılım firmalarına sunulma koşullarıdır. Verilerin verilme süreçlerinde ve/veya
zamanlamasında yaşanacak problemler de, yazılım firmalarının bayilere düzenli ve
sağlıklı bir hizmet sunmalarının engellenmesi suretiyle söz konusu firmaların
faaliyetlerini zorlaştırabilecektir.
Aşağıda yer verilen ve Turpak’ta yapılan yerinde incelemede elde edilen yazışma,
otomasyon firmalarının söz konusu bilgilerin sunumunda yapabilecekleri birtakım 560
uygulamalarla arka ofis yazılım firmalarının faaliyetlerini zorlaştırabileceklerini
göstermektedir.
Turpak firmasına ait pompa otomasyon sistemlerinin satış yöneticisi Buğra Durukan
tarafından yazılan ve Alper Önkol’a gönderilen e-postada;
“ Dün Tekirdağ Sevinçler Petrol de demo yaparken Mironcu arkadaşlarla
karşılaştım. Benden öncede sibercom dan arkadaşlar gelmiş, bizim yapmış
olduğumuz WEB PRO anlık satışları izleme ve raporlama modülünü miron da ve
sibercom da da çalıştığını söylediler. Hani Turpak makinesine şifre koymuştuk,
bunlar buraya ulaşamayacaklardı, ama bu adamlar işi gücü bırakıp bu konula
şifreyi kırmak için uğraşıyorlar ve kırıyorlar. Çünkü yıllarca miron ve sibercomda 570
firebird le çalıştı ve çalışıyor firebird e çok hakimler, etik olmayan bir teklifim olacak
pumpomadt olarak dışarıya vrd ve online klasörlerinde tüm satışları satır satır
atıyoruz ya oraya bu satırları yazarken her 100 satırda bir satırı yazmazsak bu
adamların hem vardiyası tutmaz hem de bu satışları izleme ekranları sıkıntılı olur.
Ama pımpomata şifre koyma konusunda biraz daha sıkı çalışırsak bu adamların
fdb den veri almasını engelleyebiliriz.”
Bu çerçevede, tüm otomasyon firmalarının; dağıtım firmasına ait ticari sır
niteliğindeki bilgiler haricinde otomasyon bilgisayarlarında toplanan bilgilerin
tamamını yazılım firmalarının erişimi için belirlenmiş alanlara bırakması
gerekmektedir. Buna ek olarak, hem otomasyon hem de yazılım alanında faaliyet 580
gösteren firmaların (hâlihazırda sadece Asis ve Turpak), herhangi bir bayiye her iki
alanda da hizmet sunmaları halinde otomasyon bilgisayarından verilerin
aktarılması, aktarım hızı vb. alanlarda, kendi yazılım sistemleri için diğer yazılım
firmalarına uygulanan standartlardan farklı standartlar izleyebilmesi olası
görünmektedir. Bu bağlamda, tüm arka ofis yazılımlarının eşit koşul ve şartlarda
bilgi alması (örneğin, tamamının otomasyon bilgisayarına erişiminin engellenmesi,
aynı türde ve sürede bilgi alınması vb.), arka ofis yazılım hizmetleri piyasasındaki
rekabetin tesis edilmesi ve bu ürünlerin kullanıcısı konumunda bulunan bayilerin
ihtiyaçlarına daha iyi cevap verilerek ülkemiz akaryakıt bayi faaliyetlerinin
iyileştirilmesi bakımından önemlidir. 590
Yukarıdaki yazışmadan da anlaşılacağı üzere, pompa otomasyon firmalarının
yazılım firmalarının faaliyetlerini zorlaştırabilmeleri mümkündür. Öte yandan, Asis
ve Turpak otomasyon bilgisayarlarındaki verilerin sağlıklı ve düzenli olarak
11-25/478-147
15
aktarımının sağlandığı yönünde beyanda bulunmaktadır. Bununla birlikte, verilerin
verilmesinde problem yaratıldığına ilişkin olarak yapılan yerinde incelemelerde
herhangi bir bulguya rastlanılmamış, bu tür bilgi ve belgeler başvuru sahibi veya
başvuru sahibiyle benzer şikâyetlerini ileten diğer yazılım firmaları tarafından da
sunulamamıştır. Bu çerçevede, işbu dosya kapsamında, gerek yapılan yerinde
incelemelerde gerekse ilgili tüm taraflardan edinilen bilgilerin incelenmesi
sonucunda, Asis ve Turpak’ın otomasyon bilgisayarlarında oluşan bilgilerin arka 600
ofis yazılım firmalarına sunulması bakımından 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiklerini
gösterecek yeterli delil veya bulguya ulaşılamaması nedeniyle, dosya mevcudu bilgi
ve belgeler çerçevesinde Asis ve Turpak hakkında soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy