Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-2-82 (Devralma)
Karar Sayısı : 07-53/595-201
Karar Tarihi : 20.6.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER : Ali DEMİRÖZ, Hakan BİLİR, Erdem AYGÜN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Baştaş Başkent Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. Erden KUNTALP, Av. Ela ERTURAN
Reşit Galip Cad. Hirfanlı Sok. No:7/3-4
Gaziosmanpaşa/Ankara 20
D. TARAFLAR : - Baştaş Başkent Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Samsun Yolu 35. Km Elmadağ/Ankara
- Cem ÖZGÜR
Beta Villaları 66. sokak No:39 Ümitköy/Ankara
- Özlem ÖZGÜR
Beta Villaları 66. sokak No:39 Ümitköy/Ankara
- Cemil ÖZGÜR
Beta Villaları 66. sokak No:39 Ümitköy/Ankara
- Begüm Cana ÖZGÜR 30
Beta Villaları 66. sokak No:39 Ümitköy/Ankara
- Hüseyin Burak AKIN
Beta Villaları 66. sokak No:39 Ümitköy/Ankara
- Selahattin YAZGAN
Beta Villaları 66. sokak No:39 Ümitköy/Ankara
- Özkan GÜVEN
Beta Villaları 66. sokak No:39 Ümitköy/Ankara
- Can Bor
Beta Villaları 66. sokak No:39 Ümitköy/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Akçim Madencilik ve Çimento Sanayi A.Ş. (Akçim) 40
hisselerinin Baştaş Başkent Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Baştaş) tarafından
devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.5.2007 tarih ve 3446 sayı ile intikal
eden bildirimin incelenmesi sonucunda dosyada eksikliği tespit edilen bazı bilgiler
taraflardan 23.5.2007 tarih ve 425 sayılı yazı ile istenmiş, tarafların cevabi yazısı
29.5.2007 tarih ve 3734 sayı ile Kuruma intikal etmiştir. Raportörlerce hazırlanan
7.6.2007 tarih ve 2007-2-82/ Öİ-07-AD sayılı Ön İnceleme Raporu 11.6.2007 tarih ve
07–53/595–201
2
REK.0.06.00.00-120/185 sayılı Başkanlık önergesi ile 07-53 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; bildirim konusu işlemin 1997/1 50
Sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma işlemi olduğu, ancak devralma işleminin 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum
yaratan veya mevcut bir hakim durumu güçlendiren ve böylece ilgili pazarda
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran bir işlem olmadığı ve söz
konusu işleme izin verilmesinde bir sakınca bulunmadığı, Hisse Satış
Sözleşmesi’nde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğünün makul olduğu ifade
edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Dosya konusu işlem çerçevesinde Baştaş, Akçim hisselerinin tamamını
devralmaktadır. Bir başka deyişle işlem sonrasında teşebbüsün, Kocaeli/Derince’de 60
bulunan çimento depolama tesisi ve Tunçbilek’te bulunan sepere tesisin kontrolü
Baştaş’a geçmektedir. Akçim’in devir öncesi ve sonrası hissedarlık yapısı aşağıdaki
gibidir:
Devir Öncesi Devir Sonrası
Hissedar Hisse oranı (%) Hissedar Hisse oranı (%)
Cem Özgür 75,99 Baştaş ~100
Özlem Özgür 8
Cenk Özgür 8
Begüm Cana Özgür 8
Hüseyin Burak Akın ~0
Selahattin Yazgan ~0
Özkan Güven ~0
Can Bor ~0
Toplam 100 Toplam 100
H.1. Taraflar
H.1.1. Baştaş
1967 yılında kurulan ve çimento, klinker, kireç, kalker, kil ve hazır beton üretimi,
satışı ve ihracatı alanlarında faaliyet gösteren Baştaş’ın hisselerinin %82’sine Societe
de Participations Financeries et Immobilieres (Parficim) sahiptir. Baştaş’ın
hisselerinin %18’i ise halka açıktır. Baştaş; Ankara, Çankırı, Aksaray, Eskişehir,
Kırıkkale, İstanbul, İzmit, Adapazarı, Kırşehir, Kastamonu, Konya, Yozgat, Çorum, 70
Nevşehir ve Kayseri illerine çimento satışı yapmaktadır. Baştaş’ı kontrol eden
Parficim’in, %79,51 hissesine sahip olduğu Konya Çimento A.Ş. (Konya Çimento) ise
Konya, Aksaray, Karaman, Antalya, Ankara ve Isparta illerine çimento satışı
gerçekleştirmektedir.
H.1.2. Akçim
Akdeniz Madencilik ve Çimento Sanayi A.Ş. olarak faaliyet gösterirken unvan
değişikliği sonucu Akçim Madencilik ve Çimento Sanayi A.Ş. adını alan firma,
çimento satışı ve uçucu kül üretimi ve satışı ile iştigal etmektedir. Akçim’in ayrıca
Kocaeli/Derince’de çimento depolama, torbalama ve dökme tesisi bulunmaktadır. Bu
tesislerde, ithal ettiği çimentoyu depolamakta ve satışını gerçekleştirmektedir. Akçim, 80
Kocaeli, Sakarya, İstanbul, Bursa, Balıkesir, Ankara ve Eskişehir illerine çimento
satışı yapmaktadır.
07–53/595–201
3
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirim konusu işlemin değerlendirilmesi bakımından ürün pazarının belirlenmesinde
devre konu teşebbüs olan Akçim’in faaliyetleri olan uçucu kül üretimi, satışı ile
çimento satışı dikkate alınmıştır.
Akçim, Derince’de bulunan tesisleri vasıtasıyla çimento ithal etmekte ve Marmara 90
bölgesinde pek çok ile dökme ve torba çimento satışı gerçekleştirmektedir. Bu
nedenle işlemin değerlendirmesinde esas alınacak ilk ilgili ürün pazarı “çimento”
olarak belirlenmiştir.
Akçim ayrıca, Kütahya/Tunçbilek’te, Tunçbilek Termik Santralı bünyesinden çıkan
atık uçucu külü çimento ve beton üretiminde kullanılabilecek standartlara uygun hale
getirdikten sonra satışını gerçekleştirmektedir. Uçucu kül, düşük kalorili linyit
kömürlerinin yakıldığı termik santrallerde, elektrik üretimi sırasında toz haldeki
kömürün yanması sonucu baca gazları ile sürüklenen ve elektro filtreler yardımı ile
tutularak atmosfere çıkışı önlenen, mikron boyutundaki endüstriyel atık olan küllere
verilen genel adıdır. 100
Uçucu küller inşaat sektöründe özellikle; çimento ve hazır beton üretiminde katkı
malzemesi olarak kullanılmaktadır. Bilindiği gibi çimento üretiminde; kireçtaşı, kil gibi
gerekli olan ana maddelerin (ana bileşenler) yanında, bazı katkı maddeleri (ikinci ana
bileşen) de kullanılmaktadır. Kimyasal ve mineral esaslı olarak bilinen bu maddelerin
bazen birkaçı aynı bileşimde birlikte kullanılabilmektedir. Katkılı çimento üretiminde;
ana bileşenler olan klinker ve alçı taşı dışında, çimento tipine göre tek veya birkaçı
bir arada olmak üzere tras, yüksek fırın cürufu, uçucu kül, silis dumanı vb. katılması
mümkündür.
Uçucu kül, çimentodaki kullanım özelliğine benzer şekilde, beton üretiminde de katkı
malzemesi olarak kullanılmaktadır. Mineral bir katkı malzemesi niteliğine sahip olan 110
uçucu kül, betonun taze ve sertleşmiş durumdaki niteliğini değiştirme ve betonun
toplam performansını yükseltme özelliğine sahiptir.
Uçucu küller, genellikle maliyetleri düşürmek ve/veya ürünlere dayanıklılık gibi bir
takım özelikler katmak amacıyla kullanılmaktadır. Ancak hali hazırda uçucu küller,
çimento ve/veya hazır beton üretimi için kullanılması zorunlu olan bir ürün (girdi)
özelliğine sahip değildir. Ayrıca, verilen bilgilerde uçucu kül yerine kalsit, tras, kalker
gibi ürünler kullanılabileceği belirtilmiştir. Ancak, diğer katkı maddeleri ile uçucu külün
ikame olup olmadığı yönünde detaylı analizler yapılması yerine, çok daha işlevsel
olduğu düşünülen, -ilgili pazarın daha dar (ve riskli) tanımlanması anlamına gelen-
uçucu kül bakımından değerlendirme yapılmıştır. 120
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Uçucu külün termik santrallerin bir atık maddesi olması nedeniyle, uçucu kül tesisleri
termik santraller içerisinde kurulmaktadır. Uçucu külün yapı sektöründe kullanılması,
söz konusu tesislerde çimento ve hazır beton gibi ürünler için kullanıma hazır hale
getirilmesi sonrası mümkün olmaktadır.
Akçim’in uçucu kül satışı yaptığı illerin yer aldığı coğrafi bölgelerde; Akçim’in
içerisinde yer aldığı Tunçbilek Termik santrali (Kütahya) dışında, Orhaneli (Bursa),
Seyitömer (Kütahya), Soma (Manisa) ve Yatağan’da (Muğla) termik santraller
bulunmaktadır. Firmalar genellikle termik santrallerin yakınında yer aldığı illere satış
yapmakla birlikte, talep halinde daha uzak mesafelere satışlar da mümkün 130
olmaktadır.
07–53/595–201
4
Bir ağır sanayi ürünü olarak çimentonun, yükte ağır pahada hafif niteliğiyle birlikte,
ekonomik olarak satılabildiği bölgenin bir hinterlant oluşturarak, belli bir uzaklığı
geçmemesi, daha uzağa nakliye edilmesi halinde, nakliye maliyetinin çok yükselerek
karlılığı ortadan kaldırması nedeniyle, çimento pazarı genellikle satış yapılabilen
hinterlant göz önüne alınarak belirlenmektedir.
Ancak, coğrafi pazarın sınırlarının tam olarak belirlenmesi için detaylı analizler
yapılması yerine, uçucu kül ve çimento için en riskli pazar tanımları dikkate alınarak
işlem değerlendirilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 140
Dosya konusu işlem çerçevesinde Baştaş, Akçim hisselerinin tamamını devralarak,
teşebbüsün kontrolünü tek başına elde etmektedir. Bu nedenle işlem, 1997/1 sayılı
Tebliğ’in 2(b) maddesi uyarınca bir devralma işlemidir.
1997/1 sayılı Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesi uyarınca Tebliğ’in 2.
maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya
devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili
ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya
bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının 25.000.000 YTL’yi aşması halinde Rekabet
Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.
Akçim’in 2006 yılında, çimento satışından elde ettiği ciro (…………….) YTL ve 150
çimento satış miktarı ise (……….) ton olarak gerçekleşmiştir. Çimento pazarı
bakımından ilgili cografi pazar en dar haliyle Akçim’in satış yaptığı bölgeler kabul
edilse bile, Akçim’in bu pazardaki cirosu nedeniyle Tebliğ’de belirlenen 25.000.000
YTL’lik ciro eşiği aşılacağından, işlemin Rekabet Kurulu’na bildirilerek izin alınması
gereken bir işlem olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Bilindiği gibi 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde, hâkim durum yaratmaya veya
mevcut bir hâkim durumu güçlendirmeye yönelik olarak rekabetin önemli ölçüde
azaltılması sonucunu doğuracak şekilde gerçekleştirilen birleşme veya devralma
işlemleri yasaklanmaktadır.
Devir işlemi bakımından 7. madde kapsamında değerlendirilmesi gereken 160
pazarlardan ilki olan çimento pazarında, devre konu teşebbüs Akçim’in de faaliyetleri
bulunmaktadır. Akçim’in satış yaptığı illerin Akçim’in toplam satış rakamlarına göre
oranları aşağıdaki gibidir:
İl Satış Miktarı (Ton) Satışlar içinde payı (%)
Ankara (…….) (….)
Balıkesir (…….) (….)
Bursa (…….) (….)
Eskişehir (…….) (….)
İstanbul (…….) (….)
Kocaeli (…….) (….)
Sakarya (…….) (….)
Diğer (…….) (….)
Toplam (…….) 100
Tablodan anlaşılacağı üzere Akçim’in satışları büyük oranda Kocaeli, İstanbul,
Sakarya ve Balıkesir illerine yapılmaktadır.
Baştaş’ın çimento satışı yaptığı iller içinde Akçim ile satış yaptığı ortak yerler ise
aşağıdaki gibidir:
07–53/595–201
5
İl Satış Miktarı (Ton) Satışlar içinde payı (%)
Ankara (…….) (….)
Eskişehir (…….) (….)
Kocaeli (…….) (….)
Toplam (…….) 100
Baştaş ile aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan Konya Çimento’nun çimento satışı 170
yaptığı iller içinde Akçim ile satış yaptığı ortak yerler aşağıdaki gibidir:
İl Satış Miktarı (Ton) Satışlar içinde payı (%)
Ankara (…….) (….)
Toplam (…….) 100
Bildirim Formu’nda Baştaş’ın Ankara ilinde toplam tüketim içindeki satış payı % (….)
olarak olarak verilmiştir. Baştaş ile aynı ekonomik bütünlük içerisinde bulunan Konya
Çimento’nun ise Ankara ilindeki toplam tüketim içindeki satış payının % (….) olduğu
anlaşılmaktadır. Diğer bir ifade ile Baştaş’a sahip olan Parficim Grubunun
Ankara’daki toplam satış payının % (….) olduğu anlaşılmaktadır. Baştaş’ın
Ankara’daki satış miktarının (….) ton olduğu düşünüldüğünde, Ankara’ya (….) ton
çimento satan Akçim’in Ankara’da pazar payının yok denecek kadar az olduğu
anlaşılmaktadır. Her iki teşebbüsün ortak olarak çimento sattığı diğer bir il olan
Kocaeli’nde Baştaş’ın toplam tüketim içindeki payı (….) ton satış miktarı ile % (….) 180
olduğu dikkate alındığında, (….) ton çimento satışı yapan Akçim’in yaklaşık % (….)
paya sahip olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla devir işlemi ertesinde Baştaş’ın
Kocaeli’ndeki toplam tüketim içindeki payı % (….)’a ulaşacaktır. Bu nedenle, coğrafi
pazar olarak belirlenmiş olmasa da en dar anlamda Kocaeli ilinde dahi devir işlemi
sonrasında ilgili ürün pazarında kayda değer değişiklik olmayacaktır. Son olarak, her
iki teşebbüsün çimento sattığı Eskişehir iline Baştaş (….) ton çimento satarken Akçim
sadece (….) ton çimento satmaktadır. Bir başka deyişle, devir işlemi sonrasında
Eskişehir ilinde devir işlemi nedeniyle Baştaş’ın payı % (….) oranında artacak,
dolayısıyla devir işlemi ile birlikte Eskişehir ilindeki çimento pazarında da kayda
değer değişiklik yaşanmayacaktır. Ayrıca, Baştaş’ın, kendi satışlarının % (….)’sini 190
gerçekleştirdiği Ankara ilinde ve Akçim’in, kendi satışlarının % (….)’sını
gerçekleştirdiği Kocaeli ilinde, bu iki ilin toplam tüketim miktarı ve bu illere çeşitli
firmalarca yapılan satışlar dikkate alındığında devir işlemi nedeniyle Baştaş’ın hakim
durum yaratması ya da hakim durumunu güçlendirmesi durumu ortaya
çıkmayacaktır.
Dosya konusu devir işleminde devralan teşebbüs olan Baştaş’ın mevcut durumda
uçucu kül üretimi ve satışı faaliyetleri olmadığı için, uçucu kül pazarının rekabetçi
yapısında devir işlemi nedeniyle bir değişiklik oluşmayacaktır.
Bildirimde yer alan bilgilerde Akçim’in, 2006 yılı ve öncesinde Orhaneli Termik
Santrali’nde bulunan uçucu kül tesisine sahip olduğu belirtilmiştir. Orhaneli’nde 200
bulunan tesis 2007 yılı Şubat ayında Ares Çimento İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ne
(Ares) devredilmiştir. Bu nedenle Akçim’in 2006 yılı cirosunda yer alan uçucu kül
cirosu ve satış miktarı, Orhaneli’nden yapılan satışlardan ve söz konusu dönemde
diğer uçucu kül tesislerinden dolaylı olarak temin edilen kül satışından oluşmaktadır.
Dosya konusu işlemde devredilecek tesislerden olan Tunçbilek sepere tesislerinden
ise 2006 yılında Akçim’in elde ettiği ciro bulunmamaktadır. Söz konusu tesislerde,
enerji üretmek için kullanılan kömürün atığı olarak ortaya çıkan kaba külün
07–53/595–201
6
ayrıştırılması sonucu uçucu kül elde edilmektedir. Tunçbilek’te bulunan sepere tesis,
2006 yılı ve daha öncesinde Akçim ile aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer alan
Özgür Çimento ve Beton End. A.Ş. (Özgür Çimento)’ne ait bulunmakta iken, 2007 yılı 210
Nisan ayında ise söz konusu tesis dosya konusu işlemin bir parçası olarak Akçim’e
devredilmiştir.
Daha önce de belirtildiği üzere Akçim, çimento ve hazır beton kullanımına uygun hale
getirdiği külleri Tunçbilek Termik Santrali’nden temin etmektedir. Söz konusu
santralin yıllık üretim kapasitesi, ünitelerin herhangi bir arıza nedeniyle devre dışı
kalmaması durumunda 600.000 ton civarındadır. Ancak 2006 yılı içerisinde üretimin
550.000 ton civarında gerçekleştiği anlaşılmaktadır. En büyük müşterisi Tunçkül A.Ş.
(Tunçkül) olan EÜAŞ Tunçbilek Termik Santrali İşletme Müdürlüğü’nün sözleşme
karşılığı kül temin ettiği işletmeler ve işletmelerin 2006 yılı alım miktarları aşağıdaki
gibidir: 220
İşletme Adı Yıllık Alım Miktarı
1.Özgür Çimento (…...)
2.Tunçkül (…...)
Tablodan anlaşılacağı üzere Tunçbilek tesislerinden uçucu kül alan iki teşebbüs
bulunmakta ve söz konusu teşebbüsler toplam (…...) ton civarında uçucu kül
almaktadır. Tunçbilek tesislerine 2006 yılında (…...) ton uçucu kül üretildiği
düşünüldüğünde toplam üretimin yaklaşık % (….)’ının satılamadığı görülmektedir.
EÜAŞ Tunçbilek Tesisleri ve Özgür Çimento arasında yapılan ve daha sonra Akçim’e
devredilen sözleşme gereğince Akçim’in 5 yıl boyunca yıllık (…...) ton uçucu kül alımı
yapma yükümlülüğü bulunmaktadır. Tunçbilek tesislerinin üretim kapasitesinin yıllık
600.000 ton olduğu düşünüldüğünde, Tunçbilek tesislerinin uçucu kül üretiminin %
(…..)’lük kısmının Akçim tarafından alınacağı anlaşılmaktadır. Dosya konusu devir
işleminin ardından ise Baştaş tarafından söz konusu alım gerçekleştirilecektir. Alıcı 230
konumundaki Baştaş hali hazırda, devir konusu teşebbüs Akçim’in üretmiş olduğu
uçucu külleri yalnızca hazır beton üretiminde girdi olarak kullanmaktadır. Baştaş,
2006 yılında (…...) tonu Tunçbilek’ten olmak üzere toplam (…...) ton uçucu kül
kullanmıştır. Tunçbilek’in uçucu kül üretim kapasitesinin 600 bin ton olduğu ve Soma,
Seyitömer, Orhaneli, Çayırhan ve Çatalağzı gibi diğer uçucu kül üretim yerlerinin atıl
kapasiteleri göz önüne alındığında Baştaş’ın Akçim’le bütünleşmesiyle çimento
pazarında Baştaş’ın hakim duruma gelmesi şeklinde bir etkinin ortaya çıkması söz
konusu olmayacaktır.
Dosya konusu işleme esas teşkil eden, Hisse Satış Sözleşmesinin 16. maddesinde;
“Hisselerin devrinin bir sonucu olarak satıcılar, şirket konusu işleri doğrudan 240
veya dolaylı olarak Marmara bölgesinde 2 yıl süreyle yapmamayı kabul
ederler.”
hükmü bulunmaktadır. Bu hükmün, Baştaş’ın yabancı olduğu Marmara pazarında
kendi know-how’ını ve kendi müşteri portföyünü oluşturması ve pazara adapte olması
için objektif, nesnel ve zorunlu olduğu taraflarca ifade edilmiştir. Söz konusu
hükümlerden, rekabet etmeme yükümlülüğünün, yasağın muhatabı, kapsam ve süre
açısından gerekli olandan daha fazla bir kısıtlama içermediği görülmektedir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapor ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Bildirim konusu işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a 250
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
07–53/595–201
7
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi
olduğuna, ancak işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte
hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin
ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmadığına,
2. Hisse Satış Sözleşmesi’nde yer alan 2 yıl süreli rekabet etmeme
yükümlülüğünün yan sınırlama sayılarak bildirim konusu işleme izin
verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 260
Full & Egal Universal Law Academy