Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-235 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-62/1638-575
Karar Tarihi : 21.12.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Murat AYBER, Seda Nurtaç BAYRAMOĞLU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Melih TATLI
Fakülteler Mah. Geçit Sokak Tuncel Apt. No:7/7 Cebeci/Ankara
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Yeni Aksaray Seyahat Tur. San. Tic. Ltd. Şti.
Yeni Otobüs Terminali, No: 8-9 Aksaray
- Yeni Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. Tic. Ltd. Şti.
Yeni Otobüs Terminali No:6-10 Aksaray
- Aksaray Birlik Turizm Nak. San ve Tic. Ltd. Şti.
Yeni Otobüs Terminali Aksaray
30
- Metro Turizm Seyahat Organizasyon ve Ticaret A.Ş.
Büyükdere Cad. Metro City İş Merkezi No: 171 A Blok Kat: 17
Levent / İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Aksaray ilinde faaliyet gösteren Yeni Aksaray, Yeni Yeşil
Aksaray, Aksaray Birlik ve Metro Turizm adlı teşebbüslerin fiyatlarını birlikte
yükselttikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Aksaray’da faaliyet gösteren Yeni
Aksaray ve Aksaray Birlik adlı teşebbüslerin Metro Turizm’in de piyasaya girmesine 40
karşın fiyat birlikteliğine gittikleri ve rekabet esnasında Aksaray-Ankara hattında 10
TL düzeyine inen fiyatlarını 25 TL düzeyine yükselttikleri öne sürülmüştür.
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 01.08.2011 tarih ve
5513 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 05.09.2011 tarih ve 2011-4-235/İİ-
11-256.MOA sayılı İlk İnceleme Raporu, 22.09.2011 tarihli Rekabet Kurulu (Kurul)
toplantısında görüşülerek, 11-48/1228-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 12.12.2011
tarih ve 2011-4-235/ÖA-11-174.M.A. sayılı Önaraştırma Raporu 19.12.2011 tarih ve
REK.0.18.00.00-110.02.02/625 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-62 sayılı Kurul 50
11-62/1638-575
2
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; Aksaray Birlik Turizm Nak.
San ve Tic. Ltd. Şti., Yeni Aksaray Seyahat Tur. San. Tic. Ltd. Şti., Yeni Yeşil
Aksaray Tur. Nak. Tic. Ltd. Şti. ve Metro Turizm Seyahat Organizasyon ve Ticaret
A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği yönünde herhangi bir bilgi, belge veya
bulguya rastlanmadığından, aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikâyet konusu ile
ilgili olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin reddedilmesi gerektiği,
kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
60
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler
I.1.1. Yeni Aksaray Seyahat Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Yeni Aksaray)
I.1.2. Yeni Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. Tic. Ltd. Şti. (Yeni Yeşil Aksaray)
I.1.3. Aksaray Birlik Turizm Nak. San ve Tic. Ltd. Şti. (Aksaray Birlik)
70
I.1.4. Metro Turizm Seyahat Organizasyon ve Ticaret A.Ş. (Metro Turizm)
Aksaray merkezli olmak üzere Ankara, Antalya, İstanbul, İzmir, Kayseri ve Konya
illerine sefer düzenlenmektedir. Yeni Yeşil Aksaray ile Yeni Aksaray F1 belgelerine
istinaden karşılıklı olarak birbirlerinin acenteleridir.
Aksaray’da son altı aydır faaliyette bulunan Metro Turizm’in doğrudan Aksaray kalkış
veya varışlı bir seferi bulunmamaktadır. Yapılan seferler “ara durak” olarak
yapılmakta olup, Aksaray İli içerisinde de şirket biletleri Metro Turizm ile bu il
içerisinde acentelik sözleşmesi yapmış kişiler tarafından satılmaktadır. 80
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı, haklarında önaraştırma yürütülen tarafların faaliyetleri dikkate
alınarak “otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma hizmetleri” pazarı olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
90
Önaraştırmaya konu şehirlerarası yolcu taşıma şirketlerinin faaliyetlerini Aksaray
merkezli hatlarda sunmaları sebebiyle ilgili coğrafi pazar “Aksaray merkezli karayolu
yolcu taşıma hatları” olarak tespit edilmiştir.
I.3. Ulaştırma Bakanlığı’nın Sektöre Yönelik Düzenlemeleri
Karayolu ile Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı sektörünü düzenleyen temel yasal
mevzuat, Karayolu Taşıma Kanunu, bu Kanun kapsamında Ulaştırma Bakanlığı
tarafından çıkartılan Karayolu Taşıma Yönetmeliği ve Karayolu İle Şehirlerarası
11-62/1638-575
3
Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ’dir. 100
Kanun, Yönetmelik ve Tebliğ’in ilgili maddelerine aşağıda yer verilmiştir.
Karayolu Taşıma Kanunu’nun 5. maddesine göre “Taşımacılık, acentelik ve taşıma
işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için
Bakanlıktan yetki belgesi alınması zorunludur”.
Aynın Kanun’un 11. maddesine göre ise, “Düzenli yolcu ve eşya taşımaları, nakliyat
ambarı ve kargo işletmeciliği ücret tarifeleri, yetki belgesi sahiplerince geçerlilik süresi
de belirtilmek suretiyle hazırlanır ve Bakanlığa bildirilir.
110
Ücret tarifelerine uyulması ve bu tarifelerin görülebilecek şekilde işyeri, terminal ve
bilet satış yerlerine asılması ve taşıtlarda bulundurulması zorunludur.
Yolcu ve eşya taşıma, yükleme, boşaltma, depolama ve aktarma hizmetleri de dâhil
olmak üzere ücret tarifelerinin, ülke ekonomisi ve kamu yararı aleyhine sonuç
vermesi ve aşırı ücret uygulanması veya rekabet ortamının bozulması halinde ve
gerektiğinde taban ve tavan ücretleri Bakanlıkça tespit edilebilir.
Ücret tarifeleri başlangıç ve bitiş noktaları arasında gidiş ve dönüşte aynı şekilde
düzenlenir. Değişik fiyat tarifesi uygulanamaz. 120
Düzenli yolcu ve eşya taşımaları zaman tarifesine tabidir. Taşımacılar tarafından
geçerlilik süresi de belirtilmek suretiyle hazırlanan zaman tarifeleri, Bakanlıkça
onaylandıktan sonra yürürlüğe girer…”
Şehirlerarası yolcu taşımacılığı ile ilgili bir diğer önemli düzenleme ise “Karayolu
Taşıma Yönetmeliği”dir. “Karayolu Taşıma Yönetmeliği”nin 38. maddesinde ücret
tarifeleri 71. maddesinde ise denetime yer verilmiştir.
Bir diğer önemli düzenleme ise “Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı 130
Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ”dir. Seyahat
firmalarınca uygulanacak bilet fiyatlarının belirlenmesinde Ulaştırma Bakanlığı’nın
anılan Tebliği temel esası oluşturmaktadır. Söz konusu Tebliğ Ulaştırma Bakanlığı
tarafından belli dönemlerde belli süreler itibarıyla uygulanmak üzere yürürlüğe
koyulmuştur. Bu Tebliğlerden en sonuncusu 23 Ocak 2010 Tarihli Resmi Gazetede
27471 sayı ile yayınlanarak 5 ay süreyle uygulanmak üzere yürürlüğe girmiştir. Bu
Tebliğden sonra çıkarılan ve halihazırda uygulamada bulunan yakın tarihli bir tebliğ
bulunmamaktadır. Bu Tebliğ ile karayoluyla şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapacak
olan D1 yetki belgesi sahiplerinin uyacakları ve kilometre esasına göre uygulanacak
olan asgari taban ücret tarifesi belirlenmiştir. 59 No’lu söz konusu Tebliğ’in 2. 140
maddesinin (c) bendinde;
“Yetki belgesi sahipleri Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 57 nci maddesi
çerçevesinde indirimli yolcu bileti kesme haklarını, bu Tebliğ ile belirlenen taban ücret
tarifesinden daha aşağı olmamak üzere kullanabilirler.” düzenlemesi yer almaktadır.
Karayoluyla şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapacak olan D1 yetki belgesi
sahiplerinin uyacakları ve kilometre esasına göre uygulanacak olan asgari taban
ücret tarifesine aşağıda yer verilmiştir:
11-62/1638-575
4
Tablo- 1: Yurtiçi Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Olan Taban Ücret Tarifesi 150
YOL MESAFESİ (KM) TARİFE(TL) YOL MESAFESİ (KM)
TARİFE
(TL)
101-115 10.00 701-800 39.00
116-130 10.50 801-900 42.00
131-150 11.00 901-1000 44.00
151-175 12,00 1001-1100 46.00
176-200 13.50 1101-1200 48.00
201-250 15.50 1201-1300 50.00
251-300 18.00 1301-1400 52.00
301-350 21.00 1401-1500 54.00
351-400 24.00 1501-1625 57.00
401-475 27.00 1626-1750 60.00
476-550 30.00 1751-1875 63.00
551-625 33.00 1876-2000 66.00
626-700 36.00 2001 ve üzeri 69.00
Kaynak:1 Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi
Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 59)
Ankara-Aksaray arası mesafe 225 km. olduğundan söz konusu mesafe için taban
ücret tarifesi 15,50 TL’ye tekabül etmektedir.
I.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.4.1. Önaraştırma Sürecinde Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
160
Yürütülen önaraştırma ve yapılan yerinde incelemeler çerçevesinde Aksaray merkezli
firmaların Ankara-Aksaray ve Aksaray-Ankara hatlarında yolcu taşımacılığına ilişkin
yolcu listeleri istenmiş ve alınan örneklem aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
Tablo-2: Otobüs Firmalarının Bilet Bedelleri
Yeni Aksaray Aksaray Birlik Yeni Yeşil Aksaray Metro Turizm
Kasım 2011 Ticari sır Ticari sır Ticari sır Ticari sır
Ekim 2011 Ticari sır Ticari sır Ticari sır Ticari sır
Eylül 2011 Ticari sır Ticari sır Ticari sır Ticari sır
Ağustos 2011 Ticari sır Ticari sır Ticari sır Ticari sır
Temmuz 2011 Ticari sır Ticari sır Ticari sır Ticari sır
Haziran 2011 Ticari sır Ticari sır Ticari sır Ticari sır
Haklarında önaraştırma yürütülen teşebbüslerin yolcu listeleri incelendiğinde aynı
güzergâhta farklı tutarlarda bilet bedellerine rastlanılmaktadır. Bu itibarla, yolcu
listelerinde rastlanan bilet bedelleri, fiyat anlaşması kuşkularını ortadan
kaldırmaktadır. 170
I.4.2. Değerlendirme
Aksaray İli birçok güzergâhın kesiştiği bir “kavşak” noktasıdır. Her ne kadar belirlenen
ilgili ürün pazarına dahil edilmesi doğru olmasa da Aksaray’dan transit geçen
otobüslerin sunduğu ulaştırma hizmeti de tüketicilerin bir bölümü için alternatif
oluşturmaktadır. Bu halde Aksaray’da yerleşik teşebbüslerin önde gelen hedefi,
otobüslerin doluluk oranını yükseltmektir. Bu husus ise alınan bilet bedelleri arasında
1
11-62/1638-575
5
rekabet doğurmaktadır.
180
Dosya bakımından önemle vurgulanması gereken bir diğer husus ise şikayetin
kapsamına ilişkindir. Söz konusu başvuruda 10 TL olarak belirtilen taşıma bedeli,
Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nde 225 km. için hükme bağlanmış olan 15,50TL’nin
de altındadır. Dolayısıyla otobüs şirketlerinin söz konusu bedelin altında taşıma
gerçekleştirmesi zaten yasal değildir. Taşıma bedelinde meydana gelen artış ve
azalışlar ise genellikle dönemsel talebe bağlı olarak değişmektedir. Zira sektöre
yönelik daha önceki önaraştırmalar ve soruşturmalar dikkate alındığında, yolcu
taşımacılığı sektöründe haziran ayından itibaren bir talep canlanması yaşanmakta ve
bu doğrultuda yaz ayları boyunca nispeten yüksek seviyede fiyatlar
gözlemlenmektedir. Ortaya çıkan bu fiyat yükselmeleri de genellikle talebin ve 190
sektörün yapısından dolayı eş zamanlı olarak gerçekleşebilmektedir.
Bunun yanı sıra, şikayetin gerçekleştiği anlaşılan ağustos ayı, yaz sezonu olması
nedeniyle talebin canlandığı bir dönemdir. Sektörün yapısı gereği talebin canlandığı
zamanlarda kapasite sınırı sebebiyle fiyatlarda eş zamanlı hareketler gözlenmesinin
iktisadi açıdan açıklanabilir olduğu kanaatine varılmıştır.
Nitekim 4.11.2010 tarih, 10-69/1466-564 sayılı Kurul kararında;
“… Esasen, ilgili pazarda verilen hizmet homojendir. Diğer bir ifadeyle otobüs 200
firmalarının benzer araçlarla, benzer ikramlarla aynı hareket noktasından kalkarak
aynı varış noktasına ulaştıkları görülmektedir. Bu durumda yolcuların tercihlerini
belirleyen temel unsur bilet bedelleri olmaktadır. Teorik olarak kapasite kısıtı
bulunmayan firmanın düşük fiyat vermesi durumunda yolcuların tamamına hizmet
vereceği söylenebilir. Bu durumda mevcut diğer firma veya firmalar, aynı fiyat
seviyesine inmek veya piyasadan çıkmak arasında seçim yapmak zorunda
kalmaktadırlar. Diğer bir ifadeyle, piyasanın oligopolistik yapısı nedeniyle ilgili
pazarda çok farklı fiyat seviyelerinin uygulanması mümkün değildir.
Özetle, tek fiyat uygulamasına ilişkin şikâyetler karayolu ile yolcu taşıma sektörünün 210
genelinde görülmekte olup, hizmet farklılaşmadığı sürece bu tür uygulamalara
rastlanabileceği neticesine varılmıştır.”
ifadelerine yer verilmiştir.
Bu çerçevede, pazarın oligopolistik yapısıyla beraber, fiyatlardaki artışın yaz
sezonunun başlamasına paralel olarak talebin canlanmasından kaynaklandığı ve
iktisadi temellere dayandığı; ayrıca tek fiyat uygulamasının bulunduğuna dair bir
tespitin de yapılamayacağı kanaatine varılmıştır. Zira aynı aylar için yapılan fatura
incelemelerinde, teşebbüslerin birbirlerinden farklı bilet bedelleri aldıkları görülmüş ve
yapılan yerinde incelemelerde de fiyat anlaşması yapıldığına dair bir emareye 220
rastlanılmamıştır.
11-62/1638-575
6
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 230
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy