TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ABDULBAKİ BİNGÖL VE İSA BİNGÖL BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/5100)
Karar Tarihi: 23/1/2019
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Rıdvan GÜLEÇ
Raportör
:
Hüseyin MECEK
Başvurucular
:
1. Abdulbaki BİNGÖL
2. İsa BİNGÖL
Vekili
:
Av. Mahmut KAÇAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, yakalama sırasında kötü muamele yasağının ihlaledildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 20/3/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.
7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyandabulunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve ekindeki belgelerle Ulusal Yargı Ağır BilişiSistemi’nden (UYAP) elde edilen bilgilere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:
A. Genel Bilgiler
9. 1971 doğumlu başvurucu Abdulbaki Bingöl, diğer başvurucu İsaBingöl'ün oğludur. Başvurucular, Çaldıran ilçesi Soğuksu köyünde ikametetmektedir.
10. 13/8/2013 tarihinde saat 22.00’de tanzim edilen tutanaktayer alan bilgilere göre kimliği belirsiz yirmi atlının sınırdan geçerekkaçakçılık yapacağı yönünde sınır koruma piyade birliğinden gelen ihbar üzerineÇaldıran İlçe Jandarma Komutanlığına bağlı askerler şüphelileri yakalamak içingöreve çıkmıştır.
11. Saat 23.35’te düzenlenen Olay Yeri Görgü ve TespitTutanağına göre başvurucu Abdulbaki Bingöl, kolluk görevlilerine direnmiş vehakaret etmiştir.
12. Başvurucu Abdulbaki Bingöl 14/8/2013 tarihinde saat 01.00’degözaltına alınmıştır.
13. Başvurucu Abdulbaki Bingöl hakkında görevi yaptırmamak içindirenme ve hakaret suçlarından adli kolluğun hazırladığı fezleke ÇaldıranCumhuriyet Başsavcılığına (Savcılık) gönderilmiştir. Savcılık 2013/485 sayılıdosya üzerinden soruşturma başlatmıştır.
B. Başvurucu AbdulbakiBingöl Hakkında Görevi Yaptırmamak İçin Direnme ve Hakaret Suçlarından YapılanSoruşturma
14. 13/8/2013 tarihinde saat 23.35’te kolluk tarafındandüzenlenen tutanakta yer alan bilgilere göre köye atlıların giriş yaptığıgörülünce jandarma devriye aracıyla köye gidilmiş, kimliği belirsiz atlılarınyakalanmasına çalışıldığı sırada Abdulbaki Bingöl65… plakalı araçla jandarmanınyolunu kapatarak kaçakçıların yakalanmasına engel olmuştur. Bunun üzerine AraçKomutanı J. Asb. A.Ö. tarafından kimlik bilgileri istenen başvurucu AbdulbakiBingöl “Sen kim oluyorsun kimliğimi sanavereceğim, bu saatte köyde ne arıyorsunuz, ekmek parası da mı kazanmayalım, benkaçakçıyım” diye bağırmıştır. Araç şoförüne kimliğini beyan etmesigerektiği, ana yolda atların gelişini beklerlerken önlerinden sekiz kez geçtiğibaşvurucuya söylenmesine rağmen kimliğini beyan etmemesi ve araçla hareketetmeye çalışması üzerine kendisine üç defa dur ihtarı yapılmış fakat başvurucukaçmıştır. Araç takip edilerek şahsın evinin önüne gelindiğinde kalabalık birgrubun beklediği görülmüştür. Daha sonra Abdulbaki Bingöl, yanındakikalabalıkla devriye aracının etrafını sarmış; J. Asb. A.Ö. araç sürücüsününkimliğini beyan etmesini istediğinde “Senkim oluyorsun da benden kimliğimi istiyorsun, daha önceden de benim malımıyakaladın daha ne istiyorsun be o… çocuğu, seni sinkaf ederim, benden kimlikalacak adam daha yoktur” diyerek sözü edilen kolluk görevlisininkoluna vurup onu yaralamış, yakasından çekmiş, kolundan tutarak araçtanindirmeye çalışmış, görevini yapmasına engel olmuş ve hakaret etmiştir. Kalabalığınçoğalması ve bazı kişilerin yerden taş alması üzerine daha emniyetli olanSoğuksu köyü girişinde takviye kuvvet beklenmiştir. Destek kuvvet beklenirkenköyde bulunan zırhlı araç bir grup köylü tarafından taşlanmıştır. Olay sonrasıtakviye kuvvet olarak J. Uzm. Çvş. B.E.Ş. gelmiştir. Devriye kuvvetlerininyanına çağrılan şüpheli “Benigötüremezsiniz, ben bir şey yapmadım, sadece kaçakçıyım” demiş,devriye aracına bindirildiği sırada J. Uzm. Çvş. B.E.Ş.ye dirsek atmış, J. Er M.T.nin boğazını sıkmış, küfürlü cümlelerle devriyeekiplerine mukavemette bulunmuştur.
15. Çaldıran Devlet Hastanesi 14/8/2013 tarihinde yaralı kollukgörevlileri hakkında rapor tanzim etmiştir. Raporda;
i. J. Uzm. Çvş. B.E.Ş.nin karınağrısı, bulantı ve kusma şikâyetiyle geldiği, sağ alt kadranda hiperemi (kanlanma)oluştuğu belirtilmektedir.
ii. J. Asb. A.Ö.nünsağ omuz ve sağ kolunda hiperemi bulunmaktadır.
iii. J. Er M.T.nin boynunda 6 cmtırnak izi mevcuttur.
16. Görevi yaptırmamak için direnme ve kamu görevlisine karşıhakaret suçlarından Cumhuriyet savcısının kararıyla saat 01.00’de gözaltınaalınan başvurucu, saat 15.00’te gözaltından çıkarılmıştır.
17. Başvurucu Abdulbaki Bingöl, Çaldıran Sulh Ceza Hâkimliğinin14/8/2013 tarihli kararıyla, atılı suçlardan adli kontrol altına alınmıştır.Başvurucu, savunmasında suçlamaları kabul etmemiştir.
18. Savcılık 15/8/2013 tarihinde başvurucu Abdulbaki Bingöl’ünanılan suçlardan cezalandırılması istemiyle Çaldıran Asliye Ceza Mahkemesine(Mahkeme) kamu davası açmıştır. İddianamede J. Asb. Çvş. A.Ö., J. Uzm. Çvş.B.E.Ş. ve J. Er M.T. müşteki olarak gösterilmiştir.
19. Mahkeme 11/4/2017 tarihinde (bireysel başvurudabulunulduktan sonra) başvurucu Abdulbaki Bingöl’ün her iki suçtan mahkûmiyetineve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar vermiştir. Kararda, olayınOlay Yeri Görgü ve Tespit Tutanağında belirtildiği şekilde gerçekleştiği kabuledilmiştir.
20. Bu karar 11/1/2018 tarihinde itiraz edilmeksizinkesinleşmiştir.
C. Başvurucu AbdulbakiGüngör’ün Yaralanması Konusunda Kolluk Görevlileri Hakkında Yapılan 2013/488Sayılı Soruşturma
21. Başvurucu İsa Bingöl’ün şüpheli J. Erler N.Ş., M.T., M.A. veY.İ. ile J. Asb. A.Ö. hakkında verdiği 15/8/2013 tarihli şikâyet dilekçesiüzerine 2013/488 sayılı soruşturma başlatılmıştır. Oto Yedek Parçacısı İ.A. veTamirci M.F.Y., şikâyet dilekçesinde tanık olarak gösterilmiştir.
22. Çaldıran Devlet Hastanesince nezarethaneye giriş için14/8/2013 tarihinde saat 13.38'de düzenlenen raporda başvurucu AbdulbakiGüngör’de darp ve cebir izi bulunmadığı belirtilmiştir.
23. Diğer başvurucunun darp iddiası ve adli raporubulunmamaktadır.
24. Başvurucu İsa Bingöl 27/2/2014 tarihinde kollukta şu beyandabulunmuştur:
“Ben13.08 2013 tarihinde saat 22 00 sıralarında oğlum Abdulbaki ile birlikteÇaldıran merkez ilçesinde motor tamircisi [M.F.Y.] isimli kişinin yanında idik. Daha sonra Soğuksuköyüne oğlum Abdulbaki ile birlikte [65…] plakalı aracı ile köye girdik. Köye girdimizde jandarmalar bizidurdurdu. Kimlik sordu daha sonra komutan hiçbir şey söylemeden oğlumAbdulbaki’yi atın arabaya dedi ve jandarmalar oğlumu benim yanımda alıpgötürdüler, neden götürdüklerin bilmiyorum. Daha sonra karakola geldim yüzbaşıile görüştüm. Olayda benim oğlum Abdulbaki’nin görevli memura direndiğinisöyledi, daha sonra oğlum Abdulbaki’yi Muradiye ilçesindeki nezarete aldılar ve14.08.2013 tarihinde serbest bıraktılar…”
25. Şüpheliler (beş şüpheli) hakkında yapılan 2013/488 sayılısoruşturma 24/6/2014 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlasonuçlanmıştır. Karar başlığında yalnız İsa Bingöl müşteki olarakgösterilmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Müştekininsuç tarihinde Çaldıran İlçesi Soğuksu köyünde jandarma devriyeleri tarafındanoğlu Abdulbaki Bingöl'ün göz altına alınıp darp edildiğini söylemesi üzerineBaşsavcılığımız tarafından soruşturma başlatılmış ise de yapılan soruşturmaneticesinde o saatte olay yerinde devriye görevindeki bütün kolluk görevlilerinifadeleri alınmış olup, hem mağdurun [adli muayene] raporunda herhangi bir darp ve cebir izinerastlanılmadığı, hem de tarafların ifadeleri doğrultusunda böyle bir suçunişlendiğine dair müştekinin soyut ifadeleri dışında bunu destekler niteliktehiçbir delil bulunmadığı, bunun yanında olayın mağdurunun müştekinin beyanınıdestekler mahiyette ifade dahi vermediği anlaşıldığından;
Şüpheliler hakkında kovuşturma yapılmasına yerolmadığına, karardan bir suretin müşteki ve şüphelilere tebliğine, ifadesialınmayan mağdura tebliğe yer olmadığına [kararverilmiştir.]”
26. Bu karar Temmuz 2014’te başvurucu İsa Bingöl’e tebliğedilmiştir. Tebligat fotokopisi okunaklı olmadığından hangi gün tebliğ edildiğitespit edilememiştir. Karara itiraz edildiği yönünde başvuru formu ekinde veUYAP kayıtlarında herhangi bir bilgi bulunmamaktadır.
D. Başvurucu AbdulbakiGüngör’ün Yaralanması Konusunda Yapılan 2014/322 Sayılı İkinci Soruşturma
27. J. Asb. A.Ö. hakkında, ne şekilde soruşturmaya kaydedildiğiUYAP kayıtlarından ve Savcılıktan istenen bilgilerden anlaşılamayan ikinci birsoruşturma daha yürütülmüştür. İncelenen başvurunun konusunu 2014/322 sayılı busoruşturma oluşturmaktadır. 2013/322 sayılı soruşturmada şüpheli olan diğerdört kolluk görevlisinin bu soruşturmaya dâhil edilmediği anlaşılmıştır.
28. 2013/488 sayılı soruşturma dosyasının bir suretinden başkahiçbir belgenin kayıtlı olmadığı bu soruşturma, 26/11/2014 tarihindekovuşturmaya yer olmadığına dair kararla sonuçlanmıştır. Başvurucu İsa Bingöldosyada müşteki olarak gösterilmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir:
“Müştekiİsa Bingöl'ün 14.08.2013 tarihli şikayet dilekçesinde 13.08.2013 tarihindeakşam saat 21:00-22:00 arasında Çaldıran ilçesinden köylerine dönerkenevlerinin önünde Jandarma tarafından araçlarının durdurularak aracı süren oğluAbdulbaki Bingöl'ü Jandarmanın alarak sebepsiz yere Muradiye ilçesinegötürdükleri ve oğlu Abdulbaki Bingöl'e darp ve cebir uygulandığından bahisleşikayetçi olması üzerine Cumhuriyet Başsavcılığımızca soruşturma başlatılmışise de yapılan soruşturma neticesinde alınan tanık, şüpheli beyanları ve tümtahkikat evrakına göre Abdulbaki Bingöl isimli şahsın 13.08.2013 günü saat20:00 sıralarında Soğuksu Piyade karakolundan 20 adet kaçak sigara taşıyan atlıbir grubun soğuksu köyüne geleceği ihbarı alınması üzerine Çaldıran İlçeJandarma Komutanlığı görevlilerinin saat 20:20 'de Soğuksu köyüne gittiği,Soğuksu köyü içinde geçen Çaldıran Doğubayazıt karayolu kenarında beklerken [65…] plakalı araç İlçe Jandarma Görevlilerinin önündensekiz kez geçmiş yine görevlilerin atlıları köy içinde kovlarken AbdulbakiBingöl'ün evinin 50 metre kadar mesafede aracı yola yan bir şekilde çevirerekgörevlilerin yolunu kesip atlıların kaçmasını engelledikleri için CumhuriyetSavcısının [F.D.] talimatıüzerine Abdulbaki Bingöl isimli şahıs gözaltına alınmış olup, Çaldıran İlçesindegözaltında bulundurulabilecek herhangi birnezarethane olmadığından şahsın Muradiye İlçesine götürüldüğü, yine Şahsınalınan doktor raporlarındadarp cebir izinerastlanmadığı, böyleceyasal görevini yapmakta olanşüphelinin üzerine atılı suçu işlemediği anlaşıldığından;
Şüpheli hakkında kamu adına KOVUŞTURMAYA YEROLMADIĞINA,
Kararın müştekiye ve şüpheliye ayrı ayrıtebliğine [karar verilmiştir.]
…”
29. Bu karara başvurucular vekili tarafından yapılan itiraz,Erciş Sulh Ceza Hâkimliğinin 26/1/2015 tarihli kararıyla reddedilmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
30. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 86.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Kastenyaralama
Madde 86- …
(2) (Ekfıkra: 31/3/2005 – 5328/4 md.) Kasten yaralamafiilinin kişi üzerindekietkisinin basitbirtıbbîmüdahaleylegiderilebilecek ölçüde hafif olması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine, dörtaydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.
(3)Kasten yaralama suçunun;
…
d) Kamu görevlisinin sahip bulunduğu nüfuzkötüye kullanılmak suretiyle,
…
İşlenmesi halinde, şikâyet aranmaksızın,verilecek ceza yarı oranında artırılır.”
31. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nunkarar tarihinde yürürlükte olan hâliyle 172. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Kovuşturmayayer olmadığına dair karar
Madde 172 - (1)Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi sonunda, kamu davasının açılması içinyeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağınınbulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu karar,suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliyebildirilir. Kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir.
(2)Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra yeni delil meydanaçıkmadıkça, aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz.
…”
V. İNCELEME VE GEREKÇE
32. Mahkemenin 23/1/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların İddiaları ve Bakanlık Görüşü
33. Başvurucular; başvurucu Abdulbaki Bingöl’ün kötü muameleyemaruz kaldığı olayda Çaldıran İlçe Jandarma Komutanlığına bağlı askerlerhakkında aynı birim tarafından soruşturma işlemlerinin yaptırılması ve savcınınkovuşturmaya yer olmadığına dair kararda (KYOK) eylemi basit yaralama suçuolarak vasıflandırmasının bağımsızlık ve tarafsızlık ilkesini zedelediğini,yakalamanın savcıya haber verilmeden yapıldığını, Abdulbaki Bingöl’ünÇaldıran’da yakalanmasına karşın Muradiye ilçesinde nezarethaneye alındığını,yakalamadan sonra nezarethaneye giriş raporunun on altı saat sonra alındığını,yapılan bu muayenenin de Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliğiİşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı, Aşağılayıcı Muamele veya CezalarınEtkili Biçimde Soruşturulması ve Belgelendirilmesi İçin El Kılavuzu'na(İstanbul Protokolü) uygun olmadığını, işkence iddiasından sonra ise hiçbiradli muayene yaptırılmadığını, Savcılık tarafından hiçbir esaslı işlemyapılmadığını ve delil toplanmadığını, olayın mağduru olmasına karşın AbdulbakiBingöl’ün bu sıfatla ifadesinin alınmadığını, tanık araştırması ve keşifyapılmadığını, altı jandarma görevlisi olmasına karşın yalnız biri hakkındakarar verildiğini, gerek KYOK gerekse buna yapılan itiraz üzerine verilenkararların gerekçesiz olduğunu belirterek Anayasa'nın 17. ve 36. maddesinde güvencealtına alınan kötü muamele yasağı ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiğiniileri sürmüşlerdir.
34. Bakanlık görüşünde olayın özeti yapılmış, kovuşturmaya yerolmadığı kararının gerekçesine ve kötü muamele yasağını ilgilendiren AnayasaMahkemesi içtihatlarına yer verilmiştir.
B. Değerlendirme
35. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralıfıkrası uyarınca bireysel başvuru yoluna başvurabilmek için olağan kanunyollarının tüketilmiş olması gerekir (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403,26/3/2013, § 16).
36. Başvurucuların kötü muamele iddiası hakkında Savcılıkça ikikez soruşturma yapılmıştır. Bunlardan ilki olan 2013/488 sayılı soruşturma,24/6/2014 tarihinde KYOK ile sonuçlanmıştır. Anılan karar, mağdur (başvurucu)Abdulbaki Güngör’ün raporunda herhangi bir darp-cebir izi ve başvurucularınifadelerini destekler mahiyette bir delilin bulunmamasına dayandırılmıştır.Başvurucu İsa Göngör’e tebliğ edilen bu karar itirazedilmeksizin kesinleşmiştir. Anılan karar diğer başvurucu Abdulbaki Güngör’etebliğ edilmemiş ise de başvurucunun bizzat kendisinin yaralandığını ilerisürdüğü olayda şikâyetin -reşit olmasına rağmen- babası olan diğer başvurucutarafından yapılması, babasına yapılan tebligattan haberdar olmamasının mümkünolmadığı da nazara alınmalıdır.
37. 2013/488 sayılı ilk soruşturmanın KYOK ile sonuçlanmasındansonra Savcılık tarafından aynı konuda yapılan -ve ne şekilde başlandığı UYAPkayıtlarından ve başvuru formu ekindeki belgelerden anlaşılamayan- 2014/322sayılı ikinci soruşturma da, 26/11/2014’te KYOK ileneticelenmiştir. Bu karara karşı başvurucular vekili tarafından yapılan itirazErciş Sulh Ceza Hâkimliğince 26/1/2015 tarihinde reddedilmiştir.
38. Daha önce başvurulduğu ve reddedildiği için başarılıolunmayacağı belli olan başvuru yoluna, yeni bir delil ileri sürmeksizin tekrarbaşvurulması sonucu verilen karar üzerine yapılan bireysel başvurunun AnayasaMahkemesinin süre ve zaman bakımından yetkisi üzerinde bir etkisibulunmamaktadır (bkz. İbrahim Oğuz Yapar,B. No: 2012/829, 5/3/2013, § 32; SeyithanAkgül, B. No: 2013/5869, 7/1/2016, § 35; Ramazan Akpınar, B. No: 2014/13349, 4/4/2018, § 23).
39. Başvuru konusu olayda Çaldıran Cumhuriyet Başsavcılığıtarafından verilen 26/11/2014 tarihli kararda, aynı olaya ilişkin olarakönceden kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi ve bu aşamadan sonra yenibir delilin meydana çıkmaması, Savcılık tarafından önceki soruşturma suretinindosyaya eklenmesi dışında farklı bir işlemin yapılmamasından dolayı ikincisoruşturmada başarılı olunamayacağı bellidir. Nitekim ikinci soruşturma dakolluğun sorumluluğunun bulunmadığı değerlendirmesiyle neticelenmiştir.
40. Bu durumda somut olayda başvurucuların olaya ilişkin2013/488 sayılı soruşturmada verilen 24/6/2014 tarihli kovuşturmaya yerolmadığına dair kararın Temmuz 2014 tarihinde tebliğ edildiği (tebligat parçasıokunaksız olduğundan Temmuz ayının hangi gününde tebliğ edildiği tespitedilememiştir), bu karara karşı Anayasa Mahkemesine otuz günlük süre içindebireysel başvuruda bulunulduğunu gösteren bir bilgi ya da belge sunulmadığı,2014/322 numaralı soruşturma sonucunda verilen 26/11/2014 tarihli kararınbaşvuru süresine etkisi olmadığı da nazara alındığında başvurunun süre aşımınedeniyle kabul edilemez olduğu sonucuna varılmaktadır.
41. Açıklanan gerekçelerle başvurunun, diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin süreaşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçeyle;
A. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 23/1/2019tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.