Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-27 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-31/621-192
Karar Tarihi : 17.05.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci Başkan)
Üyeler :İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Özgür BAL,Tuğçe KOYUNCU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Nevzat Tunçay
Tunç Petrol Ticaret San. A.Ş. Turizm Tesisleri Acenteliği
Yeniçiftlik Tire/İzmir
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Mepsan Petrol Cihazları San. Tic. A.Ş.
Henden Cd. Kıble Sokak No:72 Ümraniye/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Akaryakıt istasyonlarında pompalara takılan yazar kasa 20
cihazlarının arızalanması neticesinde yüksek fiyattan servis ücreti talep
edildiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
-Akaryakıt pompalarına takılan yazar kasa cihazlarının kullanımı sırasında
arızalanmaları neticesinde çok yüksek tutarlarda tamir ücretleri talep edildiği ve bu
cihazların garanti belgelerinin olmadığı,
-Tamiri yapan firmanın fiyat listelerini göstermekten imtina ettiği,
-Söz konusu cihazların tamamının İzmir-Aliağa’da yapıldığı ve Beko, Profilo,
Mepsan, Ülsa isimli şirketlerin buradan satın aldıkları,
-Tamir neticesinde değiştirilen parçaların sahibine iade edilmediği ve atölyelerinde 30
yeniden programlanarak başkasına satıldıkları ifade edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.02.2011 tarih ve 1506 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 28.03.2011 tarih ve
2011-1-27/İİ-11-404-TK sayılı İlk İnceleme Raporu, Kurul’un 7.4.2011 tarihli
toplantısında görüşülmüş ve 11-22/403-M sayılı Kurul kararı ile konu hakkında
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir İlgili karar uyarınca yapılan inceleme
sonucunda hazırlanan 06.05.2011 tarih ve 2011-1-27/ÖA-11-259.ÖB sayılı
Önaraştırma Raporu, 09.05.2011 tarih ve REK.0.05.00.00-110/121 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 11-31 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
40
11-31/621-192
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; dosya konusu iddialara yönelik
olarak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İgili Pazar
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, ilgili ürün pazarı “akaryakıt pompalarına özel
ödeme kaydedici cihazların bakım ve onarım hizmetleri” pazarı olarak 50
tanımlanmıştır. İncelemeye konu ürünün bakım ve onarım hizmetleri tüm Türkiye
genelinde yerine getirilebildiğinden ve benzer nitelik arz ettiğinden, ilgili coğrafi
pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Sektör Hakkında Genel Bilgi
Akaryakıt pompalarına özel ödeme kaydedici cihazlar, sadece akaryakıt pompaları
ile çalışabilen ve Maliye Bakanlığı tarafından düzenlemeye tabi tutulan bir üründür.
Bu ürünün üretimini yapacak firmalar öncelikle Maliye Bakanlığı tarafından hukuki
ve mali anlamda idari onay sürecinden, daha sonra Maliye Bakanlığı gözetiminde
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Tubitak ve ODTÜ temsilcilerinin içinde bulunduğu
teknik onay sürecinden geçmektedir. 60
3100 sayılı Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları
Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanun ve Maliye Bakanlığı tarafından çıkartılan
58 no’lu Genel Tebliğ (Tebliğ) uyarınca, taşıtlara perakende olarak (LPG, doğalgaz
ve benzeri de dahil) akaryakıt satışı yapan (akaryakıt istasyonu işletmeciliği
faaliyetinde bulunan) birinci ve ikinci sınıf tacirlerin, işletmelerindeki akaryakıt
pompalarının ödeme kaydedici cihazlara bağlanmaları gerekmektedir.1 Tebliğ’in 1.
maddesi uyarınca akaryakıt satışının yapıldığı pompalara bağlanan bu cihazlar,
pompanın içerisine, hemen yanına veya yakınındaki bir büroya yerleştirilmekte
olup, akaryakıt verilen taşıtın plaka numarası girildikten sonra çalışacak şekilde
düzenlenmiştir. Daha sonra, kaydedilen bilgiler, cihazdan otomatik olarak çıkan 70
fişlerle belgelenmektedir.
Tebliğ’in 1/e maddesinde, söz konusu cihazların arızalanması halinde arıza
giderilinceye kadar pompanın manuel olarak çalışmaya devam edeceği ve arızanın
en çok 48 saat içerisinde giderilmiş olmasının şart olduğu ifade edilmiştir. Yine
Tebliğ’in 7/c maddesinde akaryakıt pompalarının bağlanacağı ödeme kaydedici
cihazların üretimi, mühürlenmesi, satışı ve satış sonrası bakım-onarım hizmetlerinin
3100 sayılı Kanunun konuyla ilgili genel tebliğlerinde belirtilen usul ve esaslar
çerçevesinde yapılacağı belirtilmektedir.
3100 sayılı Kanun’un 4/2. maddesinde;
“Arızalanan ödeme kaydedici cihazların tamiri, bunları üreten veya ithal eden kişi 80
veya kuruluşların yetkili servis elemanlarınca yapılabilir. Cihazların mühürü
yetkili elemanlar tarafından açılabilir ve tamir işlemini takiben yine aynı elemanlar
tarafından mühürlenir. Üretici veya ithalatçı kişi veya kuruluşların kuracakları bakım
ve onarım servislerinin arızalanan cihazları kendilerine başvuru tarihinden itibaren
en kısa sürede çalışır hale getirmeleri şarttır. Yapılan tamir işleri başlama ve bitiş
1 Bkz. Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti
Hakkında Kanunla İlgili Genel Tebliğ (Seri No: 58)
11-31/621-192
3
tarih ve saatlerini de gösterir şekilde ayrıntılarıyla cihazın ruhsatnamesine
kaydedilir.
Üretici veya ithalatçı kişi veya kuruluşların kuracakları bakım ve onarım
teşkilatlarının uyacakları şartlar ve esaslar Maliye ve Gümrük Bakanlığınca tespit
edilir ve denetlenir.” 90
şeklinde hüküm yer almakta ve bu cihazların arızalanması halinde servis
hizmetinin, söz konusu ürünü üreten veya ithal eden firma tarafından yapılacağı
belirtilmektedir. Bununla birlikte servis hizmetinin, Maliye Bakanlığı’nın denetiminde
olan bir faaliyet olduğu anlaşılmaktadır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden söz konusu servis hizmetini doğrudan
Mepsan’ın vermediği, anlaşmalı olduğu bölgesel firmalar aracılığıyla verildiği
anlaşılmıştır. Mepsan arızalanan ürünlerin 7/24 olarak çağrı merkezine bildirildiğini,
Mepsan bünyesinde yurt geneline yayılmış 35 adet servis merkezinin bulunduğunu
ve Maliye Bakanlığı’ndan onaylı 56 adet teknik eleman ile hizmet verdiklerini ifade
etmiştir. 100
I.3. Değerlendirme
Şikayet konusunu, satın alınan cihazların bakım ve onarımında müşteriden yüksek
bedeller talep edilmesi oluşturduğundan, bu hususun rekabet hukuku bakımından
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında “aşırı fiyat” bağlamında
değerlendirilebileceği düşünülmüştür. Bu çerçevede öncelikle Mepsan’ın ilgili ürün
pazarında hakim durumda olup olmadığı ve varsa hâkim durumdan kaynaklanan
herhangi bir kötüye kullanma davranışının mevcut olup olmadığı araştırılmıştır.
Bahse konu akaryakıt pompalarına özel ödeme kaydedici cihazların ait olduğu üst
pazar genel olarak ödeme kaydedici cihazlar şeklinde ifade edilebilir. Halihazırda,
genel olarak ödeme kaydedici cihazlar piyasasında herhangi bir firmanın hakim 110
durumda bulunmasına yönelik bir veri veya etken bulunmamakta olup, piyasa
Maliye Bakanlığının düzenlemesine tabidir. Bu üst pazarın bir alt segmenti
niteliğindeki akaryakıt pompalarına özel ödeme kaydedici cihazlar pazarı da benzer
niteliklere haiz olup, bu çerçevede de bir firmanın gerek servis hizmetleri gerekse
üretim bakımlarından hakim konumda bulunması piyasa koşulları bakımından
mümkün gözükmemektedir.
Dosya içeriğinden, istasyon sayısı ve yazar kasa adedi olarak Profilo’nun pazarda
birinci, Beko’nun ikinci ve Mepsan’ın üçüncü sırada olduğu, bu üç firmanın pazar
payının toplamda ….. seviyelerinde olduğu anlaşılmıştır. Mepsan’ın pazar payı
istasyon sayısı dikkate alındığında yaklaşık ….., yazar kasa adedi dikkate 120
alındığında ise yaklaşık ….. civarındadır.
Öte yandan, belli bir kullanım ömürleri bulunan söz konusu yazar kasaların,
kullanım ömrü sonunda müşterilerin daha farklı marka yazar kasaları tercih
edebileceklerdir. Bu doğrultuda, sıkı denetim ve düzenlemelere tabi bir servis
piyasasında herhangi bir firmanın hakim durumda olduğuna yönelik bir göstergenin
bulunmadığı da dikkate alındığında marka bağımlılığını sağlamak ve elindeki
müşterileri kaybetmemek için çok aşırı bir fiyatlandırma yolunu seçemeyeceği de
aşikardır. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarında herhangi bir firmanın hakim durumda
bulunduğu yönünde bir iddia bulunmadığı gibi bu yönde bir tespitte de
bulunulamayacağı kanaatine varılmıştır. 130
11-31/621-192
4
Servis hizmet ücretleri; saha şartları, ulaşım, yerinde servis hizmeti verilebilmesi
gibi hususlar göz önünde bulundurularak Mepsan tarafından belirlenmekte; ilk
kuruluş, montaj, demontaj gibi servis hizmet ücretleri ve yedek parça fiyatları
tavsiye edilen fiyat listesi şeklinde bayi ve servislere bildirilmektedir. Ürünün niteliği,
teknik bilgi gerektiren bir ürün olması, Türkiye’nin her yerinde 48 saat içerisinde
tamir imkanını sağlayacak servis ağının kurulmasının gerekli olması gibi hususlar
göz önünde bulundurulduğunda söz konusu servis ücretlerinin yüksek olmadığı
kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ 140
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy