Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-117 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-41/551-204
Karar Tarihi : 27.6.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Sinan BOZKUŞ, Hale SAĞLAM
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Akbank A.Ş.
D. TARAFLAR : - Akbank A.Ş.
Sabancı Center 34330 4. Levent/İstanbul 20
- Citibank A.Ş.
Büyükdere Caddesi No:100 Esentepe Şişli/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Akbank A.Ş. ve Citibank A.Ş. arasında 12.5.2008 tarihinde
imzalanan “Citi-Axess Kredi Kartı İşbirliği ve Marka Lisans Sözleşmesi”ne menfi
tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.5.2008 tarih, 3296 sayı ile giren ve
18.6.2008 tarih ve 3811 sayılı yazı ile eksiklikleri tamamlanan başvuru üzerine
düzenlenen 20.6.2008 tarih, 2008-4-117/MM-08-KT sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön 30
İnceleme Raporu 19.6.2008 tarih, REK.0.08.00.00-130/162 sayılı Başkanlık önergesi ile
08-41 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- Akbank ve Citibank arasında akdedilen “Citi-Axess Kredi Kartı İşbirliği ve Marka Lisans
Sözleşmesi”nin çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle, bu sözleşmeye menfi tespit belgesi
verilemeyeceği,
- Anılan Sözleşme’nin, rakip teşebbüsler arasında akdedilmesi nedeniyle, 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden 40
yararlanamayacağı,
- 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde belirtilen şartları taşıdığı göz önüne alınarak,
bildirim konusu Sözleşme’ye, anılan kanun maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde imza
tarihi olan 12.5.2008 tarihinden itibaren muafiyet tanınması gerektiği
görüşlerine yer verilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Bildirimin konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “çok markalı kredi kartları ihracı 50
pazarı” (issuing) ve “üye işyeri edinme pazarı” (acquiring) olarak belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları”
olarak tespit edilmiştir.
H.2. Bildirime Konu Sözleşme
Bildirime konu “Citi-Axess Kredi Kartı İşbirliği ve Marka Lisans Sözleşmesi” (Sözleşme),
Citibank tarafından ihraç edilen Citi Axess kredi kartlarının, kuralları ve işleyişi Akbank
tarafından belirlenen Axess Kredi Kartı uygulamalarının altyapısından yararlanılarak
Axess üye işyerlerinde kullanılabilmesi ve bu kullanım esnasında tarafların hak ve
yükümlülükleri ile “Axess” markasının Citibank tarafından kullanımının esaslarının 60
belirlenmesine ilişkin şartları düzenlemektedir.
Sözleşme esas olarak Citibank’ın Citi Axess kredi kartı çıkarabilmesi ve bu kartın Akbank
ve Citibank’ın üye işyeri ağı dâhilindeki işyerlerinde kullanılabilmesini sağlamaktadır.
Sözleşme ile Akbank, Citibank’a Axess kredi kartı uygulaması ile sınırlı olarak Marka
üzerinde inhisari olmayan ve devredilemeyen bir marka kullanım lisansı (hakkı)
sağlamaktadır. Sözleşme kapsamında olan Axess ürünleri; Visa ve Mastercard markaları
altında Klasik, Gold ve Platinum kartları olup Akbank’ın Axess adı altında çıkardığı ve
çıkaracağı diğer ürünler Sözleşme’nin konusu kapsamında değildir. Akbank Wings de
Axess ağına dahil olmaması sebebiyle bu Sözleşme kapsamında değildir. Sözleşmenin
süresi düzenleme tarihinden itibaren 3 yıl olarak belirlenmiştir ancak taraflar Sözleşme’nin 70
bitiminden 3 (üç) ay öncesinden noter vasıtası ile yazılı olarak Sözleşme’nin sona erdiğini
karşı tarafa bildirmezse, Sözleşme aynı şartlarla 1 (bir) yıl daha kendiliğinden yenilenmiş
sayılacak ve bu hüküm izleyen yıllar için de geçerli olacaktır. Dolayısıyla Sözleşme
belirsiz süreli sözleşme şeklinde düzenlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Sözleşme Hükümlerinin İncelenmesi
Bildirime konu Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun kapsamında özellik arz eden maddeleri şu
şekildedir:
Sözleşme’nin “Kapsam” başlıklı 5.3. maddesinde “5.3.1. (……………TİCARİ SIR……….)”
hükümleri yer almaktadır. 80
Sözleşme’nin 5.3.3. maddesine göre, (……………TİCARİ SIR……….)
Sözleşme’nin 5.4.1. maddesine göre (……………TİCARİ SIR……….)
Sözleşme’nin 5.4.6. maddesine göre (……………TİCARİ SIR……….)
90
Sözleşme’nin 5.5. maddesine göre (……………TİCARİ SIR……….)
Sözleşme’nin 5.6. maddesinde (……………TİCARİ SIR……….)
Sözleşme’nin 5.7 maddesinde (……………TİCARİ SIR……….)
100
Sözleşme’nin uygulama ve İşleyiş kurallarını açıklayan Ek-1’de ise aşağıdaki hükümler
bulunmaktadır:
3.5. maddeye göre üye işyerini sahibi Akbank olup bunların yönetimi de Akbank
tarafından gerçekleştirilecektir. Citibank, Citi Axess kredi kartları için üye işyerlerinde
gerek münferiden gerekse de marka bazında ya da sektörel olarak herhangi bir kampanya
düzenleyemeyecek ve Citibank, Citi Axess kredi kartları için herhangi bir üye işyeri edinimi
gerçekleştiremeyecektir.
6. maddeye göre, Citi Axess kredi kartının esktre kesim tarihi ile son ödeme tarihi 110
arasındaki gün sayısı en fazla Axess kredi kartı ekstre kesim tarihi ile son ödeme tarihi
arasındaki gün sayısının 2 (iki) gün altında veya üstünde olabilir.
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Sözleşme’nin tarafları, bankacılık hizmetleri ve inceleme konusu bakımından ilgili ürün
pazarı olarak belirlenen kredi kartları pazarında birbirlerine rakip durumdadırlar. 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı
olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran
veya doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar…hukuka aykırı ve
yasaktır.” hükmünü haizdir. Dolayısıyla aynı piyasada faaliyet gösteren ve birbirine rakip
olan iki teşebbüsün bir kredi kartı programını paylaşmak üzere akdettikleri bir sözleşme 120
rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olup, 4. madde yasağına tabidir.
Diğer taraftan, Sözleşmenin reklam ve tanıtım faaliyetlerini düzenleyen ve Citibank’ın
Akbank’ın onayı olmaksızın kamuya yönelik tanıtım yapamayacağını öngören 5.5.
maddesi, Ek-1’de yer alan ve Citibank’ın Citi Axess kredi kartları için üye işyeri edimi
gerçekleştiremeyeceğini düzenleyen 3.5. maddesi ve Citibank’ın ekstre tarihlerini
sınırlayan 6. maddesi rekabeti kısıtlayıcı niteliktedir. Yukarıda yer verilen bilgiler
çerçevesinde, teşebbüsler arası rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma niteliğinde olan
Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi
verilmesi mümkün değildir.
H.3.3. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi 130
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği, mal veya hizmetlerin alımı,
satımı veya yeniden satımı konulu dikey anlaşmaları kapsamakla birlikte, rakip
teşebbüsler arasında yapılan dikey anlaşmalara uygulanamamaktadır. Tebliğ’de, rakip
teşebbüsler, aynı ürün pazarında faaliyette bulunan veya bulunma potansiyeline sahip
sağlayıcılar olarak tanımlanmıştır.
Akbank ve Citibank kredi kartları ihraç etmekte ve işyerleri ile anlaşmaları bulunmaktadır.
Dolayısıyla Sözleşme’ye taraf teşebbüsler ilgili pazarlarda rakiptirler. Bu hususlar dikkate
alındığında, 2002/2 sayılı Tebliğ’in incelemeye konu Sözleşme’ye uygulanma kabiliyetini
haiz olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi 140
Menfi tespit alamayan ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı muafiyetten de yararlanamadığı
tespit edilen Sözleşme’ye, bireysel muafiyet tanınabilmesi için Kanun’un 5. maddesinde
öngörülen iki olumlu iki olumsuz koşulu birlikte sağlaması gerekmektedir:
H.3.4.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
Teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının kanun’un 4.
madde hükümlerinden muaf tutulması için aranan ilk olumlu şart ekonomik açıdan bir
değerlendirme yapılmasını gerektirmektedir. Hangi hallerin ekonomik yarar sağladığının
somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekmekle birlikte, genel olarak üretim
ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın 150
sağlanması, yeni piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim
tekniklerinin bulunması gibi hallerin varlığı halinde ekonomik yararın sağlandığı kabul
edilmektedir.
Çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri edinme pazarında, “Citi Axess Kredi Kartı
İşbirliği ve Marka Lisans Sözleşmesi” sonucunda kapalı ağ olarak faaliyet gösteren Axess
üye işyeri ağı Citibank ile birleşmiştir. Bu yolla Citibank mevcut üye işyeri ağını büyütmeye
gerek kalmaksızın mevcut ağda ihraç ettiği kartları kullandırma imkânına sahip olacaktır.
Citibank böylece yeni üye işyeri anlaşmaları yapmasa dahi, mevcut üye işyeri ağından
faydalanacak ve güçlü bir marka ile beraber çok markalı kredi kartları piyasasındaki pazar
payını artırma imkanına kavuşacaktır. Diğer yandan, sözleşmeye taraf bankaların 160
program kullanımına yönelik söz konusu Sözleşme dolaylı olarak çok markalı kredi kartları
hizmetinin sunulmasında gelişme ve iyileşme sağlanması amacına da hizmet etmektedir.
Citibak altyapı yatırımlarını artırmak yerine Axess’in mevcut geniş ağından
faydalanabilecek; yeni POS maliyeti üstlenmeyecek; mevcut ağa isterse yeni üye işyerleri
eklemek suretiyle faaliyet gösterecektir. Böylece Citibank müşterileri açısından bankacılık
hizmetlerinin önemli parçalarından biri olan kredi kartları pazarında hizmet alımında
iyileşme sağlanması söz konusu olacaktır.
170
H.3.4.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
4. madde anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet alabilmesi
için, yukarıda değinilen malların dağıtımı veya hizmetlerin sunulmasından elde edilen
iyileşmenin tüketiciye yansıtılması gerekmektedir. Kanun'da tüketicinin ekonomik
gelişmeden yarar sağlaması gerektiği belirtilmekle birlikte, yararlanmanın ölçüsü ve
kapsamı hususunda herhangi bir ifade yer almamaktadır. Tüketicinin yarar sağlaması
açısından beklenen genellikle fiyatlar seviyesindeki düşüş olmakla birlikte, satış sonrası
etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşabilmesi, malın
arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar da tüketicinin elde edeceği menfaat
kapsamında değerlendirilebilmektedir. 180
İnceleme konusu dikkate alındığında, tüketici yararı açısından ilk bakılması gereken
Citibank müşterilerinin durumunda meydana gelebilecek olası değişmelerdir. Bu
bağlamda incelemeye konu anlaşma vasıtasıyla kredi kartları pazarında hâlihazırdaki
Citibank kredi kartı hamillerinin de çok markalı kredi kartı hizmetinin sağladığı
avantajlardan yararlanması yoluyla; tüketicilerin güvenli hizmet almaları ve yaygın bir üye
işyeri ağına sahip olan Axess Kart’ın sağladığı ödül/puan uygulamasından faydalanmaları
sağlanmış olmaktadır. Bu açıdan, Citibank müşterilerinin Türkiye’nin en yaygın üye işyeri
ağlarından birine dâhil olarak alışveriş yapma imkanına sahip olmaları tüketici yararı
açısından en dikkate değer husustur. Diğer taraftan, kredi kartı pazarı çift taraflı pazar
özelliğindedir ve bu pazarlarda bir arz edici tarafından sunulan aynı ürüne karşı birbirini 190
etkileyen iki farklı talep söz konusudur. Bunlardan ilki kart kullanıcının talebi, ikincisi ise
üye işyerinin talebidir. Kart kullanıcıları bakımından kredi kartı ne kadar çok üye işyerine
sahipse karta olan talep o oranda artmaktadır. Aynı şekilde bir kredi kartı ne kadar çok
tüketici tarafından kullanılmaktaysa, üye işyerlerinin o kredi kartının POS’unu yerleştirmek
konusundaki saikleri artacaktır. Kart kullanıcıları ve üye işyerleri arasındaki bu pozitif
dışsallık nedeniyle, tüketici boyutundaki bir fayda artışının diğer bir tüketici grubu olan üye
işyerine yansıması söz konusudur. Dolayısıyla birleşme ile gelen pazar payı artışıyla daha
fazla tüketicinin fayda görmesi muafiyetin ilgili şartının karşılanması açısından önemlidir.
H.3.4.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
Muafiyet kararı verilmesinde aranan bu ilk olumsuz şarta göre, muafiyet bildirimine konu 200
anlaşma ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırmamalı, bir başka
deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin bundan yarar sağlaması
rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda elde ediliyor olmamalıdır.
Kredi kartlarının alışveriş işlem cirolarına göre hesaplanan pazar payları bakımından 2007
yılı itibarıyla Akbank’ın %(…); Citibank’ın ise %(…) pazar payı olduğu görülmektedir. Buna
göre bildirime konu işlem taraflarının toplam pazar payları %(…) olacağından, ilgili pazarın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı kanaatine ulaşılmıştır. Dahası
işbirliği sözleşmesinin tarafı olan Akbank ve Citibank, kredi kartları pazarında pazar lideri
konumunda bulunan diğer bankalara karşı, bu Sözleşme vasıtasıyla daha güçlü birer
rakip konumuna geçebilecekleri için anılan Sözleşme’nin kredi kartları pazarındaki 210
rekabete katkısı da olacaktır. Bu bilgiler çerçevesinde, muafiyetin bu koşulunun sağlandığı
sonucuna ulaşılmıştır.
H.3.4.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşula aykırılık izlenen amacın elde edilmesi
için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması ya da rekabetin sınırlanmasının gereğinin
dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler prensip olarak anlaşma ile amaçladıkları
ekonomik yararların gerçekleştirilmesinde rekabeti en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle
yükümlüdürler.
“Citi Axess Kredi Kartı İşbirliği ve Marka Lisans Sözleşmesi” ile amaçlanan teşebbüslerin 220
üye işyeri ve kart kullanıcılarının sayısını artırmak ve bu yolla rakipler ile daha etkin
rekabet edebilmektedir. Anılan Sözleşme’de rekabeti zorunlu olandan fazla kısıtlayıcı
herhangi bir hükme yer verilmemiştir. Bu çerçevede, bildirime konu anlaşma ile getirilen
kısıtlamanın ortaya çıkan yararla kıyaslandığında, rekabeti zorunlu olandan fazla
kısıtlamadığı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Akbank A.Ş. ve Citibank A.Ş. arasında 12.5.2008 tarihinde imzalanan “Citi-Axess Kredi
Kartı İşbirliği ve Marka Lisans Sözleşmesi”ne, çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi kapsamında olması nedeniyle menfi tespit 230
belgesi verilemeyeceğine,
2. Taraflarının ilgili ürün pazarında rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle, Sözleşme’nin,
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup
muafiyetinden yararlanamayacağına,
3. 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını karşılaması nedeniyle,
söz konusu Sözleşme’ye imza tarihi olan 12.5.2008 tarihinden itibaren bireysel muafiyet
tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
240
Full & Egal Universal Law Academy