Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-101 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-52/993-357
Karar Tarihi : 5.8.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Didem ULUÇ
C. ŞİKAYET
EDEN : Sefa Dursun KÜÇÜKAKSU
Temsilcisi: Av. Selahattin BARUTÇU 20
Bağdat Cad. Rüya Apt. No: 405 D: 10 Maltepe/İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
Çetin AKKAYA (Akkaya Buz)
Bomonti Duçi Sokak No:9 6650- Bomonti Şişli/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Akkaya Buz’un işletmelere bedava buz vermek suretiyle
hakim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Buz üretimi ile iştigal eden Cool Buz’un sahibi Sefa Dursun 30
Küçükaksu’nun vekili Av. Selahattin Barutçu’ya ait başvuruda özetle; Akkaya Buz’un
müvekkilinden buz alımı yapılmaması koşuluyla işletmelere bedava buz vermek
suretiyle hakim durumunu kötüye kullandığı belirtilerek gerekli işlemlerin yapılması
talep edilmektedir
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.4.2010 tarih ve 3485 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 10.6.2010 tarih, 2010-3-101/İİ-10-181.PE sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 17.6.2010 tarih ve 10-44/776-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 40
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 22.7.2010 tarih ve 2010-3-
101/ÖA-10-181.PE sayılı Önaraştırma Raporu 30.7.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-
110/321 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; dosya konusu iddiaya yönelik olarak
4054 sayılı Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı ve
şikayetin reddinin gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
10-52/993-357
2
50
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarının tespitinde öncelikle; satın alanların gözünde fiyatı, kullanım
amaçları, fiziksel özellikleri ve nitelikleri bakımından aynı sayılan ya da yüksek ikame
edilebilirliği olan mal ve hizmetlerden oluşan pazarın dikkate alınması gerekmektedir.
Bunun yanında başkaca unsurlar da dikkate alınabilmektedir. 60
Buz kullanımı, yiyecek ve içecek sektörü başta olmak üzere sağlık, kimya, boya ve
inşaat sektörlerinde yaygındır. Yüzyıllar boyunca doğal ortamdan elde edilen buz;
teknolojik gelişmeler sonucunda buz makinelerinde üretilebilmekte ve suyun arıtımı
ile el değmeden ambalajlanması bakımından hijyen beklentilerini
karşılayabilmektedir.
Genellikle dört tür buz üretilmektedir: Kalıp buz, kristal buz, kırık buz ve yaprak buz.
Kalıp buz, ebatları nedeniyle ürünlerin sevkiyatı ve muhafazası bakımından özellikle
yemek şirketlerinde, restoranlarda, süpermarketlerde ve sağlık sektöründe tercih 70
edilmektedir. Kristal halinde ve uzun erime süresiyle dayanıklı olan kristal buz,
çoğunlukla restoran ve cafelerde bardak içinde servis edilen içeceklerle birlikte
kullanılmaktadır. Kırık buz, barlarda kokteyllerin hazırlanmasında kullanılan buz
kırıntılarıdır. Yaprak buz ise, süpermarketlerde deniz ürünlerinin, etlerin ve meyve-
sebzelerin nakliyesinde ve sergilenmesinde kullanılmaktadır. Ürünün tazeliğinin
korunması ve besleyiciliğinin kaybının önlenmesi bakımından tercih edilmektedir.
Sektörün en yaygın sorunu, buz makinelerinin kolaylıkla ve ucuza temin
edilebilmesini takiben merdiven altı üretimin yaygınlaşması ve haksız rekabete yol
açmasıdır. Özellikle buzun en çok tüketildiği yiyecek ve içecek sektörü açısından 80
kullanılan suyun içme suyu olması ve arıtılması, filtrelenmesi ve buzun el değmeden
paketlenmesi önem taşımaktadır. Kaliteli filtreleme sistemi ile içme suyundan “İnsani
Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik”, “Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve
Denetlenmesine Dair Yönetmelik” ve “Türk Gıda Kodeksi”ne uygun olarak üretim
yapan Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Üretim İzni belgeli firmalar bakımından kaliteli su
kullanımı, arıtma, filtreleme ve paketleme makinelerinin gelişmiş olması ek maliyet
anlamına gelmektedir.
Dosya konusu, özellikle restoran, cafe ve barlara tedarik edilen kristal buz ve kırık
buz üretim ve dağıtımıdır. Restoran, cafe ve barlar için buzun uzun ömürlü ve 90
muhafazasının kolay olması, yer kazancı sağlaması, üretim ve dağıtımının hızlı
olması sağlayıcı teşebbüsü tercih sebebi olarak öne çıkmaktadır. Özellikle farklı türde
buz gereksinimi olan, büyük hacimlerde alım yapan popüler restoran ve barlar, buzun
kalite ve dağıtımın sürekliliğine önem vermektedir. Marka bağımlılığının düşük
düzeyde olduğu bu sektörlerde fiyat ve hizmet kalitesi ön plandadır.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, dosya konusu bakımından ilgili ürün
pazarları “içme suyu ile üretilen kristal buz” ve “içme suyu ile üretilen kırık buz” olarak
belirlenmiştir.
10-52/993-357
3
100
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Coğrafi pazar belirlenirken, özellikle ilgili mal ve hizmetlerin özellikleri ile tüketici
tercihleri bakımından giriş engellerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında
teşebbüslerin pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir
farklılığın olup olmadığı gibi unsurlar dikkate alınır. Dosya konusu ürünler açısından
pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının
bölgesel bir farklılık göstermediği göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye”
olarak belirlenmiştir.
110
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.2.1. Önaraştırma Döneminde Elde Edilen Bulgular
Önaraştırma döneminde Raportörlerce başvuru sahibi buz üreticisi Cool Buz’un
sahibi Sefa Dursun Küçükaksu ile telefonla görüşülmüştür. 2009 yılından itibaren
faaliyet gösteren firmalarının esas olarak küp buz ve kırık buz ürettiklerini, buzların
otomatik makinelerde el değmeden hijyenik koşullarda üretildiğini, kalite nedeniyle
birçok eğlence işletmesi tarafından tercih edildiklerini, sektörde 15 yılı aşkın süredir
faaliyet gösteren ve İstanbul’da birçok noktaya satış yapan Akkaya Buz’un bazı 120
müşterilerinin Cool Buz’u tercih etmeleri üzerine, bu noktalara Cool Buz’dan ürün
almamaları koşuluyla bedava ürün vermek suretiyle kendilerinin ticaretini
engellediğini dile getirmiştir. Raportörlerce şikayetçiden daha önce kendileriyle
çalışan, ancak Akkaya Buz’un bedava ürün vererek kendisine bağladığı satış
noktalarının isimleri istenmiştir.
Şikayetçi, Akkaya Buz’un iddia edilen eylemi sonucu kaybettikleri beş müşteriye ait
ismi göndermiştir. Yüksek miktarda alım yapan bu beş eğlence yerinden dördünün
yetkilisiyle telefonda görüşülmüştür.
130
Kervansaray Gazino İşletmeleri yetkilisi …………; uzun yıllar Akkaya Buz ile
çalıştıklarını, kısa süreliğine Cool Buz’dan buz temin ettiklerini ve halihazırda yeniden
Akkaya Buz’dan alım yaptıklarını ifade etmiştir. Cool Buz ile ticari ilişkilerini neden
sona erdirdikleri sorusuna Cool Buz’la fiyat konusunda anlaşamadıkları yanıtını
vermiştir. Buz üreticisi firmalarla yazılı anlaşma yapmayı tercih etmediklerini belirten
Erdoğan, buz alımında kalite ve fiyatın iki önemli ölçüt olduğunu vurgulamıştır. Fiyat
ve kalite konusunda anlaşıldığı sürece herhangi bir firmadan buz alabileceklerini,
firmalar arasında ayrım gözetmediklerini eklemiştir. Gerek Akkaya Buz gerekse Cool
Buz’un 2009 yılında kendilerine bedava buz teklif ettiğini, 5-6 poşet bedava buz teklif
eden Akkaya Buz yerine 10 paket bedava ürünün yanı sıra düşük fiyat veren ve 140
dolap temin eden Cool Buz’u tercih ettiklerini ve 6 ay boyunca Cool Buz’dan ürün
aldıklarını, ancak bu sürenin ertesinde daha düşük fiyat teklif eden Akkaya Buz’la
yeniden çalışmaya başladıklarını belirtmiştir.
Sortie İşletmesi ……………….., buz alımlarını firmalardan fiyat teklifi almak suretiyle
gerçekleştirdiklerini, hangi buz kaliteli ve fiyatı daha uygunsa o firmadan satın
aldıklarını ifade etmiştir. Halihazırda Cool Buz ile çalıştıklarını, daha önce Akkaya
Buz’un kendilerine bedava ürün teklifinde bulunduğunu, ancak hem bu teklifini yerine
10-52/993-357
4
getirmediği hem de herhangi bir indirim yapmadığı için Akkaya Buz’dan buz alımına
son verdiklerini dile getirmiştir. 150
Çapa Grubu ………………….., yaklaşık 4-5 aydır Cool Buz ile çalıştıklarını, Akkaya
Buz’dan kendilerine bedava Buz teklifi gelmediğini, buz alımlarını firmalara teklif
usulü ile gerçekleştirdiklerini, herhangi bir anlaşma imzalamadıklarını, son dönemde
Cool Buz daha avantajlı bir fiyat teklif ettiği için bu firmadan alım yaptıklarını
belirtmiştir.
Nispet Club ………………………, 2 ay gibi kısa bir dönem Cool Buz ile çalıştıklarını,
ancak buz sektöründe uzun yıllardır faaliyet gösteren Akkaya Buz’un sahibi Çetin
Akkaya ile kişisel ilişkilerinin köklü olması ve eskiye dayanması nedeniyle Akkaya 160
Buz’dan alım yapmayı tercih ettiklerini, ayrıca Cool Buz’un Akkaya Buz’un fiyatına
yakın bir fiyat vererek kendilerini tercih etmelerinde rol oynayabilecek cazip bir teklif
sunmadığını ifade etmiştir.
Öte yandan, buz sektöründe faaliyet gösteren Buzpar ve Buzz İstanbul firmalarının
yetkilileriyle telefonda görüşülmüştür. Buzpar ………………………………, buz
sektöründe en büyük üreticinin Akkaya Buz olmasına karşın çok sayıda merdiven altı
üretim yapıldığını, üretime başlamak için bir buz makinesi alınmasının yeterli
olduğunu, İstanbul’da kristal buz üreten yaklaşık yirmi firma bulunduğunu belirtmiştir.
2009 yılından bu yana İstanbul’da buz ürettiklerini dile getiren Buzz İstanbul 170
……………………………., bir yıl öncesine kadar piyasada sadece Akkaya Buz’un
faaliyet gösterdiğini, önemli derecede piyasaya giriş engeli bulunmadığını, üretim
yapabilmek için gıda üretim izninin yeterli olduğunu, merdiven altı üretimin yaygın
olduğunu, Akkaya Buz’un pazar payının %40’ın altında olduğunu tahmin ettiğini ifade
etmiştir.
I.2.2. Hukuki Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un “Hakim Durumun Kötüye Kullanılması” başlıklı 6. maddesi, bir
veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya 180
hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı
anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanmasını yasaklamaktadır.
Hakim durumdaki teşebbüsler, bazı durumlarda rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırmak,
onları pazar dışına itmek veya pazara yeni girişleri engellemek amacıyla bazı eylem
ve uygulamalara gidebilmektedir. Dosya konusu şikayet, Akkaya Buz firmasının
piyasaya yeni giren rakibi Cool Buz’u hedef alarak bu teşebbüsün faaliyetlerini
zorlaştırmaya yönelik bedava ürün verdiği iddiasıdır. Rakip faaliyetlerinin
zorlaştırılması, Kanun’un 6. maddesinin (a) bendinde vücut bulmaktadır. Anılan
düzenlemeye göre “…rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan 190
eylemler…” 6. madde anlamında kötüye kullanma olarak değerlendirilmekte ve
yasaklanmaktadır.
Öte yandan, hakim durumun kötüye kullanılmasına ilişkin yapılan analizlerde, ilk
aşamada şikayete konu olan teşebbüsün hakim durumda olup olmadığı
incelenebileceği gibi, şikayete konu olan davranışın bir kötüye kullanma hali içerip
içermediği de değerlendirilebilir. Mevcut olayda; Akkaya Buz’un hakim durumda olup
10-52/993-357
5
olmadığından bağımsız olarak, şikayet konusu eyleminin kötüye kullanma olup
olmadığı incelenmiştir.
200
Rekabet hukukunda “rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması” kavramına
temkinli yaklaşılmaktadır. Özellikle rekabetin yoğun olduğu piyasalarda rakip
teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılmasına yönelik uygulamaların pazarda etkisini
göstermesi olasılığı düşmektedir. Bu nedenle rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin
piyasanın gereği, arzu edilen rekabet sonucu mu yoksa hakim durumdaki
teşebbüsün anti-rekabetçi eylemleri sonucu mu zorlaştığının sağlıklı saptanması
gerekmektedir. Hakim durumdaki teşebbüsün kendi iç dinamikleriyle gerçekleştirdiği
rekabetçi faaliyetlerin rakiplerinin faaliyetini zorlaştırması kaçınılmazdır. Şu kadar ki,
hakim durumdaki teşebbüsün mevcut rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırmak ya da
piyasaya yeni girişleri engellemek amacıyla hareket etmiyor olması, ayrıca bu 210
eylemin pazarda fiili yahut potansiyel etkisini göstermiş olduğunun tespit edilmesi
gerekmektedir. Piyasadaki rekabetçi süreci olumsuz etkileyecek fiili ya da potansiyel
zorlaştırma unsurlarının pazarın önemli bir bölümünü kapayıp kapamadığı ve belirli
bir süre devam etmesi sonucunda rekabetçi sürecin kesintiye uğrayıp uğramadığı
araştırılmalıdır.
Dosya bağlamında, Akkaya Buz’un hakim durumda olup olmadığı incelenmemiş
olmakla birlikte, biran için hakim durumda olduğu varsayımıyla- iddia edilen eylemin
kötüye kullanma olup olmadığına ilişkin değerlendirmede öncelikle, piyasaya yeni
giriş yapan ve kaliteli ürünü makul fiyatla satışa sunan rakip teşebbüse yönelik olarak 220
Akkaya Buz’un rekabetçi refleksle hareket ettiği kanaati oluşmuştur. Zira gelişmekte
olan buz piyasasında rekabet yoğun olduğundan, kolaylıkla satın alınabilen buz
makineleri ve merdiven altı üretimin yoğunluğu dikkate alındığında giriş engellerinin
bulunmadığından hareketle, Akkaya Buz’un bedava ürün vermek suretiyle satış
noktalarını kaybetmemek için çabalaması rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırıcı nitelikte
görünmemektedir. Öte yandan, yazılı anlaşmalarla kendilerini bağıtlamaya
yanaşmayarak en uygun fiyatı teklif eden buz üreticisiyle çalışmayı tercih eden
müşterilerin kolaylıkla çalıştığı buz üreticisi firmayı değiştirebildiği görülmektedir.
Sektördeki diğer buz üreticilerinin de ifadelerinden 2009 yılına kadar sadece Akkaya
Buz’un faaliyet gösterdiği, gelişen ve çeşitlenen eğlence sektörü karşısında buza 230
talebin artmasıyla birlikte piyasaya girişlerin olduğu anlaşılmaktadır. Hatta şikayetçi
Cool Buz’un popüler eğlence yerlerine kaliteli ürünü uygun fiyata sunarak buz
satabildiği ve satmaya devam ettiği olgusu, piyasanın gelişmekte olduğunu ve fiili ve
potansiyel rekabette yoğunluk yaşanmaya başladığını göstermektedir. Dolayısıyla
iddia edilen eylem anti-rekabetçi görüntü arz etmeyip, bilakis rekabetçi bir süreci
yansıtmaktadır. Kaldı ki, buz satın alan teşebbüslerden hiçbiri Akkaya Buz’un
kendilerini münhasır anlaşmaya zorladığı, Cool Buz’dan ürün alınmaması koşuluyla
bedava ürün vermek suretiyle rakibi dışlayıcı faaliyette bulunduğu yönünde beyanda
bulunmamıştır. Aksine mekanların Akkaya Buz ve Cool Buz arasında gidip geldiği,
bedava ürün verme eyleminin kısa süreli gerçekleştiği, hatta daha düşük bir fiyat 240
teklif edilmesi durumunda hemen rakip teşebbüsten buz alımı yapıldığı saptanmıştır.
Dolayısıyla, iddia konusu eylemin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi anlamında kötüye
kullanma niteliğinde olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
10-52/993-357
6
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 250
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy