Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-2-93 (Devralma)
Karar Sayısı : 09-33/744-180
Karar Tarihi : 15.07.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, 10
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : Hüseyin ORMAN, Mücteba ALTUN
C. BİLDİRİMDE :- International Dialysis Centers B.V.
BULUNAN Temsilcisi: Av. Ömer Yiğit AYKAN
Süleyman Seba Cad. BJK Plaza A/88 Beşiktaş 34357
İstanbul
D. TARAFLAR : - International Dialysis Centers B.V. 20
Fred. Roeskestraat 123, 1076 Amsterdam HOLLANDA
- İbrahim DUMAN
Altunkalem Mah. Levent Sok. Akşehir - Konya
- Murat ALPTEKİNOĞLU
Selçuk Mah. Anıt Meydanı Anıt Apt. A Blok K:2 No:3
Akşehir - Konya
- Assiye GÖZÜKARA
Altunkalem Mah. Turgut Makasçı Sok. Akşehir - Konya
E. DOSYA KONUSU: Akşehir Özel Diyaliz Hizmetleri Ltd. Şti.’nin hisselerinin 30
tamamının International Dialysis Centers B.V. tarafından devralınması
işlemine izin verilmesi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.5.2009 tarih, 3435 sayı ile intikal eden
ve eksiklikleri en son 9.7.2009 tarih, 4815 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in
ilgili hükümleri çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda düzenlenen
10.7.2009, 2009-2-93/Öİ-09-HO sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 14.07.2009
tarih ve REK.0.06.00.00-120/245 sayılı Başkanlık Önergesi ile 15.07.2009 tarih ve
09-33 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; bildirim konusu devralma
işleminin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi anlamında, bir hakim durum yaratmaya
veya mevcut bir hakim durumu güçlendirmeye yönelik olarak rekabetin önemli
ölçüde azaltılması sonucu doğurmayacağı, işleme izin verilmesinde bir sakınca
bulunmadığı ifade edilmiştir.
09-33/744-180
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Devralan Taraf: International Dialysis Center B.V. (IDC)
30.12.1999 tarihinde Hollanda yasaları uyarınca kurulan IDC tek ortaklı bir şirket 50
olup hisselerinin tümü Euromedic International B.V.’ye aittir. Söz konusu firma,
iştiraki olan şirketler vasıtasıyla görüntüleme merkezleri, klinik laboratuvar, kanser
tedavi (radyoterapi) ve diyaliz konularında Polonya, Macaristan, Romanya, Bosna-
Hersek, Hırvatistan, Yunanistan, İtalya, Türkiye, Çek Cumhuriyeti, Rusya, İrlanda,
İsviçre, Bulgaristan, Portekiz ve İngiltere’de hizmet vermektedir. Euromedic
International B.V.’nin faaliyet alanları şunlardır: Euromedic Diagnostics
görüntüleme merkezleri, International Dialysis Centers diyaliz ve nefrolog destek,
Euromedic Kanser Tedavi Merkezleri kanser tedavi servis hizmetleri, Euromedic
laboratuvar tetkik hizmetleri ve Euromedic Eğitim tıbbi kadro eğitimi ve teleradyoloji
yönetimi. 60
IDC Türkiye’nin kontrolünde olan diyaliz merkezi sayısı 14 olup, Türkiye genelinde
toplam 1.439 böbrek hastasına hemodiyaliz hizmeti verilmektedir.
IDC’nin uluslararası ölçekte gerçekleştirdiği hemodiyaliz faaliyetlerine ilişkin 2008
yılı cirosu toplam (………….) Avro olup, Türkiye’de iştirak ettiği ve IDC Türkiye
yönetimi altında organize ettiği şirketlerin 2008 yılı itibarıyla elde ettiği ciro toplamı
ise (…………….) TL’dir. IDC Türkiye’nin Türkiye çapında hasta sayısına göre pazar
payı % (…); değerlendirme Konya il sınırları için yapıldığında % (…)’tür.
H.1.2. Devralınan Taraf: Akşehir Özel Diyaliz Hizmetleri Ltd. Şti. (Akşehir
Diyaliz)
Konya ili Akşehir ilçesinde diyaliz hizmetleri alanında faaliyet göstermektedir. 70
Akşehir Diyaliz’in 2008 yılı cirosu (……………) TL’dir.
H.1.3. Devreden Taraflar: İbrahim Duman, Murat Alptekinoğlu, Assiye
Gözükara
Bildim konusu işlemle hisselerini devredenler, Akşehir Diyaliz’in hisselerinin
%(…)’ine sahip olan İbrahim Duman, %(…)’sine sahip olan Murat Alptekinoğlu ve
%(…)’ine sahip olan Assiye Gözükara’dır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Tarafların faaliyet alanları ve daha önceki Kurul Kararları1 da dikkate alınarak, ilgili
ürün pazarı “hemodiyaliz hizmetleri pazarı” olarak tespit edilmiştir. Diyaliz, özetle, 80
böbrek yetmezliği olan hastaların kanının, tıbbi yöntemler kullanılarak zararlı
maddelerden temizlenmesi işlemidir.
Böbrek yetmezliği olan (böbrekleri kısmen veya tamamen çalışmayan) hastalar için
(a) böbrek nakli, (b) periton diyalizi (hastanın gerekli donanımı ve eğitimi temin
ederek işlemi kendi kendine gerçekleştirmesi) ve (c) hemodiyaliz olmak üzere üç
temel tedavi yöntemi olmakla birlikte, hemodiyalizin başka herhangi bir sağlık
hizmeti ile ikame edilme olanağı bulunmamaktadır.
1 18.12.2008 tarih ve 08-73/1155-449 sayılı, 24.1.2008 tarih ve 08-08/92-32 sayılı Kurul Kararları
09-33/744-180
3
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Diyaliz hizmetleri alanında gerçekleştirilen bir dizi devralma işlemi çerçevesinde,
Rekabet Kurulu “bir diyaliz hastasının, duruma göre değişmekle beraber, haftada 90
ortalama üç ya da dört defa diyaliz merkezine gitmek zorunda olduğunu, acil
durumlarda diyaliz merkezine en kısa sürede ulaşabilmenin önemini” ve “bir ilde
ikamet etmekte olan hastalar için Türkiye’nin herhangi bir yerindeki diyaliz
merkezinin alternatif olarak görülmesinin mümkün olmadığı”nı birçok kararında
belirtmiştir.2 Nitekim 3 ila 5 saat arası süren tedavi uygulamalarına haftada üç defa
katılmak durumunda kalan hastaların bir kısmı aynı zamanda birçok rahatsızlıktan
muzdarip olduğu için diyaliz merkezlerine gidip gelmek için yardım almak
zorundadırlar. Bu hastaların diyaliz hizmeti almak için uzun mesafeli yolculuk
yapma imkanları bulunmamaktadır.
Her ne kadar ilgili coğrafi pazarın il bazında belirlenmesi genel kabul görmüşse de, 100
iktisadi analiz açısından coğrafi pazarın idari il ve ilçe sınırlarına göre farklılıklar
gösterebileceği kuşkusuzdur. Zira ilgili hizmetten faydalanmak isteyen kişinin
tercihlerini belirleyen mülki yapılanma değil, alacağı hizmetin kalitesi, yolda geçen
zaman, yolculuk maliyeti gibi unsurlardır.
Hastanın yolculuğuna dair süre ve uzaklık, ilgili bölgenin şehir, şehir civarı veya
kırsal bölge olmasıyla, yerel coğrafi özellikleriyle ve en yakın diyaliz merkezine
yakınlığıyla belirgin bir şekilde bağlantılıdır. Bunun yanında, ilgili coğrafi pazarı
nüfus yoğunluğu ve yollar gibi diğer faktörler de şekillendirmektedir. Bu konuya
dikkat çeken Amerika Birleşik Devletleri Federal Ticaret Komisyonu (FTC)’nin bir
kararında ilgili coğrafi pazar “hastaların gitmeye razı oldukları ve muktedir oldukları 110
mesafe” olarak belirlenmiştir.3
Yine FTC’nin bir kararında seyahat süresi ve mesafenin coğrafi engellere, seyahat
şekline ve bölgenin şehir, banliyö ya da kırsal olmasına bağlı olarak değişebileceği
belirtilerek genel bir kural olarak diyaliz hastalarının 30 mil (48 km) ya da 30
dakikadan fazla seyahat etmek istemeyecekleri belirtilmiştir.4 Kırsal bölgede ya da
banliyölerde yaşayan hastalar şehirdekilere göre bahsi geçen faktörlere bağlı
olarak daha uzun mesafe seyahat etme eğilimindedirler.5 Nitekim devri söz konusu
olan diyaliz merkezine gelen hastaların yaklaşık %40’ının bir saatlik yolculuğu göze
aldıkları görülmektedir.
Akşehir Diyaliz Merkezine gelen hastaların ikametgahları ve ikametgahlara göre 120
hastaların toplam hasta sayısına oranı, mesafe ve yolculuk süreleri aşağıdaki
tabloda belirtilmiştir.
Tablo 1: Hastalarının İkametgahları ve İkametgahlara Göre Hastaların Toplam Hasta Sayısına
Oranı, Mesafe Ve Yaklaşık Yolculuk Süreleri
Akşehir Hasta Sayısı Yüzde (%) İkametgahlarının Merkeze Uzaklığı (km) Süre
Akşehir (Merkez ve Yakın Köyler) (….) (….) ─ ─
2 Örneğin, 26.5.2005 tarih ve 05-36/459-109 sayılı; 8.7.2005 tarih ve 05-44/623-158 sayılı;
27.10.2005 tarih ve 05-74/990-276 sayılı; 30.3.2006 tarih ve 06-21/277-66 sayılı kararlar.
3 FTC Kararı, C-4159, Paragraf 10.
4 FTC Kararı, C-4152, Paragraf 10.
5 ABA Section of Antitrust Law, Mergers and Acquisitions: Understanding the Antitrust Issues,
III.Baskı, 1065.
09-33/744-180
4
Sultandağı (….) (….) 70 1 SAAT
Doğanhisar (….) (….) 70 1 SAAT
Argıthanı (….) (….) 55 45 DK.
Tuzlukçu (….) (….) 50 1 SAAT
Bunun yanı sıra Akşehir Devlet Hastanesi’nden hizmet alan 32 hastanın 2’si Yunak
İlçesinde, 2’si Argıthanı Beldesinde (Ilgın), diğerleri ise Akşehir merkezinde veya
yakın köylerinde ikamet etmektedir.
Yukarıda yer verilen tablodan görüleceği üzere, gerek IDC’nin Konya’da sahip
olduğu diyaliz merkezlerinin (Ilgın İlçesinin Argıthanı Beldesi hariç, Konya - Merkez,
Beyşehir, İvriz) gerekse başka diyaliz merkezlerinin bulunduğu bölgelerden Akşehir 130
Diyaliz’e hasta gelmediği görülmektedir.
Bu çerçevede, devralınacak teşebbüsün hasta dağılımları ve bunun ışığında
hizmeti almak için hastaların yolculuk yapmaya razı oldukları mesafe ve süreler
dikkate alındığında, ilgili coğrafi pazar “Akşehir, Doğanhisar, Sultandağı, Tuzlukçu,
Yunak İlçeleri ve Argıthanı Beldesi” olarak tanımlanmıştır.
H.3. Değerlendirme
H.3.1. 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 2. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendinde, “herhangi bir teşebbüsün ya da
kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir
kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları 140
devralması veya kontrol etmesi” devralma işlemi olarak nitelendirilmiştir.
Dosya konusu işlem çerçevesinde IDC, Akşehir Diyaliz’in hisselerinin tümünü,
dolayısıyla da Akşehir Diyaliz’in kontrolünün tamamını devralacaktır. Bu nedenle
işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2(b) maddesi uyarınca bir devralma işlemidir.
H.3.2. 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 4. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
1997/1 sayılı Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesi "Bu Tebliğ’in 2.
maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya
devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde
ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde
veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının 25 milyon TL’yi aşması halinde 150
Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur" hükmü ile hangi tür birleşme ya da
devir işlemlerinin Rekabet Kurulunun iznine tabi olduğunu belirlemektedir.
Aşağıda ilgili coğrafi pazarda hastaların tedavi gördükleri diyaliz merkezleri ve
hasta oranları görülmektedir.
Tablo 2: İlgili Coğrafi Pazarda Faaliyet Gösteren Diyaliz Merkezleri
Hasta Sayısı Hasta Oranı (%) Cihaz Sayısı Cihaz Oranı (%)
Akşehir Devlet
Hastanesi
(…) (…) (…) (…)
Akşehir Diyaliz
Merkezi
(…) (…) (…) (…)
Toplam 115 100 33 100
Tarafların pazar payları değerlendirildiğinde Akşehir Diyaliz’in ilgili pazarda % (…)
pazar payına sahip olduğu, dolayısıyla Tebliğ’in 4. maddesinde öngörülen pazar
payı eşiğinin aşıldığı görülmektedir. Bu çerçevede, dosya konusu işlem 1997/1
09-33/744-180
5
sayılı Tebliğ kapsamında bildirime ve Rekabet Kurulu’nun iznine tabi bir
devralmadır. 160
H.3.3. İşlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. Maddesi Çerçevesinde
Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile bir teşebbüsün devralma yoluyla hakim
duruma geçmesini veya mevcut hakim durumunu güçlendirmesi yasaklanmaktadır.
Dosya konusu işlem çerçevesinde devralınan teşebbüs, sadece ilgili coğrafi
pazarda faaliyet göstermektedir. Devralan konumundaki IDC’nin Ilgın’da bulunan
diyaliz merkezi olan IDM Ilgın Diyaliz Merkezi (IDM Ilgın)’ne halihazırda ilgili coğrafi
pazardan gelen 12 hasta bulunmakta, Ilgın Devlet Hastanesi’ne hizmet almaya
gelen hasta ise bulunmamaktadır. Bu hastalar ihmal edildiğinde IDC ilgili pazara
yeni giren bir teşebbüs olacaktır. Bu durumda pazar yoğunluğunda herhangi bir 170
değişiklik olması, hakim durum oluşması ya da rekabetin önemli ölçüde azalması
söz konusu olmayacaktır.
Ancak, bahsi geçen 12 hasta ihmal edilmeyerek IDM Ilgın da ilgili pazar
kapsamında değerlendirildiğinde, ilgili coğrafi pazarda bulunup Ilgın’dan hizmet
alan hasta sayısının oluşturduğu pazar payı % (…) civarında olmaktadır. Bu durum
aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:
Tablo 4: İlgili Coğrafi Pazarda Faaliyet Gösteren Diyaliz Merkezleri (Ilgın’a gidenler dahil)
Hasta Sayısı Hasta Oranı (%)
Akşehir Devlet Hastanesi (…) (…)
Akşehir Diyaliz Merkezi (…) (…)
IDM Ilgın Diyaliz Merkezi (…) (…)
Toplam 128 100
Yukarıdaki tablodan devralma işlemi sonrası ilgili pazarda IDC’nin pazar payının
%(…)’dan % (…)’e çıkacağı görülmektedir. Bu bağlamda, IDC’nin pazar payı
devralma öncesi ve sonrası olarak Herfindahl-Hirschman İndeksi (HHI)’ya göre 180
değerlendirildiğinde; HHI’ın devralma öncesi (…..), sonrasında ise (…..) olduğu
görülmüştür.
FTC 1992 Yatay Birleşmeler Rehberi‘nde birleşme sonrası HHI’ın 1800’den yüksek
olması durumunda bu piyasanın yüksek ölçüde yoğunlaşmış olduğu kabul
edilmektedir. Ayrıca bu ölçüde yoğunlaşmış piyasalarda birleşme sonrasında
indekste meydana gelecek artış 100 birimden fazla olursa, birleşmenin pazar gücü
yaratma ya da güçlendirme etkisi doğuracağı kabul edilmektedir.
Avrupa Birliği’nin 2004 yılında çıkarılan “Yatay Birleşmeler Kılavuzu”nda ise HHI ile
ilgili eşik biraz daha yüksek tutulmuş ve devir işlemi sonrası HHI 2000’in üzerinde
ise artışın 150’nin altında olması durumunda, söz konusu işlemin yatay rekabet 190
sorunu yaratma olasılığının bulunmadığı kabul edilmiştir. Devralma işlemi öncesi ve
sonrasındaki HHI değerleri, ilgili coğrafi pazarda diyaliz hizmetleri pazarının
yoğunlaşmış bir pazar olduğunu göstermektedir. Bildirim konusu devralma
sonrasında indekste meydana gelecek artışın 150 birimin çok üzerinde olduğu göz
önünde bulundurularak, pazardaki diğer koşullar değerlendirilecektir.
İlgili coğrafi pazarda, “küçük ama önemli ve kalıcı” bir değişiklik (fiyat, hizmet)
yapılması durumunda hastaların aşağıdaki tabloda görüleceği üzere atıl kapasitesi
bulunan Akşehir Devlet Hastanesi’nden diyaliz hizmeti alabileceği, bölgede Ilgın
Diyaliz Merkezi’ni tercih eden hastaların da Ilgın Devlet Hastanesi’ni tercih
edebileceği göz önüne alınmıştır. 200
09-33/744-180
6
Tablo 5: Afyonkarahisar ve Konya’da Hizmet Veren Diyaliz Merkezlerinde Cihaz Başına Düşen
Ortalama Hasta Sayısı
Devlet Hastaneleri (….)
Özel ve Vakıf Hastaneler (….)
Ilgın Devlet Hastanesi (….)
Akşehir Devlet Hastanesi (….)
Akşehir Diyaliz Merkezi (….)
IDM Ilgın Diyaliz Merkezi (….)
Pazarda fiyat ve kalitede olumsuz anlamda “küçük ama önemli ve kalıcı”dan daha
büyük bir değişiklik söz konusu olduğunda hastalar, ilgili coğrafi bölgede hizmet
veren devlet hastanelerinin dışında, daha uzak mesafelere de gitmeye razı
olabileceklerdir.
Bu bağlamda, dosya konusu işlem çerçevesinde, teşebbüsün pazara yeni giren bir
firma olacağı, bu nedenle hakim durum yaratılmasının ya da mevcut bir hakim
durumun güçlendirmesinin söz konusu olmadığı; teşebbüsün pazara yeni giren bir
firma olmadığı değerlendirmesinin yapıldığı durumda da ilgili pazardaki yoğunluk 210
artacak olmakla birlikte, Sağlık Bakanlığı’nın hemodiyaliz hizmetleri pazarında
gerek fiyatın tespiti gerekse hizmetin kalite ve kontrolü açısından düzenleyici ve
denetleyici bir konumda olması, devlet hastanelerinin atıl kapasitelerinin varlığı, ilgili
coğrafi pazarların ikame zinciri şeklinde olması sebebiyle devralma işlemi
neticesinde 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında bir hakim durum
yaratılmasının ya da mevcut bir hakim durumun güçlendirmesinin söz konusu
olmadığı, bu nedenle devralma işlemine izin verilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.
H.3.4. Hisse Satın Alım Sözleşmesi’nde Yer Alan Rekabet Yasağına İlişkin
Değerlendirme
Taraflar arasında 27.3.2009 tarihinde imzalanan Hisse Satış Sözleşmesi’nin 220
“Rekabet Yasağı” başlıklı 8.2.3 maddesinde düzenlenen bölümünde; satıcılara,
“…işlem tamamlama tarihinden itibaren 2 (iki) yıl süreyle, Alıcının yazılı izni
olmaksızın Konya il sınırları içerisinde, doğrudan veya dolaylı olarak, Şirket’le
(International Dialysis Center B.V.), Alıcıyla veya Alıcının bağlı ortaklık, iştirak ve
şubeleriyle diyaliz hizmetleri alanında rekabet etmeme” yükümlülüğü
getirilmektedir.
Devralma işlemine ilişkin bir rekabet yasağının yan sınırlama olarak kabul edilmesi
ve bu çerçevede işlemle birlikte değerlendirilmesi için söz konusu yasağın
“yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli olma”, “sadece taraflar açısından
kısıtlayıcı olma” ve “orantılılık” ölçütlerini sağlaması gerekmektedir. 230
Dosya konusu işlem bakımından satıcılara getirilen rekabet yasakları, yoğunlaşma
işlemi ile doğrudan ilgili ve gereklidir. Bunun yanında, söz konusu yasağın yalnızca
devreden taraf açısından kısıtlayıcı olduğu ve işlem konusu hizmetler ile ilgili
olduğu; kısıtlamanın coğrafi açıdan ve süre açısından kapsamının makul sayılması
ve “yan sınırlama” olarak değerlendirilmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin,
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1
sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun 240
maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim
09-33/744-180
7
durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmaması nedeniyle bildirim konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy