TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
ABBAS ABI VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/16671)
Karar Tarihi: 12/4/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Raportör Yrd.
:
Leyla Nur ODUNCU
Başvurucu
:
Bkz. ekli tablonun B satırı
Vekilleri
:
Av. Vedat ÖZKAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve TerörleMücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılanbaşvurular ve akabinde açılan davalarda makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular, muhtelif tarihlerde yapılmıştır.
3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılanön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Birinci Bölüm Komisyonlarınca muhtelif tarihlerde,başvurucuların adli yardım taleplerinin kabulüne karar verilmiştir.
5. Birinci Bölüm Komisyonlarınca muhtelif tarihlerdebaşvuruların kabul edilebilirlik incelemelerinin Bölüm tarafından yapılmasınakarar verilmiştir.
6. Anayasa Mahkemesi tarafından 23/3/2015 tarihinde, 2014/16680 başvurunumaralı bireysel başvuru dosyasının konu yönünden hukuki irtibatı nedeniyle2014/16671 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine,2014/16680 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyasının kapatılmasına, incelemenin2014/16671 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesinekarar verilmiştir.
7. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
8. Bazı başvuruların başvuru belgelerinin bir örneği bilgi içinAdalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş sunmamıştır.
9. Anayasa Mahkemesi tarafından ekli tablonun A satırındabaşvuru numaraları belirtilen dosyaların konu yönünden hukuki irtibatınedeniyle 2014/16671 başvuru numaralı dosya ile birleştirilmesine, incelemenin2014/16671 başvuru numaralı dosya üzerinden yürütülmesine ve diğer bireyselbaşvuru dosyalarının kapatılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
10. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
11. Başvurucular, ekli tablonun C satırında belirtilentarihlerde 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının karşılanmasıtalebiyle Şırnak veya Van Valiliği Zarar Tespit Komisyonlarına (Komisyon) başvurmuşlardır.
12. Ekli tablonun D satırında tarih ve sayıları belirtilenKomisyon kararlarında başvurucuların taleplerinin reddine karar verilmiştir.
13. Belirtilen ret işlemleri aleyhine ekli tablonun E satırındabelirtilen tarihlerde başvurucular tarafından açılan iptal davalarında, eklitablonun F satırında tarihleri gösterilen Mardin İdare Mahkemesi veya Van 2.İdare Mahkemesi kararları ile davaların reddine yahut dava konusu işlemleriniptaline şeklinde hükümler kurulmuştur.
14. Bir başvuru yönünden İlk Derece Mahkemesi kararının temyizedilmesi üzerine ekli tablonun G satırında gösterilen tarihte Danıştay Onbeşinci Dairesi ilamı ile kararın onanmasınahükmedilmiştir.
15. Başvuruculardan bir kısmının kanun yoluna başvurmamasısonucu kararlar temyiz incelemesi aşaması olmaksızın kesinleşmiştir.
16. Başvurucular, muhtelif tarihlerde bireysel başvurudabulunmuşlardır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
17. Mahkemenin 12/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
18. Başvurucular, makul sürede yargılanma haklarının ihlaledildiğini ileri sürmüşlerdir.
19. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinidari yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarakdavanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icraaşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği, yargılaması devameden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkınınihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198,7/11/2013, §§ 45, 47).
20. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinidari yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanınkarmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılamasürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındakimenfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Selahattin Akyıl, § 41).
21. Bu hususlara ek olarak Anayasa Mahkemesi, 5233 sayılı Kanunkapsamında yapılan yargılamalarda komisyonların belli bir dönem içinde geçiciolarak olağanüstü iş yükü artışı ile karşılaşmasından kaynaklanan gecikmelerde,kamu otoritelerince zamanında ve yeterli tedbirlerin alınmış olup olmadığını dagözönünde bulundurmaktadır. Gerekli tedbirleralınmışsa makul sürenin hesaplanmasında olağan yargılamalara kıyasla daha esnekbir yaklaşım benimsenmektedir (Sabri Çetin,B. No: 2013/3007, 6/2/2014, §§ 60-72; MahmutCan Arslan, B. No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 59-71; Mehmet Gürgen, B. No: 2013/3202, 6/2/2014,§§ 57-67; Celal Demir, B. No:2013/3309, 6/2/2014, §§ 57-69).
22. Somut davalara bir bütün olarak bakıldığında Komisyonabaşvuru tarihleri (Ekli tablonun C satırı)ile nihai karar tarihleri (Eklitablonun F ve G satırları) arasında geçen ve ekli tablonun H satırında her birbaşvuru için ayrı ayrı toplam süreleri belirtilen yargılama süreçlerindeuyuşmazlığın karara bağlanması konusunda kamu otoritelerine ve özellikleyargılama organlarına atfedilebilecek bir gecikmenin olduğu tespitedilemediğinden başvurular açısından farklı karar verilmesini gerektiren biryön de bulunmadığından yargılama sürelerinin makul olduğu sonucuna varılmıştır.
23. Açıklanan nedenlerle başvurucuların makul sürede yargılanmahaklarına yönelik bir ihlalin bulunmadığının açık olduğu anlaşıldığındanbaşvurunun diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın açıkça dayanaktan yoksun olmasınedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Adli yardım talebinde bulunan başvurucular açısından adliyardım talebinin kabulüyle geçici muafiyet sağlanan yargılama giderlerinintahsilinin başvurucuların mağduriyetine neden olacağı anlaşıldığından 12/1/2011tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 339. maddesinin (2)numaralı fıkrası uyarınca başvurucuların yargılama giderlerini ödemektenTAMAMEN MUAF TUTULMALARINA 12/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Sıra
1
2
3
4
A
Başvuru
Numarası
2014/16671
(2014/16680)
2014/16671
2014/16960
2014/16969
B
Başvurucu
ve
T.C.
Kimlik No
Abbas ABI
Musa ABI
Azime OĞURLU
Mehmet IŞIK
C
Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası
30/5/2008
2008/3061
30/5/2008
2008/3073
8/2/2008
23. 113
28/3/2005
2005/2502
D
Komisyon Karar Tarihi ve Numarası
18/2/2014
73/01/2014/407
18/2/2014
73/01/2014/485
5/1/2009
2009/1-18084
15/9/2009
2009/2-585
E
Dava
Tarihi
13/6/2014
13/6/2014
18/5/2009
5/10/2009
F
Yerel Mahkeme
Karar Tarihi
27/2/2015
27/2/2015
15/10/2009
26/7/2010
G
Temyiz Yolu Karar Tarihi
—
—
9/10/2012
—
H
İdari ve Yargısal
Süreçte Geçen Toplam Süre
6 yıl 8 ay
6 yıl8 ay
4 yıl 8 ay
5 yıl 3 ay