Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - ABDULHALİM ÖZDEMİR VE DİĞERLERİ Başvurusuna İlişkin Karar - 16/11/2016

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep KÖMÜRCÜ

Recai AKYEL

Raportör Yrd.

:

Leyla Nur ODUNCU

Başvurucular

:

1) Abdulhalim ÖZDEMİR

2) Abdulhakim ÖZDEMİR

3) Abdurrahim ÖZDEMİR

4) Esham ÖZDEMİR

5) Maşallah ÖZDEMİR

6) Mehmet Zeki ÖZDEMİR

7) Nazime ÖZDEMİR

8) Emine AKÇEKAYA

9) Hadice AKÇEKAYA

10) İdris AKÇEKAYA

11) Mehmet Ali AKÇEKAYA

12) Necmettin AKÇEKAYA

13) Hüseyin TUAÇ

14) Mehmet Emin TUAÇ

15) Zeynep TUAÇ

16) Çekdar YILDIRIM

17) Feryal YILDIRIM

18) İzzettin DEMİR

19) Peşvar DEMİR

20) Fatım KARADENİZ

21) Güli KAYA

22) Hacice KAYA

23) Hasan KAYA

24) Hüseyin KAYA

25) Mehmet KAYA

26) Resul KAYA

27) Fasla YELBOĞA

28) Gurbet BAKIR

29) Zeynep ÇETİN

Vekilleri

:

Av. Ayşe ALKANDEMİR

Av. Cüneyt ALKANDEMİR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurular, murislerinin faili meçhul bir şekilde öldürüldüğüşikâyetiyle 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden DoğanZararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılan başvurularınreddedilmesi sonucunda açılan davalara ilişkin yargılama işlemlerinin makulsürede sonuçlandırılmaması nedeniyle adil yargılanma haklarının ihlal edildiğiiddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular, muhtelif tarihlerde Anayasa Mahkemesine doğrudanyapılmıştır. Başvuru formları ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesineticesinde başvuruların Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bireksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm ve İkinci Bölüm Komisyonlarınca, muhteliftarihlerde başvuruların kabul edilebilirlik incelemelerinin Bölümler tarafındanyapılmasına karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanları tarafından muhtelif tarihlerde, başvurularınkabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına kararverilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın muhtelif tarihli yazılarında AnayasaMahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfenbaşvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

6. Anayasa Mahkemesi tarafından 12/1/2015 tarihinde 2014/13142başvuru numaralı bireysel başvuru dosyasının konu yönünden hukuki irtibatınedeniyle 2014/9850 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası ile 24/3/2015tarihinde 2014/13138 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyasının 2014/9861başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası ile 2014/13144 başvuru numaralıbireysel başvuru dosyasının 2014/9863 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyasıile 2014/13151 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyasının 2014/9867 başvurunumaralı bireysel başvuru dosyası ile 2014/13148 başvuru numaralı bireyselbaşvuru dosyasının 2014/9877 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası ilebirleştirilmesine; 2014/13142, 2014/13138, 2014/13144, 2014/13148 ve 2014/13151numaralı bireysel başvuru dosyalarının kapatılmasına, incelemenin 2014/9850,2014/9861, 2014/9863, 2014/9867 ve 2014/9877 başvuru numaralı bireysel başvurudosyaları üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.

7. Anayasa Mahkemesi tarafından ekli tablonun A satırındabaşvuru numaraları belirtilen dosyaların konu yönünden hukuki irtibatınedeniyle 2014/9850 başvuru numaralı dosya ile birleştirilmesine, incelemenin2014/9850 başvuru numaralı dosya üzerinden yürütülmesine ve diğer bireyselbaşvuru dosyalarının kapatılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

8. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucular,

 i. AbdulhakimÖzdemir, Abdulhalim Özdemir, Abdurrahim Özdemir,Esham Özdemir, Maşallah Özdemir, Mehmet Zeki Özdemir ve NazimeÖzdemir murisleri A.Ö.nün21/6/1994 tarihinde Mardin ili Nusaybin ilçesinde öldürülmesinin,

 ii. Emine Akçekaya,Hadice Akçekaya, İdris Akçekaya,Mehmet Ali Akçekaya ve Necmettin Akçekayamurisleri H.A.nın 6/8/1992tarihinde Mardin ili Nusaybin ilçesinde öldürülmesinin,

 iii. Hüseyin Tuaç,Mehmet Emin Tuaç ve Zeynep Tuaçmurisleri A.T.nin 16/12/1992 tarihinde Mardin iliNusaybin ilçesinde öldürülmesinin,

 iv. ÇekdarYıldırım ve Feryal Yıldırım murisleri M.Y.nin 29/6/1994 tarihinde Mardin ili Nusaybin İlçesindeöldürülmesinin,

 v. İzzettin Demir ve PeşvarDemir murisleri T.D.nin 3/3/1993 tarihinde Mardin iliNusaybin ilçesinde öldürülmesinin,

 vi. FatımKaradeniz, Güli Kaya, HaciceKaya, Hasan Kaya, Hüseyin Kaya, Mehmet Kaya ve Resul Kaya murisleri M.K.nın 6/7/1994 tarihinde Mardinili Nusaybin ilçesinde öldürülmesinin,

 vii. Fasla Yelboğa,Gurbet Bakır ve Zeynep Çetin murisleri İ.Y.nin terörörgütü mensuplarınca gerçekleştirilen yol kesme eylemi sonucu kaçırılarakalıkonulması ve bir müddet sonra 3/5/1997 tarihinde cesedinin bulunmasının

terör eylemlerinden veya terörlemücadele kapsamında yürütülen faaliyetlerden kaynaklandığını ve bu olaylarnedeniyle zarara uğradıklarını iddia etmişlerdir.

10. Başvurucular, ekli tablonun C satırında belirtilentarihlerde 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının karşılanmasıtalebiyle Mardin Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) başvurmuşlardır.

11. Ekli tablonun D satırında tarih ve sayıları belirtilenKomisyon kararlarında başvurucuların taleplerinin reddine karar verilmiştir.

12. Belirtilen ret işlemleri aleyhine ekli tablonun E satırındabelirtilen tarihlerde başvurucular tarafından açılan iptal davalarında, eklitablonun F satırında tarihleri gösterilen Mardin İdare Mahkemesi kararları ileişlemlerin iptaline, başvurucuların maddi tazminat taleplerinin kısmen kabulüne,hükmedilen tazminat miktarlarının başvurucuların Komisyona başvurutarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte miras paylarıoranlarında başvuruculara ödenmesine hükmedilmiştir.

13. Davalı idarenin temyizi üzerine ekli tablonun G satırındagösterilen tarihlerde Danıştay Onbeşinci Dairesiilamları ile kararların usul ve hukuka uygun olduğu, kararların bozulmasınıgerektirecek bir sebebin bulunmadığı belirtilerek hükümlerin onanmasına kararverilmiştir.

14. Başvurulardan bir kısmı karar düzeltme talebinde bulunmuş,ekli tablonun H satırında belirtilen tarihlerde karar düzeltme talepleriDanıştay Onbeşinci Dairesinin ilamı ilereddedilmiştir.

15. Başvurucular, açtıkları davalar temyiz incelemesinde derdestiken muhtelif tarihlerde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

B. İlgili Hukuk

16. 5233 sayılı Kanun’un 1., 2., 4., 6., 7., 8., geçici 1.,geçici 3., geçici 4. maddeleri; 24/6/2013 tarihli ve 2013/5034 sayılı BakanlarKurulu Kararı Ek Karar’ın 1. maddesi; Danıştay Onuncu Dairesinin 30/12/2008tarihli ve E.2008/4141, K.2008/9584 sayılı kararı; Danıştay Onuncu Dairesinin31/12/2008 tarihli ve E.2008/5548, K.2008/9733 sayılı kararı; Danıştay OnuncuDairesinin 20/2/2009 tarihli ve E.2008/6679, K. 2009/1227 sayılı kararı ( Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014, §§15-28).

17. 5233 sayılı Kanun’un 25/4/2013 tarihli ve 6462 sayılıKanun’un 1. maddesiyle değişik 9. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarışöyledir:

 “Yaralanma, engelli hâle gelme ve ölüm hâllerinde (7000) göstergerakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucunda bulunan miktarın;

 a) Yaralananlara altı katı tutarını geçmemek üzere yaralanma derecesinegöre,

 b) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından üçüncüderece olarak tespit edilenlere dört katından yirmidörtkatı tutarına kadar,

 c) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından ikinciderece olarak tespit edilenlere yirmibeş katından kırksekiz katı tutarına kadar,

 d) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından birinciderece olarak tespit edilenlere kırkdokuz katından yetmişiki katı tutarına kadar,

 e) Ölenlerin mirasçılarına elli katı tutarında,

 Nakdî ödeme yapılır.

 …

 Birinci fıkranın (e) bendine göre belirlenen nakdî ödemenin mirasçılaraintikalinde 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun mirasa ilişkin hükümleriuygulanır.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 16/11/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucularınİddiaları

19. Başvurucular, murislerinin faili meçhul bir şekildeöldürüldüğünü, söz konusu ölüm olayları nedeniyle uğradıkları zararlarınkarşılanması istemiyle 5233 Kanun kapsamında yapılan taleplerinin reddedildiğini,anılan ret işlemine karşı açtıkları davada idare mahkemesinin işlemin iptali vemaddi tazminat talebinin kısmen kabulü yönünde karar verdiğini, yerel Mahkemekararının temyiz edildiğini ve dava dosyalarının karmaşık bir yapıdaolmamasına, başvuruculara isnat edilebilecek herhangi bir kusur bulunmamasınarağmen bireysel başvuru tarihi itibariyle dosyalarının beş yıldır temyizaşamasında derdest olduğunu, dolayısıyla yaptıkları başvurular hakkındayürütülen işlemlerin makul sürede sonuçlandırılmadığını belirterek Anayasa’nın36. maddesinde tanımlanan makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğiniiddia etmişler ve manevi tazminat talebinde bulunmuşlardır.

B. Değerlendirme

1. Kabul EdilebilirlikYönünden

a. Başvurucu Güli Kaya’nın Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlalEdildiğine İlişkin İddia

20. Başvurucu 5233 sayılı Kanun kapsamında yaptığı başvurunun veakabinde açtığı davanın makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle Anayasa’nın36. maddesinde tanımlanan makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğiniiddia etmiştir.

21. Anayasa’nın 148. maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:

 “Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hakve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangibirinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesinebaşvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmişolması şarttır.”

22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralıfıkrası şöyledir:

 “Herkes,Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsanHakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındakiherhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla AnayasaMahkemesine başvurabilir.”

23. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü ve 6216 sayılı Kanun’un45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca Anayasa’da güvence altınaalınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi(Sözleşme) ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındakiherhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkeseAnayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır. Dolayısıylamedeni haklara sahip gerçek ve tüzel kişiler bireysel başvuru yönünden davaehliyetine sahiptir (Büğdüz Köyü Muhtarlığı, B. No: 2012/22,25/12/2012, § 24).

24. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Sözleşme’nin 34.maddesinde yer alan “mağdur”kelimesi ile ihtilaf konusu eylem ya da ihmalden doğrudan etkilenen kişininkast edildiğini belirtmiş (Brumarescu/Romanya [BD], B. No: 28342/95,28/10/1999, § 50); hakkı ihlal edilen kişinin bireysel başvuru yapmadan önceölmesi durumunda mağdurluk durumunun ortadan kalkması nedeniyle hukuken birbaşkasının ölen kişi adına bireysel başvuruda bulunamayacağına karar vermiştir(Davut Kaya, ZöhrePolat/Türkiye, B. No: 2794/05, 40345/05, 21/10/2008).

25. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 28.maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğuanda başlar ve ölümle sona erer.”

26. 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 43.maddesi şöyledir:

“Hukuki işlemden doğan temsil yetkisi, aksitaraflarca kararlaştırılmadıkça veya işin özelliğinden anlaşılmadıkça, temsilolunanın veya temsilcinin ölümü, gaipliğine karar verilmesi, fiil ehliyetinikaybetmesi veya iflas etmesi durumlarında sona erer.

Bu hüküm, bir tüzel kişiliğin sona ermesidurumunda da uygulanır.

Tarafların karşılıklı kişisel haklarısaklıdır.”

27. 6098 sayılı Kanun’un 513. maddesinin birinci fıkrasınınbirinci cümlesi şöyledir:

 “Sözleşmedenveya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça sözleşme, vekilin veya vekâletverenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ile kendiliğinden sona ermişolur.”

28. 4721 sayılı Kanun’un 28. maddesine göre gerçek kişilerhakkında sağ doğmakla başlayan kişilik ölümle sona ermekte olup ölüm ilekişiliği sona erenler için artık hak ve fiil ehliyetine sahip olduklarından sözetmeye olanak bulunmamaktadır. 6098 sayılı Kanun’un anılan hükümlerindenanlaşıldığı üzere ise hukuki işlemden doğan vekâlet veren ile vekil arasındatemsil yetkisine dair sözleşme,aksikararlaştırılmadıkça veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça taraflardanbirinin ölümü, ehliyetini kaybetmesi veya iflası ile hiçbir işleme gerekkalmaksızın kendiliğinden son bulacaktır (Abdurrehman Uray, B. No: 2013/6140, 5/11/2014, § 28).Bu bakımdan müvekkilin ölümü ile davaya vekâlet son bulduğundan, müvekkilinsağlığında düzenlediği vekâletname ile yetkili kıldığı vekili (avukatı),müvekkilin ölümünden sonra onun adına dava açamaz.

.

29. Başvuru konusu olayda, Mardin İdare Mahkemesinde açılandavanın temyiz incelemesi sırasında 13/8/2010 tarihinde başvurucu vefat etmiş,başvuru tarihi itibarıyla temyiz incelemesinde derdest olan dosya hakkındaanılan yargılamada başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde tanımlanan makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla 23/6/2014 tarihinde vekiltarafından bireysel başvuru yapılmıştır.

30. Bu durumda, başvuru tarihinden önce vefat eden başvurucuadına aksi bir kanıya varılacak durum bulunmadığından, vekâlet ilişkisi sonaermiş olan avukat tarafından yapılan bireysel başvuruda, başvurucunun güncelbir hakkının ihlal edildiği iddiasının değerlendirilmesi söz konusuolamayacaktır.

31. 6216 sayılı Kanun’un 51. maddesi şöyledir:

 “Bireyselbaşvuru hakkını açıkça kötüye kullandığı tespit edilen başvurucular aleyhine,yargılama giderlerinin dışında, ayrıca ikibin TürkLirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasına hükmedilebilir.”

32. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün(İçtüzük) 83. maddesi şöyledir:

 “Başvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri niteliktekidavranışlarıyla bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespitedilmesi hâlinde başvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında, ilgilinin ikibin Türk Lirasından fazla olmamak üzere disiplin paracezasıyla cezalandırılmasına karar verilir.”

33. İlgili düzenlemeler vasıtasıyla genel hukuk teorisinde birkamu düzeni kuralı olarak ele alınan ve genel olarak bir hakkın açıkçaöngörüldüğü amaç dışında ve başkalarını zarara sokacak şekilde kullanılmasınınhukuk düzenince himaye edilmeyeceğini ifade eden hakkın kötüye kullanılmasının,bireysel başvuru alanında özel olarak ele alındığı görülmektedir. Bu bağlamdabireysel başvuru usulünün amacına açıkça aykırı olan ve Mahkemenin başvuruyugereği gibi değerlendirmesini engelleyen davranışların başvuru hakkının kötüyekullanılması olarak değerlendirilmesi mümkündür (Mehmet Güven Ulusoy, [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015, § 31;S.Ö., B. No: 2013/7087,18/9/2014, § 28).

34. Bu kapsamda özellikle mahkemeyi yanıltmak amacıyla gerçekolmayan maddi vakıalara dayanılması veya bu nitelikte bilgi ve belge sunulması,başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgiverilmemesi, başvurunun değerlendirilmesi sürecinde vuku bulan ve söz konusudeğerlendirmeyi etkileyecek nitelikte yeni ve önemli gelişmeler hakkındamahkemenin bilgilendirilmemesi suretiyle başvuru hakkında doğru bir kanaatoluşturulmasının engellenmesi, medeni ve meşru eleştiri sınırları saklı kalmakkaydıyla bireysel başvuru amacıyla bağdaşmayacak surette hakaret, tehdit veyatahrik edici bir üslup kullanılması ile söz konusu başvuru yolu kapsamındaihlalin tespiti ile ihlal ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin amaçlabağdaşmayacak surette içeriksiz bir başvuruda bulunulması durumunda başvuruhakkının kötüye kullanıldığı kabul edilebilecektir (Mehmet Güven Ulusoy, § 32; S.Ö.,§ 29).

35. Başvuru konusu olayda başvurucu GüliKaya 5/10/2004 tarihinde Avukat Cüneyt Alkandemir’evekâlet vermiştir. Başvurucu, nüfus kayıtlarına göre 13/8/2010 tarihinde vefatetmiştir. Başvurucu vekili tarafından 23/6/2014 tarihinde başvurucunun makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuru yapılmış,başvuru formunda başvurucunun öldüğü konusunda bir bilgiye yer verilmediği gibibaşvuru sonuçlanana kadar da bir bildirimde bulunulmayarak Mahkemeyi yanıltıcıbir davranışın ortaya konulduğu anlaşılmaktadır.

36. Kamu gücü tarafından hakkı ihlal edilen kişinin bireyselbaşvuru yapmadan önce ölmesi durumunda ölen kişi adına bir başkası tarafındanbireysel başvuru yapma imkânı kural olarak bulunmamaktadır (Abdurrehman Uray, § 30).

37. Açıklanan nedenlerle başvuru tarihinden önce vefat etmişbaşvurucu adına vekâlet ilişkisi sona ermiş olan avukat tarafından yapılanbireysel başvurunun başvuru hakkının kötüyekullanımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.

38. Bu durumda Avukat Cüneyt Alkandemiraleyhine, Anayasa Mahkemesini yanıltıcı nitelikte başvuru yapması nedeniyle 6216sayılı Kanun’un 51. maddesi ve İçtüzük’ün 83. maddesiuyarınca takdiren 2.000 TL disiplin para cezasınahükmedilmesi gerekir.

b. Başvurucu EshamÖzdemir’in Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

39. Başvurucu 5233 sayılı Kanun kapsamında yaptığı başvurunun veakabinde açtığı davanın makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle Anayasa’nın36. maddesinde tanımlanan makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğiniiddia etmiştir.

40. 6216 sayılı Kanun’un 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasışöyledir:

 “Bireyselbaşvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmalnedeniyle güncel, kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafındanyapılabilir.”

41. 6216 sayılı Kanun’un “Bireyselbaşvuru hakkına sahip olanlar” başlıklı 46. maddesinde kimlerinbireysel başvuru yapabileceği sayılmış olup anılan maddenin (1) numaralıfıkrasına göre bir kişinin Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmesiiçin iki temel ön koşul bulunmaktadır. Bunlardan birincisi başvuruya konuedilen ve ihlale yol açtığı ileri sürülen kamu gücü eylem veya işleminden ya daihmalinden dolayı “güncel bir hakkının ihlaledilmesi” ve bunun sonucunda başvurucunun kendisinin “mağdur” olduğunu ileri sürmesi, ikincisiise bu ihlalden dolayı kişinin “kişiselolarak ve doğrudan” etkilenmiş olması gerekir (Onur Doğanay, B. No: 2013/1977, 9/1/2014,§ 42).

42. Bu iki temel koşula ilave olarak 6216 sayılı Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” başlıklı 45. maddesinin(1) numaralı fıkrasına göre Anayasa Mahkemesine ancak Anayasa'da güvence altınaalınmış temel hak ve özgürlüklerden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) vebuna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birininihlal edildiği iddiasıyla başvurulabilir. Buradan çıkan sonuca göre Anayasa'dagüvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden, AİHS ve buna ek Türkiye’nintaraf olduğu protokoller kapsamında bir hakkı doğrudan etkilenmeyen kişi “mağdur” statüsü kazanamaz (Onur Doğanay, § 43).

43. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bir hakkın ihlalinekarar verilebilmesi için mağdurluk statüsünün ve/veya başvuruya konu olan kamugücü kullanımına dayalı temel nedenlerin başvurunun yapıldığı anda mevcutolması ve başvuru hakkında karar verileceği zamana kadar devam etmesi gerekir.Mağdurluk statüsünün varlığı konusunda değerlendirme yapılırken başvurucununşikâyet ettiği hususların gerçekleşip gerçekleşmediği, hâlâ mevcut olupolmadığı ve muhtemel hak ihlalinin etkilerinin giderilip giderilmediğiincelenmelidir (Zübeyit Kaya, B. No: 2013/7674, 21/5/2015, § 36).

44. Başvurucu Esham Özdemir tarafından, başvuruya konu davadosyasında Mardin İdare Mahkemesinin 3/7/2009 tarihli ve E.2007/1727,K.2009/1072 sayılı kararının temyiz incelemesinde derdest olduğu beyan edilerekmakul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği ileri sürülmüştür. Başvurucununadı bireysel başvuru formunda başvurucular arasında belirtilmekle beraberbaşvurucunun, başvuru dosyasındaki muris A.Ö.nün veraset ilamında mirasçılar hanesindebulunmadığı, Komisyona başvuruda bulunan kişiler arasında yer almadığı ve İdareMahkemesinde açılan davada başvurucunun taraf kaydının mevcut olmadığı tespitedilmiştir.

45. Açıklanan nedenlerle makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiğini ileri süren başvurucunun, başvuru konusu yargılama dosyasında tarafveya müdahil sıfatı bulunmadığı, bu açıdan başvuruya konu yapılan yargılamafaaliyeti nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkının doğrudan etkilenmediğianlaşıldığından başvurucu Esham Özdemir’in başvurusunun diğer kabuledilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.

c. Diğer BaşvurucularınMakul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

46. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun bu kısmınınkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

47. Başvurucular, 5233 sayılı Kanun kapsamında ileri sürdüklerigiderim talebinin değerlendirilmesi hususundaki yargılama süreçlerinin, davadosyalarının karmaşık bir yapıda olmamasına ve başvuruculara isnat edilebilecekherhangi bir kusur bulunmamasına rağmen makul sürede sonuçlandırılmamasınedeniyle Anayasa’nın 36. maddesinde tanımlanan makul sürede yargılanmahaklarının ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.

48. 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan müracaatlarda idariyargı makamları nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündekiiddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesinin bukonuda verdiği kararlarında, komisyon ve yargılama aşamalarında geçen sürelerile davanın tüm koşulları, karara bağlanan başvuru sayısı ve yargılamasürecinde komisyon ve yargılama makamlarınca yapılan işlemler dikkate alınarakuyuşmazlığın karara bağlanması konusunda kamu otoritelerine ve özellikleyargılama organlarına atfedilebilecek bir gecikmenin olmadığı ve toplamda sekizyılın altında gerçekleşen başvuruların karara bağlanma süresinin makul süredeyargılanma hakkının ihlaline yol açmadığı sonucuna ulaşılmıştır (Sabri Çetin, B. No: 2013/3007, 6/2/2014,§§ 61-69; Mahmut Can Arslan, B.No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 60-68; MehmetGürgen, B. No: 2013/3202, 6/2/2014, §§ 58-66; Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014,§§ 58-66). Başvurunun kesin olarak karara bağlanmasının daha uzun bir süredegerçekleştiği ve bu durumun başvuruculara atfedilebilecek bir kusurdankaynaklanmadığı durumlarda ise makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğisonucuna varılmıştır (İsmet Kaya,B. No: 2013/2294, 8/5/2014, §§ 46-70).

49. Somut davalara bir bütün olarak bakıldığında Komisyonabaşvuru tarihleri (Ekli tablonun C satırı)ile nihai karar tarihleri (Eklitablonun G ve H satırları) arasında geçen ve ekli tablonun I satırında her birbaşvuru için ayrı ayrı toplam süreleri belirtilen yargılama süreçlerinde makulolmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

50. Açıklanan nedenlerle başvurucuların Anayasa’nın 36.maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un50. Maddesi Yönünden

51. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2) numaralıfıkraları şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucununhakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararıverilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılmasıgerekenlere hükmedilir. …

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararındankaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılamayapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasındahukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veyagenel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılamayapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığıihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden kararverir.”

52. Başvurucular, her bir başvurucu için 40.000 TL manevitazminat talebinde bulunmuşlardır.

53. Mevcut başvuruda Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altınaalınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği tespit edilmiş olmasınedeniyle yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlarıkarşılığında başvuruculara ekli tablonun J satırında gösterilen net manevi tazminatmiktarlarının ödenmesine karar verilmesi gerekir.

54. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206.10TL başvurucu harcından ibaret yargılama giderinin,

i. Başvurucular Abdulhalim Özdemir ve NazimeÖzdemir’e müştereken,

ii. Başvurucular AbdulhakimÖzdemir, Abdurrahim Özdemir, Maşallah Özdemir veMehmet Zeki Özdemir’e müştereken,

iii. Başvurucular Hadice Akçekayave Mehmet Ali Akçekaya’ya müştereken,

iv. Başvurucular Emine Akçekaya,İdris Akçekaya ve Necmettin Akçekaya’yamüştereken,

v. Başvurucular Hüseyin Tuaç veMehmet Emin Tuaç’a müştereken,

vi. Başvurucu Zeynep Tuaç’amünferiden,

vii. Başvurucu Çekdar Yıldırım’amünferiden,

viii. Başvurucu Feryal Yıldırım’amünferiden,

ix. Başvurucular İzzettin Demir ve PeşvarDemir’e müştereken,

x. Başvurucular Hacice Kaya veHüseyin Kaya’ya müştereken,

xi. Fatım Karadeniz, Hasan Kaya,Mehmet Kaya ve Resul Kaya’ya müştereken,

xii. Başvurucular Fasla Yelboğa,Gurbet Bakır ve Zeynep Çetin’e müştereken

ayrı ayrı iadesine karar verilmesigerekir.

55. 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderininbaşvurucular Esham Özdemir ve Güli Kaya hariç olmaküzere diğer başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. 1. Diğer başvurucuların makul sürede yargılanma hakkınınihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

 2. Başvurucu EshamÖzdemir’in makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kişi bakımından yetkisizlik nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma hakkının başvurucular Güli Kaya ve EshamÖzdemir dışında diğer başvurucular açısından İHLAL EDİLDİĞİNE,

.

C. 1. Başvurucu Güli Kaya yönündenyapılan başvurunun başvuru hakkının kötüyekullanılması nedeniyle REDDİNE,

 2. Başvurucular Güli Kaya ve Esham Özdemir dışında diğer başvuruculara,ekli tablonun J satırında gösterilen miktarlarda net MANEVİ TAZMİNATÖDENMESİNE, başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,

D. Başvurucular Güli Kaya ve Esham Özdemir adına yapılan yargılamagiderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,

E. Başvurucular tarafından yapılan ve dosyadaki belgeleruyarınca tespit edilen;

i. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderininbaşvurucular Abdulhalim Özdemir ve Nazime Özdemir’eMÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

ii. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucularAbdulhakim Özdemir, AbdurrahimÖzdemir, Maşallah Özdemir ve Mehmet Zeki Özdemir’e MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

iii. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucularHadice Akçekaya ve Mehmet Ali Akçekaya’yaMÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

iv. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucularEmine Akçekaya, İdris Akçekayave Necmettin Akçekaya’ya MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

v. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucularHüseyin Tuaç ve Mehmet Emin Tuaç’aMÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

vi. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucuZeynep Tuaç’a MÜNFERİDEN ÖDENMESİNE,

vii. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucu Çekdar Yıldırım’a MÜNFERİDEN ÖDENMESİNE,

viii. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucu Feryal Yıldırım’a MÜNFERİDEN ÖDENMESİNE,

ix. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucularİzzettin Demir ve Peşvar Demir’e MÜŞTEREKENÖDENMESİNE,

x. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderininbaşvurucular Hacice Kaya ve Hüseyin Kaya’yaMÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

xi. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucularFatım Karadeniz, Hasan Kaya, Mehmet Kaya ve ResulKaya’ya MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

xii. 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucularFasla Yelboğa, Gurbet Bakır ve Zeynep Çetin’eMÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

F. 3.600 TL vekâlet ücretinin başvurucular GüliKaya ve Esham Özdemir dışında diğer başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

G. 6216 sayılı Kanun’un 51. maddesi ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 83. maddesi uyarınca 2.000 TL disiplin paracezasının Avukat Cüneyt Alkandemir’den TAHSİLİNE,

H. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemelerdegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

İ. Kararın bir örneğinin Mardin Barosuna GÖNDERİLMESİNE,

J. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE16/11/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

 

Sıra

1

2

3

4

5

6

7

A

Başvuru

Numarası

2014/9850

2014/9850

2014/9850

(2014/13142)

2014/9850

(2014/13142)

2014/9850

(2014/13142)

2014/9850

(2014/13142)

2014/9861

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No

Abdulhalim ÖZDEMİR

 

Nazime ÖZDEMİR

 

Abdulhakim ÖZDEMİR

 

Abdurrahim ÖZDEMİR

 

Maşallah ÖZDEMİR

 

Mehmet Zeki ÖZDEMİR

 

Emine AKÇEKAYA

 

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

27/1/2005

3.546

27/1/2005

3.546

27/1/2005

3.546

27/1/2005

3.546

27/1/2005

3.546

27/1/2005

3.546

24/2/2005

3.972

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

6/10/2006

2006/5-3720

6/10/2006

2006/5-3720

6/10/2006

2006/5-3720

6/10/2006

2006/5-3720

6/10/2006

2006/5-3720

6/10/2006

2006/5-3720

6/10/2006

2006/5-3714

E

Dava

Tarihi

2/2/2009

2/2/2009

2/2/2009

2/2/2009

2/2/2009

2/2/2009

3/2/2009

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

3/7/2009

3/7/2009

3/7/2009

3/7/2009

3/7/2009

3/7/2009

6/11/2009

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

15/10/2015

15/10/2015

15/10/2015

 

15/10/2015

15/10/2015

 

15/10/2015

15/10/2015

 

H

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

-

-

-

-

-

-

-

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

10 yıl

8 ay

10 yıl

8 ay

10 yıl

8 ay

 

10 yıl

8 ay

10 yıl

8 ay

 

10 yıl

8 ay

10 yıl

7 ay

 

J

 

 Hükmedilen

NET Manevi Tazminat

(TL)

10.000

10.000

10.000

 

10.000

10.000

 

10.000

10.000

 

 

Sıra

8

9

10

11

12

13

14

A

Başvuru

Numarası

2014/9861

(2014/13138)

2014/9861

2014/9861

(2014/13138)

2014/9861

2014/9863

(2014/13144)

2014/9863

(2014/13144)

2014/9863

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No

Hadice AKÇEKAYA

 

İdris AKÇEKA-YA

 

Mehmet Ali AKÇEKA- YA

 

Necmettin AKÇEKA-YA

 

Hüseyin TUAÇ

 

Mehmet Emin TUAÇ

 

Zeynep TUAÇ

 

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

24/2/2005

3.972

24/2/2005

3.972

24/2/2005

3.972

24/2/2005

3.972

27/1/2005

3.542

27/1/2005

3.542

27/1/2005

3.542

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

6/10/2006

2006/5-3714

6/10/2006

2006/5-3714

6/10/2006

2006/5-3714

6/10/2006

2006/5-3714

6/10/2006

2006/5-3717

6/10/2006

2006/5-3717

6/10/2006

2006/5-3717

E

Dava

Tarihi

3/2/2009

3/2/2009

3/2/2009

3/2/2009

3/2/2009

3/2/2009

3/2/2009

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

6/11/2009

6/11/2009

6/11/2009

6/11/2009

26/12/2008

26/12/2008

26/12/2008

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

15/10/2015

15/10/2015

15/10/2015

 

15/10/2015

10/9/2015

 

10/9/2015

10/9/2015

 

H

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

-

-

-

-

-

-

-

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

10 yıl

7 ay

10 yıl

7 ay

10 yıl

7 ay

 

10 yıl

7 ay

10 yıl

7 ay

 

10 yıl

7 ay

10 yıl

7 ay

 

J

Hükmedilen

NET Manevi Tazminat

 (TL)

10.000

10.000

10.000

 

10.000

10.000

 

10.000

10.000

 

 

Sıra

15

16

17

18

19

20

21

A

Başvuru

Numarası

2014/9867

(2014/13151)

2014/9867

2014/9872

2014/9872

2014/9877

(2014/13148)

2014/9877

2014/9877

(2014/13148)

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No

Çekdar YILDIRIM

 

Feryal YILDIRIM

 

İzzettin DEMİR

 

Peşvar DEMİR

 

Fatım KARADE-

NİZ

 

Hacice KAYA

 

Hasan KAYA

 

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

28/1/2005

3.549

28/1/2005

3.549

26/7/2005

11.120

26/7/2005

11.120

24/2/2005

3.923

24/2/2005

3.923

24/2/2005

3.923

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

6/10/2006

2006/5-3722

6/10/2006

2006/5-3722

18/5/2007

2007/5-5851-3746

18/5/2007

2007/5-5851-3746

6/10/2006

2006/5-3725

6/10/2006

2006/5-3725

6/10/2006

2006/5-3725

E

Dava

Tarihi

2/2/2009

2/2/2009

12/2/2009

12/2/2009

6/2/2009

6/2/2009

6/2/2009

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

3/7/2009

3/7/2009

31/12/2009

31/12/2009

30/6/2009

30/6/2009

30/6/20091

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

15/10/2015

15/10/2015

15/10/2015

 

15/10/2015

15/10/2015

15/10/2015

15/10/2015

 

H

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

-

-

-

-

26/5/2016

26/5/2016

26/5/2016

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

10 yıl

8 ay

10 yıl

8 ay

10 yıl

2 ay

 

10 yıl

2 ay

11 yıl

3 ay

 

11 yıl

3 ay

11 yıl

3 ay

 

J

 

 Hükmedilen

NET Manevi Tazminat

 (TL)

10.000

10.000

8.000

 

8.000

10.000

 

10.000

 

10.000

 

 

Sıra

22

23

24

25

26

27

 

A

Başvuru

Numarası

2014/9877

2014/9877

(2014/13148)

2014/9877

(2014/13148)

2014/9882

2014/9882

2014/9882

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No

Hüseyin KAYA

 

Mehmet KAYA

 

Resul KAYA

 

Fasla YELBOĞA

 

Gurbet BAKIR

 

Zeynep ÇETİN

 

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

24/2/2005

3.923

24/2/2005

3.923

24/2/2005

3.923

27/7/2005

13.421

27/7/2005

13.421

27/7/2005

13.421

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

6/10/2006

2006/5-3725

6/10/2006

2006/5-3725

6/10/2006

2006/5-3725

8/5/2007

2007/5-5626

8/5/2007

2007/5-5626

8/5/2007

2007/5-5626

E

Dava

Tarihi

6/2/2009

6/2/2009

6/2/2009

3/2/2009

3/2/2009

3/2/2009

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

30/6/2009

30/6/2009

30/6/2009

15/1/2009

15/1/2009

15/1/2009

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

15/10/2015

15/10/2015

15/10/2015

 

8/10/2015

8/10/2015

 

8/10/2015

H

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

26/5/2016

26/5/2016

26/5/2016

-

-

-

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

11 yıl

3 ay

11 yıl

3 ay

11 yıl

3 ay

10 yıl

2 ay

10 yıl

2 ay

 

10 yıl

2 ay

J

 

 Hükmedilen

NET Manevi Tazminat

 (TL)

10.000

10.000

10.000

8.000

 

8.000

8.000

 

Full & Egal Universal Law Academy