Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-4-317 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-12/185-99
Karar Tarihi : 07.03.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Dr. Hakan BİLİR, Bahar ERSOY
C. BAŞVURAN : TAB Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza No:38/8 Balmumcu
Beşiktaş/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : Anadolu Restoran İşletmeleri Ltd. Şti.
Büyükdere Cad. Özsezen İş Merkezi No:122/9 T Blok
Zincirlikuyu/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Anadolu Restoran işletmeleri Ltd. Şti.'nin kira sözleşmesi yaptığı
alışveriş merkezlerinde TAB Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin yer alamadığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Anadolu Restoran İşletmeleri Ltd. Şti. (McDonald's)'nin1 Çorlu'da bulunan Orion Alışveriş
Merkezi (Orion AVM), Samsun'da yer alan Yeşilyurt Alışveriş Merkezi, Batman'da yer alan
Batman Park Alışveriş Merkezi, İstanbul'da bulunan Capitol Alışveriş Merkezi, Beylikdüzü
Migros Alışveriş Merkezi ve Capacity Alışveriş Merkezi başta olmak üzere Türkiye çapında
birçok alışveriş merkezi (AVM) ile imzalamış olduğu kira sözleşmelerinde kırmızı etten mamul
hamburger satışına ilişkin olarak münhasırlık (rekabet etmeme yükümlülüğü) hükmüne yer
verdiği,
- Sözleşmelerde ilgili hükmün ihlali halinde AVM'ler aleyhine uygulanacak cezai şarta yönelik
düzenlemelerin bulunduğu ve McDonald’s ile Orion AVM arasındaki kira sözleşmesinde yer
alan rekabet yasağından doğan cezai şartın, diğer işletmecilerden ziyade sadece TAB Gıda
Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Burger King)’nin anılan AVM'ye girmesi sonrasında talep edildiği,
- Bu şekilde, McDonald's'ın yer aldığı AVM’lerde, Burger King’in faaliyet göstermesinin
engellendiği ve Burger King'in AVM'lerin dışında bırakılmasının amaçlandığı,
- Münhasırlık uygulamalarının şikâyete konu her bir AVM özelinde değerlendirilmesi ve her bir
AVM’nin ayrı birer coğrafi pazar olarak tanımlanması gerektiği
iddia edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 07.11.2012 tarih ve 9528 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 23.11.2012 tarih ve 2012-4-317/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu 06.12.2012
tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Söz
1 Anadolu Restoran İşletmeleri Ltd. Şti., merkezi ABD’de bulunan McDonald’s Corporation ile yaptığı anlaşma uyarınca,
Türkiye sınırları içerisinde McDonald’s restoranı kurma, işletme ve üçüncü kişilere lisans verme hususlarında münhasır
yetkilidir.
13-12/185-99
2/4
konusu karar uyarınca düzenlenen 19.02.2013 tarih ve 2012-4-317/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, başvuru konusu iddia ile ilgili olarak soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
(5) Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı “hızlı servis restoranları pazarı”; ilgili
coğrafi pazar ise “ Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Tespitler ve Değerlendirme
(6) Başvuruda, McDonald’s’ın Türkiye çapında birçok AVM ile imzalamış olduğu kira
sözleşmelerinde kırmızı etten mamul hamburger satışına ilişkin olarak münhasırlık hükmüne
yer verildiği, bu yükümlülüğe uyulmaması halinde AVM’ler aleyhine uygulanacak cezai şart
öngörüldüğü, nitekim McDonald’s ile Orion AVM arasındaki kira sözleşmesinde yer alan
rekabet yasağından doğan cezai şartın Burger King’in anılan AVM’ye girmesi ile talep edildiği,
bu şekilde McDonald’s’ın kendisinin faaliyet gösterdiği AVM’lere Burger King’in girmesini
engellediği ve Burger King’i AVM’lerin dışında bırakmayı amaçladığı iddia edilmiştir.
Başvuruda, ayrıca Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un “Grup Muafiyetinin Kapsamı” başlıklı
birinci paragrafında kira sözleşmelerinin dikey anlaşma olarak nitelendirilemeyeceğinin açıkça
belirtilmiş olmasına rağmen, bu durumun söz konusu sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi bağlamında ele alınmasını engellemeyeceği ifade edilmiştir. Başvuruda ek olarak,
İngiliz Rekabet Otoritesi’nin “Kira Sözleşmeleri Kılavuzu”na atıf yapılarak, kira sözleşmelerinin
pazara giriş engellerini artırması ile rekabeti engelleme etkisinin ortaya çıkabileceği ifade
edilmiştir.
(7) Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal olarak kabul edilebilmesi
için, söz konusu anlaşmanın belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı
olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıması veya bu etkiyi doğurması
gereklidir. Dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi bakımından yapılan
değerlendirmelerde, anlaşmanın amacı veya etkisinin ortaya konulması gereklidir. Bu
çerçevede başvuruya konu değerlendirme, şikâyet dilekçesi doğrultusunda, kira
sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğ’inde yer alıp
almadığına bakılmaksızın, Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğine yönelik olarak
yapılmıştır.
(8) Başvuruda yer verilen iddialara yönelik olarak önaraştırma sürecinde McDonald’s tarafından
gönderilen yazıda, son üç yıl içinde McDonald’s’ın AVM’lerle imzaladığı kira sözleşmelerinde
herhangi bir münhasırlık hükmüne yer verilmediği, bununla birlikte McDonald’s’ın AVM’lerle
daha önce akdettiği ve halen yürürlükte olan kira sözleşmelerinden yalnızca (…..) tanesinde
münhasırlık hükmünün yer aldığı belirtilmiştir.
(9) Yazıda, son üç yıl içerisinde McDonald’s ile AVM’ler arasında imzalanan kira sözleşmelerinin
food court sözleşmeleri2 ve mall sözleşmeleri3 olarak iki kategoriye ayrıldığı belirtilmiştir. Food
court sözleşmelerine örnek olarak, (…..) ile yapılan sözleşme yazı ekinde sunulmuştur.
Sözleşmenin 14. maddesinde şu ifadeler yer almaktadır: (…..)
(10) Mall sözleşmelerine örnek olarak sunulan, (…..) ile imzalanan sözleşmenin 2. maddesinin (f)
bendinde yer alan hüküm ise şu şekildedir: (…..)
2 Yeme-içme faaliyetlerinin tümünün toplandığı AVM’lerin yemek katları için imzalanan sözleşmelerdir.
3 AVM içerisinde food court dışında yerleri kiralamak için yapılan sözleşmelerdir.
13-12/185-99
3/4
(11) Yukarıda yer verilen hükümlerden, son üç yıl içerisinde imza altına alınan sözleşmelerde
rekabeti engellemeye yönelik münhasırlık içeren bir hükme yer verilmediği görülmektedir.
Nitekim hem Burger King hem de McDonald’s tarafından gönderilen yazılarda; hâlihazırda
yalnızca Burger King’in yer aldığı AVM sayısının (…..), yalnızca McDonald’s’ın yer aldığı AVM
sayısının (…..), her ikisinin birlikte yer aldığı AVM sayısının ise (…..) olması, McDonald’s’ın
kira sözleşmelerinin uygulamadaki durumunu teyit eder niteliktedir.
(12) Bununla birlikte, McDonald’s’ın üç yıl öncesinde imza altına alınan az sayıdaki sözleşmesinde
münhasırlık hükmü yer almaktadır. Örneğin, şikâyet başvurusunda da yer verildiği üzere,
(…..)’da bulunan (…..) için, McDonald’s ile (…..) arasında yapılan sözleşmede, kırmızı etten
mamul hamburger yapan başka bir restoranın aynı AVM içinde açılmamasına ilişkin bir
hüküm bulunmaktadır. Söz konusu sözleşmenin 14. maddesinde şu ifadeler yer almaktadır:
(…..)
(13)
(TİCARİ SIR)
(14) Söz konusu hükme ilişkin olarak McDonald’s tarafından yapılan açıklamada, (…..)’ye bu
yükümlülüğün getirilmek istenmesinin tek nedeninin, adı geçen AVM’de sadece
McDonald’s’ın faaliyet göstereceği ve bu nedenle satışın yüksek olacağının öngörülerek
sözleşme ile (…..) lehine rayiçlerin çok üzerinde belirlenen kira bedellerinin kabul edilmesi
olduğu belirtilmiştir. Burger King’in söz konusu AVM’ye girmesiyle birlikte bu durumun
McDonald’s’ın satışlarını olumsuz etkilediği ve kira sözleşmesinde rayiçlerin üzerinde kabul
edilen kira bedelinin amaçsız hale geldiği, bu nedenle (…..)’den kira indirimi talebinde
bulunulduğu, bu talebin olumsuz karşılanması üzerine cezai şartın tahsili için yargı nezdinde
girişimlerde bulunulduğu, bununla birlikte mevcut durumda Burger King’in adı geçen AVM’de
faaliyet gösterdiği ifade edilmiştir.
(15) Açıklamada, yukarıda yer verilen ifadelerin doğruluğunu teyit etmek bakımından McDonald’s
ile İstanbul’da bulunan (…..) arasında yapılan sözleşme örnek olarak sunulmuştur. Nitekim
McDonald’s ile (…..) ile akdedilen kira sözleşmesinde daha önce münhasırlık hükmüne yer
verilmiş olmasına rağmen, Burger King’in adı geçen AVM’ye girmesiyle taraflar arasında
imzalanan (…..) tarihli ek protokol ile kira bedelinin düşürüldüğü ve münhasırlık hükmünün
bütün neticeleri ile birlikte iptal edildiği belirtilmiştir. (…..) ile yapılan sözleşmenin 25.
maddesinde bulunan ve daha sonra ek protokol ile yürürlükten kaldırılan hüküm; (…..)
şeklindedir.
(16) Buna ek olarak, McDonald’s ile (…..) ve (…..) ile akdedilen kira sözleşmelerinde herhangi bir
münhasırlık hükmü getirilmemekle birlikte, benzer ürünler satan uluslararası zincir bir
markanın AVM’ye alınması halinde kira bedelinden indirim yapılacağı hususu hüküm altına
alınmıştır.
(17) Yukarıda yer verilen örneklerin birlikte değerlendirilmesi ile McDonald’s’ın münhasırlık ihtiva
eden sözleşmelerinin pazardaki rekabeti engellemekten ziyade yüksek belirlenen kira bedelini
kompanse etmek amacıyla getirildiği anlaşılmaktadır. Nitekim hem McDonald’s’ın mevcut
durumda faaliyet gösterdiği AVM’lerin %(…..)’inden fazlası için münhasırlık hükmünün söz
konusu olmaması hem de kira bedelinin düşürülmesinin kabulü durumunda Burger King’in
ilgili AVM’lere girebilmiş olması bu durumu teyit etmektedir. Kaldı ki, ilgili coğrafi pazarın
13-12/185-99
4/4
Türkiye olması, münhasırlık hükmünü haiz az sayıdaki sözleşmenin, rakibin pazara girişini
engelleme amacı ile yapıldığı iddiasını geçersiz kılmaktadır. Bir başka deyişle, çok az
sayıdaki sözleşmede yer alan münhasırlık hükmünün rakiplerin pazara girişini engellemesi
olanaklı görülmemektedir.
(18) Yukarıda yer verilenlere ek olarak, McDonald’s’ın münhasırlık hükmünü içeren bir diğer
sözleşme (…..)’da bulunan (…..) ile yapılmıştır. Söz konusu sözleşmenin “Kiracının
Faaliyetinin Özelliği” kenar başlıklı 18. maddesi şu şekildedir: (…..)
(19) Söz konusu hükme ilişkin olarak Mcdonald’s tarafından yapılan açıklamada, her ne kadar söz
konusu düzenleme münhasırlık hükmü gibi gözükse de, anılan hükme uyulmaması halinde
yaptırımın ne olacağının belirsiz olması nedeniyle söz konusu maddenin uygulama alanının
bulunmadığı ifade edilmiştir.
(20) Bu bilgiler çerçevesinde, McDonald’s’ın AVM’ler ile yaptığı, yukarıda da verilen sözleşmelerin
rakiplerin pazarın dışında çıkartılması amacına yönelik olmadığı kanaatine varılmıştır. İlgili
pazara yönelik olarak aşağıda yer verilen bilgiler de bu durumu teyit etmektedir.
(21) Söz konusu olayda, iki teşebbüs arasında yapılan anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi anlamında rakibi dışlayıcılığından bahsedebilmek için, ilgili kira ilişkisinin hızlı servis
restoranları pazarına girişi ve pazarda faaliyet göstermeyi zorlaştırması, dolayısıyla rakipleri
dışlayıcı bir etki doğurması gerekmektedir. Ancak, 2012 yılı itibarıyla şikayetçi konumundaki
Burger King’in, AVM içi restoran sayısı, McDonald’s’ın restoran sayısının (…..) katından daha
fazladır. Öte yandan, aynı yıl şikayetçi konumundaki Burger King’in AVM içi (in-line) restoran
sayısı, McDonald’s’ın in-line restoran sayısından (…..) adet daha fazladır.
(22) Diğer yandan, yukarıda da ifade edildiği üzere, hâlihazırda şikayetçi ve şikayet edilenin tek
başlarına ve birlikte faaliyet gösterdiği AVM sayısına bakıldığında, başvuruya konu
münhasırlık hükmünü haiz kira sözleşmelerinin Burger King’in pazarın dışında bırakılmasına
yol açan bir etkiye sahip olduğundan bahsetmek mümkün değildir.
(23) Sonuç olarak, McDonald’s’ın Burger King’i AVM’ler dışına çıkarmayı amaçladığı yahut
AVM’lerde faaliyet göstermesini engellediği yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığı
kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(24) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy