TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ABC ÇAĞDAŞ DERSANECİLİK EĞİTİM TURİZM TİCARET LTD. ŞTİ. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/4806)
Karar Tarihi: 16/6/2016
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Alparslan ALTAN
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
Raportör
:
Kamil KAYA
Başvurucu
:
Abc Çağdaş Dersanecilik Eğitim Turizm Ticaret Ltd. Şti.
Vekili
:
Av. Reşat ERGUVAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, ihtiyati haciz kararına konu alacağın dayanağı olanidari işlemin idare mahkemesince iptal edildiği dikkate alınmadan ihtiyatihaczin kaldırılması talebinin reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkınınihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 27/3/2014 tarihinde Kuşadası 1. Asliye HukukMahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkiledecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca 24/12/2014 tarihinde,başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UlusalYargı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerçerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:
1. Bireysel BaşvuruÖncesi Süreç
5. Başvurucu Şirkete ait Özel Yaşama Katılım Özel Eğitim veRehabilitasyon Merkezinde (Rehabilitasyon Merkezi) eğitim gören özürlübireylerin eğitim giderleri için Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafındanRehabilitasyon Merkezine yapılacak ödemelerle ilgili olarak taraflar arasındaprotokol imzalanmıştır.
6. Anılan protokolün “Ortak Hükümler” başlıklı kısmında “3797 sayılı Milli EğitimBakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun çerçevesinde yapılanödemelerden, yanlış ve yersiz olduğu anlaşılan miktar, kuruma bir sonraki ayödenmesi gereken miktardan kesilmek suretiyle geri alınır. Kurumun genelhükümlere göre takip hakkı saklıdır.” hükmü bulunmaktadır.
7. Şikâyet nedeniyle yapılan soruşturma sonucunda RehabilitasyonMerkezine haksız ödeme yapıldığının tespit edilmesi üzerine 80.135,72 TLödemenin geri istenmesine ve yapılan ödemelerden 4.742,96 TL kesintiyapılmasına ilişkin olarak 10/7/2012 ve 3/8/2012 tarihlerinde idari işlemlertesis edilmiştir.
8. Başvurucu Şirket, Kuşadası 1. Noterliğinin 10/8/2012 tarihlive 5104 yevmiye numaralı taahhütnamesiyle (taahhütname), bu idari işlemlerekonu bedelleri taksitler hâlinde ödeme taahhüdünde bulunmuş; aynı zamanda idariişlemlerin iptali için Aydın 1. İdare Mahkemesinde dava açmıştır.
9. Başvurucu Şirketin ödeme taahhüdüne uymaması üzerine MEB'inbaşvurusu üzerine Kuşadası 1. Asliye Hukuk Mahkemesince 16/7/2013 tarihli veE.2013/120 Değişik İş, K.2013/120 sayılı karar ile taahhütnameye istinadenbaşvurucu Şirket hakkında 26.404,64 TL borca karşılık ihtiyati haciz kararıverilmiştir.
10. Kuşadası 1. İcra Müdürlüğünün E.2013/3619 sayılı dosyasındaMEB tarafından başvurucu Şirket hakkında taahhütnameye dayalı olarak 17/7/2013tarihinde 50.917,36 TL alacak üzerinden genel haciz yoluyla ilamsız icra takibibaşlatılmış; aynı takipte yukarıda anılan ihtiyati haciz kararı da uygulanmıştır.Başvurucu Şirketin borca itirazı üzerine takip durdurulmuştur.
11. Öte yandan Aydın 1. İdare Mahkemesinin 20/6/2013 tarihli veE.2012/1603, K.2013/896 sayılı kararı ile başvurucu hakkında tesis edilen10/7/2012 ve 3/8/2012 tarihli idari işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
12. Başvurucu 15/7/2013 tarihinde ihtiyati haciz kararına itirazetmiştir. Mahkemeye 5/8/2013 tarihindeverdiği ekdilekçe ile ihtiyati haciz kararına konu alacağın dayanağı olan idariişlemlerin Aydın 1. İdare Mahkemesince iptal edildiğini bildirerek ihtiyatihaczin kaldırılmasını talep etmiştir.
13. Kuşadası 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 22/8/2013 tarihli veE.2013/120 Değişik İş, K.2013/120 Değişik İş sayılı ek kararı ile ihtiyatihacze itirazın reddine karar vermiştir.Ekkararın gerekçesi şöyledir:
“İtiraz eden borçlunun noter huzurunda verdiğitaahhütle belirtilen vade ve miktarlarda borcu ödemeyi kabul ettiği, borcunpara borcu olduğu, taahhüdüne göre kabul ettiği borcun bir kısmını ödediği,vadesi gelmesine rağmen bir kısım taksitleri ödemediği, noterde verilen taahhütedilen borcun para borcu olduğu ve vadesinin geldiği, borcun rehinle teminedilmediği, İdare Mahkemesi kararının henüz kesinleşmediği ve ihtiyati hacizşartlarının gerçekleştiği bu nedenle verilen ihtiyati haciz kararının usul veyasaya uygun olduğu anlaşıldığından itirazın reddine karar [verilmiştir].”
14. Anılan karar, Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 4/2/2014 tarihlive E.2013/19295, K.2014/1467 sayılı ilamı ile onanmıştır.
15. Yargıtay ilamı başvurucuya 25/2/2014 tarihinde tebliğedilmiş; başvurucu 27/3/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
2. Bireysel BaşvuruSonrası Süreç
16. Kuşadası 1. İcra Müdürlüğünün E.2013/3619 sayılı dosyasındabaşlatılan takibin durması nedeniyle başvurucu Şirket aleyhine MEB tarafındanitirazın kaldırılması davası açılmış; Kuşadası İcra Hukuk Mahkemesince 9/1/2014tarihli ve E.2013/301, K.2014/28 sayılı karar ile dava reddedilmiştir. Anılankarar, temyiz ve karar düzeltme aşamalarından geçerek 6/11/2014 tarihindekesinleşmiştir.
17. Başvurucu Şirket 27/6/2014 tarihinde Kuşadası İcra HukukMahkemesine şikâyet başvurusunda bulunarak Kuşadası 1. İcra MüdürlüğününE.2013/3619 sayılı dosyasında hakkında başlatılan takibe yaptığı itirazınkaldırılması için açılan davanın reddedildiğini, kararın kesinleşmesine rağmenihtiyati haczin devam etmekte olduğunu belirterek Kuşadası 1. Asliye HukukMahkemesinin 16/7/2013 tarihli ve E.2013/120 Değişik İş, K.2013/120 Değişik İşsayılı ihtiyati haciz kararının kaldırılmasını talep etmiştir.
18. Kuşadası İcra Hukuk Mahkemesi 6/2/2015 tarihli veE.2014/235, K.2015/43 sayılı kararı ile başvurucu Şirketin şikâyetininkabulüne, Kuşadası 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 16/7/2013 tarihli ve E.2013/120Değişik İş, K.2013/120 sayılı ihtiyati haciz kararının hükümsüz kaldığınıntespitine, kararın kesinleşmesine müteakip ihtiyati haciz kararınınkaldırılmasına karar vermiştir. Kararın gerekçesi ve hüküm kısmı şöyledir:
“Tüm dosya kapsamı birliktedeğerlendirildiğinde; Kuşadası 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2013/120 D.İşsayılı ihtiyati haciz kararı gereğince başlatılan icra takibi sonucundamahkememiz dosyasının davacısı tarafından yapılan itiraz üzerine icra takibinindurduğu, davalı tarafından Kuşadası İcra Hukuk Mahkemesinin 2013/301 E. Sayılıdosyası ile açılan itirazın kaldırılması talebinin mahkemece reddine kararverildiği, ret kararının Yargıtay aşamasından onanarak geçtiği ve kesinleştiği,alacaklı tarafından bu kararın kesinleşmesinden itibaren 7 gün içerisindealacak davası açılmadığı anlaşılmış olmakla, Kuşadası 1. Asliye HukukMahkemesinin 16/07/2013 tarih ve 2013/120 D.İş sayılı kararı ile verilenihtiyati haciz kararının İİK.nun 264/2.maddesinin soncümlesi gereğince hükümsüz kaldığı dikkate alınarak, davanın kabulüne ilişkinkarar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın KABULÜ ile Kuşadası 1.Asliye HukukMahkemesinin 16/07/2013 tarih ve 2013/120 D.İş sayılıkararı kapsamındaki ihtiyati haciz kararının İİK.264/2 son cümle gereğincehükümsüz kaldığının tespitine, ihtiyati haciz kararının kararın kesinleşmesineMÜTEAKİP KALDIRILMASINA,
...”
19. Anılan karar, Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 13/10/2015tarihli ve E.2015/10862, K.2015/24295 sayılı ilamı ile onanmış; karar düzeltmeistemi aynı Daire tarafından 2/3/2016 tarihli ve E.2015/33566, K.2016/5950sayılı ilamla reddedilerek aynı tarihte kesinleşmiştir.
20. Bu arada Aydın 1. İdare Mahkemesinin 20/6/2013 tarihli veE.2012/1603, K.2013/896 sayılı kararı, Danıştay 8. Dairesinin 25/6/2015 tarihlive E.2013/8280, K.2015/6472 sayılı ilamı ile bozulmuş; başvurucu Şirketin karardüzeltme istemi aynı Daire tarafından 2/3/2016 tarihli ve E.2015/10945,K.2016/1877 sayılı ilamla reddedilmiştir.
21. Kuşadası 1. İcra Müdürlüğünce bireysel başvuru dosyasınagönderilen 3/5/2016 tarihli yazıda, Kuşadası İcra Hukuk Mahkemesinin 6/2/2015tarihli ve E.2014/235, K.2015/43 sayılı kesinleşen kararının 28/4/2016 tarihlitalep ekinde borçlu (başvurucu Şirket) vekili tarafından icra dosyasınasunulması ve bu talepte banka hesap numarası bildirilmesi üzerine dosyadakiihtiyati haczin kaldırıldığı, ihtiyati haciz kararına istinaden haczedilen26.404,64 TL'nin başvurucu Şirkete iade edildiği ve dosyanın kapatıldığıbildirilmiştir.
B. İlgili Hukuk
22. 30/4/1992 tarihli ve 3797 sayılı mülga Millî EğitimBakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un ek 3. maddesi şöyledir:
“Özürlü sağlık kurulu raporu düzenlemeyeyetkili sağlık kurum veya kuruluşlarınca verilen sağlık kurulu raporuyla asgari% 20 özürlü olduğu tespit edilen ve özel eğitim değerlendirme kurullarıtarafından da eğitsel değerlendirme ve tanılamaları yapılarak 8/2/2007 tarihlive 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu kapsamında açılan özel eğitimokulları ile özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde verilen destekeğitimini almaları uygun görülen; görme, işitme, dil-konuşma, spastik,zihinsel, ortopedik veya ruhsal özürlü bireylerin; eğitim giderlerinin her yılMaliye Bakanlığınca belirlenen tutarı, Millî Eğitim Bakanlığı bütçesine bu amaçlakonulan ödenekten karşılanır. Bu özürlü bireylerin, özür grupları ve dereceleriile özür niteliğine göre eğitim programlarının kapsamı ve eğitim süreleri,Özürlüler İdaresi Başkanlığının görüşü alınmak suretiyle Bakanlıkçahazırlanacak ve bu Kanunun yayımını izleyen 6 ay içinde yürürlüğe konulacakyönetmelikle belirlenir.
Söz konusu eğitim hizmetini sunan veyayararlananların, gerçek dışı beyanda bulunmak suretiyle fazladan ödemeyesebebiyet vermeleri durumunda bu tutarlar, iki katı ve kanuni faiziyle birlikteilgililerden müteselsilen geri tahsil edilir. Bufiillerin özel eğitim okulları ile özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleritarafından tekrarı hâlinde, ayrıca kurum açma izinleri iptal edilir.”
23. 25/8/2011 tarihli ve 652 sayılı Millî Eğitim BakanlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 43. maddesişöyledir:
“(1) Özürlü sağlık kurulu raporu düzenlemeyeyetkili sağlık kurum veya kuruluşlarınca verilen sağlık kurulu raporuyla asgarî% 20 oranında özürlü olduğu tespit edilen ve özel eğitim değerlendirmekurulları tarafından da eğitsel değerlendirme ve tanılamaları yapılarak 5580sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu kapsamında açılan özel eğitim okulları ileözel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde verilen destek eğitimini almalarıuygun görülen görme, işitme, dil-konuşma, spastik, zihinsel, ortopedik veyaruhsal özürlü bireylerin eğitim giderlerinin her yıl Maliye Bakanlığıncabelirlenen tutarı, Bakanlık bütçesine bu amaçla konulan ödenekten karşılanır.Bu özürlü bireylerin özür grupları ve dereceleri ile özür niteliğine göreeğitim programlarının kapsamı ve eğitim süreleri, Aile ve Sosyal PolitikalarBakanlığının görüşü alınmak suretiyle yönetmelikle belirlenir.
(2) Birinci fıkrada belirtilen eğitimhizmetini sunan veya yararlananların gerçek dışı beyanda bulunmak suretiylefazladan ödemeye sebebiyet vermeleri durumunda bu tutarlar, iki katı ve kanunîfaiziyle birlikte ilgililerden müteselsilen tahsiledilir. Bu fiillerin özel eğitim okulları ile özel eğitim ve rehabilitasyonmerkezleri tarafından tekrarı hâlinde, ayrıca kurum açma izinleri iptaledilir.”
24. 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu’nun257. maddesi şöyledir:
“Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş birpara borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır vetaşınmaz mallarını ve alacaklariyle diğer haklarınıihtiyaten haczettirebilir.
Vadesi gelmemiş borçtan dolayı yalnızaşağıdaki hallerde ihtiyati haciz istenebilir:
1 - Borçlunun muayyen yerleşim yeri yoksa;
2 - Borçlu taahhütlerinden kurtulmak maksadiylemallarını gizlemeğe, kaçırmağa veya kendisi kaçmağa hazırlanır yahut kaçar yada bu maksatla alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunursa;
Bu suretle ihtiyati haciz konulursa borçyalnız borçlu hakkında muacceliyet kesbeder.”
25. 2004 sayılı Kanun’un 264. maddesi şöyledir:
“Dava açılmadan veya icra takibine başlanmadanevvel ihtiyati haciz yaptırmış olan alacaklı; haczin tatbikinden, hacizgıyabında yapılmışsa haciz zabıt varakasının kendisine tebliğinden itibarenyedi gün içinde ya takip talebinde (Haciz veya iflas) bulunmaya veya davaaçmaya mecburdur.
İcra takibinde, borçlu ödeme emrine itirazederse bu itiraz hemen alacaklıya tebliğ olunur. Alacaklı, tebliğ tarihindenitibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemeyeveya mahkemede dava açmaya mecburdur. İcra mahkemesi, itirazın kaldırılmasıtalebini reddederse alacaklının kararın tefhim veya tebliği tarihinden itibarenyedi gün içinde dava açması lazımdır.
...
Alacaklı bu müddetleri geçirir veya davasındanyahut takip talebinden vazgeçerse veya takip talebi kanuni müddetleringeçmesiyle düşerse veya dava dosyası muameleden kaldırılıp da bir ay içindedava yenilenmezse veya davasında haksız çıkarsa ihtiyati haciz hükümsüz kalırve alakadarlar isterse lazım gelenlere bildirilir.
...”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
26. Mahkemenin 16/6/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
27. Başvurucu, idari işlemle kendisinden talep edilen alacağıtaksitler hâlinde ödeme konusunda taahhütname imzaladığını, taksitlerin birkısmını ödeyememesi nedeniyle idarenin talebi üzerine hakkında ihtiyati hacizkararı alınarak icra takibine başlandığını, bu arada ihtiyati hacze konualacağın dayanağı olan idari işlemlerin İdare Mahkemesince iptaline kararverildiğini, söz konusu kararın uygulanması için kesinleşmesi gerekmediği hâldeKuşadası 1. Asliye Hukuk Mahkemesince bu iptal kararı dikkate alınmadanihtiyati haczin kaldırılması talebinin reddedildiğini, bu şekilde İdareMahkemesinin iptal kararının uygulanamadığını belirterek Anayasa’nın 36.maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkı ile mahkeme kararlarının yerinegetirilmesi zorunluluğuna ilişkin Anayasa’nın 138. maddesinin ihlal edildiğini ilerisürmüş; ihtiyati haciz kararının ve devam eden icra takibinin kaldırılmasınakarar verilmesi ve tazminat talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
28. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik şartları ve incelemesi”kenar başlıklı 48. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:
“Kabul edilebilirlik şartları ve incelemesininusul ve esasları ile ilgili diğer hususlar İçtüzükle düzenlenir.”
29. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) “Düşme kararı” başlıklı 80. maddesişöyledir:
“(1) Bölümler ya da komisyonlarca yargılamanınher aşamasında aşağıdaki hallerde düşme kararı verilebilir:
…
ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir başka gerekçedenötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir nedengörülmemesi.
(2) Bölümler ya da Komisyonlar; yukarıdakifıkrada belirtilen nitelikteki bir başvuruyu, Anayasanın uygulanması veyorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya dainsan haklarına saygının gerekli kıldığı hâllerde incelemeye devam edebilir.”
30. Başvurucu Şirket Anayasa Mahkemesine yaptığı somutbaşvurusunda, Kuşadası 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 16/7/2013 tarihli veE.2013/120 D.İş, K.2013/120 Değişik İş sayılı ihtiyatihaciz kararına yaptığı itirazın haksız reddedilmesiyle anayasal haklarınınihlal edildiğinden şikâyet etmiştir. Başvurucu, söz konusu ihtiyati hacizkararının ve devam eden icra takibinin kaldırılması talebinde bulunmuştur.
31. Bireysel başvuru incelemesi devam ederken ihtiyati hacizkararına konu icra takibine başvurucu Şirketin yaptığı itirazın kaldırılmasıiçin Kuşadası İcra Hukuk Mahkemesinin E.2013/301 sayılı dosyasında açılandavanın reddedildiği ve bu kararın temyiz ve karar düzeltme aşamalarındangeçerek kesinleştiği, bunun üzerine başvurucu Şirketin Kuşadası İcra HukukMahkemesine şikâyet başvurusunda bulunarak hakkındaki ihtiyati haciz kararınınkaldırılmasını talep ettiği, Kuşadası İcra Hukuk Mahkemesince “itirazın kaldırılması talebinin reddine ilişkinkararın kesinleşmesinden itibaren 7 gün içerisinde alacak davası açılmadığı”gerekçesiyle bireysel başvuruya konu Kuşadası 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin16/7/2013 tarihli ve E.2013/120 Değişik İş, K.2013/120 Değişik İş sayılıihtiyati haciz kararının hükümsüz kaldığının tespitine, kararın kesinleşmesinimüteakip ihtiyati haciz kararının kaldırılmasına karar verildiği görülmüştür.
32. Anılan kararın da kesinleşmesi ve başvurucu Şirket vekilinin28/4/2016 tarihinde bu kararı Kuşadası 1. İcra Müdürlüğüne sunması üzerinetakip dosyasındaki ihtiyati haczin kaldırıldığı, ihtiyati haciz kararınaistinaden haczedilen 26.404,64 TL'nin başvurucu Şirkete iade edildiği vedosyanın kapatıldığı tespit edilmiştir.
33. Böylece bireysel başvuruya konu Kuşadası 1. Asliye HukukMahkemesinin 16/7/2013 tarihli ve E.2013/120 Değişik İş, K.2013/120 Değişik İşsayılı ihtiyati haciz kararının bireysel başvuru incelemesi devam ederkenhükümsüz kalarak kaldırıldığı ve bu karara istinaden haczedilen paranınbaşvurucu Şirkete iade edildiği, takip dosyasının da kapatıldığı gözönünde bulundurulduğunda başvurunun incelenmesininsürdürülmesini haklı kılan bir neden kalmadığı anlaşılmıştır.
34. Öte yandan İçtüzük'ün 80.maddesinin (2) numaralı fıkrasında öngörülen başvurunun incelenmesinindevamında Anayasa'nın uygulanması veya temel hakların kapsamının vesınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kıldığıherhangi bir durumun da söz konusu olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
35. Açıklanan nedenlerle başvurunun incelenmesininsürdürülmesini haklı kılan bir nedenin kalmadığı anlaşıldığından İçtüzük’ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendigereğince başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun incelenmesininsürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi nedeniyleDÜŞMESİNE,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
16/6/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.