Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-4-65 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 14-37/714-319
Karar Tarihi : 01.10.2014
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Zeynep ŞENGÖREN, Nesibe ARSLAN, Halil İbrahim GÜLEROĞLU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Akbank T.A.Ş.
Temsilcisi: Av. Turgan GÜRMEN
Mete Cad. No:12/7-8 34437 Taksim/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Akbank T.A.Ş. ile Avivasa Emeklilik ve Hayat A.Ş. arasında
akdedilen “Acentelik Sözleşmesi”ne bireysel muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.08.2014 tarihinde giren başvuru üzerine
düzenlenen 29.09.2014 tarih ve 2014-4-65/MM sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Ön İnceleme
raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; bildirim konusu sözleşmeye, süresiz öngörülmüş
olan rekabet etmeme yükümlülüğünün 15 yılla sınırlandırılacak şekilde tadil edilmesi
koşuluyla, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet tanınmasının uygun
olacağı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Bildirime Konu Sözleşme
(4) Kurumumuza bildirilen sözleşme, Türkiye genelinde Avivasa Emeklilik ve Hayat A.Ş.’nin
(AVİVASA) hayat ve emeklilik ürünlerinin satışına ilişkin olarak Akbank T.A.Ş.’yi (AKBANK)
tüm şubeleri ve diğer dağıtım ağı ile birlikte münhasır acentesi olarak tayin ettiği ve
AKBANK’ın da bu tayini kabul ettiği acentelik sözleşmesidir. Mezkur sözleşme ile birlikte
AVİVASA, söz konusu ürünlerin AKBANK’ın dağıtım ağı aracılığıyla satışı için tedarikçisi
konumuna gelecektir. Sözleşme, AVİVASA’nın diğer bankalar ve dağıtıcılar ile acentelik
ilişkisi kurmasını yasaklamazken, AKBANK bakımından ise süresiz münhasırlık içermektedir.
G.2. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme
Sözleşmenin 2. 7. ve 14. maddelerinde AKBANK açısından münhasırlık ve rekabet etmeme
yükümlülüğü ile ilgili çeşitli hükümler yer almaktadır. Münhasırlığı düzenleyen 2 ve 7. madde
hükümlerine göre; AVİVASA, sözleşmede belirtilen istisnalar dışında, sözleşmenin yürürlükte
kaldığı süre boyunca AKBANK’ın Türkiye’deki dağıtım ağı kanalı ile pazarlayıp satacağı
ürünlerin münhasır tedarikçisi olacaktır. Öte yandan, 14. madde düzenlemesi rekabet
yasağını süresiz hale getirmektedir.
(5) Dolayısıyla, yukarıda yer verilen hükümlerin rekabeti kısıtlayıcı olması nedeniyle, bildirime
konu sözleşmeye menfi tespit belgesi verilmesi uygun görülmemiştir.
G.3. 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme
(6) Taraflar arasındaki dikey ilişki nedeniyle, bildirim konusu sözleşme 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği açısından değerlendirilmiştir.
(7) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesine göre alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı
14-37/714-319
2/4
aşan rekabet etmeme yükümlülüklerine Tebliğ ile sağlanan muafiyet uygulanamamaktadır.
Ayrıca maddenin devamında rekabet etmeme yükümlülüğünün beş yılı aşacak şekilde
zımnen yenilenebileceğinin kararlaştırılması halinde, rekabet etmeme yükümlülüğünün
belirsiz süreli sayılacağı belirtilmiştir.
(8) Bildirime konu sözleşmenin 14. maddesinde, sözleşmenin yürürlük tarihinden itibaren 15 yıl
geçerli olacağı ve 15 yılın sonunda bir yıl öncesinde taraflarca fesih ihbarı yapılmadığı
takdirde beş yıllık dönemlerle uzayacağı belirtilmiştir. Buna göre, fesih ihbarı yapılmadığı
veya herhangi bir sebeple fesih gerçekleşmediği sürece sözleşme aynı şartlarda yürürlükte
kalmaya devam edecektir. Dolayısıyla, anılan sözleşme belirsiz sürelidir. Bu çerçevede,
bildirim konusu sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamayacaktır.
G.4. 4054 Sayılı Kanun’un 5. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
(9) Bildirim kapsamında, AKBANK’a getirilmiş olan ve grup muafiyetinden yararlanamayan
süresiz rekabet etmeme yükümlülüğü 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen dört
koşul bakımından aşağıda incelenmiştir.
- Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması
(10) Bankalar; sigortacılık hizmetlerinin sunumunda sıklıkla acente olarak yer almaktadırlar.
Banka sigortacılığı olarak da adlandırılan banka ve sigorta şirketleri arasındaki bu tür yakın
ilişkiler, ölçek ve kapsam ekonomisine imkan sağladığı gibi, her iki tarafın da diğerinin
müşteri tabanına erişimini sağlaması, çapraz satış olanakları, diğer tarafın üstün marka
imajından fayda elde edilmesi ve dağıtım açısından ileriye doğru dikey bütünleşme gibi
kazanımlara neden olmaktadır.
(11) Bildirim formunda, münhasırlık ilişkisi çerçevesinde tek bir sigorta şirketinin ürünlerine
odaklanarak, o konuda daha fazla teknolojik ve kurumsal yatırım yapılabilmesinin mümkün
olduğu ve tüketicilere verilen hizmetlerin de bu çerçevede geliştirilebileceği belirtilmiştir.
Ayrıca, söz konusu anlaşma ile sunulan hizmette uzmanlaşmanın sağlanması ve uzun vadeli
çalışma ortamının yaratacağı istikrar sayesinde yatırımların da artması beklenmektedir.
(12) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, bildirim konusu sözleşmenin, Kanun’un 5.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan koşulu sağladığı değerlendirilmektedir.
- Tüketicinin bundan yarar sağlaması
(13) Bildirim Formu’nda AKBANK ile AVİVASA arasındaki uzun dönemli işbirliğinin sonucunda
yaratılan istikrar ortamı sayesinde yatırımların artacağı belirtilmiştir. Söz konusu teknolojik ve
kurumsal yatırımlar ile tüketicilere verilen hizmette iyileştirmelerin yapılması ve AKBANK’ın
müşterilerine daha kapsamlı ürünler sunulması mümkün olabilecektir. Ayrıca münhasırlık
sonucunda ortaya çıkan uzmanlaşma ile birlikte tüketici ihtiyaçlarının daha etkin şekilde
karşılanması beklenmektedir. Son olarak, Aviva GROUP’un uluslararası tecrübesi,
müşterilere yeni çözümler üretilmesine katkı sağlayacaktır. Tedarik zinciri içerisinde,
ekonomik ve teknolojik iyileşmelerin olumlu etkilerinin tüketiciye yansımasını azaltabilecek
başka katmanlar bulunmadığından, Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde
yer alan koşulun da sağlandığı anlaşılmıştır.
- İlgili pazarın önemli bir bölümde rekabetin ortadan kalkmaması
(14) Bu değerlendirmede, anlaşma taraflarının pazar güçleri ve pazarın yoğunlaşma derecesi
başlangıç noktasını oluşturmaktadır.
