Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-527 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-14/448-129
Karar Tarihi : 29.03.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Bülent GÖKDEMİR, Burak SAĞLAM
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Tek-Sir Özel Eğitim Hizmet Turizm İnşaat Gıda Temizlik Tic. ve
San. Ltd. Şti. (Özel Amasya Dershaneleri)
Gümüşlü Mah. Atatürk Cad. Seven İş Merkezi No:9/B Amasya 20
- Çorum Final Eğitim Hizmet ve Tic. A.Ş. (Özel Can Final Dergisi
Dershanesi)
Mustafa Kemal Paşa Cad. Şair Akif Sok. Sağıroğlu İş Merkezi
No:29/B Amasya
- Güven Eğitim Öğretim San. ve Tic. Ltd. Şti. (Amasya Sınav
Dergisi Dershanesi)
Hacı İlyas Mah. Milli Egemenlik Cad. Sağıroğlu İş Merkezi Kat:1
No:9/101 Amasya
- Ahi Özel Eğitim Öğretim Bas. Yay. Dağ. Paz. İnşaat Turizm ve
Tic. A.Ş. (Özel Ahi Modern Fen Dershanesi) 30
Mustafa Kemal Paşa Cad. Kozlu İşhanı Kat:1-2-3-4 Amasya
- Şakalakoğlu Eğitim Hizmet İnşaat Turizm ve Nakliyat Tic. Ltd.
Şti. (Özel Amasya Açı Dershanesi)
Hacılar Meydanı Mah. Kılıçarslan Cad. No:8 Amasya
- Amasya Özel Büyük Vizyon Dershanesi (Vizyon Dershanesi)
Kocacık Çarşısı Şeyh Zekeriya Sok. No:4 Merkez/Amasya
- Amasya Özel Dershaneciler Derneği
Kocacık Çarşısı Şeyh Zekeriya Sok. No:4 Merkez/Amasya
E. DOSYA KONUSU : Amasya’da faaliyet gösteren dershanelerin aralarında yaptıkları
anlaşma ile dershane ücretlerini birlikte belirledikleri ve belirlenen fiyatlara uymayan 40
dershanelere para cezası verdikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Amasya’da faaliyet gösteren özel dershanelerin aynı fiyatı uygulama hususunda kendi
aralarında anlaştıkları ve bu konuda aralarında bir sözleşme yaptıkları, yalnızca Başarı
Dershanesi’nin söz konusu fiyat birlikteliğinin dışında kaldığı,
- Belirlenen fiyatın altında fiyat uygulayan dershanelere para cezası verildiği; bu
kapsamda Vizyon Dershanesi’ne 5000 TL para cezası uygulandığı,
12-14/448-129
2
- ve rekabet koşullarının tamamen ortadan kaldırıldığı
iddiaları yer almaktadır.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.09.2011 tarih ve 6794 sayı ile intikal eden 50
başvuru üzerine hazırlanan 25.10.2011 tarih ve 2011-2-527/İİ-11-385.SK sayılı İlk
İnceleme Raporu 02.11.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11-55/1448-M sayı ile
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine
hazırlanan 19.03.2012 tarih ve 2011-2-527/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; anılan teşebbüsler hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına yer olmadığı, şikâyetin
reddedilmesi gerektiği görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Mevzuat 60
5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu’nun 2. maddesinde “öğrencileri, bir üst okulun
veya yüksek öğretime giriş sınavlarına hazırlamak, istedikleri derslerde yetiştirmek ve bilgi
düzeylerini yükseltmek amacıyla faaliyet gösteren özel öğretim kurumları” olarak
tanımlanan özel dershaneler, “özel öğretim kurumu” statüsünde ele alınmakta ve Milli
Eğitim Bakanlığının denetimi altında faaliyet göstermektedirler.
Özel öğretim kurumlarının tahsil edecekleri ücretlere ilişkin hususlar 5580 sayılı Kanun’a
dayanılarak çıkarılan ve 11.02.2009 tarihinde yürürlüğe giren “Özel Öğretim Kurumları
Öğrenci ve Kursiyer Ücretleri Tespit ve Tahsil Yönetmeliği” ile düzenlenmiştir. Anılan
Yönetmelik uyarınca, özel öğretim kurumları bir sonraki eğitim-öğretim yılında
uygulayacağı ücretleri, her yıl Ocak ayından Mayıs ayının sonuna kadar ilan etmekle 70
yükümlüdür. Bu tarihe kadar ücretlerini ilan etmeyen kurumlar bir önceki yıl uyguladıkları
ücretleri tahsil etmek durumunda kalmaktadır. Öte yandan, ilan edilen ücretlerden daha
fazla bir tutarın tahsil edilmesi, Yönetmeliğin 6/d maddesinde yasaklanan eylemler
arasında yer almaktadır. Ancak, bu tutarın altına inilmesinin mümkün olduğu anılan
Yönetmeliğin 6. maddesindeki “…Bu ilanlarda ders yılı, aylık veya ders saati ücretiyle
birlikte, peşin veya süreli ödemeler ve kurumca belirlenecek diğer indirimler belirtilir...”
ifadesinden anlaşılmaktadır. Bu bakımdan ilan edilen ücretlerin maksimum fiyat niteliğinde
olduğu görülmektedir. Anılan Yönetmelik uyarınca, özel öğretim kurumları bir sonraki yıl
tahsil edecekleri ücretleri belirlerken enflasyon oranı, yapılan yatırım gibi ölçütlere göre
zam yapabilmekte, keyfi fiyat artırımına gidememektedir. 80
I.2. Hakkında İnceleme Yapılan Taraflar
Önaraştırma kapsamında Raportörlerce, Amasya’da bulunan Özel Amasya Dershanesi,
Özel Can Final Dergisi Dershanesi, Amasya Sınav Dergisi Dershanesi, Özel Ahi Modern
Fen Dershanesi, Özel Amasya Açı Dershanesi, Vizyon Dershanesi ve Amasya Özel
Dershaneciler Derneği’nde inceleme yapılmıştır. Anılan dershaneler genel olarak ilk ve
ortaöğretim seviyelerine yönelik dershanecilik hizmetleri vermekle birlikte, Vizyon
Dershanesi faaliyetlerini KPSS sınavlarına hazırlık konusunda yoğunlaştırmıştır.
Anılan dershaneler ve şikâyet kapsamında yer almayan Başarı Dershanesi 12.07.2011
tarihinde Amasya Özel Dershaneciler Derneği’ni kurmuşlardır. Hâlihazırda dernek, Vizyon
Dershanesi’nin bulunduğu adreste faaliyet göstermektedir. Derneğin yönetim kurulu 90
başkanlığını, Vizyon Dershanesi’nin sahibi yürütmektedir.
12-14/448-129
3
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. İlgili Ürün/Hizmet Pazarı
Türkiye’de Fen/Anadolu liselerine veya üniversiteye hazırlık aşamasında bulunan
öğrenciler, eğitimlerinde destek alabilmek için özel dershanelere başvurmaktadırlar.
Yukarıda da yer verilen ilgili mevzuat uyarınca dershaneler özel öğretim kurumu
statüsünde olup aşağıdaki amaçlarla kurulabilmektedir:
a) Öğrencileri zayıf oldukları derslerden yetiştirmek ve bilgi seviyelerini yükseltmek, 100
b) Öğrencileri bir üst okulun giriş sınavlarına hazırlamak,
c) Belli alanlarda ilerlemek amacıyla araştırma ve inceleme yapmak, ilgi ve yetenekleri
doğrultusunda uzmanlaşmak isteyen öğrencilere gerekli olanak ve ortamı sağlamak, bu
gibi öğrencileri tespit ve teşvik etmek.
Ülkemizde dershaneler özellikle (b) bendinde belirtilen amaca yönelik olarak faaliyet
göstermektedir. Bu amaca yönelik olarak kurulan dershaneler;
(i) Üniversite hazırlık kursları,
(ii) Anadolu, Fen Liseleri ve Anadolu Meslek Liseleri ile Özel Liselere giriş kursları,
(iii) Yetiştirme (takviye) kursları (Ortaöğretim ve ilköğretim ara sınıfları için)
hizmetlerini sunabilmektedir. Genel itibarıyla dershaneler her üç hizmet türünde de faaliyet 110
gösterebilmektedir.
Dosya bakımından, şikâyet konusu özel dershanelerden Vizyon Dershanesi dışında
kalanların genel olarak ilköğretim ve ortaöğretim öğrencilerine yukarıda bahsi geçen
amaçların tümüne yönelik olarak eğitim ve öğretim hizmetleri sunduğu anlaşılmış, bu
itibarla ilgili ürün pazarı "ilköğretim ve ortaöğretim öğrencilerine yönelik özel dershanecilik
hizmetleri pazarı" olarak tespit edilmiştir.
I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyete konu eylemlerin Amasya merkezinde bulunan dershaneler tarafından
gerçekleştirildiği iddiası ve bu ilde ikamet eden öğrencilerin başka illerde bulunan özel
dershanelerden eğitim almalarının ulaşım ve zaman bakımından zor olması dikkate 120
alınarak, ilgili coğrafi pazar “Amasya ili - Merkez” olarak tespit edilmiştir.
I.4. Değerlendirme
Dosya mevcudundan, yapılan incelemeler sırasında anılan özel dershaneler arasında
akdedilen bir fiyat anlaşması veya bu tür bir anlaşmaya karine teşkil edebilecek herhangi
bir bilgi ya da belgenin varlığına rastlanılmadığı anlaşılmıştır.
Öte yandan, söz konusu teşebbüslerin fiyat tespiti açısından bir arada hareket edip
etmediklerini belirlemek üzere, 2010 ve 2011 yıllarına ilişkin fiyat verileri incelenmiş ve fiyat
hareketlerinin analizi amacıyla iki tür fiyat verisi dikkate alınmıştır.
Bunlardan birincisi, dershanelerin Milli Eğitim Bakanlığına düzenli olarak bildirmek ve
kamuoyuna duyurmakla mükellef kılındığı, bir tür taahhüt edilen maksimum fiyat işlevi 130
gören birim ders saati ücretleridir. Kayıt döneminde her bir dershane, söz konusu birim
ders saati ücreti üzerinden çeşitli oranlarda indirim yaparak, öğrenci bazında nihai fiyatı
belirlemektedir. Dolayısıyla anılan fiyat verileri fiilen uygulanan fiyatları yansıtmamakta, bir
tür referans fiyat olarak işlev görmektedir.
İkinci veri seti, dershaneler tarafından öğrencilerden fiilen tahsil edilen fiyatları ihtiva
etmektedir. Dershanelerin yasal mevzuat gereği ücretsiz hizmet sunmakla yükümlü olduğu
öğrenciler ile yapılan başarı sınavlarında dereceye girerek çok düşük fiyatlarla hizmet
12-14/448-129
4
sunulan öğrencilere ilişkin veriler anılan veri setinin dışında bırakılmış, her bir dershane
için, hizmet sunulan sınıflar bazında uygulanan en düşük ve en yüksek fiyatlar
değerlendirmeye alınmıştır. Saat başına uygulanan ücretlerin de değerlendirmeye 140
alınmasının gerekli olup olmayacağı konusunda ise esasen ikinci tip veri setinin
üretilmesinin ardından, söz konusu sette yer alan en düşük ve en yüksek fiyatların
dershane bazında uygulanan yıllık ders saatine bölünmesiyle anılan veri setinin elde
edilmesi mümkündür. Böylece, dershane bazında öğrencilere sunulan yıllık ders saati
sayılarındaki farklılaşma ortadan kaldırılarak daha rafine bir fiyat veri seti elde edilmiş
olacaktır. Ancak, uygulamada söz konusu veri setini üretmek mümkün olmamıştır. Zira
dershaneler yıllık sunulacak en az ders saati zamanının dışında, sınıf ve hatta öğrenci
bazında ek ders ve etüt programları uygulayabilmekte, bunların net istatistiklerini ise
tutmamaktadır. Bu itibarla saat başına uygulanan ders ücreti verileri analize dâhil
edilmemiştir. 150
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; Milli Eğitim Bakanlığına bildirilen ve kamuoyuna
duyurulan gösterge niteliğindeki tavan fiyatların dershaneler bazında ciddi ölçüde
farklılaştığı anlaşılmıştır. Aynı şekilde, fiilen uygulanan en alt ve en üst fiyatlara yönelik
incelemede de fiili fiyatların da ciddi ölçüde farklılaştığı tespit edilmiştir. Üstelik söz konusu
fiyatların içinde dershaneden dershaneye değişen, yayın, ek ders, etüt hizmetleri ve servis
hizmeti gibi unsurlar da mevcuttur.
Ayrıca, diğer önemli bir husus, her bir dershane için fiyat limitlerinin arasında yer alan
öğrenci başına ücretlerin de anlamlı oranda çeşitlilik göstermesidir: Örneğin, sınıf bazında
fiyat çeşitlenmesi en az olan Sınav Dershanesi’nde 2011 yılında öğrenim hizmeti alan 82
adet 8. sınıf öğrencisi için (…..) TL arasında değişen 8 farklı fiyat söz konusudur. Bu 160
durumun hemen tüm dershane ve sınıflar için geçerli olduğu görülmektedir.
Bu çerçevede, gerek dershaneler tarafından Bakanlığa bildirilen gösterge fiyatlardaki,
gerekse fiilen uygulanan fiyatlardaki farklılıklar dikkate alınarak, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin ihlal edilmediği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddiaya yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
170
Full & Egal Universal Law Academy