Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-122 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-53/1357-482
Karar Tarihi : 18.10.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Burcu CAN, Zeynep ŞENGÖREN 10
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : DK Yapı Denetim Ltd. Şti.
D. TARAFLAR : - Amasya Yapı Denetim Ltd. Şti.
Hacılar Meydanı Mah. Burma Sok. Tuğra Apt. No:24/A Amasya
- Özçimen Yapı Denetim Ltd. Şti.
Dere Mah. MKP Cad. Dursun Güngör Apt. No:24 Amasya
- Kılavuz Yapı Denetim Ltd. Şti.
Dere Mah. Atatürk Cad. No:48 K:2 Amasya
- DK Yapı Denetim Ltd. Şti.
Hatuniye Mah. Hazeranlar Sok. No:14 Amasya 20
- Meltem Yapı Denetim Ltd. Şti.
Hacı İlyas Mah. Halim Hafız Sok. Sim İş Merkezi K:4 No:38
Amasya
E. DOSYA KONUSU: Amasya'da faaliyet gösteren yapı denetim kuruluşlarının (YDK)
uygulamaya koydukları asgari ücret üzerinden hizmet verilmesi ve müşteri
paylaşımına ilişkin anlaşmaya muafiyet verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.04.2011 tarih ve 3013 sayı ile giren başvuru
üzerine düzenlenen 11.10.2011 tarih ve 2011-4-122/MM-11-257.MH sayılı Muafiyet Ön
İnceleme Raporu 17.10.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-130.01.03/502 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 11-53 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 30
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da,
- Amasya’da faaliyet gösteren beş adet yapı denetim kuruluşunun, yapı denetim hizmetinin
bedelinin asgari ücret tarifesinde öngörülen ücret olarak belirlenmesi ve hizmeti sunacak
olan teşebbüslerin sıra sistemiyle tespit edilmesi ile yapı sahiplerinin bu sistem uyarınca
belirlenen üç teşebbüsten birini tercih etmek zorunda bırakılması unsurlarını içeren bir
anlaşma akdetmelerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi
çerçevesinde rekabeti sınırlayıcı nitelikte olduğu,
- Söz konusu Anlaşma’ya 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen muafiyet
koşullarını sağlamaması sebebiyle, muafiyet tanınmasının da mümkün olmadığı
görüşüne yer verilmiştir. 40
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
11-53/1357-482
2
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Önaraştırma konusu başvurular yapı denetim hizmetine ilişkindir. Söz konusu faaliyet, özel
kanunla düzenlenmiş bir hizmet olup, YDK’ların yapım işlerinde kullanılan malzemeler ile
imalatın proje, teknik şartname ve standartlara uygunluğunu kontrol etmek ve sonuçlarını
belgelendirmek, malzemeler ve imalatla ilgili deneyleri yaptırmak, yapının ruhsat ve
mevzuata uygun yapıldığını denetlemek gibi yasal yükümlülükleri bulunmaktadır. Ayrıca bu
hizmetle, imar mevzuatında öngörülen fenni mesuliyet ilgili idareye karşı üstlenilmektedir. 50
Bu bilgilerin ışığında, dosya kapsamında ilgili ürün pazarı “yapı denetim hizmeti” olarak
belirlenmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Başvuru konusu anlaşmanın, Amasya ilindeki yapı denetim hizmetleri ile ilgili olması
sebebiyle, ilgili coğrafi pazar “Amasya” olarak tespit edilmiştir.
H.2. Değerlendirme
H.2.1. Bildirime Konu İşlem
Muafiyet başvurusuna konu işlem; Amasya’da faaliyet gösteren YDK’ların sundukları
hizmetin bedelinin belirlenmesi ile hizmet alıcılarının mevcut YDK’lar içerisinden
belirlenecek üç YDK’dan birisini tercih etmesini öngören sıra sistemi olmak üzere, iki 60
unsuru içeren bir anlaşmadır. Hizmetin bedeline ilişkin yapılan anlaşmaya göre, YDK’lar,
yapı denetim hizmetini asgari ücret tarifesi kapsamında tespit edilen asgari bedel
karşılığında sağlayacaktır. Diğer bir ifadeyle asgari ücret tarifesinde öngörülen ücretler
sabit fiyat olarak belirlenmektedir. İkinci unsur olan sıra sisteminde ise, hizmet alıcılarının
tercih edebileceği sağlayıcıların sayısının sınırlanması öngörülmektedir. 4708 sayılı Yapı
Denetim Kanunu hükümleri uyarınca her bir il bakımından, bahse konu ildeki nüfus
istatistikleri dikkate alınarak, faaliyet gösterecek YDK sayısı belirlenmiştir. Buna göre
Amasya için belirlenen kota beş olup, öngörülen sıra sistemine göre her bir hizmet alıcısı
için mevcut beş YDK’dan üçü belirlenecek, alıcılar söz konusu üç teşebbüsten birini tercih
edebilecektir. 70
H.2.2. Bildirim Konusu İşlemin 4. Madde Çerçevesinde Değerlendirilmesi
Yukarıda belirtildiği üzere, başvuru konusu işlem, Amasya’da faaliyet gösteren beş adet
YDK’nın asgari ücret tarifesinde öngörülen fiyatın sabit fiyat olarak uygulanması ve
kurulması öngörülen sıra sistemi uyarınca, yapı denetim hizmetlerine yönelik müşteri
paylaşımına ilişkin bir anlaşmadır.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu
etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri” yasaklanmıştır. Bu kapsamda,
“Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar 80
ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi, ya da kontrolü” ile “mal veya
hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında belirlenmesi”
yasaklanan hallerdendir. Dolayısıyla, başvuru konusu fiyat tespiti eylemi ve pazar
paylaşımına yol açacak nitelikteki havuz uygulamaları, 4054 sayılı Kanun’da yer verilen
hüküm kapsamında yasaklanmış bulunmaktadır.
Öte yandan, her ne kadar asgari ücret tespiti 4054 sayılı Kanun kapsamında rekabeti
sınırlayıcı nitelik taşıyan bir anlaşma ise de, bu dosya kapsamında olduğu gibi yasal
11-53/1357-482
3
dayanağı olan asgari ücret uygulamalarına, pazar paylaşımına yol açacak türden başka
eylemler içermediği sürece, Kurul tarafından işlem tesis edilememektedir. Ancak, bu
durum yalnızca asgari ücretin altına inilmemesine yönelik uygulamalar bakımından geçerli 90
olup bu dosyadaki gibi asgari ücretin sabit fiyata dönüştürülmesine yönelik anlaşmalar
bakımından ihlal değerlendirmesi geçerliliğini korumaktadır.
H.2.3. Başvuru Konusu İddiaların 5. Madde Çerçevesinde Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi, işbu madde ile öngörülen ve
kümülatif nitelik taşıyan dört koşulun sağlanması durumunda “teşebbüsler arası anlaşma,
uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4 üncü madde hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulmasına karar verilebileceğini” düzenlemektedir. Söz konusu
koşulların varlığı başlıklar halinde değerlendirilmiştir.
H.2.3.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması 100
Başvuruda, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen koşullara yönelik detaylı bilgi
verilmemekle birlikte; Anlaşma konusu uygulamanın bir taraftan piyasada asgari ücret
tarifesi üzerinden yapılan indirimlerin engellenmesi, diğer taraftan ise ticari kaygıların ve
mal sahibinin kendisini denetleyecek olan kuruluşu kendisinin seçmesinin yarattığı sakınca
ile kalite düşüklüğünün önüne geçmek amacını taşıdığı ileri sürülmektedir. Nitekim
başvuruda, yapı denetiminin bağımsız ve tarafsız yapılabilmesi için denetlenen yapı
sahibinin denetimi yapan kuruluşu seçen taraf olmaması gerektiği iddia edilmektedir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, asgari ücret 4708 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat uyarınca
düzenlenmekte ve hizmet bedelinin sözü edilen tarifeye uygun olarak tespiti ise,
ödemelerin belediyeler nezdinde tahsil edilmesi ve ilgili idari mercilerin denetim yapması 110
gibi yöntemler aracılığıyla sağlanmaya çalışılmaktadır. Ayrıca 02.11.1984 tarih ve 18563
sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3065 sayılı KDV Kanunu'nun “emsal bedeli ve emsal
ücreti” başlıklı 27. maddesinin beşinci fıkrası, "Serbest meslek faaliyetleri için ilgili meslek
teşekküllerince tespit edilmiş bir tarife varsa, hizmetin bedeli, bu tarifede gösterilen
ücretten düşük olamaz.” şeklindedir. Bu düzenlemeye göre, YDK’lar indirim yapsalar dahi
vergilerini asgari tutar üzerinden ödeyeceklerdir.
Esasen, uygulamada hizmet bedelinin asgari fiyatın altında belirlendiği bir an için kabul
edilse dahi, bu bedelin daha yüksek seviyeye çıkarılması zorunlu olarak hizmet kalitesinin
artması sonucunu doğurmayacaktır. Nitekim hizmet kalitesinin düşük olmasının tek başına
hizmet bedeli ile ilişkilendirilemeyeceği, yapı denetim hizmetinin usulüne uygun şekilde ifa 120
edilip edilmediğine yönelik etkin bir denetimin yapılmaması durumunda, belirtilen kamu
zararının gerçekleşmeye devam edeceği değerlendirilmektedir.
Benzer durum, Anlaşma’nın sıra sistemine ilişkin unsuru bakımından da geçerlidir. Nitekim
hizmet alıcılarının, mevcut beş YDK arasından tercih ettikleri herhangi bir teşebbüsten
hizmet sağlamalarının engellenerek, sıra sistemi uyarınca belirlenen üç teşebbüsün yapı
denetimi hizmeti vermesi, mevzuata uygun kalite ve standartta sunulmasını garanti edecek
bir yöntem değildir. Aksine, hizmet sağlayıcılarının sıra sistemi yoluyla belirlenmesi
neticesinde, ilgili teşebbüsler arasında fiyat ve kalite rekabetinin ortadan kalkması kuvvetle
muhtemel görünmektedir. Bu çerçevede, muafiyete yönelik ilk koşulun sağlanmadığı
neticesine varılmıştır. 130
H.2.3.2. Tüketicinin Yarar Sağlaması
11-53/1357-482
4
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen muafiyet koşulları kümülatif koşullar olup,
koşullardan birinin dahi sağlanamaması durumunda, muafiyet tanınması söz konusu
değildir. Bununla birlikte, başvuru konusu işlemin tüketiciye yönelik herhangi bir fayda
sağlayıp sağlamadığının değerlendirilmesinde fayda görülmektedir.
Öncelikle, rotasyon sisteminin düşük hizmet kalitesi sorununa bir çözüm sunamadığı
yukarıda belirtilmiştir. Bu itibarla öngörülen sistemden doğan bir tüketici yararının
bulunmadığı anlaşılmaktadır. Sözü edilen hususa ek olarak öngörülen sistem hâlihazırda
faaliyet gösteren beş YDK’dan herhangi birinin tercih edilebilmesi imkânını ortadan 140
kaldırmakta ve sistem tarafından sunulan üç teşebbüsten birinin seçilmesini zorunlu
kılmaktadır. Dolayısıyla tüketicilerin, bu uygulamadan herhangi bir yarar sağlayamadıkları
gibi, tüketici tercihlerinin sınırlanması sebebiyle zarar görecekleri değerlendirilmektedir.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, 5. maddenin birinci fıkrasının (a) ve
(b) bentlerinde öngörülen koşulların sağlanamaması sebebiyle, diğer koşulların
değerlendirilmesine gerek olmaksızın, başvuru konusu anlaşmaya muafiyet
verilemeyeceği kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Amasya'da faaliyet gösteren Amasya Yapı Denetim Ltd. Şti., Özçimen Yapı Denetim 150
Ltd. Şti., Kılavuz Yapı Denetim Ltd. Şti., DK Yapı Denetim Ltd. Şti. ve Meltem Yapı
Denetim Ltd. Şti. unvanlı beş yapı denetim kuruluşunun, yapı denetim hizmetinin bedelinin
asgari ücret tarifesinde öngörülen ücret olarak belirlenmesi ve sunacak olan teşebbüslerin
sıra sistemiyle belirlenmesi ile yapı sahiplerin bu sistem uyarınca belirlenen üç
teşebbüsten birini tercih etmek zorunda bırakılması unsurlarını içeren anlaşma
akdetmelerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesi
çerçevesinde rekabeti sınırlayıcı nitelikte olduğuna,
2- Söz konusu anlaşmanın 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde öngörülen muafiyet
koşullarını sağlamaması sebebiyle belirtilen işleme muafiyet tanınmasının da mümkün
olmadığına 160
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy