TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ABDULKERİM TANIŞ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/17621)
Karar Tarihi: 9/1/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep KÖMÜRCÜ
Recai AKYEL
Raportör
:
Özgür DUMAN
Başvurucular
:
1. Abdulkerim TANIŞ
2. Abdulkuddus YAŞAR
3. Abdullah BAYKUT
4. Adil YILDIZ
5. Ahmet ABAY
6. Ahmet ALTIN
7. Alaeddin SÖNMEZ
8. Atilla YETKİN
9. Aydın ERTEN
10. Bayram ARĞUN
11. Bülent YETKİN
12. Cemil ÖZDEMİR
13. Derviş YAMAN
14. Emin ABAY
15. Erkan ACER
16. Eslihan YÖNDEN
17. Fatma YÖNDEN
18. Felemez ARĞUN
19. Ferik BALKAYA
20. Fesih SAYAN
21. Fikret BALKAYA
22. İhsan GİZLENCİ
23. İsmail SÖNMEZ
24. İsmet ÇİFTÇİ
25. Kemal ALTAY
26. Maşallah BALKAYA
27. Mehmet ÇALDIR
28. Mehmet GÜRBÜZ
29. Mehmet Asım DEMİR
30. Mehmet Baki YILDIRGAN
31. Mehmet Fesih KARAKAYA
32. Mehmet Sabri AVCU
33. Muhammed Hanifi YÖNDEN
34. Musa ORAN
35. Mustafa SAĞLAM
36. Müjde ÖZAY
37. Necdet YILDIRIM
38. Nimet SALGUT
39. Niyazi ACER
40. Nurten YAZAL
41. Ramazan YAVUZ
42. Recep BAĞATOR
43. Recep YÖNDEN
44. Selahattin GÜRBÜZ
45. Selami GİZLENCİ
46. Selbinez KÜÇÜK
47. Süphan ÖZKAN
48. Yavuz TANIŞ
49. Yıldız ÖZAY
50. Yılmaz YÖNDEN
51. Yusuf ŞAKAR
52. Zülküf SÖNMEZ
53. Petek YILMAZ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, alacağın yargılama sırasında değer kaybınauğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının; yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle demakul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. 2014/17621, 2014/17622, 2014/17623, 2014/17624, 2014/17625,2014/17626, 2014/17628, 2014/17630, 2014/17631 ve 2014/17634 numaralı bireyselbaşvurular 10/11/2014 tarihinde; 2014/17697, 2014/17698, 2014/17699,2014/17700, 2014/17701, 2014/17702, 2014/17703, 2014/17704, 2014/17705 ve2014/17706 numaralı bireysel başvurular 12/11/2014 tarihinde; 2014/17817,2014/17818, 2014/17819, 2014/17820, 2014/17821, 2014/17822, 2014/17823,2014/17824 ve 2014/17826numaralı bireysel başvurular14/11/2014 tarihinde; 2014/18153,2014/18154, 2014/18157, 2014/18159, 2014/18161, 2014/18162, 2014/18163,2014/18164, 2014/18165, 2014/18166, 2014/18168 ve 2014/18169 numaralı bireyselbaşvurular 19/11/2014 tarihinde; 2015/3245, 2015/3246, 2015/3355, 2015/3358 ve2015/3659 numaralı bireysel başvurular ise 25/6/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvurular, başvuru formları ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuşlardır.
4. 2014/17622-17626, 2014/17628, 2014/17630, 2014/17631,2014/17634, 2014/17697-2014/17706, 2014/17817-2014/17824,2014/17826,2014/18153, 2014/18154, 2014/18157, 2014/18159-2014/18166, 2014/18168,2014/18169, 2015/3245, 2015/3246, 2015/3355, 2015/3358 ve 2015/3659 numaralıbireysel başvuru dosyaları, aralarında konu yönünden hukuki irtibat bulunmasınedeniyle 2014/17621 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmiş olupinceleme 2014/17621 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmüştür.
5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına vebu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağınıbildirmiştir.
8. Bireysel başvuru tarihinden sonra başvuruculardan Kemal Özay29/5/2016 tarihinde, Halil Yönden ise 17/7/2015 tarihinde vefat etmiştir.Başvurucular vekili, mirasçılık belgesi sunmuş ve adı geçen başvurucularınmirasçılarının başvuruya devam etmek istediklerini beyan etmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylarözetle şöyledir:
A. Uyuşmazlığın ArkaPlanı
10. Başvurucular; Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkolİşletmeleri Genel Müdürlüğüne (TEKEL) 1993 yılına ait tütün ürünü satmışlardır.TEKEL, satın aldığı tütünler için kilosu ortalama 55.000-60.000 TL civarı birfiyat açıklamıştır. Satın alınan tütünler, daha sonra trenle TEKEL'inAdana'daki ambarlarına aktarılmıştır. Adana'da ise yine TEKEL'ingörevlendirdiği heyet tarafından bu tütünlerin fiyatı yaklaşık on kat daha azbelirlenmiştir.
11. Başvurucuların iddiasına göre; satın alınan tütünler trenile nakledilirken çok uzun süre vagonlarda bekletilmiş, ayrıca ambarlara taşımasırasında gerekli özen gösterilmemiş ve üstelik ambarları su basmıştır.
12. İhtilaf konusu tütünler ile ilgili olarak ilk fiyatıbelirleyen eksperlerin rüşvet aldıkları ve alınan rüşvetin bir bölümünün deterör örgütüne aktarıldığı iddiasıyla Diyarbakır Devlet 4 No.lu GüvenlikMahkemesinde ceza davası açılmıştır. İddianamede; sanıkların ihaleye fesatkarıştırma, rüşvet alma, rüşvet verme, 19/4/1990 tarihli ve 3628 sayılı MalBildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzlukla Mücadele Kanunu'na aykırılıksuçlarından cezalandırılmaları talep edilmiştir. Devlet Güvenlik Mahkemelerininkapatılmasıyla yargılamaya Diyarbakır 1. Ağır Ceza Mahkemesinde devamedilmiştir. Mahkeme 27/11/2008 tarihinde Diyarbakır'ın Bismil ilçesindeki tütünfiyat belirleme işlemleri yönünden sanıkların mahkûmiyetine, Muş'un Kızılağaçnahiyesindeki tütün fiyat belirleme işlemleri yönünden ise sanıkların beraatine, diğer sanıklar yönünden ise zamanaşımı nedeniyledavanın düşmesine karar vermiştir.
13. Karar temyiz edilmiş; Yargıtay 5. Ceza Dairesince 15/4/2013tarihinde bazı sanıkların yargılama sırasında vefat etmesi, bazı sanıklaryönünden ise zamanaşımı süresinin geçmiş olması nedeniyle açılan davalarındüşmesine karar verilmiştir.
B. BaşvurucularınAçtıkları Tazminat Davası Süreci
14. Başvurucular; ilk fiyatın on katı daha az bir bedelinbelirlenmesi nedeniyle zarara uğradıklarını, bu zararın ise TEKEL tarafındantütünlerin korunması için gerekli ve yeterli önlemlerin alınmamasındandoğduğunu belirterek TEKEL aleyhine 14/4/1995, 19/4/1995, 2/5/1995, 23/5/1995ve 31/8/1995 tarihlerinde Muş 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde ayrı ayrı tazminatdavaları açmışlardır. Başvurucuların açtıkları davalar, 29/6/1999 tarihindeMahkemenin E.1995/111 sayılı dosyasında birleştirilerek birlikte görülmüştür.
15. Başvurucular ayrıca, yargılamanın uzun sürmesine bağlıolarak doğacak değer kaybının ödenmesini de talep etmişlerdir.
16. Mahkeme, Teknik Bilirkişi Kurulundan dava konusu ile ilgilirapor almıştır. Bilirkişi Kurulunun 23/8/1996 tarihli raporunda; tütünlerinyanlış nakil, bakım, istif gibi unsurlar nedeniyle bozulduğu kanaatibildirilmiştir. Mahkeme, bu raporu hükme esas alarak -başvuru formu veeklerinde belirtilmeyen bir tarihte- davanın kabulüne karar vermiştir. AncakYargıtay 13. Hukuk Dairesince, ilk fiyatı belirleyen eksperler hakkında rüşvetsuçundan açılan ceza davasının sonucunun beklenmesi gerektiği belirtilerek hükmünbozulmasına karar verilmiştir.
17. Mahkeme, bozma ilamına uymuş ve ceza davasını bekleticimesele yapmıştır. Ancak ceza davasının yaklaşık yirmi yıl boyuncasonuçlanmadığını gözeten Mahkeme, bu ara karardan dönerek 18/4/2014 tarihinde davanınkabulüne karar vermiştir. Mahkeme ek 1 Tablonun (2) numaralı sütunundabelirtilen alacakların dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ilebirlikte davalıdan alınarak davacılara verilmesine karar vermiştir. Kararıngerekçesinde, davalının rüşvet verilerek ilk tütün fiyatının yüksekbelirlendiği iddiasının bir mahkûmiyet kararı söz konusu olmadığı içinispatlanamadığı belirtilmiştir. Mahkeme, buna karşın alınan Bilirkişi Kuruluraporuna göre tütünlerin yanlış istif, nakil ve saklama neticesinde kalitesinindüştüğünün tespit edildiğine dikkat çekmiş; bu raporu hükme esas almıştır.Mahkeme, başvurucuların alacağının güncellenmesi talebi yönünden iseyargılamada geçen sürede enflasyon karşısında dava tarihine göre belirlenenalacağın "gülünç hâle geldiğini" kabul etmiş ancak bu talebin olumlukarşılanamayacağı sonucuna varmıştır.
18. Başvurucular 10/11/2014, 12/11/2014, 14/11/2014, 19/11/2014ve 23/2/2015 tarihlerinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.
19. Temyiz edilen hüküm, Dairenin 8/12/2014 tarihli ilamıylavekâlet ücreti yönünden düzeltilerek onanmıştır. Karar düzeltme istemi de aynıDairenin 16/4/2015 tarihli ilamıyla reddedilmiştir.
20. Bakanlık, başvuruculardan bazılarının makul süredeyargılanma hakkı yönünden İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna (Komisyon)başvurduklarını ifade etmiştir. Bunun üzerine Komisyona yapılan başvurularınakıbeti Bakanlıktan sorulmuş, gelen yazı cevabı ekinde Komisyon kararlarıgönderilmiştir. Buna göre Komisyon 27/10/2014, 20/11/2014 ve 18/3/2015tarihlerinde daha önce Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) konu ile ilgilibir başvurularının olmadığı gerekçesiyle başvurucuların tazminat taleplerininreddine karar vermiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
21. Konu hakkında ilgili hukuk için bkz. Ferda Yeşiltepe [GK], B. No: 2014/7621,25/7/2017, §§ 25-31; ANO İnşaat ve TicaretLtd. Şti. [GK], B. No: 2014/2267, 21/12/2017, §§ 32-43.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
22. Mahkemenin 9/1/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Mülkiyet Hakkının İhlalEdildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucularınİddiaları ve Bakanlık Görüşü
23. Başvurucular, TEKEL'e sattığı ürünlerin tam karşılığınıalamadıkları için tazminat davasını açtıklarını ve bu davanın lehlerinesonuçlandığını belirtmişlerdir. Ancak başvurucular, yargılamanın uzun sürdüğünüve belirtilen süreçte ülkedeki yüksek enflasyon nedeniyle geç kavuştuklarıalacaklarının değer kaybına uğradığından yakınmışlardır. Başvuruculara göre,ister döviz kurları ve isterse de enfasyon oranlarınagöre karşılaştırma yapıldığında dava tarihine göre belirlenen alacağın değerkaybına uğradığı açıkça ortadadır. Başvurucular, bu gerekçelerle mülkiyethaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
24. Bakanlık görüşünde, mülkiyet hakkının ihlal edildiğineilişkin başvurucuların iddiaları yönünden bir görüş bildirilmemiştir.
2. Değerlendirme
25. İddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak Anayasa’nın35. maddesi şöyledir:
“Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunlasınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararınaaykırı olamaz.”
a. Kabul EdilebilirlikYönünden
26. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı anlaşılanmülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğunakarar verilmesi gerekir.
b. Kabul EdilebilirlikYönünden
i. Mülkün Varlığı
27. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğinden şikâyet eden bir kimse,önce böyle bir hakkının var olduğunu kanıtlamak zorundadır (Mustafa Ateşoğlu ve diğerleri, B. No:2013/1178, 5/11/2015, §§ 49-54).
28. Anayasa'nın 35. maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyethakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü malvarlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Bubağlamda mülk olarak değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkul vegayrimenkul mallar ile bunların üzerinde tesis edilen sınırlı ayni haklar vefikrî hakların yanı sıra icrası kabil olan her türlü alacak da mülkiyethakkının kapsamına dâhildir (Mahmut Duran vediğerleri, B. No: 2014/11441, 1/2/2017, § 60).
29. Başvuru konusu olayda başvurucular, anılan Mahkeme kararıylahükmedilen alacaklarının mülk teşkil ettiğini ve bu alacakların ise davanınaçıldığı 1995 yılından ödemenin yapıldığı 2015 yılına kadar devam edendönemdeki yüksek enflasyon sebebiyle değer kaybına uğradığını belirterekmülkiyet haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedirler. Başvurucularzararlarının tazmini istemiyle dava açmışlar, yapılan yargılama neticesindebaşvurucuların dava tarihi itibarıyla davalı TEKEL'den alacakları olduğunahükmedilmiştir. Bu hüküm Yargıtayca onanmış ve karardüzeltme istemi de reddedilmekle kesinleşmiştir. Bu bağlamda Mahkeme kararıylanihai olarak tespit edilmiş olan söz konusu alacakların belirli ve icraedilebilir niteliği gereği mülkiyet hakkı kapsamında olduğudeğerlendirilmektedir.
30. Dolayısıyla Mahkeme kararıyla tespit edilen söz konusualacaklar yönünden başvurucuların Anayasa'nın 35. maddesi anlamında mülkiyethaklarının mevcut olduğu kuşkusuzdur.
ii. Müdahalenin Varlığı veTürü
31. Başvuru konusu olayda başvurucuların alacaklarının değerkaybına uğratılarak ödenmesinin mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiğikuşkusuzdur. Başvurucuların alacaklarına geç kavuşmuş olmalarının mülkiyettenyoksun bırakılması niteliği taşımadığı ve müdahalenin mülkiyetin kontrolü veyadüzenlenmesi amacıyla da yapılmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda başvurucularınmülkiyet haklarına yapılan müdahalenin "mülkiyetten barışçılyararlanma" ilkesine ilişkin birinci kural çerçevesinde incelenmesigerekir.
c. Müdahalenin İhlalOluşturup Oluşturmadığı
i. Genel İlkeler
32. Mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygunolabilmesi için kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ayrıcaölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir(Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546, 2/2/2017, §62). Ölçülülük ilkesi gereği kişilerin mülkiyet hakkının sınırlandırılmasıhâlinde elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin hakları arasında adil birdengenin kurulması gerekmektedir. Bu adil denge, başvurucunun şahsi olarakaşırı bir yüke katlandığının tespit edilmesi durumunda bozulmuş olacaktır (Arif Güven, B. No: 2014/13966, 15/2/2017,§ 58). Müdahalenin ölçülülüğünü değerlendirirken Anayasa Mahkemesi; birtaraftan ulaşılmak istenen meşru amacın önemini ve diğer taraftan müdahaleninniteliğini, başvurucunun ve kamu otoritelerinin davranışlarını da gözönünde tutarak başvurucuya yüklenen külfeti dikkatealacaktır (Arif Güven, § 60).
33. Anayasa Mahkemesi; kanun koyucunun bir hak olarak öngördüğüveya kamu borcu hâline gelmiş ödemelerin geç yapılması nedeniyle mağdurolunduğu iddiasıyla yapılan başvurularda, alacakta veya hakka konu bedeldemeydana gelen değer aşınmalarının başvurucular üzerinde orantısız bir yükoluşturması hâlinde mülkiyet hakkının ihlaline karar vermiştir (Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No:2013/817, 19/12/2013; Akel Gıda San. ve Tic.A.Ş., B. No: 2013/28, 25/2/2015;Ferda Yeşiltepe, §§ 63-76). Anayasa Mahkemesi ayrıca, mahkemelercehükmedilen alacak veya tazminatların yargılamada geçen süre nedeniyle enflasyonkarşısında aşırı ölçüde değer kaybettiği başvurularda da ölçülülük yönündenmülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (Abdulhalim Bozboğa, B. No:2013/6880, 23/3/2016, §§ 48-66; ANO İnşaatve Ticaret Ltd. Şti., §§ 69-82).
ii. İlkelerin OlayaUygulanması
34. Başvurucuların tütün satış sözleşmesi çerçevesindezararlarının tazmini istemiyle açtıkları davalar Mahkemece 18/4/2014 tarihindekabul edilmiş, temyiz üzerine hüküm Yargıtay 13. Hukuk Dairesince 8/12/2014tarihinde onanmıştır. Buna göre derece mahkemelerince; başvurucularıntütünlerinin TEKEL tarafından yapılan nakil, istifleme ve muhafaza sırasındazarar gördüğü tespit edilmiş ve uğradıkları zararın karşılığı olarak ekli (1)numaralı tablonun (2) numaralı sütununda belirtilen alacaklarının TEKEL'dentahsili gerektiği sonucuna varılmıştır. Ancak başvurucuların bu alacaklarınıntespit edilmiş olması tek başına başvurucuların mağdur sıfatlarını ortadankaldırmamaktadır. Başvurucuların mağdur sıfatlarının ortadan kalkması içinileri sürülen ihlalin hem zamanı hem de mağdurun bu hakkı kullanamadığı süre gözönüne alınarak telafi edilmesi gerekmektedir.
35. Yukarıda da değinildiği üzere Anayasa Mahkemesinin daha öncegerek norm denetimi kapsamında gerekse de bireysel başvuru kapsamında verdiğiçeşitli kararlarında alacakların da mülkiyet hakkı kapsamında olduğu,alacakların geç ödenmesi hâlinde enflasyon oranları altında olmayan bir faizödenmesinin gerek bireyin hakları ve gerekse kamu düzeni bakımından zorunluolduğu belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi bu bağlamda kişilerin mülkiyet hakkıkapsamında değerlendirilen alacaklarının makul olmayan bir sebeple geç ödenmesiyüzünden değer kaybına uğratılmasının mülkiyet hakkının ihlaline yol açtığınıkabul etmiştir (bkz. §§ 32-33).
36. Başvuru konusu olayda derece mahkemelerince, başvurucularınaçtıkları dava tarihleri itibarıyla söz konusu alacağa hak kazandıklarıbelirlenmiştir. Başvurucuların karar tarihinden sonra bu alacaklarının tahsiledilemediği veya yargılama sonrası geç tahsil edildiği gibi bir şikâyetleri isebulunmamaktadır. Başvurucuların somut olay bakımından şikâyeti, yargılamasürecinde ülkede yaşanan enflasyonist ortamda işletilen yasal faize rağmenalacaklarının değer kaybettiğine ilişkindir. Dolayısıyla bu şikâyetle sınırlıolarak alacağa hak kazanıldığı dava tarihleri ve alacağın icra edilebilir hâlegeldiği kararın verildiği tarih arasındaki döneme göre değerlendirmeyapılmalıdır.
37. Merkez Bankası verilerine göre belirtilen dönemde(Nisan/1995-Nisan/2014) enflasyonda meydana gelen artış oranı %12.076,12'dir.Bu itibarla söz konusu verilere göre alacağa hak kazanıldığı 1995 yılı Nisanayındaki 100 TL'nin davada verilen hükmün kesinleştiği 2014 yılı Nisan ayıitibarıyla enflasyon karşısında değer kaybı giderilmiş karşılığı 12.176,12TL'dir. Ekli (1) numaralı tabloda başvurucular lehine hükmedilen alacağın değerkaybına ilişkin bilgiler ayrıntılı olarak gösterilmiştir. Buna göre uygulananyasal faize rağmen aynı dönemde enflasyonun yaklaşık %10.000-11.000 civarındaoranında arttığı, diğer bir deyişle başvurucuların alacaklarının %1'inden biledaha az bir miktara düşerek enflasyon karşısında bu alacakların önemli ölçüdedeğer kaybına uğradığı görülmektedir (bkz. ek 1 Tablo (6 ve 7) numaralısütunlar).
38. Diğer taraftan kural olarak kişilerin kamudan olanalacaklarının herhangi bir yargısal sürece veya icra takibine gerek olmadanödenmesi beklenir. Somut olayda ise başvurucunun alacağının geç ödenmesininmakul bir gerekçesi mevcut olmadığı gibi, derece mahkemelerinin geriye dönükolarak tespit ettiği başvurucunun alacağını kamu makamlarının ancak yapılanyargılama sonucu ödeyebildiği ve yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle yine kamumakamlarının yarar sağlamış olduğu anlaşılmaktadır (Benzer yönde bkz. ANO İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti., § 80).
39. Sonuç olarak başvurucuların mülkiyet hakkı kapsamındakialacaklarının enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybına uğratıldığıanlaşılmakla başvuruculara şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfetyüklendiği kanaatine varılmıştır. Bu sebeple somut olay bakımından kamununyararı ile başvurucuların mülkiyet haklarının korunması arasında bulunmasıgereken adil dengenin başvurucular aleyhine bozulduğu ve müdahalenin ölçülüolmadığı değerlendirilmiştir.
40. Açıklanan nedenlerle Anayasa’nın 35. maddesinde güvencealtına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
B. Makul SüredeYargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
41. Başvurucular, makul sürede yargılanma haklarının ihlaledildiğini ileri sürmüşlerdir.
1. Kabul EdilebilirlikYönünden
42. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı anlaşılan makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilirolduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
43. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinyargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak davanınikame edildiği tarih, sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icraaşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği tarih, yargılamasıdevam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanmahakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esasalınır (Güher Ergun ve diğerleri,§§ 50, 52).
44. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinyargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanınkarmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılamasürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındakimenfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Güher Ergun ve diğerleri, §§ 41-45).
45. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurulardaverdiği kararlar dikkate alındığında somut olaydaki yaklaşık 20 yıllık yargılamasüresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.
46. Açıklanan nedenlerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvencealtına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesigerekir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un50. Maddesi Yönünden
47. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (1) ve (2) numaralıfıkraları şöyledir:
“(1) Esas inceleme sonunda, başvurucununhakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararıverilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılmasıgerekenlere hükmedilir…
(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararındankaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılamayapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasındahukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veyagenel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılamayapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığıihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden kararverir.”
48. Başvurucular, maddi ve manevi tazminat talebindebulunmuşlardır.
49. Başvuruda mülkiyet ve makul sürede yargılanma haklarınınihlal edildiği sonucuna varılmıştır.
50. Makul sürede yargılanma hakkının ihlali nedeniyle yalnızcaihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında-yargılamadaki taraf sayısı ve başvurucular Halil Yönden ve Kemal Özay'ınbaşvuru devam ederken vefatları nedeniyle mirasçı sayıları da gözetilerek-başvuruculara ayrı ayrı ekli (2) numaralı tabloda gösterilen miktarlarda manevitazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
51. Mülkiyet hakkının ihlali nedeniyle maddi zararlarıkarşılığında başvuruculara ayrı ayrı ekli (2) numaralı tabloda gösterilenmiktarlarda maddi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
52. Dosyadaki belgelerden tespit edilen başvurucularınyatırdıkları 206,10 TL harç bedelinin başvurucular Yıldız Özay ve Müjde Özay'amüştereken ödenmesine; yine 206,10 TL harç bedelinin EslihanYönden, Selbinez Küçük, Nurten Yazal,Petek Yılmaz, Muhammed Hanifi Yönden, Fatma Yönden,Yılmaz Yönden ve Recep Yönden'e müşterekenödenmesine; 226,90 TL harç bedelinin başvurucular Mehmet Sabri Avcu, CemilÖzdemir, Mehmet Asım Demir, Mehmet Çaldır ve Nimet Salgut'aayrı ayrı ödenmelerine; diğer başvuruculara ise yatırdıkları 206,10 TLtutarındaki harç bedellerinin ayrı ayrı ödenmelerine karar verilmesi gerekir. Ayrıcabaşvurucular kendilerini vekil ile temsil ettirdiklerinden 1.980 TL vekâletücretinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABULEDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. 1. Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyethakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
2. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvuruculara ekli (2) numaralı tabloda belirtilenmiktarlarda ayrı ayrı manevi ve maddi tazminat ÖDENMESİNE,
D. 1. 206,10 TL harç bedelinin başvurucular Yıldız Özay ve MüjdeÖzay'a MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE; ayrıca 206,10 TL harç bedelinin Eslihan Yönden, Selbinez Küçük,Nurten Yazal, Petek Yılmaz, Muhammed Hanifi Yönden, Fatma Yönden, Yılmaz Yönden ve Recep Yönden'e MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE; 226,90 TL harç bedelininbaşvurucular Mehmet Sabri Avcu, Cemil Özdemir, Mehmet Asım Demir, Mehmet Çaldırve Nimet Salgut'a AYRI AYRI ÖDENMELERİNE; diğerbaşvuruculara ise yatırdıkları 206,10 TL tutarındaki harç bedellerinin AYRIAYRI ÖDENMELERİNE,
2. 1.980 TL vekâletücretinin BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin Muş 1. Asliye Hukuk Mahkemesine(E.1995/111, K.2014/348) GÖNDERİLMESİNE,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE9/1/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
TABLO: EK 1
(ALACAĞIN DEĞER KAYBI İLEİLGİLİ HESAP TABLOSU)
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
Sıra No.
Başvurucu
Asıl Alacak (TL)
Enflasyona Göre Güncellendiğinde Asıl Alacak (TL)
Değer Kaybını Telafi Edecek Fark (TL)
İşlemiş Faiz
Reel Değer Kaybı (TL)
Oransal Artış (%)
1.
Abdulkerim Tanış
121,62
14.808,60
14.687
665
14.022
11.530
2.
Abdulkuddus Yaşar
127,56
15.531,86
15.404
697
14.707
11.530
3.
Abdullah Baykut
223,96
27.269,64
27.046
1.224
25.822
11.530
4.
Adil Yıldız
105,29
12.820,24
12.715
575
12.139
11.530
5.
Ahmet Abay
131,23
15.978,72
15.847
717
15.130
11.530
6.
Ahmet Altın
138,73
15.012,24
14.874
742
14.131
10.186
7.
Alaeddin Sönmez
59,44
7.237,49
7.178
325
6.853
11.530
8.
Atilla Yetkin
119,33
14.529,76
14.410
652
13.759
11.530
9.
Aydın Erten
106,61
12.980,96
12.874
582
12.292
11.530
10.
Bayram Arğun
92,56
11.270,22
11.178
506
10.672
11.530
11.
Bülent Yetkin
104,05
12.669,25
12.565
568
11.997
11.530
12.
Cemil Özdemir
131,45
16.005,51
15.874
718
15.156
11.530
13.
Derviş Yaman
126,56
15.410,10
15.284
692
14.592
11.530
14.
Emin Abay
131,08
15.960,46
15.829
716
15.113
11.530
15.
Erkan Acer
153,53
18.113,41
17.960
834
17.126
11.155
16.
Felemez Arğun
92,13
11.217,86
11.126
504
10.622
11.530
17.
Ferik Balkaya
100,47
12.233,35
12.133
549
11.584
11.530
18.
Fesih Sayan
151,92
18.497,96
18.346
830
17.516
11.530
19.
Fikret Balkaya
113,43
13.811,37
13.698
620
13.078
11.530
20.
İhsan Gizlenci
103,44
12.594,98
12.492
565
11.926
11.530
21.
İsmail Sönmez
108,33
13.190,39
13.082
592
12.490
11.530
22.
İsmet Çiftçi
135,78
16.532,74
16.397
742
15.655
11.530
23.
Kemal Altay
42,24
5.143,19
5.101
231
4.870
11.530
24.
Maşallah Balkaya
111,83
13.616,56
13.505
611
12.894
11.530
25.
Mehmet Asım Demir
109,19
12.882,20
12.773
595
12.178
11.153
26.
Mehmet Baki Yıldırgan
128,44
15.639,01
15.511
702
14.809
11.530
27.
Mehmet Çaldır
137,41
16.731,21
16.594
750
15.843
11.530
28.
Mehmet Fesih Karakaya
107,53
13.092,98
12.985
588
12.398
11.530
29.
Mehmet Gürbüz
54,78
6.670,08
6.615
299
6.316
11.530
30.
Mehmet Sabri Avcu
75,62
9.207,58
9.132
413
8.719
11.530
31.
Musa Oran
75,24
9.161,31
9.086
411
8.675
11.530
32.
Mustafa Sağlam
122,48
14.913,31
14.791
669
14.121
11.530
33.
Necdet Yıldırım
135,08
16.447,50
16.312
738
15.574
11.530
34.
Nimet Salgut
106,96
11.574,35
11.467
572
10.895
10.186
35.
Niyazi Acer
93,95
11.439,46
11.346
514
10.832
11.530
36.
Ramazan Yavuz
139,82
17.024,65
16.884
764
16.120
11.529
37.
Recep Bağator
28,09
3.420,27
3.392
154
3.239
11.530
38.
Selahattin Gürbüz
35,68
4.344,44
4.309
195
4.114
11.530
39.
Selami Gizlenci
93,92
11.435,81
11.342
513
10.829
11.530
40.
Süphan Özkan
113,93
13.872,25
13.758
623
13.136
11.530
41.
Yavuz Tanış
59,03
6.387,75
6.329
316
6.013
10.186
42.
Yusuf Şakar
139,15
16.943,07
16.804
761
16.043
11.530
43.
Zülküf Sönmez
53,45
6.508,14
6.455
292
6.163
11.530
44.
Kemal Özay mirasçıları
137,82
16.259,95
16.122
749
15.373
11.155
45.
Halil Yönden mirasçıları
58,06
7.069,46
7.011
317
6.694
11.530
*Alacağa hak kazanıldığı dava tarihleri şöyledir: 8, 9, 11 ve 27numaralı dosyada 19/4/1995; 25 numaralı dosyada 2/5/1995; 15 ve 44 numaralıdosyalarda 23/5/1995; 6, 34 ve 41 numaralı dosyalarda 31/8/1995; diğerdosyalarda ise 14/4/1995 tarihleri.
** Yargılama geçen değer kaybına esas alınan alacağın icra edilebilirhale geldiği mahkeme karar tarihi ise 18/4/2014 tarihidir.
TABLO: EK 2
(MADDİ VE MANEVİ TAZMİNATTABLOSU)
Sıra No.
Başvurucu
Maddi Tazminat (TL)
Manevi Tazminat (TL)
1
Abdulkerim Tanış
14. 022
17. 550
2
Abdulkuddus Yaşar
14. 707
17. 550
3
Abdullah Baykut
25. 822
17. 550
4
Adil Yıldız
12. 139
17. 550
5
Ahmet Abay
15. 130
17. 550
6
Ahmet Altın
14. 131
17. 550
7
Alaeddin Sönmez
6. 853
17. 550
8
Atilla Yetkin
13. 759
17. 550
9
Aydın Erten
12. 29
17. 550
10
Bayram Arğun
10. 672
17. 550
11
Bülent Yetkin
11. 997
17. 550
12
Cemil Özdemir
15. 156
17. 550
13
Derviş Yaman
14. 592
17. 550
14
Emin Abay
15. 113
17. 550
15
Erkan Acer
17. 126
17. 550
16
Felemez Arğun
10. 622
17. 550
17
Ferik Balkaya
11. 584
17. 550
18
Fesih Sayan
17. 516
17. 550
19
Fikret Balkaya
13. 078
17. 550
20
İhsan Gizlenci
11. 926
17. 550
21
İsmail Sönmez
12. 490
17. 550
22
İsmet Çiftçi
15. 655
17. 550
23
Kemal Altay
4. 870
17. 550
24
Maşallah Balkaya
12. 894
17. 550
25
Mehmet Asım Demir
12. 178
17. 550
26
Mehmet Baki Yıldırgan
14. 809
17. 550
27
Mehmet Çaldır
15. 843
17. 550
28
Mehmet Fesih Karakaya
12. 398
17. 550
29
Mehmet Gürbüz
6. 316
17. 550
30
Mehmet Sabri Avcu
8. 719
17. 550
31
Musa Oran
8. 675
17. 550
32
Mustafa Sağlam
14. 121
17. 550
33
Necdet Yıldırım
15. 574
17. 550
34
Nimet Salgut
10. 895
17. 550
35
Niyazi Acer
10. 832
17. 550
36
Ramazan Yavuz
16. 120
17. 550
37
Recep Bağator
3. 239
17. 550
38
Selahattin Gürbüz
4. 114
17. 550
39
Selami Gizlenci
10. 829
17. 550
40
Süphan Özkan
13. 136
17. 550
41
Yavuz Tanış
6. 013
17. 550
42
Yusuf Şakar
16. 043
17. 550
43
Zülküf Sönmez
6. 163
17. 550
Kemal Özay mirasçıları
44
Müjde Özay
7. 687
8. 775
45
Yıldız Özay
7. 687
8. 775
Halil Yönden mirasçıları
46
Eslihan Yönden
837
2. 194
47
Fatma Yönden
837
2. 194
48
Muhammed Hanif Yönden
837
2. 194
49
Nurten Yazal
837
2. 194
50
Petek Yılmaz
837
2. 194
51
Recep Yönden
837
2. 194
52
Selbinez Küçük
837
2. 194
53
Yılmaz Yönden
837
2. 194