AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR
Başvuru no. 2715/06
Ahmet AKSU/Türkiye
ve 8 diğer başvuru
(ekteki listeye bakınız)
Başkan,
Nebojša Vučinić,
Hâkimler,
Paul Lemmens,
Stéphanie Mourou-Vikström,
ve Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla 7 Kasım 2017 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
Ekteki listede gösterilen çeşitli tarihlerde yapılan yukarıdaki başvuruları göz önüne alarak,
Hükümet tarafından ibraz edilen görüşleri ve bu görüşlere cevaben başvuranlar tarafından ibraz edilen görüşleri dikkate alarak,
Gerçekleştirilen müzakerelerin sonucunda aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAYLAR
1. Başvuranlar Türk vatandaşlarıdır. Başvuranların isimleri, doğum tarihleri ve ikamet adresleri ekte yer almaktadır.
2. Başvuran, Mahkeme önünde, İzmir Barosuna kayıtlı Avukat Y. Uysal tarafından temsil edilmiştir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
A. Davanın Koşulları
3. Davanın konusu, taraflarca ifade edildiği şekliyle aşağıdaki gibi özetlenebilir:
4. Başvuranlar, arazi sahipleridir. Karayolları Genel Müdürlüğü (bundan böyle “Müdürlük” olarak anılacaktır), 1990 ve 1996 yılları arasındaki farklı tarihlerde başvuranların arazilerini kamulaştırmaya karar vermiştir. Ancak, başvuranlara, kamulaştırma kararları resmi olarak bildirilmemiştir.
5. Bir diğer taraftan Müdürlük, 1989 ve 1999 yılları arasındaki farklı tarihlerde, yol yapımı için araziyi kullanmaya başlamıştır.
6. Başvuranlar, 1 Ağustos 2003 tarihinden itibaren, Müdürlüğe karşı İzmir Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde davalar açmış ve arazilerine kamulaştırmasız el atıldığı için tazminat talep etmişlerdir.
7. İzmir Asliye Hukuk Mahkemesi, 2003 ve 2004 yılları arasındaki farklı tarihlerde, başvuranların lehine karar vererek başvuranlara, yasal faiz eklenmek suretiyle tazminat ödenmesine hükmetmiştir. Ancak, Müdürlük bu kararı temyiz etmiştir. Ardından ilk derece mahkemesinin kararları Yargıtay tarafından onanarak, 2004 ve 2006 yılları arasında değişen farklı tarihlerde kesinleşmiştir.
8. Başvuranlar, İzmir Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından verilen nihai kararların tebliğinden sonra söz konusu kararların nüshalarını İzmir İcra Dairesine sunmuş ve icra takibi başlatmışlardır. Başvuranlar, ayrıca, Anayasa’nın 46. maddesi uyarınca icra dairesinin karar verilen tazminat miktarına “azami faiz oranını” uygulamasını talep etmişlerdir. Ancak, Müdürlük başvuranların tazminat miktarına azami faiz oranının uygulanmasına ilişkin taleplerine itiraz etmiştir. İzmir İcra Dairesi, Müdürlüğün itirazını kabul ederek başvuranların tazminatlarına yasal faiz oranlarının uygulanmasına hükmetmiştir. Yargıtay, 2006 ve 2010 yılları arasında değişen çeşitli tarihlerde başvuranların temyiz taleplerini reddetmiştir ve böylelikle İzmir İcra Dairesinin kararları kesinleşmiştir.
9. Müdürlük, 1 Eylül 2006 ve 31 Mayıs 2007 arasındaki çeşitli tarihlerde, yasal faizle birlikte tazminat için hükmedilen miktarları başvuranlara tam olarak ödemiştir.
10. Başvuruların ayrıntıları, ekteki tabloda yer almaktadır.
B. İlgili iç hukuk
11. 3 Ekim 2001 tarihinde değiştirildiği şekliyle Anayasa’nın 46. maddesinin ilgili kısımları aşağıdaki gibidir:
“ Madde 46:
...
Kamulaştırma bedeli ile kesin hükme bağlanan artırım bedeli nakden ve peşin olarak ödenir. ...
...
...herhangi bir sebeple ödenmemiş kamulaştırma bedellerinde kamu alacakları için öngörülen en yüksek faiz uygulanır.”
12. İcra ve İflas Kanunu’nun (2004 sayılı Kanun) 32(1) maddesi uyarınca, icra dairesi herhangi bir para borcuna dair bir mahkeme kararının ibraz edilmesinden sonra borçluya bir icra emri tebliğ eder. Aynı madde, ayrıca, mahkeme kararı ile belirlenen para miktarının, icra emrinde belirtileceğini öngörmektedir.
ŞİKÂYET
13. Başvuranlar, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1 maddesine ve Sözleşme’nin 6 § 1 maddesine atıfta bulunarak, ulusal mahkemelerin Anayasa’nın 46. maddesinde belirlenen kamu borçları için uygulanan azami gecikme faizi oranı yerine asgari gecikme faizi oranı uygulama kararı almasının adil yargılanma haklarını ve mal ve mülk dokunulmazlığı haklarını ihlal ettiği hususunda şikâyetçi olmuşlardır. Başvuranlar, söz konusu uygulamanın kendisine ödenecek olan tazminatın tutarını azalttığını savunmuştur.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
14. Mahkeme, İç Tüzüğü’nün 42 § 1 maddesi uyarınca, başvuruların benzer maddi ve hukuki arka planları dikkate alındığında birleştirilmesi kanaatindedir.
15. Başvuranlar, arazilerine kamulaştırmasız el atılması nedeniyle hükmedilen tazminat miktarlarına Anayasa’nın 46. maddesinde öngörüldüğü üzere azami faiz oranının uygulanmamasının, önemli ölçüde maddi kayba uğramalarına sebebiyet verdiğinden şikâyet etmişlerdir. Başvuranlar, bu bakımdan Sözleşme’nin 6 § 1 maddesine ve Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesine dayanmışlardır.
16. Hükümet bu argümana itiraz etmiştir.
17. Mahkeme, Sözleşme’nin 35 § 1 maddesi uyarınca, bir hususu ancak iç hukuk yollarının tüketilmesi sürecinde nihai karar tarihinden itibaren altı ay içerisinde sunulması halinde ele alabileceğini yinelemektedir. Mahkeme’nin Hükümetin ilgili itirazının yokluğunda dahi altı ay kuralının uygulanmasını iptal etmesi olasılığı bulunmamaktadır (bk., Belaousof ve Diğerleri/Yunanistan, no. 66296/01, § 38, 27 Mayıs 2004; Miroshnik/Ukrayna, no. 75804/01, § 55, 27 Kasım 2008; ve Toner/Birleşik Krallık (k.k.), no. 8195/08, 15 Şubat 2011).
18. Başvuranlar, somut davalarda, hükmedilen tazminat miktarlarına uygulanan düşük faiz oranından şikâyetçi olmuşlardır. Mahkeme, İzmir Asliye Hukuk Mahkemesinin başvuranların arazisine kamulaştırmasız el atma sebebiyle uygulanması gereken faiz oranına karar verdiğini ve mahkeme önünde derdest olan yargılamaların ekte verilen Yargıtay kararları ile sonlandığını gözlemlemektedir. Bu nedenle, Mahkeme, başvuranların şikâyetine ilişkin nihai kararın, İzmir Asliye Hukuk Mahkemesinin kararları aleyhinde sunulan temyiz taleplerine ilişkin olarak 14 Kasım 2006 tarihinde verilen Yargıtay kararı olduğu sonucuna varmaktadır (bk., bu davaya uygulanabildiği ölçüde, Sarıca ve Dilaver/Türkiye, no.11765/05, §§ 31-32, 27 Mayıs 2010). Ancak, somut başvurular, Mahkemeye ilgili nihai kararların başvuranlara iletilmesinden itibaren altı ayı aşkın bir süre sonra yapılmıştır (bk. Şat/Türkiye, no. 34993/05, §§ 16-18, 14 Haziran 2011, ve Gerçek ve Diğerleri/Türkiye, no. 54223/08, §§ 16-18, 13 Aralık 2011).
19. Mahkeme, yukarıdaki hususlar ışığında, başvuruların süresi dışında yapılmış olduğuna ve Sözleşme’nin 35 §§ 1 ve 4. maddesi uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Başvuruların birleştirilmesine;
Başvuruların kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
İşbu karar, İngilizce olarak tanzim edilmiş olup 30 Kasım 2017 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Hasan BakırcıNebojša Vučinić
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan
EK
Başvuru no.
ve
Başvuru tarihi
Başvuranın adı, doğum tarihi ve ikamet yeri
İzmir Asliye Hukuk Mahkemesinin kararının tarihi ve karar no.
Yargıtayın kararının tarihi ve karar no.
Nihai kararın başvuranlara iletildiği tarih
2715/06
27 Aralık 2005
Ahmet Aksu
12.06.1962
İstanbul
06.07.2004
E.2004/83
K.2004/421
20.04.2005
E.2005/2362
K.2005/4696
16 Mayıs 2005
14936/06
21 Mart 2006
Özgül Bike Tezcan (Yücalan)
05.07.1968
Konya
20.05.2004
E.2004/41
K.2004/213
10.02.2005
E.2004/11051
K.2005/996
24 Şubat 2005
29653/06
3 Temmuz 2006
Birsen Erkut
04.12.1948
Ankara
Nihan Erkut
06.06.1979
Ankara
01.07.2004
E.2003/1005
K.2004/301
20.04.2005
E.2005/2257
K.2005/4697
27 Mayıs 2005
29661/06
3 Temmuz 2006
Abide Güleç
10.06.1940
İzmir
Ayfer Saygı
01.03.1962
İzmir
Esma Gülfer Tekin
20.09.1964
İzmir
Ali Rıza Güleç
29.08.1967
İzmir
Zafer Güleç
05.01.1960
İzmir
02.07.2004
E.2004/17
K.2004/312
20.04.2005
E.2005/2258
K.2005/4705
27 Mayıs 2005
29673/06
3 Temmuz 2006
Siyami Başara
01.01.1930
İstanbul
01.07.2004
E.2003/1006
K.2004/302
20.04.2005
E.2005/2259
K.2005/4701
27 Mayıs 2005
29681/06
3 Temmuz 2006
Murat Sabancı
03.03.1949
İzmir
17.11.2003
E.2003/732
K.2003/954
27.12.2004
E.2004/11737
K.2004/13005
17 Ocak 2005
44042/07
20 Eylül 2007
Cerhan İlhan Ağan
10.03.1937
İzmir
21.05.2004
E.2004/82
K.2004/307
24.02.2005
E.2004/11404
K.2005/1722
31 Mart 2005
52060/07
10 Ekim 2007
Muazzez İlter
01.09.1950
Ankara
Cevdet İlter
08.10.1951
Ankara
Edibe İlter
01.12.1931
Ankara
24.12.2004
E.2004/304
K.2004/687
02.03.2006
E.2006/1311
K.2006/2192
21 Mart 2006
53315/08
20 Eylül 2005
Selma Yıldırım
03.08.1955
Bursa
Funda Kutay
17.06.1977
Bursa
Filiz Yıldırım
21.07.1978
Bursa
Volkan Yıldırım
23.08.1980
Bursa
Hakan Yıldırım
10.01.1982
Bursa
21.05.2004
E.2004/143
K.2004/308
24.02.2005
E.2004/11405
K.2005/1724
17 Mart 2005
Full & Egal Universal Law Academy