AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR
Başvuru No. 13912/07
Mehmet AKYÜZ ve diğerleri / TÜRKİYE
Başkan
Valeriu Griţco,
Hâkimler
Ivana Jelić,
Darian Pavli,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla 26 Kasım 2019 tarihinde Komite olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
Yukarıda belirtilen 23 Mart 2007 tarihli başvuruyu,
Davalı Hükümet tarafından sunulan görüşler ve başvuranlar tarafından bu görüşlere cevaben sunulan görüşler dikkate alınarak, gerçekleştirilen müzakerelerin ardından aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAY VE OLGULAR
1. Başvuran tarafların isim listesi ekte yer almaktadır. Başvuranlar, Mahkeme önünde İstanbul Barosuna bağlı Avukatlar F. Ozan ve B. Ozan tarafından temsil edilmişlerdir.
2. Türk Hükümeti (“Hükümet”) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.Davanın Koşulları
3. Davanın kendine özgü koşulları, taraflarca ifade edildiği şekliyle, aşağıdaki gibi özetlenebilir:
4. Başvuranlar, uzun yıllar boyunca Ankara Anonim Türk Sigorta Şirketi’nde çalışmışlardır.
İnternet sitesindeki mevcut bilgilere göre (https://www.ankarasigorta.com.tr/Default.aspx?id=2), Ankara Anonim Türk Sigorta Şirketi 1936 yılında Bakanlar Kurulu kararıyla kurulmuştur; Şirketin hissedarları çoğunlukla bankalar ve bir sigorta şirketidir; Türkiye İş Bankası, Etibank, Adapazarı Türk Ticaret Bankası ve Anadolu Anonim Türk Sigorta Şirketi. Başvuranlar, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun (“506 sayılı Kanun”) 20. maddesi uyarınca, 1963 yılında 506 sayılı Kanun kapsamında kurulan ve Sosyal Sigortalar Kurumu ve Emekli Sandığı gibi bu alanda çalışan diğer başlıca kurumlarla aynı görevi yerine getirmeyi amaçlayan Ankara Anonim Türk Sigorta Şirketi Memur ve Hizmetlileri Sağlık ve Emeklilik Sandığına (“sağlık ve emeklilik sandığı”) bağlıdırlar.
5. Başvuranlar, hizmet yılları boyunca, Sandık Tadil Sözleşmesi Yönetmeliği’nin 4. maddesinin III. Bölümü uyarınca, “506 sayılı Kanun’un 78. maddesinde belirtilen üst sınırın iki katı oranında” prim ödemişlerdir. Başvuranlar, bu nedenle, Sandık Tadil Yönetmeliği’nin 58 b) maddesi uyarınca, bu ek prim ödemeleri karşılığında - 506 sayılı Kanun’un 61. maddesine dayanarak hesaplanan - “ek emekli aylığı” alma hakkına sahip olmuşlardır.
6. 1990 yılında, Etibank’ın şirket hisselerindeki payı % 85’e çıkmıştır ve 14 Nisan 1993 tarihinde, Bakanlar Kurulu’nun kararıyla, Ankara Anonim Türk Sigorta Şirketi söz konusu bankaya bağlanmıştır. Özelleştirme kapsamında, 26 Eylül 1997 tarihinde, Etibank’ın hisselerinin devredilmesine karar verilmiştir. Bu hisseler, 20 Nisan 2000 tarihinde, Polis Bakım ve Yardım Sandığı ve Özelleştirme İdaresi tarafından satın alınmıştır. Bugün, Ankara Anonim Türk Sigorta Şirketi’nin yüz elli çalışanı vardır, ayrıca yedi bölge müdürlüğü ile bin şubesi bulunmaktadır.
7. Ankara Anonim Türk Sigorta Şirketi Genel Kurulu, 14 Kasım 2001 tarihinde, sandığın 105 aktif üyesinin ve 180 emeklisinin bulunduğunu ve teknik bütçe açığının, 7.536.874.462.160 Türk Lirasına (TRL[1] - olayların meydana geldiği tarihte yaklaşık olarak 5.753.340 avro (EUR)) yükseldiğini tespit etmiştir. Ankara Anonim Türk Sigorta Şirketi Genel Kurulu, 31 Aralık 2001 tarihinden itibaren, emeklilik aylığı ve sosyal yardımların, 506 sayılı Kanun ile öngörülen sınırlamalar dâhilinde ödenmesine karar vermiştir.
8. Bakanlar Kurulu’nun 20 Aralık 2001 tarihli kararıyla, şirketin sağlık ve emeklilik sandığı, 506 sayılı Kanun’un ek 36. maddesi uyarınca, Sosyal Güvenlik Kurumu’na devredilmiştir.
9. Sosyal Güvenlik Kurumu, 1 Şubat 2002 tarihinden itibaren, başvuranların emekli maaşlarını “intibak işlemi” ile düşürmüştür.
10. Başvuranlar, farklı tarihlerde, emekli aylıklarına intibak düzenlemesinin iptali ve hesaplama yönteminin yeniden belirlenmesi talebiyle, Sosyal Sigortalar Kurumu, Ankara Anonim Türk Sigorta Şirketi, Özelleştirme İdaresi ve Polis Bakım ve Yardım Sandığı olmak üzere dört kuruluşa karşı, İstanbul İş Mahkemesi önünde dava açmıştır. Başvuranlar ayrıca, o zamana kadar ödenen emekli maaşlarındaki farkın ve maruz kaldıkları zararların, ilk hesaplama yöntemine karşılık gelen seviyeye göre tazmin edilmesini talep etmişlerdir. Yargılama sırasında, başvuranlar taleplerini intibak sorunu ile sınırlandırmışlardır.
11. İstanbul İş Mahkemesi, başvuranların talebi üzerine, farklı tarihlerde, İstanbul 4. İş Mahkemesi önünde derdest olan benzer davaların birinin sonuçlanmasının beklenmesine karar vermiştir.
12. İstanbul İş Mahkemesi, Yargıtay Hukuk Daireleri Genel Kurulu’nun, İstanbul 4. İş Mahkemesinin benzer bir talebi kabul eden kararını bozan 21 Eylül 2005 tarihli kararına uyarak, farklı tarihlerde, başvuranların taleplerini reddetmiştir.
13. Yargıtay, farklı tarihlerde, başvuranlar tarafından yapılan temyiz başvurularını reddetmiştir.
14. Ayrıntılı bilgiler, karar ekindeki tabloda yer almaktadır.İlgili İç Hukuk Kuralları ve Uygulaması
15. Somut olayla ilgili iç hukuk kuralları ve uygulaması, Mahkemenin Yavaş ve diğerleri/Türkiye (no. 36366/06, §§ 23-11, 5 Mart 2019) kararında detaylı olarak açıklanmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
16. Başvuranlar, emekli aylıklarının miktarının, sandıklarının genel emekli aylığı rejimine tabi olması sonrasında, emekliye ayrıldıkları tarihte düzenlenen miktara göre azaltılmasının, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi tarafından güvence altına alınan mülkiyete saygı haklarını ihlal ettiğini ileri sürmektedirler. Diğer taraftan, başvuranlar, Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasını ileri sürerek, yargılamanın süresinden şikâyet etmektedirler. Başvuranlar, yaklaşık dört yıl boyunca davanın sonuçlanmasını beklediklerini ve bu zaman zarfında, emekli ayrılıklarının yarı yarıya düşürülmesiyle kendilerini güvensiz bir durum içerisinde bulduklarını ileri sürmektedirler. Başvuranlar, Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasını ileri sürerek, bir taraftan, davalarına bakan hâkimlerin, Adalet Bakanı’nın başkanlık yaptığı Hâkim ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından atanması dolayısıyla bağımsızlıktan yoksun olmaları sebebiyle, diğer taraftan, Yargıtay tarafından ulusal hükümlerin yorumlanması ve uygulanması sebebiyle, adil yargılanma hakkından faydalanamadıklarını iddia etmektedirler.
17. Mahkeme, daha önce Yavaş ve diğerleri/Türkiye davasında (no. 36366/06, §§ 32-59, 5 Mart 2019), başvuranlar tarafından ileri sürülen şikâyetlere benzer şikâyetler hakkında karar verdiğini hatırlatmaktadır. Mahkeme söz konusu davada, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. Maddesinin ve Sözleşme’nin 6. Maddesinin 1. fıkrasının ihlal edilmediği sonucuna varmıştır. Mahkeme, başvuranların şikâyetlerini yukarıda belirtilen Yavaş ve diğerleri/Türkiye davası ışığında inceledikten sonra, mevcut davada farklı bir sonuca ulaşmasını sağlayabilecek herhangi bir olgu, iddia veya özel bir koşul bulunmadığını tespit etmektedir.
18. Nitekim emekli aylığı miktarının düşürülmesiyle ilgili olarak Mahkeme, somut olayda, söz konusu devrin ve başvuranların emekli aylıklarına uygulanan intibak işleminin ardından, başvuranların kendilerine ödenmesi gereken miktarın bir kısmını kaybetmiş olmalarında, ilgililerin, bu sisteme göre maaşlarını alan kişilere nazaran herhangi bir ayrımcılığa veya olumsuzluğa maruz kalmaksızın, genel rejimden faydalanmaya devam ettiklerinin de doğru olduğu kanaatine varmaktadır. Ayrıca, intibak işleminin, geriye dönük bir etkisi olmamış ve sigorta şirketine hizmetin süresi, kanun anlamında prim ödeme süreleriyle eş tutulmuştur. Bu sebeple, başvuranlar, hizmet yılları süresince yapılan ödemeler bağlamında almaları gereken emekli aylığından mahrum bırakılmamış (aksi yönde bir karar için bk. Béláné Nagy /Macaristan [BD], no. 53080/13, §§ 125 ve 126, AİHM 2016), sadece bütçe açığının aşırı artması sebebiyle devredilen emekli sandığı tarafından üstlenilen -daha önce sahip oldukları bir avantaj olan- ek ödemenin (ek primler) bir kısmını kaybetmişlerdir (gerekli değişikliklerin uygulanması koşuluyla (mutatis mutandis), bk. Frimu ve diğerleri/Romanya (k.k.), no. 45312/11, 45581/11, 45583/11, 45587/11 ve 45588/11, 7 Şubat 2012).
19. Mahkeme, Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasına ilişkin şikâyetlerle ilgili olarak, konu hakkındaki Mahkeme içtihatlarından doğan kriterleri göz önünde bulundurarak (diğer kararlar arasında bk. Comingersoll S.A./Portekiz [BD], no. 35382/97, § 19, AİHM 2000-IV, ve Frydlender/Fransa[BD], no. 30979/96, § 43, AİHM 2000-VII), söz konusu sürenin, makul süre ilkesinin ihlali olarak değerlendirilemeyeceğini; hâkimlerin görevleri süresince anayasal güvencelere sahip olduklarını (Çelebi /Türkiye ((k.k.), no. 54182/00, 28 Eylül 2004); Mahkemenin ulusal hükümlerin Yargıtay tarafından yorumlanması ve uygulanmasına ilişkin olarak içtihatlarından doğan ilkelerinin, Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye ([BD], no. 13279/05, §§ 49‑58, 20 Ekim 2011) ve Albu ve diğerleri/Romanya (no. 34796/09 diğer 63 başvuru, § 34, 10 Mayıs 2012) kararlarında özetlendiğini; olası içtihadi değişikliklerin, yetkili mahkemelerin oluşturduğu her yargı sisteminin doğal olarak ayrılmaz bir parçası olduğunu; bu türden değişikliklerin aynı mahkeme bünyesinde de görülebileceğini ve bu durumun, tek başına Sözleşme’ye aykırı bir unsur olarak değerlendirilemeyeceğini (Santos Pinto/Portekiz, no. 39005/04, § 41, 20 Mayıs 2008) tespit etmektedir.
20. Sonuç olarak, başvuru açıkça dayanaktan yoksun olup, Sözleşme’nin 35. maddesinin 3 ve 4. fıkraları uyarınca reddedilmelidir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
İşbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiş olup, 19 Aralık 2019 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Hasan BakırcıValeriu Griţco
Yazı İşleri Müdür YardımcısıBaşkan
EK
No.
Adı SOYADI
Doğum Tarihi
Uyruğu
İkamet yeri
1
Mehmet AKYÜZ
06.01.1949
Türk
İSTANBUL
2
Nurhayat AKYÜZ
02.07.1952
Türk
İSTANBUL
3
Nurten ÇOBAN
14.03.1955
Türk
ADANA
4
Duran Reşit EKERBİÇER
01.08.1942
Türk
ADANA
5
Abdurrahman GÜRLEYEN
20.12.1950
Türk
İSTANBUL
6
Hasan Tufan KARABAY
25.02.1940
Türk
İSTANBUL
7
Sevim SERBEST
18.10.1954
Türk
İSTANBUL
8
Nazım TÖRÜSEL
15.04.1953
Türk
İSTANBUL
9
Mualla UĞURLU
16.04.1959
Türk
İSTANBUL
10
Yeter YALIN
22.04.1958
Türk
İSTANBUL
Başvuranların isimleri
İntibak öncesi TRL olarak emekli aylığı (ve olayların meydana geldiği dönemdeki EUR değeri)
İntibak sonrası TRL olarak emekli aylığı (ve olayların meydana geldiği dönemdeki EUR değeri)
Talebin Sunulduğu Tarih
İş Mahkemesinin Karar Tarihi
Yargıtay’ın Karar Tarihi
Yargılamanın Süresi
(İki yargı derecesi için)
Mehmet AKYÜZ
622,15 (475)
332,95 (253)
03.07.2002
01.02.2006
26.12.2006
4 yıl, 5 ay, 25 gün
Nurhayat AKYÜZ
487,44 (372)
290,14 (221)
03.07.2002
01.02.2006
16.10.2006
4 yıl, 3 ay, 15 gün
Mualla UĞURLU
441,84 (337)
308,43 (235)
03.07.2002
01.02.2006
21.11.2006
4 yıl, 4 ay, 20 gün
Abdurrahman GÜRLEYEN
596,20 (455)
324,33 (247)
03.07.2002
01.02.2006
21.11.2006
4 yıl, 4 ay, 20 gün
Sevim SERBEST
550,32 (420)
311,08 (237)
03.07.2002
01.02.2006
16.10.2006
4 yıl, 3 ay, 15 gün
Yeter YALIN
456,93 (349)
284,47 (217)
03.07.2002
01.02.2006
14.11.2006
4 yıl, 4 ay, 13 gün
Nazım TÖRÜSEL
417,25 (318)
260,84 (200)
17.07.2002
28.03.2006
10.10.2006
4 yıl, 2 ay, 25 gün
Duran Reşit EKERBİÇER
423,77 (324)
201 (153)
29.04.2003
28.03.2006
10.10.2006
3 yıl, 5 ay, 13 gün
Hasan Tufan KARABAY
698,61 (534)
398,83 (305)
17.07.2002
28.03.2006
10.10.2006
4 yıl, 2 ay, 25 gün
Nurten ÇOBAN
680 (519)
337 (257)
29.04.2003
28.03.2006
10.10.2006
3 yıl, 5 ay, 13 gün
[1]1. Eski Türk Lirası’nın (TRL) yerine geçen Türk Lirası (TRY), 1 Ocak 2005 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 1 TRY, 1 milyon TRL’ye tekabül etmektedir.
Full & Egal Universal Law Academy