(15) Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, AVİVASA’nın hayat, kaza sigortaları ve emeklilik
ürünlerinde sırasıyla (…..);(…..) ve (…..) pazar paylarına sahip olduğu görülmektedir. Şirketin
14-37/714-319
3/4
söz konusu pazar paylarının sınırlı olmasının yanı sıra sigortacılık pazarında ciddi rakipleri
bulunmaktadır. Bu nedenle münhasırlık içeren bir anlaşmaların ilgili pazardaki rekabeti
sınırlamasının zor olduğu değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, bildirim konusu ürünlerin yer
aldığı hayat sigortacılığı bakımından, bankaların dağıtım kanalları içinde önemli bir ağırlığı
olması sebebiyle pazarda rekabetin sınırlanması ihtimal dahilindedir. Ancak banka
sigortacılığı pazarında AKBANK’ın pazar payının %10’un altında kaldığı, bunun yanı sıra
bankacılık pazarında da kendisine çok yakın rakiplerinin baskısı altında faaliyet gösterdiği
dikkate alındığında, acentelik sözleşmelerinin sigortacılık hizmetleri pazarında rekabeti
sınırlayıcı bir etkiye yol açmayacağı sonucuna varılmıştır.
(16) Öte yandan, acentelik sözleşmelerinde yeni ürünlere ilişkin AKBANK’ın taleplerinin AVİVASA
tarafından karşılanmaması halinde rakip teşebbüslerin ürünlerinin satılmasına imkan veren
düzenleme de bildirim konusu münhasırlığın kapsamını daraltmaktadır.
(17) Konuya ilişkin bir diğer husus, kredilerle ilgili sigortalarda acentelerin tüketicinin seçim
özgürlüğünü engellemesinin yasak olmasıdır.1. Kredi teminatlarının sigortalanması söz
konusu olduğunda tüketicilerin seçim hakkı bulunmaktadır. Bu çerçevede, AKBANK’tan kredi
kullanan bir tüketici dilerse AKBANK’ın ürünlerinin dağıtıcısı olduğu AVİVASA haricindeki bir
sigorta şirketi ile çalışmakta serbesttir.
(18) Diğer tarftan, bildirim konusu sözleşmenin ilgili pazardaki rekabeti sınırlandırmayacağı
değerlendirmesi yapılmış olmakla birlikte, pazarda benzer sözleşmelerin yer alması
sonucunda paralel ağlar vasıtasıyla pazarın yeni girişlere kapanması söz konusu
olabilecektir. Hayat sigortalarının yaklaşık %81’inin banka kanalı ile dağıtılmakta olması bu
etkilerin özellikle değerlendirilmesini gerektirmektedir.
(19) Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 120. paragrafında, bir sağlayıcının bağlı pazar payının
%5’ten az olması durumunda, grup muafiyeti kapsamındaki bir anlaşma nedeniyle, söz
konusu sağlayıcının birikimli kapama etkisine önemli bir katkısının bulunmadığının kabul
edildiği belirtilmiştir. AVİVASA’nın hayat ürünlerinde 2013 yılı pazar payı %5,91 olup, söz
konusu ürünlerin %77,06’sı bağlı pazar olan banka acenteliği vasıtasıyla dağıtılmaktadır.
Buradan hareketle, AVİVASA’nın bağlı pazar payı %4,55 olarak hesaplanmaktadır. Ayrıca
belli türden dikey anlaşmaların oluşturduğu paralel ağların Kanun’un 5. maddesinde
düzenlenen koşullarla bağdaşmaz etkilere sahip olduğu tespit edilmesi halinde, Rekabet
Kurulu bu tür dikey anlaşmalar içi tanınan muafiyetin geri alınmasına karar verebilir.
(20) Sonuç olarak, bildirime konu anlaşma sonucunda ilgili pazarın önemli bir bölümünde
rekabetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun da sağlandığı
değerlendirmesine ulaşılmıştır.
- Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla
sınırlanmaması
(21) Dikey anlaşmalarda, hakim durumda olmayan teşebbüsler arasında bir ila beş yıl arasında
getirilen rekabet yasakları piyasadaki rekabet düzeyinde yarattıkları olumsuz etkileri
dengeleyecek olumlu etkilerin varlığı durumunda makul kabul edilirken, beş yıldan uzun süreli
rekabet etmeme yükümlülükleri ise çoğu yatırım türü açısından iddia edilen etkinlikleri
gerçekleştirmek için zorunlu veya yaratılan pazar kapama etkisini telafi etmeye yetecek
düzeyde kabul edilmemektedir. Bununla birlikte, sağlayıcı tarafından alıcıya özgü olarak
yapılan yatırımların -sağlayıcının başka alıcılar için kullanamayacağı teçhizata veya eğitime
1 17.01.2009 tarih ve 27113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Bireysel Kredilerle Bağlantılı
Sigortalar Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin “İyiniyet” başlıklı 10. maddesine göre zorunlu veya ihtiyari
sigortalarda, kredi kullanan kişinin sigorta şirketini seçme hakkı sınırlandırılamaz. Sigorta sözleşmesine veya
kredi sözleşmesine sigortanın belirli bir sigorta şirketine yaptırılmasına ilişkin konan her türlü şart hükümsüzdür.
14-37/714-319
4/4
yatırım yapması vb.- korunması için rekabet yasağı getirilmesi halinde, yatırımların geri
dönüşünü sağlamaya yetecek kadar süre için, alıcı ve sağlayıcı arasında önemli bir know-
how transferinin söz konusu olduğu durumlarda da anlaşmanın süresi boyunca rekabet
yasağı getirilmesi dikey anlaşmanın yaratacağı etkinlikler bakımından makul
karşılanabilmektedir.
(22) Kurulumuz, inceleme konusu sözleşmenin tarafları ile aynı sektörlerde faaliyet gösteren
teşebbüslerin benzer bildirimlerine ilişkin kararlarında (11-47/1166-412, 12-42/1318-431, 13-
46/594-263 ve 13-40/521-230 sayılı kararlar), pazar yapısını dikkate alarak, münhasırlık
içeren acentelik sözleşmelerinin 15 yılı aşmaması durumunda, rekabetin zorunlu olandan
fazla sınırlanmadığını kabul etmiştir. Bununla birlikte, benzer türde anlaşmaların pazarda
önemli bir yer tuttuğu dikkate alındığında, süresiz rekabet etmeme yükümlülüğünün pazarın
kapanmasına yol açabileceği ve banka sigortacılığı pazarına yeni giriş yapacak oyuncuların
acentelik anlaşması yapabilecekleri banka bulmakta zorlanmalarına neden olabileceği
değerlendirilmektedir.
(23) Netice itibarıyla, bahse konu Kurul kararları ile benzer pazar ve oyuncu özelliklerine sahip
mevcut dosya açısından da rekabet etmeme yükümlülüğünün 15 yılla sınırlı olması halinde
pazarın kapanmasının söz konusu olmayacağı ve anılan münhasırlık döneminin AKBANK’ın
acentelik sözleşmesinden yeterli miktarda getiri sağlaması için gerekli olduğu
anlaşılmaktadır. Ancak, sözleşme süresi 15 yıl olarak öngörülmüş olmakla birlikte, bu sürenin
sonunda bir yıl öncesinde taraflarca fesih ihbarı yapılmadığı takdirde sözleşmenin beş yıllık
dönemlerle uzayacağı belirtilmiştir. Sözleşmenin beşer yıllık dönemler ile uzamasına ilişkin
düzenleme bildirim konusu anlaşmanın ve anlaşma ile getirilen rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresiz hale gelmesine yol açmaktadır.
(24) Sözleşme süresine ilişkin söz konusu düzenlemenin tadil edilerek, rekabet etmeme
yükümlülüğünün, 15 yıl ile sınırlı kalması halinde makul olacağı ve muafiyetin son şartını
karşılayacağı kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(25) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Akbank T.A.Ş. ile Avivasa Emeklilik
ve Hayat A.Ş. arasında akdedilen “Acentelik Sözleşmesi”ne, süresiz öngörülmüş olan
rekabet etmeme yükümlülüğünün 15 yılla sınırlandırılacak şekilde sözleşmenin tadil edilmesi
koşuluyla 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy