1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D2/1/H.S.Ö-00/1 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 00-34/369-207
Karar Tarihi : 12.9.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Hakan Suat ÖLMEZ, İbrahim AYDEMİR
C- ŞİKAYET EDEN: Gün Basın Yayın Matbaacılık Tanıtım Gıda İnşaat
Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Sti. (Akit)
Çakırağa Mah. Sorgutçu Sok., No:1/3, D.5 Fatih / İSTANBUL
D- HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN: Anadolu Ajansı T.A.O.
G.M.K. Bulvarı No:128 C Blok Maltepe / ANKARA
E- DOSYA KONUSU: Anadolu Ajansı T.A.O. (Anadolu Ajansı)'nın haber
abonesi olan Akit Gazetesi'ne haber yayını verme hizmetini durdurmak
suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Akit Gazetesi’ni yayımlayan Gün Basın Yayın Matbaacılık
Tanıtım Gıda İnşaat Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. şikayet dilekçesinde özetle;
Anadolu Ajansı hakkında hizmet vermemek suretiyle; 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesinin (b) bendinde yer alan, “eşit durumdaki alıcılara aynı eşit hak, yükümlülük
ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek doğrudan veya dolaylı olarak ayrımcılık
yapılması” suretiyle ve aynı zamanda haber yayın akışının devam etmesi için
Fotoğraf Hizmet Sözleşmesi yapılmasının şart koşularak aynı maddenin (c)
bendinde yer alan, “Bir mal veya hizmetle birlikte, diğer mal veya hizmetin satın
alınmasını veya aracı teşebbüsler durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın veya
hizmetin, diğer bir mal veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya
da satın alınan bir malın belirli bir fiyatın altında satılmaması gibi tekrar satış halinde
alım satım şartlarına ilişkin sınırlamalar getirilmesi” haline uygun bir ihlalde bulunarak
pazardaki hakim durumunu kötüye kullandığı ileri sürülerek, gazetenin haber
alamaması nedeniyle günlük olarak artan bir zararı olduğundan 4054 sayılı
Kanun’un 9. maddesinin son fıkrasındaki “Kurul nihai karara kadar ciddi ve telafi
olunamayacak zararların ortaya çıkma ihtimalinin bulunduğu durumlarda ihlalden
önceki durumu koruyucu nitelikte ve nihai kararın kapsamını aşmayacak şekilde
geçici tedbir alabilir” hükmü gereği geçici tedbir alınması talebinde bulunmuştur.
2 REKABET KURUMU
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.8.2000 tarih, 3489 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 1.9.2000 tarih ve D2/1/H.S.Ö-00/1 sayılı İlk İnceleme
Raporu, 8.9.2000 tarih ve REK.0.06.00.00/36 sayılı Başkanlık önergesi ile 00-34
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Anadolu Ajansı'nın haber bülteni hizmetini
kesmesinin, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (b) ve (c) bentlerinde sayılan
ihlalerden birini oluşturmadığı, bu nedenle şikayete konu teşebbüs hakkında 4054
sayılı Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ve Anadolu Ajansı'nın tekrar haber yayın hizmeti vermeye
başlaması nedeniyle tedbir kararı alınmasına gerek olmadığı düşünülmektedir.
İ- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar: Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden hareketle işlemin
değerlendirilmesinde iligili ürün pazarı "haber ajansları" pazarı, ilgili coğrafi pazar
ise, "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Akit gazetesi tarafından gönderilen şikayet dilekçesi ile bu dilekçeye ilave
bilgi içeren yazılardan, Anadolu Ajansı’nın Akit Gazetesi'ne yaptığı haber akışını
14.8.2000 tarihi itibariyle kestiği anlaşılmıştır.
Başvuruya konu şikayet dilekçesinde, Anadolu Ajansının hakim durumda
bulunduğu ve hakim konumunu kötüye kullandığı iddiasında bulunulmuştur. Anadolu
Ajansının hakim durumda olup olmadığının incelemesine geçmeden önce bahsi
geçen iddiaların 4054 sayılı Kanun hükümlerince yasaklanan faaliyetler arasında
olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir.
Şikayet başvurusu ekinde bulunan ve Anadolu Ajansı ile Akit Gazetesi
arasında akdedilen haber bülteni akışına ilişkin "Abonelik Sözleşmesi"
incelendiğinde şikayet konusuyla ilgili görülen aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
Buna göre Abonelik Sözleşmesi’nin;
- 12. maddesinde, sözleşmenin 1.7.2000 ile 31.12.2000 tarihleri arasında geçerli
olduğu ve taraflarca feshedilmediği takdirde her yıl kendiliğinden devam edeceği
belirtilmektedir.
- 4. maddesinde, “Abone, birinci maddede belirtilen hizmet karşılığında, abone
ücretini (2200$ ABD Doları) peşin olarak,… her ayın en geç 5 inci gününe kadar
Ajans veznesi veya görevlisine öder. Aylık abone bedelini zamanında ödemeyen
Abone’nin hizmeti durdurulur ve bu ücretin 30 gün içerisinde ödenmemesi halinde
sözleşmesi feshedilir…” denilmektedir.
Yukarıdaki bu bilgilerden, Anadolu Ajansı'nın sözleşme gereği abonelik
ücretini her ayın 5’ine kadar peşin ödemeyen aboneye haber yayın akışını durdurma
ve 30 gün içerisinde hala ödenmemişse feshetme yetkisine sahip olduğu
görülmektedir. Bu sözleşmeden kaynaklanan ihtilaflar ise konu ile ilgili
mahkemelerde çözümlenebilecek türden ihtilaflardır. Kaldı ki Akit Gazetesi'nin buna
istinaden İstanbul Bağcılar Asliye Hukuk Mahkemesi'nde dava açtığı ve söz konusu
davanın halen sürdüğü anlaşılmıştır.
3 REKABET KURUMU
- Akit gazetesinin ilk iddiası; Anadolu Ajansı'nın haber akışını kestiği ve bu
durumun Kanun’un 6. maddesinin (b) bendinde yasaklanan “Eşit durumdaki alıcılara
aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya
dolaylı olarak ayırımcılık yapılması” ihlaline uygunluk gösterdiğidir.
Konu ile ilgili dosyada yer alan bilgiler ve her iki tarafın aralarında yapmış
oldukları yazışmalardan, Akit Gazetesi ile Anadolu Ajansı arasındaki ihtilafın
temelde, yapmış oldukları sözleşme hükümlerinden kaynaklanan bir borç-alacak
ilişkisinden kaynaklandığı görülmektedir.
Nitekim dosya mevcunda yer alan bilgilerde, Akit Gazetesi'nin konu ile ilgili
Basın Konseyine yapmış olduğu başvuruda aynen, “Bildiğiniz gibi Anadolu Ajansı,
Gazetemize yaptığı haber servisini 3 gündür kesti, Basit bir alacak-verecek
meselesinden kaynaklanan ve adeta sansür niteliği taşıyan bu olayı nasıl
değerlendiriyorsunuz” ifadesini kullanmakta, buna karşılık Basın Konseyi Başkanı'nın
yanıtı ise, “ ….neticede, Akit Gazetesi ile Anadolu Ajansı arasındaki ihtilafa (sizinde
belirttiğiniz gibi) basit bir alacak- verecek meselesinden başka bir boyut göremedim."
şeklinde olmaktadır.
Diğer taraftan, Anadolu Ajansı tarafından Akit Gazetesi'ne gönderilen
15.8.2000 tarihli yazıda aynen, “…..yeniden hizmet akışının sağlanması için gerekli
ödemenin yapılması gerekmektedir…” denilerek, Anadolu Ajansı'nın varolan borcun
ödenmesini müteakip yayın akışına başlayacağı ifade edilmektedir. Yine 18.8.2000
tarihinli Anadolu Ajansı tarafından Akit Gazetesine gönderilen başka bir yazıda,
“…Ağustos 2000 ayına ait haber bedeli bugün …ödendiğinden durdurulan ajans
haberlerinin bugünden itibaren açıldığını, ….. fotoğraf konusundaki ihtilafında devam
edeceğini bildiririz.” denilmektedir
Yukarıda yer alan bu bilgiler ve tarafların aralarında yapmış olduklar söz
konusu sözleşmenin 4. maddesinde yer alan, “Abone, birinci maddede belirtilen
hizmet karşılığında, abone ücretini (2200$ ABD Doları) peşin olarak,… her ayın en
geç 5 inci gününe kadar Ajans veznesi veya görevlisine öder. Aylık abone bedelini
zamanında ödemeyen Abone’nin hizmeti durdurulur ve bu ücretin 30 gün içerisinde
ödenmemesi halinde sözleşmesi feshedilir…” hükmü doğrultusunda, Anadolu
Ajansı’nın Akit Gazetesi'ne haber akışını 4054 sayılı Kanun anlamında ayrımcılık
yaparak kesmediği, bu nedenle Anadolu Ajansı hakim durumda olsa dahi bu
davranışın hakim durumun kötüye kullanılma hali sayılamayacağı sonucuna
ulaşılmıştır.
- Akit gazetesi’nin ikinci iddiası; Anadolu Ajansı’nın haber bültenine ilişkin Abonelik
Sözleşmesi'nin devam etmesi için Fotoğraf Hizmeti Sözleşmesi'nin yapılmasını şart
koşarak 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (c) bendinde sayılan “Bir mal veya
hizmetle birlikte, diğer mal veya hizmetin satın alınmasını veya aracı teşebbüsler
durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın veya hizmetin, diğer bir mal veya hizmetin
de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması…” halini ihlal ettiği yönündedir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerin incelenmesinde, anılan sözleşme
hükümlerinde ve tarafların aralarında yapmış oldukları yazışmalarda Anadolu
Ajansı'nın haber bültenine ilişkin Abonelik Sözleşmesi'ni yapmak için Fotoğraf
Hizmeti Sözleşmesi’ni de yapmayı şart koştuğuna dair herhangi bir bilgiye
4 REKABET KURUMU
rastlanmamıştır. Kaldı ki dosya mevcudundan, Akit Gazetesi’nin sadece haber
bültenine ilişkin Abonelik Sözleşmesi'nin olduğu ve yalnızca Anadolu Ajansı’nın
haber akışı hizmetinden yararlandığı, ancak Akit Gazetesi'nin Fotoğraf Hizmet
Sözleşmesi olmadığı halde Anadolu Ajansı'na ait fotoğrafları kullanması ve Anadolu
Ajansı'nın da bunu tespit edip bedelini istemesi üzerine ihtilafın başladığı
anlaşılmaktadır. Nitekim bu husus, Anadolu Ajansı tarafından Akit Gazetesi'ne
gönderilen 1.8.2000 tarihli yazıda aynen “… Gazetenizin, yazınızda da belirttiğiniz
gibi Ajansımız ile fotoğraf sözleşmesi bulunmamaktadır. Buna rağmen, Gazeteniz,…
fotoğrafları kullanmaktadır…Aynı uygulamayı fotoğref hizmetimize abone
olmayanlara da yapmaktayız. Kullananlar, bunun parasını ödemektedirler...”
denilmektedir.
Yukarıdaki bilgilerden, Anadolu Ajansı tarafından haber bültenine ilişkin
Abonelik Sözleşmesi'nin devamı için Fotoğraf Hizmeti Sözleşmesi yapılmasının
zorunlu kılınmadığı, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesinin (c) bendi
anlamında, belirli bir mal veya hizmetin verilmesi için başka bir mal veya hizmetin de
bununla birlikte alınması veya teşhiri şartının, söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin doğrultusunda;
1- Anadolu Ajansı’nın haber bülteni hizmetini kesmesi eyleminin, 4054 sayılı
Kanun’un 6. meddesinin (b) bendi çerçevesinde, hakim durumun kötüye
kullanılması hali olmadığına,
2- Yine aynı maddenin (c) bendi anlamında bir ihlalin söz konusu olmadığına,
3- Anadolu Ajansı’nın Akit Gazetesi'ne verdiği haber bülteni hizmetini kesmesi
nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin son fıkrası uyarınca talep olunan
tedbire yönelik bir karar alınmasına gerek olmadığına,
4- Dolayısıyla önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığına, şikayetin ve tedbir talebinin reddine,
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Kurulu’nun 12.9.2000 tarih ve 00-34/369-207 no’lu kararına
aşağıdaki gerekçeler ile karşı oy kullanılmıştır.
Şikayet olunan Anadolu Ajansı A.Ş. aralarındaki “Haber Bülteni Sözleşmesi”
uyarınca günlük gazete çıkaran şikayetçi Gün Basın Matbaa Yayın Ltd.Ş’ne
devamlı şekilde yaptığı haber akışını 14.8 2000 tarihi itibariyle kesmiştir.
Kurumumuza şikayet, ertesi gün 15.8.2000 tarihinde yapılmıştır.
Anadolu Ajansı Hukuk Müşaviri imzası ile şikayetçiye yazılan 15.8.2000 tarihli
yazıda, fotograf kullanımından doğan borç nedeniyle aboneliğe (haber) ara verildiği
belirtilmektedir. Yazıda; şikayetçinin fotograf abonesi olmadığı, diğer gezetelerde yer
alan fotografları alarak bir gün sonra kullandığı, fotograf ücretinin ödenmesi halinde
yeniden hizmet (haber) akışı sağlayacağı beyan edilmektedir. Fotograf kullanımına
5 REKABET KURUMU
yönelik bu konu, taraflar arasında haksız kazanım kuralları ve 5680 Sayılı Basın
Kanunu’nun 15. ve 26. Maddeleri çerçevesinde adli yargı makamlarınca
çözümlenecek bir uyuşmazlıktan ibarettir. Dolayısıyla abone olmadan (sözleşme
yapmadan) fotograf kullanımı, sözleşmeye dayalı haber akışının kesilmesinin
gerekçesi olamaz. Nitekim şikayet olunanın 1.8.2000 tarihli yazısının içeriğinden,
haber akışı ile fotograf kullanımının birbirinden farklı değerlendirilmesi gereken iki
ayrı konu olduğu anlaşılmaktadır.
14.8.2000 tarihinde, saat 17.54’de kesilen haber akışı 18.8.2000 tarihinde
yeniden açılmıştır. Şikayet olunanın 18.8.2000 tarihli yazısında, sözleşmeye göre
her ayın beşine kadar ödenmesi gereken haber bedelinin Ağustos-2000 ayına ait
olanının 18.8.2000 tarihinde ödendiğinden bahisle durdurulan haber akışının açıldığı
belirtilmektedir. Şikayet olunanın bu yazısı, fotograf alacağı hususundaki
uyuşmazlığın haber akışı ile doğrudan ilgisi olmadığını teyid etmektedir.
Öncelikle, haber akışının durdurulmasının nedeni olarak şikayet olunanın
15.8.2000 ve 18.8.2000 tarihli yazılarında farklı gerekçeler ileri sürülmüştür. Diğer
yandan, haber bülteni sözleşmesinde, abonelik ücretinin her ayın en geç beşinci
gününe kadar ödeneceği hükme bağlanmış ise de, şikayet edenin Kurumumuza
verdiği 28.8.2000 tarihli dilekçede uzun süredir oluşan teamül gereği abonelik
ücretinin her ayın sonunda ödendiği, böylelikle sözleşmenin bu hükmünün fiili olarak
değiştirildiği beyan edilmektedir. Ancak, bu konu araştırılmadığından değerlendirme
yapmakta bir eksiklik oluşturmaktadır. Esasen, şikayet olunanın kestiği 14.8.2000
tarih, 914 no’lu tahsilat makbuzunda açıkca görüldüğü üzere Ağustos ayına ait ücret
verilen çek ödenmiş olmaktadır. Ağustos ücretini 14.8.2000 tarihinde herhangi bir
itirazi kayıt koymadan aldığı çek ile tahsil eden şikayet olunan, aynı gün (sonraki
beyanına göre) ücret ödenmediğinden bahisle haber akışını keserek kendi beyanıyla
da çelişkiye düşmektedir. Çeki kabul ederek tahsilat makbuzu kesen şikayet olunan
artık bedelin ödenmediğini ileri sürecek durumda değildir. Çekin ibrazında karşılıksız
çıkması durumunda kullanabileceği bir hakkı bu şekilde kullanması yerinde değildir.
Kaldı ki çek ibrazında ödenmiştir.
Bu hale göre, ücret ödenmediğinden haber akışının kesildi yolundaki ilk
inceleme raporundaki kabule katılmak mümkün değildir. Ancak şikayetin esası olan
haber akışının kesilmesindeki amacın hakim durumun kötüye kullanılması olup
olmadığının belirlenmesi ve değerlendirilebilmesi için öncelikle haber ajansları
piyasası ile bu piyasa içerisinde şikayet olunanın payının irdelenmesi ve ayrıca
diğer eksikliklerin araştırılması gerekli olduğundan bu yönden ön araştırma
yapılması düşüncesiyle sayın çoğunluğun (ön araştırma yapılmaması ve şikayetin
reddine dair) görüşüne katılmıyoruz.
Mehmet Zeki UZUN R.Müfit SONBAY Murat GENCER
Kurul Üyesi Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy