Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-72 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-28/557-170
Karar Tarihi : 04.05.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, 10
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Selim ÜNAL, Burak SAĞLAM
C. ŞİKAYET
EDENLER : - Baras Teknik Nakliyat İnşaat Akaryakıt Sanayi Tic. Ltd.Şti.
İnönü Cad. Öztürkler Han. No:110/7 Bursa
- Barbaros Akaryakıt Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. İbrahim GÜL
Mithatpaşa Cad. 13/12 Kızılay/Ankara
- Harun Hadi Töre Akaryakıt Turizm Nak. İnş. Nş. Malz. Tic. ve 20
San. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Recep HARDAL
Aynalı Çarşı No:202 Sivas
- Deka Yalıtım İnş. Müh. Teks. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Alper ÜLKÜ
Divanyolu Cad. Bestekarosman Sok. Birkonlar İş Hanı
No:8/5 Cağaloğlu/İstanbul
- Şemsettin TEKİN
Temsilcisi: Av. Masum AKBAŞ
İstiklal Mah. Selçuk Sok. Doğan Apt. No:26/1 Ümraniye/İstanbul 30
- Erdem Akaryakıt Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Mustafa AKINCI
Necatibey Cad. No:34/12 Kat:6 Kızılay/Ankara
- Mehmet KÖYBAŞI
Temsilcisi: Av. İlknur ACAR
Yeni Mah. Lise Caddesi Ortaklar Apt. Kat:1 No:3 Nevşehir
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : - Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş.
Altınbaş Plaza Mahmutbey Dilmenler Cad.No:26 Kat:4 40
Bağcılar/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş. tarafından dikey anlaşmalar
ve çeşitli uygulamalar yoluyla 4054 sayılı Kanun’un ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in ihlal
edildiği iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına intikal eden ve aşağıda yer verilen şikayetler
üzerine hazırlanan 7.3.2011 tarih ve 2010-1-360/İİ-11-139-İAY sayılı İlk İnceleme
Raporu, Rekabet Kurulunun 17.3.2011 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek
olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca ilgili şirket 50
hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine, 4054 sayılı Kanun
11-28/557-170
2
ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 26.04.2011 tarih ve 2011-1-72/ÖA-
11-139.İAY sayılı Önaraştırma Raporu 29.04.2011 tarih ve REK.0.05.00.00-110/101
sayılı Başkanlık önergesi ile 11-28 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvurularda özetle; Altınbaş Petrol ve Ticaret A.Ş.
(Alpet)’nin şikayetçi bayileriyle yaptığı dikey anlaşmaların ve bunlara ilişkin
uygulamaların 4054 sayılı Kanun ile 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı olduğu iddia
edilmektedir. 60
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Barbaros Akaryakıt Sanayi ve Tic. Ltd. Şti., Harun Hadi Töre Akaryakıt Turizm Nak.
İnş. Nş. Malz. Tic. ve San. Ltd. Şti., Deka Yalıtım İnş. Müh. Teks. San. ve Tic. Ltd.
Şti., Şemsettin TEKİN (Bor Akaryakıt), Erdem Akaryakıt Gıda Tekstil San. ve Tic.
Ltd. Şti., Mehmet KÖYBAŞI-Ascan Tesisleri tarafından yapılan başvurular
bakımından ilgili istasyonların bulunduğu taşınmazlar üzerindeki intifa/kira haklarının
tapudan terkin edilmiş olduğu, bu nedenle söz konusu başvurular ile ilgili olarak
4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı,
- Baras Teknik Nakliyat İnşaat Akaryakıt Sanayi Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılan
başvuru bakımından dikey anlaşmaya “bayinin Alpet tarafından üstlenilen ilişkiye 70
özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmayı sona
erdirebilmesi” konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, ilk anlaşmanın yapıldığı
tarihten itibaren on yıla kadar bireysel muafiyet tanınabileceği,
- İpoteklerin terkinine ilişkin hususların 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen rekabet
yasağı süresi ile bağlantısının bulunmadığı ve bu konudaki şikayetin reddedilmesi
gerektiği
görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İpoteklerin Terkini ile İlgili Başvurulara İlişkin Değerlendirme
Akaryakıt sektörü uygulamalarında, bayilik sözleşmeleri ile birlikte dağıtım firmaları 80
lehine tesis edilen uzun süreli intifa veya kira hakkı gibi hakların yanında, dağıtım
firmaları lehine ipotek haklarının da tapuya tescil edildiği görülmektedir. İşbu dosya
kapsamında incelenen başvurularda söz konusu ipotek haklarının da bayilik
sözleşmeleri ve intifa/kira hakları ile birlikte grup muafiyeti kapsamı dışında kaldığı ve
ipoteğe ilişkin tapudaki kayıtların terkin edilmesi gerektiği yönünde şikayetler yer
almaktadır.
Bilindiği üzere, ipotek bir kişisel alacağın teminat altına alınması amacını güder. Türk
Medeni Kanunu’nun 881. maddesinde; halen mevcut olan veya henüz doğmamış
olmakla beraber doğması kesin veya olası bulunan herhangi bir alacağın ipotekle
güvence altına alınabileceği düzenlenmiştir. 90
Rekabet Kurulunun intifa, kira vb. haklara müdahale etmesinin temel nedeni, bu
sözleşmelerin sürelerinin akaryakıt bayilik sözleşmelerindeki rekabet etmeme
yükümlülüklerinin süresine etki etmesidir. İpotek hakkı ise akaryakıt bayilik
sözleşmelerinin dolayısıyla rekabet etmeme yükümlülüğünün süresine etki eden bir
hak olmayıp sadece alacağı teminat altına almaktadır. Dolayısıyla 2002/2 sayılı Tebliğ
ile düzenlenen rekabet yasağı süresi ile bağlantısı bulunmamaktadır. Bu nedenle,
teminat altına alınan alacağa bağlı bir hak olan ipotek hakkının terkinine ancak
mahkemeler karar verebilecektir. Bununla birlikte bir alacağı teminat altına almak için
ipotek kurulunca, borçlunun kişisel sorumluluğu devam eder; bu sorumluluğun yanında
11-28/557-170
3
ipotek dolayısıyla gayrimenkul ile sorumluluk doğmuş olur. Gayrimenkulün paraya 100
çevrilmesinden elde edilen meblağ alacağı karşılamazsa, rehinli alacaklı borçlunun
diğer malvarlığı değerlerine de başvurabilir1. Dolayısıyla borçlu aynı zamanda ipotekli
gayrımenkulün maliki olduğunda, kişisel sorumluluk ile gayrimenkul ile sorumluluk bir
arada bulunur. Böylece ipotek sadece üzerinde akaryakıt istasyonu kurulu bulunan
gayrımenkulü ilgilendirmemekte, borçlunun şahsi sorumluluğunu da gerektirmektedir.
Ayrıca bir taşınmaz üzerindeki ipotek hakkının varlığının, bayinin o taşınmaz üzerinde
kurulu bulunan/kurulacak istasyonda yeni bir dağıtım firmasıyla anlaşmasına engel
olmayacağı değerlendirilmektedir. Zira ipotek alacağın teminatı mahiyetinde bir sınırlı
ayni hak olup, borcun ifa edilmemesi halinde alacaklıya, ipotek hakkına konu taşınmazı
icra yoluyla sattırmak suretiyle, alacağını öncelikle tahsil etme yetkisi verir. Buna 110
mukabil ipotek hakkı sahibinin intifa ve kira hakkı sahibi gibi, ipotek konusu taşınmazı
kullanma yetkisi yoktur. Bundan dolayı ipotek konusu taşınmazın malik tarafından
gerek mülkiyeti gerekse kullanım hakkı diğer bir kişiye devredilebilir. Bunun için rehin
hakkı (ipotek hakkı) sahibinin muvafakatının alınmasına da ihtiyaç yoktur.
Bu açıklamalar çerçevesinde, sona eren dikey anlaşmalar nedeniyle ipotek haklarının
da sona erdiğine veya tarafların karşılıklı alacağının bulunup bulunmadığına ilişkin
hususlar ancak taraflar arasındaki özel hukuk ilişkisine göre mahkemelerde
çözümlenebileceğinden, ipotek hakkının kaldırılmasına da ancak mahkemelerin karar
verebileceği ve bu hususun Rekabet Kurulunun görev alanında olmadığı
değerlendirilmektedir. 120
I.2. İddiaların Özeti, Tespit ve Değerlendirmeler
Aşağıda yer verilen şikayetçiler tarafından, ayrıntıları dosyada bulunan ve haklarında
önaraştırma yapılan dağıtım firmalarına ilişkin olarak özetle; intifa ve ipotek haklarının
terkinine ilişkin başvurular yapıldığı anlaşılmaktadır. Bu şikayetler arasında intifa
haklarının tapudan terkin etmelerine olanak sağlayacak şekilde vekaletname
gönderildiği tespit edilenler açısından 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir
işlem yapılmasına gerek olmadığı anlaşıldığından, ayrıntılı olarak iddialara ve
tespitlere yer verilmeyerek değerlendirmelerde bulunulmuş; ayrıca İpotek haklarının
tapudan terkin edilmesi gerektiğine yönelik talepler bakımından ise, yukarıda I.1.
bölümünde ayrıntılı olarak toplu bir değerlendirme yapıldığından tekrar ele alınmasına 130
gerek görülmemiştir.
I.1.2. Barbaros Akaryakıt Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. (Barbaros Akaryakıt), Harun
Hadi Töre Akaryakıt Turizm Nak. İnş. Nş. Malz. Tic. ve San. Ltd. Şti. (Harun
Akaryakıt), Deka Yalıtım İnş. Müh. Teks. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Deka Yalıtım), Bor
Akaryakıt Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti. (Bor Akaryakıt) – Şemsettin Tekin, Erdem
Akaryakıt Gıda Tekstil Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi (Erdem Akaryakıt), Ascan
Tesisleri - Mehmet Köybaşı (Ascan Tesisleri)
Dosyadaki bilgilere göre; yukarıdaki şikayetçiler tarafından yapılan başvurular ile ilgili
olarak, söz konusu istasyonların bulunduğu taşınmazlar üzerindeki intifa haklarının
tapudan terkin edilmesine olanak sağlayan vekaletnamelerin şikayetçilere gönderilmiş 140
olması nedeniyle 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek
görülmemiştir.
I.1.1. Baras Teknik Nakliyat İnşaat Akaryakıt San. Tic. Ltd. Şti. (Baras Akaryakıt)
Kurum kayıtlarına 3.1.2011 tarih ve 44 sayı ile intikal eden ve Baras Akaryakıt
tarafından yapılan başvuruda özetle; Baras Akaryakıt ile fiili, hukuki, ticari ve iktisadi
birlikteliği bulunan Özvar İnş. Taah. İth. İhr. San. ve Tic. A.Ş. (Özvar İnşaat) ile Alpet
arasında, Özvar İnşaat’ın maliki bulunduğu dosya konusu taşınmaz üzerinde, 7.3.2007
1 Prof. Dr. M. Kemal Oğuzman Prof. Dr. Özer Seliçi, Eşya Hukuku, 2001, s:673
11-28/557-170
4
tarihinde, Alpet lehine 15 yıllık intifa sözleşmesi akdedildiği ifade edilmekte, taraflar
arasındaki dikey ilişkinin 7.3.2012 tarihine kadar grup muafiyetinden yararlandığının
tespiti ve bu tarihten sonra sözleşme yapmaya zorlanması halinde 4054 sayılı 150
Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem yapılacağının Alpet’e bildirilmesi talep
edilmektedir. Başvuru içeriğinde ayrıca istasyon işleticisi Baras Akaryakıt ile Alpet
arasında 9.3.2007 tarihinde imzalanmış 5 yıl süreli bir bayilik sözleşmesi
bulunmaktadır.
Konuya ilişkin Alpet’ten edinilen bilgilerden;
- Baras Akaryakıt ile Alpet arasındaki bayilik anlaşmasının 9.3.2007 tarihinde 5 yıl
süreli akdedildiği; malik taraflar arasında yukarıda anılan gayrimenkul üzerinde
Alpet lehine 7.3.2007 tarihli 15 yıllık intifa sözleşmesi bulunduğu,
- Anılan taşınmazın üzerinde ilk defa Alpet tarafından bir akaryakıt istasyonu tesis
edildiği, fakat istasyon inşaatının tamamlanması sonrasında malik ile ilgili 160
Belediye yönetimi arasında imar sebebiyle uyuşmazlık meydana geldiğinden,
istasyonun teknik, idari ve hukuki eksiklikler nedeniyle işletmeye açılamadığı
anlaşılmıştır.
Görüldüğü üzere, Baras Akaryakıt ile Alpet arasında 18.9.2005 tarihi sonrasında
kurulmuş ve hâlihazırda 5 yıllık süreyi doldurmamış bir dikey ilişki mevcuttur. Öte
yandan, bilindiği üzere Rekabet Kurulu’nun 25.2.2010 tarihli ve 10-19/229-87 sayılı
Delta ve 18.3.2010 tarih ve 10-24/338-122 sayılı Total kararlarıyla dağıtıcıların bayileri
ile aralarındaki dikey anlaşma bütününe 5 yılın üzerinde bireysel muafiyet
tanınabilmesi için “üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmayan araziler üzerinde
kurulacak yeni istasyonlara ilişkin olmaları”; bir başka ifadeyle anılan istasyonun 170
sıfırdan inşaat edilmiş olması şartı getirilmiştir.
Bu bağlamda, her ne kadar ilk bakışta Baras Akaryakıt ile Alpet arasındaki 9.3.2007
tarihli bayilik anlaşması ile Baras Akaryakıt ile bağlantılı malik Özvar İnşaat ve Alpet
arasındaki 7.3.2007 tarihli 15 yıl süreli intifa sözleşmesinden oluşan dikey ilişkinin
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanacağı son tarihin
7.3.2012 olduğu düşünülse de, Alpet tarafından Kuruma iletilen cevabi yazıda yer alan,
anılan istasyonun daha önce üzerinde akaryakıt istasyonu faaliyeti yapılmamış bir
arazi üzerine tesis edilmiş olup, akaryakıt istasyonuna özgü yatırımların Alpet
tarafından karşılandığı bilgisine istinaden, taraflar arasındaki dikey ilişkinin bireysel
muafiyetten yararlanma olanağı bulunmaktadır. 180
Bu bağlamda, bayinin, beşinci yılın sonunda, Alpet tarafından üstlenilen ilişkiye özgü
yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmayı sona
erdirebilmesi konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, aralarındaki dikey ilişkiye,
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca, ilk anlaşmanın yapıldığı tarihten itibaren on
yıla kadar muafiyet tanınabileceği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Barbaros Akaryakıt Sanayi ve Tic. Ltd. Şti., Harun Hadi Töre Akaryakıt Turizm Nak.
İnş. Nş. Malz. Tic. ve San. Ltd. Şti., Deka Yalıtım İnş. Müh. Teks. San. ve Tic. Ltd. Şti.,
Şemsettin TEKİN (Bor Akaryakıt), Erdem Akaryakıt Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti., 190
Mehmet KÖYBAŞI-Ascan Tesisleri tarafından yapılan başvurularla ilgili olarak, söz
konusu istasyonların bulunduğu taşınmazlar üzerindeki intifa haklarının tapudan terkin
edilmesine olanak sağlayan vekaletnamelerin şikayetçilere gönderilmiş olması
nedeniyle 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek
olmadığına,
11-28/557-170
5
- Baras Teknik Nakliyat İnşaat Akaryakıt Sanayi Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılan
başvuru ile ilgili olarak dikey anlaşmaya “bayinin Alpet tarafından üstlenilen ilişkiye
özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmayı sona
erdirebilmesi” konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, ilk anlaşmanın yapıldığı 200
tarihten itibaren on yıla kadar bireysel muafiyet tanınmasına,
- İpoteklerin terkinine ilişkin hususların 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen rekabet
yasağı süresi ile bağlantısının bulunmaması nedeniyle şikayetin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy