ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1983/4 (Parti Kapatma)
Karar Sayısı:1983/4
Karar Günü:3.11.1983
R.G. Tarih-Sayı:21.10.1984-18552
Davayı Açan : Cumhuriyet Başsavcılığı
Davalı : Muhafazakar Parti
Davanın Konusu : 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 90. ve 93. maddelerine aykırı hareket eden Muhafazakar Parti'nin aynı Kanunun 101. maddesinin (a) ve (b) fıkraları gereğince kapatılmasına karar verilmesi istenmiştir.
I- İDDİANAME :
Cumhuriyet Başsavcılığının, Muhafazakar Parti'nin kapatılması istemini içeren 5.8.1983 günlü, SP-11/4 sayılı iddianamesi şöyledir :
"Kuruluş bildirisini 7.7.1983 tarihinde İçişleri Bakanlığına vermek suretiyle tüzel kişilik kazanan ve yaptığı başvuruda (CUMHURİYETÇİ MUHAFAZAKAR PARTİ) adını alan 8.7.1983 tarihli uyarımız üzerine (CUMHURİYET) kelimesinin kullanılmaması yolunda tüzük değişikliği yaparak 11.7.1983'de bildiren, (MUHAFAZAKAR PARTİ) merkez karar ve yönetim organının tespitinde bilinçli olarak 2820 sayılı Kanun hükümlerine aykırı hareket ettiği gibi Parti Tüzüğündeki bir kısım hükümlerin Siyasi Partiler Kanunu'na aykırı olması nedeni ile davalı partinin kapatılması için bu davanın açılması gerekmiştir.
1- MERKEZ KARAR ORGANININ TEŞKİLİ :
Davalı MUHAFAZAKAR PARTİ Kurucular Kurulu belli başlı parti faaliyetlerinden olan merkez karar ve yönetim organının oluşturulmasında bilinçli olarak Kanuna aykırı davranmış, Cumhuriyet Başsavcılığımıza yazdığı bu konudaki yazısında, (MİLLİ GÜVENLİK KONSEYİ tarafından parti kurucusu olmaları uygun görülmeyip, parti üyesi hüviyeti devam eden üyelerimizden bir kısmı da merkez karar ve yönetim kurulu üyeliğine seçilmiş bulunmaktadır.) (ek: 16) demiştir. Siyasi Parti tavrını kesin olarak ortaya koymuş bulunduğundan 2820 sayılı Kanun'un 9 ve 102 ve 104 üncü maddelerinin uygulanma olanağı yoktur.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 14 üncü maddesinin sekizinci fıkrasına göre (Büyük Kongre ilk toplantısını yapıncaya kadar, bu kongrenin yetkilerini kurucular kurulu kullanır. Partinin Genel Başkanı ile yaş kaydı aranmaksızın kuruculuk şartlarını haiz merkez karar ve yönetim kurulu ile merkez disiplin kurulu üyeleri ile milletvekilleri bu kurulun üyeleridir.)
Görüldüğü üzere merkez karar ve yönetim kurulu üyeleri aynı zamanda (Kurucular Kurulunun) üyeleri olup genel kongrenin yetkilerine sahip kurucular kurulunda alınacak kararlara katılmakta ve faaliyet göstermektedirler.
Nitekim Siyasi Partiler Kanunu'nun geçici 5 inci maddesinin (c) fıkrasında da kurucular kurulu (Genel Başkan, merkez karar ve yönetim kurulu ile merkez disiplin kurulu üyeleri ve bu kurullara katılmayan kurucular tarafından oluşturulur) denilmektedir.
MUHAFAZKAR PARTİ Tüzüğünün 93 üncü maddesine (Merkez Karar ve Yönetim Kurulu üyelerinin yarısı kurucu olmayan üyeler arasından seçilir.) hükmü ilave edilmiştir.
Tüzüğün 93 üncü maddesine yapılan bu eki, 2820 sayılı Kanun'un geçici 5 inci maddesindeki yukarıda değinilen hükmü, 14 üncü maddesi ve geçici 4 üncü maddesindeki ilke ve hükümlerle değerlendirmek gerekir.
Siyasi Partiler Kanunu'nun 14 üncü maddesinde açık ve seçik olarak (Kuruculuk şartını haiz merkez karar ve yönetim kurulu ile merkez disiplin kurulu üyeleri) denilmekte, yalnız yaş konusunda ayrıcalık tanınmaktadır.
Siyasi Parti Kurucusu olabilmek için milletvekilliği seçilme yeterliğine sahip olmanın gerektiği 2820 sayılı Kanun'un 8 inci maddesinde ifade olunmuş ve ancak aynı Kanunun geçici 4 üncü maddesinde Milli Güvenlik Konseyi'ne parti kurucuları üzerinde incelemede bulunma yetkisi de verilmiştir.
Milli Güvenlik Konseyi incelemesi sonunda, kurucu olarak bildirilen kişilerin (Parti kurucusu olmalarının uygun görülmediğine) karar vermiş ise artık bu kişiler parti kurucusu olamayacaklardır.
Bir kişinin bir siyasi partinin merkez organlarında görev alabilmesi için yaş kaydı hariç (Kuruculuk şartlarını haiz) olmasına bağlıdır.
Milli Güvenlik Konseyi'nce siyasi parti kuruculuğunun uygun bulunmadığına karar verildikten sonra o kişinin kuruculuk şartlarını haiz olduğunu kabul, kanunun hükmüne ve espirisine ters düşer.
O halde bir kimsenin siyasi parti kurucusu olabilmesi ve görev aldıktan sonra bu göreve devam edebilmesi, dolayısıyla kurucu üyelik hukukunu muhafaza edebilmesi için;
(Milletvekili seçilme yeterliğine sahip olması Milli Güvenlik Konseyince 2820 sayılı Kanun'un geçici 4 üncü maddesine göre bu görevler için uygun görülmediğine karar verilmemiş olması),
icabeder.
Bu görevler için uygun görülmediğine karar verilmiş olan kişi parti kurucusu olamayacağından Milli Güvenlik Konseyinin olumsuz kararından sonra o kişinin Siyasi Partinin merkez organında görev alamayacağı da kuşkusuzdur.
Milli Güvenlik Konseyinin 26 Temmuz 1983 tarih ve 100 sayılı kararı ile parti kurucusu olmaları uygun bulunmayan Muhafazakar parti kurucularından; dört kişinin asıl ve dört kişinin de yedek üye sıfatiyle partinin merkez karar ve yönetim kuruluna yeni oluşan kurucular tarafından getirilmişlerdir.
Böylece siyasi parti kurucusu olmaları uygun bulunmayan kişiler, Siyasi Partiler Kanunu'nun 14 üncü maddesindeki (kuruculuk şartlarını haiz) kabul edilerek merkez karar ve yönetim organına seçilmiş, geçici 5 inci maddenin (c) fıkrasındaki (Kurucular Kurulunu) oluşturmuşlardır.
Yapılan bu işlem ve faaliyet, etraflı olarak açıklandığı üzere, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 8 ve 14., geçici 4 ve geçici 5 inci maddelerine ve bu maddelerde güdülen amaca aykırı bulunmaktadır.
Bu itibarla MUHAFAZAKAR PARTİ bu faaliyetiyle sözü edilen Kanunun 90 ıncı maddesine muhalefet etmiştir.
2- PARTİ TÜZÜĞÜNDEKİ DİĞER AYKIRILIKLAR :
a) 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 14/3 üncü maddesine göre partili milletvekilleri de büyük kongrenin tabii üyeleri oldukları halde MUHAFAZAKAR PARTİ Tüzüğünün 33/2 inci maddesinde tabii üyeler arasında milletvekilleri gösterilmemiş,
b) 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 65 inci maddesinde, 61 inci maddesinin (d) bendinde yazılı parti bayrağı, flaması, rozeti ve benzeri rumuzların, (e) bendinde yazılı parti yayınlarının, (f bendinde yazılı üye kimlik kartlarının ve parti defteri makbuz ve kağıtlarının satış bedellerinin merkez karar ve yönetim kurulunun kararı ile tespit edileceği belirtildiği halde, parti tüzüğünün 75 inci maddesinde bunların satış bedellerinin merkez karar ve yönetim kurulu veya (İl Yönetim Kurulu) kararı ile de düzenleneceği belirtilmiş,
böylece Siyasi Partiler Kanunu'nun sözü edilen hükümlerine ve dolayısıyla 90 ıncı maddesine aykırı davranılmıştır.
c- Tüzüğün 57 inci maddesinin 6 ncı fıkrasında (Disiplin Kurulları kendilerine tevdi edilen bir işi engeç bir ay içinde görüşerek karara bağlamak zorundadır. Aksi takdirde teklif kesinleşmiş sayılır.) denilmektedir.
Bu hükme göre disiplin kuruluna sevkedilen kişi hakkında işlem yapılmaması halinde sevkeden organın iradesi hakim olmaktadır ki bu husus parti içi çalışmalarında demokrasi esaslarına ve dolayısıyle Siyasi Partiler Kanunu'nun 93 üncü maddesine aykırı bulunmuştur.
- Sonuç :
Yukarıda açıklandığı nedenlerle 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 90 ve 93 üncü maddelerine aykırı hareket eden (MUHAFAZAKAR PARTİ'NİN) sözü edilen Kanun'un 101 inci maddesinin (a ve b) fıkraları gereğince kapatılmasına karar verilmesi arz ve talep olunur."
II- İLK SAVUNMANIN ÖZETİ :
Davalı Parti adına, vekili, ilk savunmasında usule ve esasa yönelik olmak üzere, özetle, şunları ileri sürmüştür :
A- USUL YÖNÜNDEN :
I- Muhafazakar Parti'nin kapatılması istemi ile açılan işbu kamu davası'nın son soruşturmasının duruşma yapılmaksızın dosya üzerinde inceleme yapılma suretiyle karara bağlanması :
a- 2709 numaralı T.C. Anayasasının 149. ve 141. maddelerine; b- 44 numaralı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki Kanun'un 29., 32., 35. maddelerine, c- yargılama esnasında uygulanacak olan 1412 numaralı "Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun ilgili maddelerine, aykırıdır.
Ayrıca 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 98/1. maddesinin birinci fıkrası hükmü, Yukarıda arzedilen Anayasa ve Kanun hükümlerine aykırı olduğundan, Anayasa Mahkemesince bu konuda verilecek karara kadar davanın geri bırakılması talep edilir.
2- 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 9. maddesi uyarınca Cumhuriyet Başsavcılığı, Muhafazakar Partinin tüzüğünü tetkik etmiş ve "CUMHURİYETÇ" kelimesinin kullanılmasının izne tabi olduğunu bildirmiş; bu uyarı üzerine partinin adından bu sözcük çıkarılmıştır.
Bu denetleme sırasında tüzükte başkaca bir noksanlık ve aykırılık bulunmamış iken 27 gün sonra kapatma davası açılmış ve tüzüğün kimi hükümlerinin, 2820 sayılı Yasaya aykırı oldukları iddia edilmiştir. Bu husus, usul ve esas bakımından Anayasa Mahkemesinin takdirine bırakılmıştır.
B- ESAS YÖNÜNDEN :
Cumhuriyet Başsavcısı, 2820 sayılı Yasanın 9., 102. ve 100. maddelerini öncelikle uygulanmış olsaydı Muhafazakar Parti aleyhine kamu davası açılmasını gerektirir bir hal kalmayacaktı. Başsavcılık bu hükümleri uygulamadığı gibi, Yüksek Mahkemece uygulanmaları olanağından adeta endişe duymakta ve iddianamede bu hükümlerin uygulanmasını talep etmektedir. Bu durum, istemle bağlı olmayan Anayasa Mahkemesince değerlendirilmelidir.
a- Cumhuriyet Başsavcılığının denetiminden geçmiş olan tüzüğün 93/1. maddesinde "Merkez Karar ve Yönetim Kurulu üyelerinin yarısı kurucu olmayan üyeler arasından seçilebilir" hükmü yer almıştır. Bu tüzük hükmüne göre parti Milli Güvenlik Konseyince kuruculukları uygun bulunmayan, ancak parti üyesi sıfatları devam eden üyelerden bir kısmını bu kurul üyeliklerine seçmiş ve iyi niyetle durumu Cumhuriyet Başsavcılığına bildirmiş; böylece bir yanlışlık söz konusu ise uyarılmaya zemin hazırlamıştır. Başsavcılık bu uyarıyı yapmaya gerek görmeden dava açmıştır. Kurucular Kurulu, hiç bir uyarı yapılmadığı halde, kendiliğinden, meseleyi tekrar tezekkür ederek, bu uygulamaya son vermiş; kurucu olmaları uygun görülmeyenlerin, merkez karar ve yönetim kurulu üyelikleri düşürülerek, yerlerine kuruculuk vasfına sahip yeni üyeler seçilmiştir.
b- Tüzüğün 32/2. maddesinde, Büyük Kongrenin tabii üyeleri arasında partili milletvekillerinin sehven sayılmamış bulunması bir noksanlıktı. Nitekim Başsavcılığın tüzüğü denetlemeleri sırasında da gözden kaçmış olmalı ki hiçbir ikazda bulunmamıştır. Gözden kaçan bu husus hiçbir uyarıya muhatap olmadan düzeltilmiş, gerekli ilave yapılmıştır.
c- Parti tüzüğünün 57/6. ve 75. maddesi ile ilgili iddialara gelince, Cumhuriyet Başsavcılığı, Siyasi Partiler Kanunu'nun 9. maddesinin verdiği denetim görevini Kanunun emrettiği şekilde yerine getirmiş olsaydı, bir siyasi partinin kapatılmasını gerektirir nitelikte suç teşkil etmeyen bu hususlar konu edilerek bir siyasi partinin kapatılması için Yüksek Mahkemeye kamu davası açılmış olmayacaktı.
III- CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞININ ESAS HAKKINDAKİ GÖRÜŞÜ :
"2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 98 ve takip eden maddelerinde sözü edilen Siyasi Partinin kapatılmasına dair dava yanında 104. maddesinde (diğer sebeplerle dava açılması) başlığı altında, bir siyasi partinin, bu Kanunun 4 üncü kısmında yer alan maddeler hükümleri dışında kalan emredici hükümleriyle diğer Kanunların siyasi partilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık halinde o parti aleyhine Anayasa Mahkemesi'ne Cumhuriyet Başsavcılığınca başvurulacağı belirtilmiştir.
Bir siyasi partinin eylem ve işlemlerinden bir bölümünün partinin kapatılmasını, diğer bölümün ise 104 üncü maddesinin uygulanmasını gerektirdiği hallerde konunun nasıl çözümleneceği, kapatma ile ihtar davasının birlikte açılıp açılamayacağı sorun olduğu gibi, Cumhuriyet Başsavcılığınca siyasi partinin kapatılması nedeni olarak düşünülen eylemin, Yüksek Mahkemece kapatma nedeni değil, 104 üncü maddeye uygun ihtar nedeni olarak değerlendirilmesi halinde, ne yolda işlem yapılacağının da önemli bir sorun olduğu düşünülmektedir.
Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerinin uygulanmasını gösteren Siyasi Partiler Kanununun 98 inci maddesi hükmü karşısında konu yüksek mahkemece, siyasi partinin kapatılmasını gerektirmeyip 104 üncü madde şumülünde değerlendirildiği takdirde, iddianamemizin sözü edilen maddedeki başvuru olarak kabul ve nitelendirilmesi ile 104 üncü madde hükümlerinin uygulanabileceği görüşünü taşıdığımızı belirttikten sonra, Muhafazakar Parti hakkında açmış olduğumuz dava dolayısıyla 30.9.1983 tarihli yazı ile istenilen esas hakkındaki görüşümüz sunulmuştur.
ESAS HAKKINDAKİ GÖRÜŞÜMÜZ
1) Demokrasinin vazgeçilmez unsurlarından olan, Anayasa ve Kanunlara uygun olarak, genel ve yerel seçimler yoluyla, tüzük ve proğramlarında belirlenen görüşleri doğrultusunda çalışmaları ve açık propagandaları ile milli iradenin oluşmasını sağlayarak demokratik bir devlet ve toplum düzeni içinde ülkenin çağdaş medeniyet seviyesine ulaşması amacını güden aynı amacı, düşünceyi paylaşan, kurucuların ülke çapında faaliyet göstermek üzere kurdukları, tüzel kişiliğe sahip siyasi partiler, Anayasa kaynağını Anayasadan alan kanunlara saygılı, doğruluk, dürüstlük, fazilet ve ahlak ilkelerini ön planda tutarak yönetime talip olmalarının gerektiği inancındayız.
2) Davalı Partinin Tüzüğü'nün 93 üncü maddesindeki (merkez karar ve yönetim kurulu üyelerinin yarısı kurucu üye olmayan üyeler arasından seçilir) hükmü, 2820 sayılı Kanun'a aykırı değildir. Davada bu madde dolayısiyle açılmamış, ancak bu maddeye dayanılarak yapılan eylem aynı Kanunun 14., geçici 4. ve 5. maddeleri ile birlikte değerlendirildiğinde, davalı Siyasi Partilerin en önemli faaliyetlerinden olan ve Kurucular Kurulu tarafından verilen karar gereği kurulan merkez karar organının oluşması üzerinde durulmuştur.
Kurucu üye olmaları uygun bulunmayan kişiler, merkez karar organına alınmak suretiyle kurucular kuruluna dahil edilmiş ve böylece Milli Güvenlik Konseyinin 26 Temmuz 1983 gün ve 100 sayılı karar ve icraatına karşı bir tutum içine girilmiştir.
Siyasi Partiler Kanunu'nun geçici 5 inci maddesine göre, Genel Başkan, Merkez Karar ve Yönetim Kurulu ile Merkez Disiplin Kurulu üyelerinden oluşan "Kurucular Kurulu" büyük kongre, ilk toplantısını yapıncaya kadar, siyasi partinin en yüksek organı olup büyük kongrenin yetkilerini kullanır. (md. 14)
Bu kurulun, Kanunla tanınan geniş yetkileri nazara alındığında, oluşmasında bazı kayıt ve şartların öngörülmüş olması tabiidir.
3) 2820 sayılı Kanun'un geçici 5 inci maddesi hükmü ve 14 üncü maddesi ile geçici 4. üncü maddesindeki ilke birlikte değerlendirildiği takdirde kurucu üyeliği uygun görülmeyen kişilerin merkez organlarında görevlendirilmelerine olanak yoktur. Çünkü bir kişinin merkez organlarında görev alabilmesi için yaş hariç, kuruculuk şartlarını haiz bulunması, kurucu üye olabilmesi için de milletvekili seçilme yeterliğine sahip bulunması gereklidir.
O halde bir kimsenin merkez organlarında görevlendirilmesi, o kimsenin milletvekili seçilme yeterliğine sahip olmasının yanında Milli Güvenlik Konseyince 2820 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükmüne göre bu görevler için uygun görülmediğine karar verilmemiş olmasına bağlıdır.
Milli Güvenlik Konseyince Siyasi Parti Kuruculuğunun uygun bulunmadığına karar verilen kişinin kuruculuk şartlarını haiz olduğunu kabul Kanunun hükmüne ve esprisine uygun düşmez.
4) Davalı Siyasi Parti, savunma yazısında belirttiği gibi savcılığımıza yaptığı bildirimde (Milli Güvenlik Konseyi tarafından parti kurucusu olmaları uygun görülmeyip, parti üyesi hüviyeti devam eden üyelerimizden bir kısmı da merkez karar ve yönetim kurulu üyeliğine seçilmiş bulunmaktadır.) demiş ve iddianamemizde adları yazılı olup Milli Güvenlik Konseyince kurucu üyelikleri uygun bulunmayan kişileri, büyük kongre yetkisini haiz kurucular kurulu tarafından Merkez Karar Organında görevlendirmiştir.
Yapılan bu işlem ve faaliyetler 2820 sayılı Kanunun 8 ve 14 üncü, geçici 4 ve 5 inci maddelerine, bu maddelerde güdülen amaca ters düştüğünden Davalı Siyasi Parti bıı eylemi ile Kanunun 90 ıncı maddesine aykırı davranmıştır.
5) Muhafazakar Parti savunma yazısına eklediği 3.8.1983 tarihini taşıyan 8 numaralı kararıyla, (29.7.1983 tarihli toplantıda tüzüğümüzün 93 üncü maddesindeki "Merkez karar ve yönetim kurulu üyelerinden yarısı kurucu olmayan üyeler arasından seçilebilir" hükmü işletilerek kurucular kurulu tarafından karar alınmadan doğrudan doğruya merkez karar ve yönetim kurulunun seçimine geçildiği görülerek; 93 üncü maddenin birinci bendinin son fıkrasının işletilmesine) denildikten sonra, evvelce merkez karar va yönetim kuruluna seçilmiş bulunan kurucu üyeler dışındaki üyeliklere kararda adları yazılı kişiler seçilmişlerdir.
5.8.1983 günlü ve 9 numaralı kararla da; 93 üncü maddenin yukarıda sözü edilen fıkrasının tüzükten çıkarılmasına karar verilmiştir.
Tüzüğün 93 üncü maddesindeki hükümlere göre toplanarak merkez organlarını oluşturan ve kuruculukları uygun görülmeyen kişileri merkez organlarına seçen ve İçişleri Bakanlığına bildiren Siyasi Parti, Kanuna aykırı eylemini ifa etmiştir.
Bilahare, alınan bu kararın değiştirilmiş olması, önceki kararın hukuka aykırılığını ve dolayısıyle partinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
6) Dava açıldıktan sonra Kurucular Kurulu iddianamesinde değinilen tüzükteki diğer aykırılıkları değiştirmiş ve böylece bu konulara yönelik dava nedeni de giderilmiştir.
Sonuç : 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 90 ıncı maddesine aykırı hareket eden Siyasi Partinin 101. maddesinin (b) fıkrası gereğince kapatılmasına karar verilmesi arz ve mütalaa olunur."
IV- SON SAVUNMA ÖZETİ :
Davalı parti adına vekili, son savunmasında, Cumhuriyet Başsavcılığının esasa ilişkin düşüncesine karışılık olarak, özetle şunları ileri sürmüştür :
1- İddianamede "Muhafazakar Parti" nin kapatılmasını gerektirir nitelikte görülen 4 grup suçlamanın üçünden, yani "Muhafazakar Parti"nin Tüzüğündeki;
a) 32/2 nci madde, b) 75 inci madde, c) 57 inci madde hükümlerinin, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununa aykırılığı iddialarından tamamen vazgeçildiği hususu "Dava açıldıktan sonra kurucular kurulu iddianamemizde değinilen tüzükteki diğer Kanuna aykırılıkları değiştirmiş ve böylece bu konulara yönelik dava nedeni de giderilmiştir." biçimindeki gerekçe ile açıklanmış bulunmaktadır. Cumhuriyet Başsavcılığının, esas hakkındaki bu görüşlerine özde katılmakla beraber, konu ile ilgili kısa bir açıklama-düzeltme yapma zarureti hasıl olduğunu belirtiriz. Şöyleki : 5.8.1983 tarihli iddianameye karşı, 7.9.1983 tarihli gerekçeli karşı cevabımızın tetkikinden de anlaşılacağı üzere, dava açıldıktan sonra değil, davanın açıldığı 5.8.1983 tarihinden önce hiç bir uyarıya muhatap olunmaksızın gerekli düzeltme yapılmıştır. Başsavcılığın davanın esası hakkındaki görüşünde belirtmiş bulundukları "Dava açıldıktan sonra" deyiminin "Davanın açıldığı tarihten önce" biçiminde olması iktiza etmektedir.
2- Kalan 4 üncü, yani Tüzüğün 93/1 inci maddesine, Siyasi Partiler Kanununa aykırı olarak eklendiği iddia, edilen hükümle ilgli olarak, davanın esasına yönelik mütalaada : Davalı Parti Tüzüğünün 93 üncü maddesindeki (Merkez Karar ve Yönetim Kurulu üyelerinin yarısı kurucu üye olmayan üyeler arasından seçilir) hükmü, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na aykırı değildir" denilmektedir. Cumhuriyet Başsavcılığının, 6.10.1983 tarihli davanın esası hakkındaki gerekçeli görüşlerinde açıklanan bu kabulleri muvacehesinde; yani dava açıldığı tarihte parti tüzüğündeki kanuna aykırılıkların değiştirilmiş olmasının dava sebebini ortadan kaldırdığı gerçeğinin Cumhuriyet Başssavcılığınca bu şekildeki kabulü karşısında, ortada "Muhafazakar Parti" nin kapatılmasına yönelik bir dava nedeni de kalmamıştır.
3- Cumhuriyet Başsavcısı "Esas Hakkındaki Görüş"lerinde, "Muhafazakar Parti" nin kapatılması ile ilgili iddiasına konu suçlamasının; parti kapatılmasını gerektirip gerektirmeyeceği hususunda, açıkca, şüpheye, tereddüte düşmüş bulunmaktadırlar : Bu şüphe ve tereddütleri Cumhuriyet Başsavcılığınca siyasi parti kapatılması nedeni olarak düşünülen eylemin, Yüksek Mahkemece kapatma nedeni değil, 104 üncü maddeye uygun ihtar nedeni olarak değerlendirilmesi halinde, ne yolda işlem yapılacağının da önemli bir sorun olduğu düşünülmektedir" şeklinde açığa vurmakta ve devamla, "Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerinin uygulanacağını gösteren Siyasi Partiler Kanunu'nun 98 inci madddesi hükmü karşısında konu Yüksek Mahkemece, siyasi partinin kapatılmasını gerektirmeyip 104 üncü madde şumulünde değerlendirildiği takdirde, iddianamemizin sözü edilen maddedeki başvuru olarak kabul ve nitelendirilmesiyle 104 üncü madde hükümlerinin uygulanabileceği görüşünü" taşıdıklarını belirtmektedirler.
Cumhuriyet Başsavcısı, esas hakkındaki görüşlerindeki kabule rağmen, parti kapatma sebebi olarak ileri sürdüğü tek suçlamanın, parti kapatılmasını gerektirir vüs'atta-nitelikte bir suçlama olmadığını farketmiş; tedbir olarak diyorlar ki, 5.8.1983 tarihli "Muhafazakar Parti"nin kapatılması talepli iddianamemizi, Siyasi Partiler Kanunu'nun 104 üncü maddesindeki "Re'sen yazı ile başvuru" olarak kabul ve nitelendirilmesini, istemektedirler.
Bilindiği gibi "Ceza Muhakemesinde, yargılanacak uyuşmazlığın belirtilmesi gerekir. Yani uyuşmazlık konusu olan olayın başka olaylardan ayırt edilebilecek şekilde belli edilmesi, bunun için de (sınırlandırılması) gerekir." "Dolaylı gösterme çok müphem olduğundan sanığa teminat sağlamak kaygısı ile, Ceza Muhakemesinde kabul edilemez," ve yine bilindiği üzere, "Kanunumuz uyuşmazlık konusu olan olayın dava açan iddianamede belli edilmesini açıklamıştır.", "Diğer olaylardan ayrılmamış bir olay hakkında muhakeme yapılması düşünülemez."
4- Cumhuriyet Başsavcısı, davanın esasına ilişkin görüşlerinde, "Dava açıldıktan sonra Kurucular Kurulu İddianamemizde değinilen Tüzük'teki diğer Kanuna aykırılıkları değiştirmiş ve böylece bu konulara yönelik dava nedeni de giderilmiştir" demesine rağmen, kanuna aykırı bulmadıklarını belirttikleri tüzüğün 93/1 inci maddesi hükmünün işletilmesiyle ilgili olarak, davanın açıldığı tarihten evvel yapılan ve yine dava açılma tarihinden evvel, hiç bir uyarıya muhatap olunmaksızın ortadan kaldırılan bir hususa ilişkin iddiasını esas hakkındaki görüşlerinde tekrarlaması yukarıda belirtilen kabulleri ile bağdaşmamakta, çelişmektedir.
5- 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 98 inci maddesi, "Siyasi Partilerin kapatılması, Cumhuriyet Başsavcısı veya Cumhuriyet Başsavcıvekilinin açacağı dava, üzerine, Anayasa Mahkemesince, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle, dosya üzerinde inceleme yapılarak karara bağlanır." hükmünü ihtiva ettiği ve Cumhuriyet Başsavcılığınca Anayasa Mahkemesinde ikame edilen "Muhafazakar Parti"nin kapatılması istemli işbu kamu davasının son soruşturmasının da, Yüksek Mahkemece, anılan kanun hükmü gereği, duruşma yapılmaksızın, dosya üzerinde inceleme yapılmak suretiyle yürütülmektedir. Bu uygulamanın dayandığı 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 98 inci maddesi hükmü; gerek yürürlükteki iç hukuk, gerekse Devletimizin taraf olduğu ve altına imza koyduğu Milletlerarası Andlaşma-Sözleşme kuralları ile çatışmaktadır. Şöyle ki :
a) 44 numaralı "Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun"un "Siyasi Partiler Hakkındaki Davalar" başlıklı 32 nci maddesinin; "Bu Kanunun 20 nci maddesinin 4 üncü bendi gereğince, Siyasi Partilerin kapatılması hakkında açılan davalarda, Ceza Muhakemeleri usulü Kanunu uygulanır.
Bu davalara duruşmalı olarak ve Cumhuriyet Başsavcısının huzuru ile bakılır.
35 inci madde hükümleri bu davalarda da uygulanır" hükmü,
b) 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 373 üncü maddesinin
"Duruşma herkese açıktır" hükmü ve,
Devletimizin taraf olduğu ve altına imza koyduğu, usulüne göre yürürlüğe konulan ve kanun hükmünde bulunan;
c) Resmi Gazete'nin, 27.5.1949 tarih ve 7217 numaralı nüshasında yayınlanan, "İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi"nin 10 uncu maddesi,
ç) Resmi Gazete'nin, 19.3.1954 tarih vs 8662 numaralı nüshasında yayınlanan, "İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi"nin 6/1 inci maddesi hükümleriyle, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 98 inci maddesi hükmü açıkca çatışmaktadır.
Bilindiği üzere, iç hukukumuz açısından Anayasa'nın 90 ıncı maddesi gereğince "Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası Andlaşmalar Kanun hükmündedir".
Duruşmaların açık olması yargılamanın tarafsızlığının etkin bir teminatıdır. Bu açıklık, kamuoyunda ve ilgililerin gönüllerinde huzur ve güven yaratır.
Bu durumlar muvacehesinde duruşmaların açık görülmesi hakkının bir esasa bağlanması ve Anayasa ve yazılı mevzuat hükümlerine aykırı olarak açılan işbu davanın reddine karar verilmesi talep edilmektedir.
V- DAVANIN EVRELERİ :
1- Dava Cumhuriyet Başsavcılığının 5.8.1983 günlü, SP-11/4 sayılı iddianamesi ile açılmış ve iddianame 5.8.1983 gününde, 659 sayı ile Anayasa Mahkemesi kaydına geçerek 1983/4 (Parti Kapatılması) esas sayısını almıştır.
2- Mahkeme, Cumhuriyet Başsavcılığına düzenlenmiş bulunan 5.8.1983 günlü, SP-11/4 sayılı iddianamenin onanlı bir örneği de eklenerek, 7.9.1983 gününe kadar savunmasını Anayasa Mahkemesine vermesi gerektiğinin davalı Muhafazakar Parti Genel Başkanlığına tebliğine ve işin ivediliği nedeniyle tebliği işleminin 7201 sayılı Kanun'un 2. maddesi uyarınca memur eliyle yapılmasına 26.8.1983 gününde karar vermiştir.
Karara uyan anılan Parti, süresi içinde ilk yazılı savunmasını vermiştir.
3- Mahkemece, Anayasa Mahkemesindeki Muhafazakar Parti'nin kapatılması davasına ilişkin dosyayı da inceleyerek esas hakkındaki düşüncesini ivedi olarak bildirmesi için Cumhuriyet Başsavcılığına yazı yazılmasına; Cumhuriyet Başsavcılığının, düşüncesi geldikten sonra bir örneğinin Başkanlıkça "Muhafazakar Parti" Genel Başkanlığına tebliğine ve Partiden esas hakkındaki yazılı savunmasının istenmesine, bu iş için yedi gün süre verilmesine, 29.9.1983 gününde karar verilmiştir.
Karar gereğince, Cumhuriyet Başsavcılığı esas hakkındaki görüşünü 6.10.1983 günlü yazısıyla bildirmiş; Muhafazakâr Parti Genel Başkanlığı Genel Sekreterliği de süresi içinde Esas Hakkındaki Savunmasını vermiştir.
4- Dava, 3.11.1983 gününde karara bağlanarak, sonuçlandırılmıştır.
VI- İNCELEME VE GEREKÇE :
Dosyadaki bütün kağıtlar ve öbür belgeler incelendi, gereği görüşülüp düşünüldü :
Cumhuriyet Başsavcılığının iddianamesinde, davalı Muhafazakâr Partisi'nin Merkez Karar ve Yönetim Kurulunun oluşturulmasında; ayrıca parti tüzüğünün kimi maddelerinin düzenlenmesinde 22.4.1983 günlü; 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun kimi hükümlerinin gereklerine uyulmadığı, dolayısıyla aynı Kanunun 90. ve 93. maddelerine aykırı işlemlerde bulunulduğu ileri sürülerek anılan Partinin kapatılması istenilmiştir.
İddianamenin dayanağını oluşturan bu maddelere göre inceleme ve gerekçe üç bölümde toplanmıştır. Ancak, esasa ilişkin tetkikata geçilmeden önce 22.4.1983 günlü, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 98. maddesinin birinci fıkrası hükmünün Anayasaya aykırı olduğu iddiası ile Cumhuriyet Başsavcılığınca aynı Kanunun 9. maddesi hükmü dairesinde ihtarda bulunulmamış olmasının, tüzüğündeki kimi maddelerin Kanuna aykırı görülmesi nedeniyle açılmış olan kapatma davasının görüşülüp karara bağlanmasına engel teşkil edip etmeyeceği; ayrıca, iddianamenin, Kanunun 104. maddesindeki ihtar istemine dönüşüp dönüşmeyeceği konularının önsorun olarak, incelenmesi ve karara bağlanması gerekmektedir.
A)
1- Anayasaya aykırılık itirazı
Bu içtihat kararının tamamını okumak, çevirmek ve arşivinize eklemek için aktif bir abonelik gereklidir.