Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D2/1/HSÖ-03/4 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 03-50/561-243
Karar Tarihi : 10.7.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Tuncay SONGÖR
Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B- RAPORTÖRLER: Hakan Suat ÖLMEZ, İbrahim AYDEMİR
C- BAŞVURUDA
BULUNAN : - AKSA Jeneratör Sanayi A.Ş.
D- TARAFLAR : - AKSA Jeneratör Sanayi A.Ş.
Gülbahar Cad. 1. Sok. No:2 Güneşli/İstanbul
- AKSA APC Bayileri
E- DOSYA KONUSU: AKSA Jeneratör Sanayi A.Ş. (AKSA) ile Aksa Power
Center (APC) bayileri arasında yapılan bayilik sözleşmelerine ilişkin menfi
tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurulu’nun 14.7.2002 tarihinde mevcut bazı
grup muafiyet tebliğlerinin yerine 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliğini çıkarması üzerine, söz konusu Tebliğin yürürlüğe girdiği
14.7.2002 tarihi itibarıyla menfi tespit/muafiyet başvuruları sonuçlandırılamamış
olan bazı teşebbüslere, başvuru konusu anlaşmalarının halen yürürlükte olup
olmadıklarını tespit etmek ve bu anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğe göre
düzenlemelerini sağlamak amacıyla bir yazı gönderilmiştir.
AKSA’dan gelen ve Kurum kayıtlarına 3.2.2003 tarih ve 500 sayı ile giren cevap
yazısında, Kurum kayıtlarına 5.5.1998 tarih ve 1156 sayı ile intikal eden "Bayilik
Sözleşmesi"nde değişiklikler yapılmış olduğundan yazı ekinde gönderilen
2.1.2003 tarihli bayilik sözleşmesinin menfi tespit/muafiyet başvuruları
çerçevesinde değerlendirilmesi talep edilmektedir.
Bunun üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4., 6. ve 8.
maddeleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 13.6.2003 tarih,
D2/1/HSÖ-03/4 sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 13.6.2003 tarih ve
REK.0.06.00.00/67 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-44 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek, ek bilgi temini için konunun incelemeye alınmasına karar verilmiştir.
03-50/561-243
2
İncelemeye alınan konu hakkında raportörlerce hazırlanan 2.7.2003 tarihli Bilgi
Notu, 7.7.2003 tarih ve REK.0.06.00.00/76 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-50
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, AKSA ile bayileri arasında
imzalanan bayilik sözleşmesi için yapılan değerlendirme sonucunda,
a) Sözleşme’nin 5., 6., ve 10. maddelerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında olan hükümler ihtiva etmesi nedeniyle menfi tesbit belgesi
verilemeyeceği,
b) Sözleşme’nin 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’ne göre grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran sınırlamalar
içerdiğinden grup muafiyeti kapsamına girmediği,
c) Kanun’un 5. maddesinde öngörülen şartları haiz olmadığından bireysel
muafiyet tanınamayacağı,
d) Sözleşme'nin bölgesel sınırlama ile birlikte aktif ve pasif satış yasağı getiren
5.2. maddesinin; süresiz rekabet yasağı getiren 5.12. ve 5.15. maddelerinin
ve fiyat tespitine ilişkin hükümler içeren 6.3. ve 10.1. maddelerinin rekabeti
kısıtlayıcı nitelikte olduğu ve bahsi geçen maddelerinin değiştirilmesi gerektiği,
e) “APC” adıyla anılan bölgesel ana bayilerin kendi bölgelerindeki alt bayilerle
yaptıkları sözleşmelerin (d) bendinde sözü edilen kısıtların aynısını içeren
5.02., 5.03., 5.09. ve 8.01. maddelerinin değiştirilmesi gerektiği,
f) Bu tespitler göz önüne alınarak AKSA Bayilik Sözleşmesi’nin ve APC’ler
tarafından kendi bayileriyle yapılan sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi yahut 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
çerçevesinde 60 (altmış) gün içinde tekrar düzenlenerek Kurumumuza
bildirilmesi gerektiği; gerekli değişikliklerin yapılmaması durumunda Kanun’un
4. maddesi bağlamında işlem yapılması gerektiği,
g) Alınacak Kurul kararının yerine getirilmesinin sağlanması bakımından AKSA
ile birlikte APC’lere de tebliğ edilmesi gerektiği
ifade edilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Teşebbüse İlişkin Bilgiler
AKSA, jeneratör imal ve satışı alanında faaliyet gösteren, Kazancı Holding A.Ş.
grubu bünyesinde yer alan bir şirkettir. Kazancı Holding A.Ş. temel olarak
jeneratör, klima ve enerji sektörlerinde faaliyet göstermektedir. Başvuru
kapsamında verilen bilgilerde, AKSA’nın jeneratör pazarındaki payının ciro
bakımından % …-… dolayında olduğu ifade edilmiştir. Ancak bölgesel ana bayiler
konumunda olan APC’lerle yapılan görüşmelerde pazar payının bazı bölgelerde
satış miktarı açısından yaklaşık % ….. olarak tahmin edildiği belirtilmiştir. AKSA,
03-50/561-243
3
yurtiçi satışlarını sayıları 24’ü bulan APC'ler vasıtasıyla gerçekleştirmektedir.
APC’lerin bir bölümü AKSA’nın yavru şirketleri iken diğerleri bağımsız firmalardır
ve her iki gruptaki APC’lerle de aynı bayilik sözleşmesi yapılmaktadır. APC'ler
jenaratör satışlarında 275 KVA güce sahip olanlara kadar yetkilidirler. 275 KVA
üstü güce sahip jeneratör satışlarında, satış hizmetleri AKSA merkez direkt satış
departmanı tarafından, yurt dışı satışları ise AKSA ihracat departmanı tarafından
yapılmaktadır.
H.2. İlgili Pazar
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden hareketle, AKSA'nın bayileriyle imzaladığı
başvuru konusu bayilik sözleşmesinin içeriğine uygun olarak ilgili ürün pazarı
"jeneratör pazarı", ilgili coğrafi pazar ise, jeneratör satışlarının ülkenin her
bölgesine yapılabildiği ve herhangi bir bölgesel coğrafi pazar söz konusu
olmadığı dikkate alınarak “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak kabul edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Başvuru konusu sözleşmenin aşağıda yer verilen hükümleri, önce menfi tespit,
daha sonra grup muafiyeti ve bireysel muafiyet talebi bakımından incelenmiştir:
Madde 4.1. “AKSA’nın öngördüğü ürünleri bayi satmakla yükümlüdür. AKSA
BAYİ’nin satış yetkisine sahip olduğu ürünlerden, zaman içerisinde BAYİ’nin satış
ve pazarlama faaliyetleri gözönüne alınarak istediği bir veya birkaç tanesine ait
yetkiyi iptal edebilir.”
Madde 5.2. “BAYİ satmakla yükümlü olduğu ürünlerin satışını, ürüne ait ek
sözleşmede belirtilen bölge çerçevesinde gerçekleştirebilir. Bulunmuş olduğu
bölge dışındaki herhangi bir BAYİ’ye ait bölgedeki satıcıya satış yapamaz, satış
yapmak üzere numune bırakamaz.”
Madde 5.9. “BAYİ, satış amaçlı olarak ek sözleşmelerde bahsi geçen ürünlere ait
teklifler ve girilecek ihaleleri AKSA’ya bildirecektir.”
Madde 5.12. “BAYİ, AKSA dışındaki ticari işletmelerin mallarını alıp, teşhir amaçlı
olarak mağazada bulundurmamayı kabul ve taahhüt eder. BAYİ, AKSA’nın imal
ettiği ve ithal ürünlere muadil rakip ürünlerin, satışına yönelik hiçbir faaliyette
bulunmamayı kabul ve taahhüt eder.”
Madde 5.15. “BAYİ, ürünleri sadece AKSA’dan temin etmeyi, doğrudan doğruya
veya dolaylı olarak ithal yoluyla veya diğer BAYİ'ler dahil, başka hiçbir gerçek
veya tüzel kişilikten alıp satmamayı peşinen kabul ve taahhüt eder.”
Madde 6.3. “AKSA imal ettiği veya ithal ettiği ürünlere ait pazarlama faaliyetini
sürdürecektir. Ürünlere ait satış fiyatlarını, pazarlama plan politikası ile ilgili ayrıntı
ve değişiklikleri BAYİ’ye en kısa sürede bildirecektir.”
03-50/561-243
4
Madde 10.1. “BAYİ’de satılacak ürünlerin tavsiye edilen perakende satış fiyat ve
şartları AKSA tarafından saptanarak BAYİ’ye bildirilir.”
Madde 17.1-2. “AKSA’nın mevcut bir BAYİ teşkilatı vardır. Ancak AKSA herhangi
bir bölgede mevcut iş potansiyelini gözönüne alarak yeni BAYİ'ler tayin edebilir.
AKSA’nın takdiri tamamen kendine ait olmak üzere, BAYİ’nin satışlarını tatminkar
görmez ise, aynı bölge içinde birden fazla BAYİ tayin edebilir. BAYİ’nin bu
nedenle AKSA’dan herhangi bir talep hakkı yoktur.”
Bildirim konusu bayilik sözleşmesinin yukarıda yer alan hükümleri incelendiğinde;
bayinin belirlenen bölge dışında satış yapamaması (madde 5.2.), bayiye getirilen
rekabet yasağı (madde 5.12. ve 5.15.) ve fiyat tespitine ilişkin hükümleri (madde
6.3. ve 10.1.) rekabeti kısıtlayıcı niteliktedir ve Kanun’un 4. maddesine aykırılık
teşkil etmektedir. Dolayısıyla bu hükümlerden ötürü Bayilik Sözleşmesi’ne menfi
tesbit belgesi verilmesi uygun görülmemiştir.
H.3.2. 2002/2 Sayılı Tebliğ Bakımından Değerlendirme
Başvuruya konu Bayilik Sözleşmesi incelendiğinde dikey bir anlaşma olduğu
görülmektedir. Dolayısıyla söz konusu sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ’deki
koşulları sağlaması halinde bu Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanabilecektir.
Bu bağlamda, bölge dışına satış yasağı, rekabet yasağı ve fiyat belirlemesine
ilişkin yukarıda yer verilen sözleşme maddeleri Tebliğ hükümleri çerçevesinde
incelenmiştir.
Bir dikey anlaşmanın Tebliğ ile sağlanan muafiyetten yararlanabilmesi için
Tebliğ’in, “Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran Sınırlamalar”
başlıklı 4. maddesinde yer alan sınırlamaları içermemesi gerekmektedir. Rekabet
yasağına ilişkin hükümler ise, ancak Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen hallerde
muafiyetten yararlanabilecektir.
Tebliğ’in 4. maddesinin (a) bendine göre, bir anlaşmayla, azami satış fiyatının
belirlenmesi ya da fiyat tavsiyesi dışında, “alıcının kendi satış fiyatını belirleme
serbestisinin engellenmesi” halinde bu anlaşma Tebliğ ile getirilen muafiyetten
yararlanamayacaktır. Ancak bildirime konu “Bayilik Sözleşmesi”nin 6.3.
maddesinde AKSA’nın satış fiyatını belirleyebileceği, 10.1. maddesinde ise
BAYİ’de satılacak ürünlerin tavsiye edilen perakende satış fiyat ve şartlarının
AKSA tarafından bayiye bildirileceği hususları düzenlenmektedir. Raportörlerce
AKSA Ankara başbayi temsilcisi ile yapılan görüşmede de, tavsiye edilen
fiyatların bağlayıcı olduğu ve fiilen uygulandığı ifade edilmiştir. Dolayısıyla bu
hükümler, söz konusu anlaşmayı Tebliğ kapsamı dışına çıkarmaktadır.
Yine Tebliğ’in aynı maddesinin (b) bendine göre; (2), (3) ve (4) nolu paragraflarda
sayılan özel durumlar ile sağlayıcı tarafından kendisine veya bir başka alıcıya
tahsis edilmiş münhasır bir bölge ya da münhasır bir müşteri grubuna yapılacak
aktif satışların kısıtlanması hariç olmak üzere, “alıcının sözleşme konusu mal ya
da hizmetleri satacağı bölge veya müşterilere ilişkin kısıtlamalar getirilmesi”
halinde de ilgili anlaşma grup muafiyetinden yararlanamayacaktır. Bu maddeye
göre, ancak münhasır bölge ve müşteri grubuna yapılacak "aktif satışların"
03-50/561-243
5
yasaklanmasına müsaade edilebilmekte, pasif satışların yasaklanması hali ise
Tebliğ ile sağlanan muafiyetin dışında bırakılmaktadır.
Anlaşmanın 17.1-2. maddeleri incelendiğinde, bayilere münhasırlık tanınmadığı
görülmektedir. Zira münhasırlıktan anlaşılan, bir bölge ya da müşteri grubu için
sadece bir teşebbüsün yetkili kılınmasıdır. Oysa anlaşmanın 17.1. ve 17.2.
maddelerinde, "AKSA’nın mevcut bir BAYİ teşkilatı vardır. Ancak AKSA herhangi
bir bölgede mevcut iş potansiyelini gözönüne alarak yeni BAYİ'ler tayin edebilir.
AKSA’nın takdiri tamamen kendine ait olmak üzere, BAYİ’nin satışlarını tatminkar
görmez ise, aynı bölge içinde birden fazla BAYİ tayin edebilir. BAYİ’nin bu
nedenle AKSA’dan herhangi bir talep hakkı yoktur." ifadeleri bulunmaktadır. Bu
hükümlerden dolayı anlaşmayla, herhangi bir bölge ya da müşteri grubu için bir
münhasırlık sağlanmadığı açıktır. Dolayısıyla, grup muafiyeti bakımından
anlaşmada aktif satışı dahi yasaklayan bir hüküm olmaması gerekmektedir.
Halbuki anlaşmanın yukarıda da yer verilen 5.2. maddesiyle, hem aktif satışı hem
de pasif satışı yasaklayan hükümlere yer verilmektedir. Nitekim firmanın Ankara
ve civarındaki 15 ili kapsayan bölge baş bayi temsilcisi ile raportörlerce yapılan
görüşmede de bu konudaki soruya “Bölge dışına hiçbir şekilde aktif ya da pasif
satış yapamayız. Aksi takdirde cezai bedel öderiz. Bu kurala her AKSA bayisi
uymak zorundadır” cevabı alınmıştır.
Bayilere bu anlamda getirilen başka kısıtlar da mevcuttur. Sözleşmenin 6.3.
maddesine göre AKSA imal veya ithal ettiği ürünlerin pazarlama faaliyetini
sürdürecektir. Kapasitesi belirli bir büyüklüğü (275 KVA) aşan ürünler bayiler
tarafından satılamamakta, yalnızca AKSA’nın pazarlama departmanı tarafından
satılmaktadır. Ayrıca ihale kapsamında yapılan satışlar da bayinin aracılığı ile
yalnızca AKSA tarafından gerçekleştirilmekte, ihaleler hakkında bayi AKSA’ya
bilgi verme yükümlülüğü altında bulunmaktadır (madde 5.9.).
Öte yandan, anılan Tebliğ’in "rekabet yasağı"na ilişkin 5. maddesine göre;
“alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi 5 yılı aşan rekabet etmeme
yükümlülüğü” de grup muafiyeti kapsamı dışındadır.
Anlaşmanın 5.12. maddesiyle alıcılara rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmekte
ve bunun için herhangi bir süre öngörülmemektedir. Dolayısıyla sözleşme
süresince bu hükümle getirilen sınırlama geçerli olacaktır. Sözleşmenin süresine
ilişkin 13. maddede ise, sözleşmenin süresinin 1 (bir) yıl olduğu ve taraflardan
AKSA’nın sözleşmenin sona erme tarihinden 1 ay önceden, BAYİ’nin ise 3 ay
önceden feshetmemesi halinde bayilik sözleşmesinin aynı şartlarla 1 yıl daha
yenilenmiş sayılacağı düzenlenmektedir. Bu tür düzenlemeler rekabet hukuku
bakımından süresiz sözleşme olarak kabul edilmektedir. Bu sebeple, getirilen
rekabet yasağı 5 yılı aşan bir düzenleme olup, grup muafiyeti kapsamı dışındadır.
Yukarıda yer verilen nedenlerden dolayı, sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında olmadığı sonucuna varılmıştır.
03-50/561-243
6
H.3.3. Bireysel Muafiyet Açısından Değerlendirme
4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde, sayılan şartların tamamının varlığı halinde
ve ilgililerin talebi üzerine teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs
birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulabileceği
hükmü yer almaktadır. Bu şartlar;
a) malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme
ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması,
şeklindedir. Bu koşulların tümünü içeren başvurulara en çok 5 yıl süre ile
muafiyet verilebilmektedir. Buna göre, AKSA’nın bildirime konu bayilik sistemi ve
sözleşmesini Grup Muafiyeti Tebliği kapsamının dışına çıkaran; aktif satış yasağı
ve pasif satışları zorlaştırıcı nitelikteki düzenlemelerle alıcının kendi satış fiyatını
belirlemesini engelleyen hükümler yukarıda yer alan muafiyet alabilme koşulları
çerçevesinde değerlendirilmiştir.
H.3.3.1. Malların Üretimi veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin
Sağlanması
Bir anlaşmanın Kanun’un 4. maddesinden muaf tutulabilmesi için, öncelikle
anlaşma konusu olan malın üretimi ve dağıtımı ile ilgili olarak bir gelişme veya
iyileşme olması ya da ekonomik veya teknik gelişme sağlanması gerekmektedir.
Sağlanan yarar, sadece teşebbüsün kendisine yönelik olmamalı, ekonomiye, ilgili
ürün pazarına, rakiplere ve tüketicilere de katkı sağlamalı; ayrıca sağlanan yarar
objektif olmalıdır. Standart bir ürün olan ve bayilerce verilen hizmete esas teşkil
edecek olan teknik özelliklerin marka bazında önemli değişiklikler göstermediği
jeneratör piyasasında, yapılacak dağıtım anlaşmalarında aktif ve pasif satış
yasağı, bayilerin satışlarının ürün çeşidi bakımından ve müşteri ve bölge
açısından sınırlandırılması yoluyla arz koşullarının belirlenmesi şeklinde kısıtlar
getirilmesi ne beklenen yararın elde edilebilmesi için gereklidir ne de dağıtım
sisteminde yenilik ve iyileşmeler doğurabilecek niteliktedir. Kaldı ki bu tür kısıtlar
içeren hükümlerin hem markalar arası rekabeti engelleyerek AKSA’nın pazardaki
görece güçlü konumunu pekiştirmeye, hem de marka içi rekabeti ortadan
kaldırmaya dönük olduğu anlaşılmaktadır.
AKSA Türkiye'nin önde gelen jeneratör üreticilerindendir ve % …-… civarında
pazar payına sahiptir. Sahip olduğu ekonomik güç, pazar payı ve dağıtım ağı ile
üretmiş olduğu ürünleri ülkenin her bölgesine pazarlayabilme imkanına sahiptir.
Bu nedenle, oluşturulan farklı bölgelerden bölge dışına yapılacak aktif ve pasif
satışları yasaklayan dağıtım sisteminin;
03-50/561-243
7
- jeneratör dağıtım maliyetlerinin düşürülmesinde bir etken olmayacağı,
- piyasaya girişleri kolaylaştırmayacağı,
- jeneratör dağıtımı ve sunumu karmaşık ve özel bir durum arz
etmediğinden yeni sistemin kaliteyi artırmaya yönelik herhangi bir katkı
sağlamayacağı,
hususları dikkate alındığında, Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinde ifade edilen
şartını yerine getirmediği görülmektedir.
H.3.3.2.Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın
muafiyet alabilmesi için aranan ikinci koşul, yukarıda ifade edilen ekonomik
yararlardan tüketicilerin de faydalandırılmasıdır. Bir başka deyişle, ekonomik
açıdan yarar sağladığı söylenebilecek olan bir anlaşma, bu yararı tüketicilere
yansıtamadığı sürece, muafiyetten faydalanamaz.
Buradaki tüketici teriminden kastedilen sadece nihai tüketiciler değil, nihai
tüketiciler dışında kalan satıcı, dağıtıcı ve hatta üretici gibi tüm kullanıcılardır.
Tüketicilerin elde edeceği menfaat kapsamında ise, fiyatlarda sağlanacak
düşüşler, kalitenin artması, ürün çeşitliliğinin sağlanması, ekonomiye yeni
malların kazandırılması, satış sonrası etkin hizmetler, malın arzında
devamlılığının sağlanması gibi ekonomik faydalar değerlendirilebilir.
Jeneratör, kalitenin ve satış sonrası hizmetin önemli olduğu, üretimi ve servisi
teknik bilgi gerektiren bir üründür. Başvuru konusu bayilik sözleşmesinde yer
alan, bayi çalışanlarının eğitimleri için belirlenen standartlara uyum zorunluluğu
getirilmesi ve satış sonrası hizmetlere ilişkin eğitimin AKSA tarafından
verilmesinin hükme bağlanması, satış ve teşhir yerine ilişkin standartların
belirlenmesi gibi unsurlar yeni dağıtım sisteminin satış sonrası hizmetle ilgili
tüketici lehine düzenlemeler olarak değerlendirilebilir. Ancak bu tür hükümler
satış sonrası hizmet gerektiren ürünlere ilişkin sözleşmelerde genellikle yer alan
hükümlerdir ve sözleşmede yer alan rekabeti kısıtlayıcı hükümleri haklı
gösterecek, bunlarla orantılı bir iyileşmeden söz edilemez.
Fiyatlar üzerindeki etki bakımından sözleşmeye bakıldığında, AKSA’nın piyasada
önemli bir yeri ve pazar payı vardır, sahip olduğu dağıtım ağı Türkiye jeneratör
piyasasının her noktasına erişime olanak sağlamaktadır. Sözleşmede yer alan
rekabet yasağı hükmü ile bayilerin diğer jeneratör markalarını satmaları
engellenmekte, böylece markalar arası rekabet önemli ölçüde kısıtlanmış
olmaktadır. Bunun, tüketiciye yansıyan fiyatı azaltıcı değil, aksine arttırıcı bir
etkisi olacağı açıktır.
AKSA’nın pazardaki konumu dikkate alındığında, marka içi rekabetin sağlanması
da markalar arası rekabette olduğu kadar önem kazanmaktadır. Sözleşmede yer
alan bölge tahsisinin ve hem aktif hem de pasif satış yasağının marka içi rekabeti
03-50/561-243
8
azaltması ve bu şekilde AKSA ürünlerinin kendi içinde fiyat rekabetini
engellemesi muhakkaktır.
Özetle, başvuru konusu sözleşmeyle düzenlenen dağıtım sisteminin, ürün
fiyatlarını düşürme etkisinden çok, artırma etkisine sahip olduğu görülmektedir.
Dolayısıyla, sözleşme konusu dağıtım sisteminin yeni gelişmeler sağladığı
varsayılsa dahi, bu dağıtım sistemi ile tüketicinin, bu gelişmelerden yarar
sağlamayacağı anlaşılmaktadır.
H.3.3.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan
Kalkmaması
Anlaşmaya taraf olan teşebbüslerin piyasa payı ne kadar yüksekse, ilgili
piyasadaki rekabetin anlaşmadan etkilenmesi de o oranda artmaktadır.
Anlaşmanın piyasadaki rekabeti kısıtlayıcı etkisi yükseldikçe de muafiyet alma
ihtimali azalmaktadır. Bunun yanında dikkate alınması gereken husus,
anlaşmadan etkilenecek diğer teşebbüslerin pazar payları ve pazarın yoğunluk
oranıdır. Çünkü burada temel olarak incelenen, taraf teşebbüslerin ekonomik
gücü değil, pazarın olumsuz rekabet koşullarından etkilenme ihtimalidir. Bunun
için, anlaşmanın tarafı olan teşebbüsler pazarın tümüne hakim olmadıkça, diğer
teşebbüslerin pazar payları da değerlendirmede önemli bir faktör olacaktır.
AKSA’nın %…-… civarındaki pazar payı ile pazarın geriye kalan %…-…’inin 15-
20 dolayında firma arasında paylaşıldığı gözönüne alındığında, ilgili ürün
pazarında AKSA’nın önemli bir pazar gücüne sahip olduğu anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede, başvuru konusu bayilik sisteminin yukarıda ayrıntılarıyla açıklanan
rekabeti engelleyen yapısının, ilgili pazarın önemli bir kısmını olumsuz
etkileyeceği kanaatine varılmıştır.
H.3.3.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin
Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması
Kanun’un 5. maddesinin (d) bendi, (a) bendinde ifade edilen yarardan (b) bendine
göre tüketicilerin yararlanması durumunda, sağlanan bu yararla, getirilen rekabet
sınırlaması arasında bir denge olmasını ve bu yararın sağlanabilmesi için
getirilen rekabet sınırlamalarının mümkün olan asgari düzeyde olmasını
gerektirmektedir. Bu nedenle (a) ve (b) bentlerindeki şartların sağlanmadığı
sonucuna varıldığı bir durumda, ilgili anlaşmanın (d) bendi bakımından
değerlendirilmesi de mümkün değildir.
Başvuru konusu olan AKSA’nın APC olarak adlandırılan ana bayilerle yaptığı
sözleşmelere ek olarak, APC’lerin alt bayilerle yapmış oldukları sözleşmeler de
bulunmaktadır. Bu sözleşmeler incelendiğinde bildirim konusu sözleşmede tespit
edilen ve rekabeti engelleyici nitelikte olan aktif ve pasif satış yasağı, süresiz
rekabet etmeme yükümlülüğü ve yeniden satış fiyatı empozesinin, bu
sözleşmelerde de mevcut olduğu görülmektedir.
03-50/561-243
9
I- SONUÇ
AKSA Jeneratör Sanayi A.Ş. ile bayileri arasında imzalanan bayilik sözleşmesi
için yukarıda yer verilen tespitler ve yapılan değerlendirmeler doğrultusunda;
1- a) Sözleşme’nin 5., 6., ve 10. maddelerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında olan hükümler ihtiva etmesi nedeniyle ilgili bayilik sözleşmesine
menfi tesbit belgesi verilemeyeceğine,
b) 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne göre
muafiyet kapsamı dışına çıkaran sınırlamalar içermesi nedeniyle Sözleşme’nin
grup muafiyeti kapsamına girmediğine,
c) Kanun’un 5. maddesinde öngörülen şartları haiz olmadığından sözleşmeye
bireysel muafiyet de tanınamayacağına,
2- a) Sözleşme'nin rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olduğu tespit edilen, bölgesel
sınırlama ile birlikte aktif ve pasif satış yasağı getiren 5.2. maddesinin
değiştirilmesi veya bunun yerine 5.17. maddesinde AKSA’ya tanınan yeni bayi
tayin etme hakkının kaldırılarak bayilere münhasırlık tanınması ve her iki
durumda da pasif satışın engellenemeyeceğine ilişkin bir hükmün sözleşmeye
dahil edilmesi; süresiz rekabet yasağı getiren 5.12. ve 5.15. maddelerindeki
rekabet yasağının en fazla 5 yıl süreyle sınırlandırılması; fiyat tespitine ilişkin
hükümler içeren 6.3. maddesinin AKSA’nın bayiye yaptığı satışlarda
uygulayacağı fiyatlara ilişkin olduğu hükmünün maddeye ilave edilmesi ve 10.1.
maddesinin sabit veya asgari satış fiyatı uygulamasına dayanak oluşturacak
biçimde yorumlanmayacak şekilde yeniden düzenlenmesi gerektiğine,
b) “APC” adıyla anılan bölgesel ana bayilerin kendi bölgelerindeki alt bayilerle
yaptıkları sözleşmelerin (d) bendinde yer verilen sınırlamaların aynılarını içeren
5.02., 5.03., 5.09. ve 8.01. hükümlerinin de AKSA ile APC’ler arasındaki
sözleşmeler için öngörülen biçimde değiştirilmesine,
bu değişikliklerin yapılması halinde AKSA Bayilik Sözleşmesi’nin ve APC bayileri
tarafından kendi bayileriyle yapılan sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlanabileceğinin ilgililere bildirilmesine,
i) Öngörülen değişikliklerin yerine getirilmesi ve Kurumumuza bildirilmesi
için kararın tebliğinden itibaren ilgili taraflara 60 gün süre verilmesine,
ii) Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca sözleşmenin
geçersiz olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler yapılmadan
uygulamaya devam edilmesi halinde Kanun’un ilgili maddeleri uyarınca
haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16 ve 17. maddeleri
uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine,
03-50/561-243
10
3- Kurulumuzca alınan bu kararın yukarıda belirtilen gereklerinin yerine
getirilmesinin sağlanması bakımından, kararın AKSA ile birlikte APC bayilerine de
tebliğ edilmesine,
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy