Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - ABDÜLKADİR YILMAZ VE DİĞERLERİ Başvurusuna İlişkin Karar - 16/1/2020

Başkan

:

Recep KÖMÜRCÜ

Üyeler

:

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Recai AKYEL

Raportör

:

Murat İlter DEVECİ

Başvurucucular

:

1. Abdülkadir YILMAZ

2. Ahmet AKDAĞ

3. Elif YILMAZ

4. Gülşen EJDAR

5. Hacer YILMAZ

6. Katriye YILMAZ

7. Mefaret AKDAĞ

8. Nagihan BABACAN

9. Nurcan AKDAĞ

10. Onur YILMAZ

11. Yiğit Ahmet AKDAĞ

Vekili

:

Av. Murat Kemal GÜNDÜZ

12. Ayşegül DEMİR

Vekili

:

Av. Dilek GÜZEL

13. Leyla KARAÇOBAN

Vekili

:

Av. Arzu DEMİRCİ

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; bir yer altı maden ocağında meydana gelen, birçokkişinin ölümü ve yaralanmasıyla sonuçlanan olaya ilişkin olarak yürütülen cezasoruşturması kapsamında bazı şüpheliler hakkında kovuşturmaya yer olmadığınadair karar (kovuşturmasızlık kararı) verilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlaledildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurucu Leyla Karaçoban tarafından yapılan 2015/1894numaralı başvuru (ilkbaşvuru) 29/1/2015 tarihinde; başvurucular AbdülkadirYılmaz, Elif Yılmaz, Gülşen Ejdar, Hacer Yılmaz, Katriye Yılmaz, Nagihan Yılmazve Onur Yılmaz tarafından yapılan 2015/2068 numaralı başvuru (ikinci başvuru)ile başvurucular Ahmet Akdağ, Yiğit Ahmet Akdağ, Mefaret Akdağ ve Nurcan Akdağtarafından yapılan 2015/2071 numaralı başvuru (üçüncü başvuru) 4/2/2015tarihinde; başvurucu Ayşegül Demir tarafından yapılan 2015/2293 numaralıbaşvuru (dördüncü başvuru) ise 6/2/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılanön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. 2015/2071 numaralı başvuru dosyası, konu yönünden hukukiirtibat nedeniyle 2015/2068 numaralı bireysel başvuru dosyası ilebirleştirilmiştir.

5. Komisyon tarafından başvuruların kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

6. 2015/2068 ve 2015/2293 numaralı başvuru dosyalarının konuyönünden hukuki irtibat nedeniyle 2015/1894 numaralı başvuru dosyası ilebirleştirilmesine, incelemenin 2015/1894 numaralı başvuru dosyası üzerindenyürütülmesine ve diğer dosyaların kapatılmasına karar verilmiştir.

7. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

8. Başvuru belgelerinin birer örneği farklı tarihlerde bilgiiçin Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, ilk üç başvuruhakkında görüşünü bildirmiş, ancak dördüncü başvuru hakkında görüşbildirmemiştir.

9. İlk üç başvuruyu yapan başvurucular, Bakanlığın görüşünekarşı beyanda bulunmuşlardır.

III. OLAY VE OLGULAR

10. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UlusalYargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerçerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:

11. Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) adına ruhsatlı olup S...A.Ş. tarafından işletilen Manisa'nın Soma ilçesi Eynez Mahallesi Karanlıkderemevkiindeki yer altı maden ocağında 13/5/2014 tarihinde saat 15.00 sıralarındameydana gelen faciada aralarında başvurucuların yakınları M.K., İ.Y., S.A. veA.D.nin de bulunduğu birçok kişi ölmüş ve yaralanmıştır. Ölenler ilebaşvurucular arasındaki yakınlık dereceleri ekli 1 No.lu listede yeralmaktadır.

12. Bunun üzerine resen harekete geçen Soma CumhuriyetBaşsavcılığı (Başsavcılık) olaya ilişkin olarak derhâl bir soruşturmabaşlatmıştır.

13. Bazı siyasiler ile kamu görevlilerinin de olayda sorumluluğununbulunduğu iddiasıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılan suç duyurularıüzerine başlatılan soruşturmalar mevcut soruşturma ile birleştirilmiştir.

14. Haklarında şikâyette bulunulan siyasilerle ilgilisoruşturmayı tefrik eden Başsavcılık; Enerji ve Tabii Kaynakları Bakanlığı(Enerji Bakanlığı) ile Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (eski adıylaÇalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı) (Çalışma Bakanlığı) müfettişlerinin veÇalışma Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü K.Ö.nün kamu görevlisiolması ve haklarında soruşturma yapılabilmesi için 2/12/1999 tarihli ve 4483sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun'aistinaden yetkili mercilerce soruşturma izni verilmesi gerektiği gerekçesiylebahse konu kişilerle ilgili soruşturmayı da mevcut soruşturmadan ayırmıştır.Başvurucuların şikâyetleri ve tespit edilen soruşturma içerikleri dikkatealınarak başvurucuların yakınlarının ölümü hakkında yürütülen cezasoruşturmasına ilişkin süreçler iki başlık altında anlatılacaktır. Son olaraktespit edilebilen disiplin soruşturması sürecine yer verilecektir.

A. Ceza Soruşturmasınaİlişkin Süreçler

1. Genel SoruşturmaHükümlerine Göre Yürütülen Soruşturma Süreci

a. Fezleke DüzenlenmesineKadar Olan Süreç

15. Başvuruya konu edilen olayı çevreleyen koşulların tespiti vesorumluların belirlenmesi için birçok soruşturma işlemi icra eden Başsavcılık,profesör unvanına sahip iki maden ve bir elektrik mühendisi ile A sınıfı bir işgüvenliği uzmanından oluşan bilirkişi heyeti eşliğinde olay yerinde keşifleryapmıştır.

16. Bilirkişi heyeti 5/9/2014 tarihli raporunda; madenocağındaki havalandırma, sensör ölçümleri, elektrik dağıtım hatları ve trafolarile ilgili değerlendirmelerde bulunarak maden kazasının pek çok ihmal vekusurun bir araya gelmesi sonucu meydana geldiği ve kazanın önlenebilir olduğusonucuna varmıştır. Otopsi sonuçlarına göre ölümlerin büyük çoğunluğununkarbonmonoksit kaynaklı karboksihemoglobinzehirlenmesi sonucunda meydana geldiğine ve bu boyutta bir zehirlenmeninmeydana gelebilmesini sağlayacak karbonmonoksit konsantrasyonuna -yer altıocağının boyutları gözönüne alındığında- tek başına bant, ahşap tahkimat ve PVCboru yangınının neden olmasının olası görülmediğine işaret eden bilirkişiheyetine göre olayın ana kaynağı, U3 trafosu etrafında topuk olarak bırakılankömürün kontrolsüz bir şekilde kendiliğinden yanması sonucu oluşankarbonmonoksitin temiz hava girişine ulaşması, temiz hava ile temas ederekkendiliğinden yanan kömürün tam yanmaya dönüşmesi, bu yangının 4 No.lu kömürnakil bandının bulunduğu yola sirayet ederek bu bölümdeki ve 3 No.lu kömürnakil bandının bulunduğu yoldaki bant, ahşap tahkimat, PVC borular ve elektrikkablolarını tutuşturması, su ile soğutma çalışmaları sonucu açığa çıkan zehirleyicive boğucu gazlardır. Nitekim olay sonrası diğer yangınlar söndürüldükten sonrakurtarma faaliyetleri esnasında kömür yangınının devam etmekte olduğu 16/5/2014tarihinde maden ocağına yapılan ilk keşifte saptanmıştır. 16/7/2014 tarihindeyapılan keşifte de uzun bir süre madenin kapalı kalmış olmasına rağmen kömürünolayın meydana geldiği bölgede yanmaya devam ettiği tespit edilmiştir.

17. Bilirkişi heyeti, 2006 yılında kömür üretme ve teslim işiniüstlenen şirketin7/10/2009 tarihinde TKİ'ye yaptığı sözleşme devri ile ilgilibaşvurusunda üretim çalışmaları sırasında oluşan yangınlardan dolayı üretimyapılamamasını ve yüksek su gelirini gerekçe gösterip ileride telafisi mümkünolmayacak problemlerle karşılaşılacağına değinerek işi devretmek istediğinidikkate almış; maden sahasının yüksek yangın riski taşıdığının TKİ ve kömürüretim işini devralan S... A.Ş. tarafından bilindiği kanaatine varmış ve budoğrultuda olayın meydana gelmesinden sorumlu olanları belirlemiştir.

18. Bilirkişi raporunun kusur değerlendirmesine ilişkin kısmışöyledir:

 “1. Olayınmeydana gelişinden önceki tarihlerde, ocak havasının denetimi için kurulan gazizleme sensörleri, olayın başlangıcını haber vermiş, ancak bu durum şirketyetkilileri tarafından dikkate alınmamıştır. Ocak içi yangınının başladığınıgösteren CO, sıcaklık yükselmesi ve ocak çıkış havasındaki oksijen seviyesinindüşmesi, yangının başladığının en önemli kanıtıdır. Oksijen seviyesi,madenlerde izin verilen değerlerin altında, CO ve sıcaklık değerleri, izin verilensınır değerlerin üzerinde seyretmiştir. Sensörlerden gelen bilgiler, ocaktameydana gelen kazanın olacağını önceden bildirmesine rağmen, bilgilerin dikkatealınmaması ve çalışmaların durdurulmaması çok önemli bir ihmali göstermektedir.

Bu durumu izlemek ve gerekli önlemleri almaklayükümlü olan;

a- İşveren (Yönetim Kurulu Başkanı);

b- İşveren Vekilleri (Genel Müdür, İşletmeMüdürü, İşletme Müdür Yrd.);

c- Ocak Daimi Nezaretçisi;

d- Teknik Nezaretçi;

e- İş Güvenliğinden Sorumlu Vardiya Amirleri;

f- İş Güvenliği Uzmanları;

g- Ocak Havalandırma Mühendisi;

h- Sensör kayıtlarından sorumlu olan teknikpersonel, asli kusurlu,

Kontrol yetkisi olan, aylık hak edişdosyalarında iş güvenliği ile ilgili raporları denetleme ve inceleme yetkisinesahip olan ruhsat sahibi TKİ-ELİ'de [Ege Linyitİşletmesi Müdürlüğü, ELİ] görevli;

i- TKİ-ELİ Kontrol Baş Mühendisi;

j- TKİ-ELİ Soma Kömürleri A.Ş. Eynez ocağıkontrol mühendisleri, asli kusurludur.

2. Havalandırma şekli ve yöntemi, yangıntehlikesi olan bir yer altı ocağı için uygun değildir. Ocağın bazı bölümlerindeseri havalandırma yöntemi uygulanmaktadır. Yani, ocaktaki kirli havanın en kısayoldan dışarı atılmasını sağlayacak paralel yol bağlantıları kurulmamıştır. Ave H panoları ile K ve S panoları bağımsız kirli hava çıkışına sahiptir. Ancak140 panosunda kirlenen hava temiz havaya karıştırılarak bu panolarailetilmekte, K panosunda yeniden kirlenen hava S panosuna gönderilmekte, Spanosunda 3 ayak seri olarak (bir ayakta kirlenen hava diğer ayağın temiz havasıolarak kullanılıyor) havalandırılmaktadır. Aynı durum H panosunun 2 ayağı veçok sayıda baca üretiminde de görülmektedir. Yangın çıkması durumunda, mevcutCO maskelerinin kullanım süreleri de düşünüldüğünde, temiz havaya çıkışyapılabilecek bir mesafe söz konusu değildir. Bu durum, ölümlerin yüksekolmasının nedenlerinden birisidir.

Maden ocaklarında işletme projeleriniinceleyerek çalışma izni veren ve her yıl üretim faaliyet raporlarınıdenetleyen bir kurum olarak, havalandırma planını bu hali ile kabul etmesi veüretime izin vermesi nedeni ile;

a- Maden İşleri Genel Müdürü;

b- 2010 yılından olay tarihine kadar S... A.Ş.Eynez İşletme Projelerini inceleyen, denetleyen ve onay veren yetkili MİGEM [Madenİşleri Genel Müdürlüğü, yeni adıyla Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü] kontrol ve denetleme elemanları,

asli kusurludur,

İş sağlığı ve güvenliği açısından havalandırmaplanlarının uygulanmasını ve hava ölçümlerini kontrol etme, denetleme veolumsuz durumlarda ocak faaliyetlerini durdurma yetkisinde sahip;

c- Olay tarihinden önceki son iki yıliçerisinde S... A.Ş. Eynez İşletmesinde denetim yapan ÇSGB İş Teftis Kurulu IşMüfettişleri, asli kusurlu,

Ocak havalandırma planını hazırlayan,onaylayan ve kontrol eden işletmeci ve ruhsat sahibi;

d- İşveren;

e- İşveren Vekilleri;

f- TKİ- ELİ Kontrol Baş Mühendisi;

g- TKİ-ELİ Soma Kömürleri A.S. Eynez ocağıkontrol mühendisleri, asli kusurludur.

Konuya ilişkin olarak gerekli uyarı vemüdahalelerde bulunmayan;

h- Emniyet Basmühendisi;

i- Teknik Nezaretçi;

j- Daimi Nezaretçi;

k- İş Güvenliği Uzmanları, tali kusurludur.

3. Soma Kömür işletmeleritarafından hazırlanan ve TKİ Genel Müdürlüğünce onaylanan 1. Revize Projesinin20. sayfasında 2.18 başlığı altında verilen değerlendirmede, metan sorunu ileuğraşılan bu tür ocaklarda çalışanların en kısa ve en kolay yolla yerüstünenaklinin çok önemli olduğu vurgulanmaktadır. Bunun sağlanması için yeni birplanlama ile yeryüzüne bağlantılı galerilerin sürülmesi kararlaştırılmış, bukonuda 03.12.2010 tarihinde 7231 muhaberat no ile TKİ Müessese Müdürlüğündenizin istendiği belirtilmiştir. 08.12.2010 tarihli TKİ Müessese Müdürlüğü oluruile birisi acil çıkış galerisi olmak üzere iki ayrı galeri en temiz havagirecek olup, yeni sürülecek galeri ile de hava çıkışı sağlanacağıbelirtilmiştir. Ancak 1. Revize projesi Plan 2'de gösterilen bu galeri, üretimsınırlarında yapılan değişiklik neticesinde üretim rezervi içerisinde kalarakrezervzayiatının engellenmesi amacıyla oluşturulmamıştır. Olay esnasında kaçışısağlayacak böyle bir yolun, iş güvenliği göz ardı edilerek ve sadece kömürrezervi düşünülerek iptal edilmesi nedeni ile;

a- TKİ Yönetim Kurulu Başkanı;

b- TKİ İşletme Dairesi Başkanı, aslisorumludur.

4. 1. Revize projesinde,sözleşmede belirlenen 1.500.000 ton/yıl üretimin gerçekleştirilebilmesi için,yer altı ve yerüstü çalışanların sayısı 2226 kişi olarak verilmiştir. Bukapasitenin sağlanması için birisi yedek olmak üzere 2 adet 2500 m3/dakikakapasiteli vantilatör kullanıldığı beyan edilmiştir. 2012 yılında gerçekleştirilenkömür üretimi 3.816.015 ton, 2013 yılında ise bu rakam 3.566.457 ton'dur ve2014 yılındaki havalandırma ölçümlerinin yapıldığı defterlerde, ocak çıkışhavası debisinin 1980 m3/dakika civarında olduğu saptanmıştır. Bazı ayaklardaölçülen hava hızlarının, sınır değer olan 0.5 m/sn' nin altında olduğusaptanmıştır. 2014 yılının Mart ayında, hak ediş dosyasından alınan sigortalıolarak prim yatırılan toplam işçi sayısı 3367 olarak belirlenmiştir. Üretiminiki katından fazlasına çıkarılmış, çalışan sayısının artırılmış olmasınarağmen, havalandırma sisteminin aynen korunmuş olması iş sağlığı ve güvenliğiyönünden çok büyük bir ihmali ortaya koymaktadır.

Havalandırma ile ilgili yukarıda belirtilenuygunsuz durumu göz ardı ederek çalışmalarını sürdüren;

a- İşveren;

b- İşveren Vekilleri;

c- Teknik Nezaretçi;

d- İş Güvenliği Uzmanları, asli kusurludur.

Revize projeyi onaylayan, ancak üretim vehavalandırma uygulamasını kontrol etmeyen,

e- TKİ Yönetim Kurulu Başkanı;

f- TKİ İşletme Dairesi Başkanı;

g- TKİ- ELİ Kontrol Baş Mühendisi, aslikusurludur.

2010 yılından olayın meydana güne kadaruygulamayı denetlemede gerekli özeni göstermeyen;

h- 2010 yılından olay tarihine kadar, S... A.ŞEynez İşletme Projelerini inceleyen, denetleyen ve onay veren yetkili MİGEMkontrol ve denetleme elemanları, asli kusurludur,

i- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.S. Eynez işletmesinde denetim yapan CSGB İş Teftiş Kurulu İş Müfettişleri,tali kusurludur.

5. Yangın tehlikesibulunan yer altı kömür işletmelerinde, yanmaya karşı gerekli önlemlerinalınması, kullanılan makine ve ekipmanların yanmaz veya zor tutuşurmalzemelerden seçilmesi gerekmektedir. Grizulu ocak olarak sınıflandırılanEynez yer altı işletmesinin tüm elektrikli ekipmanlarının anti-grizu veya alev sızdırmaz(EX-proff) olarak seçilmesi gerekmektedir. Gerçekleştirilen keşiflerde,yardımcı tahkimat malzemesi olan ahşap kamaların, PVC boruların ve bantlarınyangına karşı dayanıklı olmadığı, bant motorlarından bazılarının ve elektrikkablolarının bağlantı uç ekipmanlarının alev sızdırmaz olarak seçilmediğitespit edilmiştir. Yangına meyilli olan böyle bir işletmede, yangın riskinekarşı gerekli altyapıyı oluşturmayan;

a- İşveren:

b- İşveren Vekilleri; asli kusurludur,

Gerekli uyarıları yapmayan ve müdahalelerdebulunmayan;

c- Teknik Nezaretçi;

d- İş Güvenliği Uzmanları, tali kusurludur.

Denetleme ve işi durdurma yetkisine sahip;

e- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.Ş. Eynez İşletme Projelerini inceleyen, denetleyen ve onay veren yetkiliMİGEM kontrol ve denetleme elemanları, asli kusurludurlar.

f- 2010 yılından olay tarihine kadar S... A.Ş.Eynez İşletmesinde denetim yapan ÇSGB İş Teftiş Kurulu İş Müfettişleri, aslikusurludur.

6. Çalışanlarınkullanımına verilen ve yangın esnasında işçilerin güvenli bölgeye kaçışlarınayardımcı olacak CO gaz maskelerinin kontrol kayıtlarının düzenli tutulmadığı verutin kontrollerin düzenli olarak yapılıp yapılmadığı anlaşılamamıştır. Tanıkifadelerinden, olay esnasında bazı CO maskelerinin işlevini yerine getirmediği,çalışanların zimmetinde bulunan maskelerin kontrollerinin uzun süre yapılmadığıanlaşılmıştır.

CO gaz maskelerinin kontrol kayıtlarınıdenetlemekle görevli olan ve yaptırım gücünü uygulamayan;

a- 2010 yılından olay tarihine kadar S... A.Ş.Eynez İşletmesinde denetim yapan ÇSGB İş Teftiş Kurulu İş Müfettişleri, aslikusurludur.

b- İşveren;

c- İşveren Vekilleri;

d- Teknik Nezaretçi;

e- İş Güvenliği Uzmanları, asli kusurludur.

7. Teknik nezaretçidefterinin düzenli tutulmadığı, son 4 kaydın nüshalarının defterde kaldığı,tehlike sınırlarının aşılmış olmasına rağmen, tehlikeli gaz değerleri içindefterde herhangi bir ibareye rastlanılmadığı yapılan incelemelerdenanlaşılmıştır. Gaz ölçüm defterinden elde edilen veriler ile sensörlerden eldeedilen verilerin birbirlerini tutmaması nedeniyle kayıtların rastgele tutulduğutespit edilmiştir.

Ölçüm anomalilerinin gözlenmeye başladığı 2014yılı başından itibaren defterlerin tutulmasından, ölçümlerin yapılması ve kayıtaltına alınmasından sorumlu;

a- İşveren:

b- işveren Vekilleri;

c- Teknik Nezaretçi;

d- İş Güvenliği Uzmanları;

e- Ocak Havalandırma Mühendisi;

f- Gaz Ölçümlerinden Sorumlu Mühendisler;

g- İş Güvenliğinden Sorumlu Vardiya AmirIeri,asli kusurludur.

8. Ocak havalandırmasınınkarmaşık yapısı nedeniyle daha fazla sensör ile kontrol edilmesi gerekirken,yeterli sayıda gaz ve sıcaklık sensörü bulunmamaktadır. Ocak sıcaklığı, sadeceocak hava çıkışında bulunan bir adet sensör ile kontrol edilmektedir.Vardiyalarda, ocak içi havasının sıcaklık ve gaz içeriği farklı bölümlerindekontrol edilip kayıt altına alınması gerekmektedir. CO için ölçüm yapansensörlerden 9 adeti düzgün veri üretmemesine rağmen bu durum göz ardı edilmiş,gereken tedbirler alınmamıştır.

Sensörlerin kontrolünü yapma zorunluluğubulunan, elde edilen verileri değerlendirmekle görevli olan, ancak bunlarıihmal eden;

a- Teknik Nezaretçi;

b- iş Güvenliği Uzmanları;

c- Ocak Havalandırma Mühendisi;

d- Gaz Ölçümlerinden Sorumlu Mühendisler;

e- İş Güvenliğinden Sorumlu Vardiya AmirIeri;

f- TKİ- ELİ Kontrol Baş Mühendisi;

g- TKİ- ELİ S... A.Ş. Eynez ocağı kontrolmühendisleri, asli kusurludur.

9. Soma Kömürleriişletmesi, Eynez yer altı kömür sahasının bazı bölümlerinde, tek bir bacadanüretim yapılması nedeniyle tehlikeli olduğu için kullanımı sakıncalı olan KaraTumba yöntemiyle üretim yapıldığı, imalat planlarında ve hak edişlerde verilenplanlarda görülmektedir.

Yeraltında çalışan sayısının artmasına ve riskfaktörünün yükselmesine neden olan bu yöntemin, daha fazla kömür kazanılmasıiçin kullanılmasına izin veren ve bunları denetleme ve güvenli olmadığı içindurdurma yetkisine sahip olmasına rağmen gerekli müdahaleyi yapmayan;

a- İşveren;

b- İşveren Vekilleri;

c- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.Ş. Eynez İşletmesinde denetim yapan ÇSGB İş Teftiş Kurulu İş Müfettişleri;

d- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.Ş. Eynez İşletme Projelerini inceleyen. denetleyen ve onay veren yetkiliMİGEM kontrol ve denetleme elemanları;

e- TKİ Yönetim Kurulu Baskanı;

f- TKİ İşletme Dairesi Başkanı;

g- Teknik Nezaretçi, asli kusurludur.

10. S... İşletmesine ait 2013 ve 2014 yıllarıTermin Takip kayıtları incelendiğinde, aylar ve yıllar bazında programlananüretimden 2-2,5 kat fazla üretim yapıldığı anlaşılmaktadır (2013 yılı için programlananüretim 1.500.000 Ton, gerçekleşen üretim 3.566.456 Ton). Bu sonuçlar, işletmede"Üretim Zorlaması" olduğunu ve işçilerin ifadelerinde de belirttiğigibi fazla çalışmaya zorlandıkları savını doğrulamaktadır. Üretim zorlamasıberaberinde alınması gereken tedbirlerin alınmamasına ve tehlikeli çalışmakoşullarının oluşmasına yol açmıştır.

Üretim zorlamasını gerçekleştirmesi nedeniile;

a- İşveren:

b- İşveren Vekilleri;

c- TKİ Yönetim Kurulu Başkanı;

d- TKİ İşletme Dairesi Baskanı; asli kusurlu,

Üretim artışını karşılayacak gerekli projedeğişikliklerini talep etmeyen ve buna bağlı yıllık üretim faaliyet raporlarınıdenetlemeyen;

e- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.Ş. Eynez İşletme Projelerini inceleyen, denetleyen ve onay veren yetkiliMİGEM kontrol ve denetleme elemanları, asli kusurludur,

Denetimlerinde işletme projesi, program veüretim farklılıklarını göz önüne alarak kapsamlı denetleme yapmayan;

f- 2010 yılından olay tarihine kadar. S...A.Ş. Eynez işletmesinde denetim yapan ÇSGB İş Teftiş Kurulu İş Müfettisleri,asli kusurludur.

11. ... [Y]önetmelikte belirtilen, "vantilatör veaspiratörlerin, gerektiğinde, hava akımını ters yöne çevirebilecek tiptedüzenlenmiş olmalıdır" koşulu ocakta yerine getirilmemiştir. Bu durumkurtarma faaliyetlerinde olumsuz etki yaratmıştır. Ocağın girişinde bulunan anahavalandırma fanının bu teknolojik özelliğe sahip olmadığı tespit edilmiştir.Olayın başlamasından sonra hava akışının yönünü ters çevirmek için verilenkarar sonucunda ocağa gönderilen hava miktarının önemli ölçüde azaldığı tanıkifadelerinden anlaşılmıştır.

Bu teknik zorunluluğu yerine getirmeyen;

a- İşveren;

b- İşveren Vekilleri, asli kusurludur.

12. Eynez yer altı ocağıtek hat şeması üzerinden elektrik projesi incelendiğinde trafo, SF6 gazlıkesicilerin ve enerji taşıma kablolarının, bazı hatlarda uygun olmadığısonucuna varılmıştır. İşletmenin elektrik sistemi, madenin çalıştırılması içingüvenilir değildir.

İşletme projesi içerisinde, elektrikprojelerinin MİGEM'e sunulması ve onay alınması gerekmektedir. Ancak bu işleminyerine getirilmediği belirlenmiştir. Bu nedenle;

a- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.Ş. Eynez İşletme Prolelerini inceleyen, denetleyen ve onay veren yetkiliMİGEM kontrol ve denetleme elemanları;

b- İşveren;

c- İşveren Vekilleri, tali kusurludur.

13. Maden ocağındakullanılan gaz sensörlerinin akredite bir kurum veya kuruluş tarafındankalibrasyonlarının yapılmadığı anlaşılmıştır. Şebeke enerjisi kesildiğindeyedek elektriksel güç (akü ve kesintisiz güç kaynağı) kaynakları ile sensörlerbeslenmelidir. Bu faciada sensörlerin yedek güç kaynaklarının yeterli olmadığıanlaşılmıştır. Türkiye Taşkömürü Kurumu'nun 24/08/2010 tarihli 'Merkezi Gazizleme Sistemi (MGİS) Yönergesi' esas alındığında;

Alt yapının kurulup çalıştırılmasındansorumlu;

a- İşveren:

b- İşveren Vekilleri;

c- Merkezi Gaz İzleme Sisteminde görevliyetkili personel, asli kusurlu,

Kontrol ve denetim yetkisi olan;

d- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.Ş. Eynez İşletmesinde denetim yapan ÇSGB İş Teftiş Kurulu İş Müfettişleri;

e- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.Ş. Eynez İşletme Projelerini inceleyen, denetleyen ve onay veren yetkiliMİGEM kontrol ve denetleme elemanları, tali kusurludur.

14. Kaza esnasında, olayyerindeki haberleşme cihazlarının çalışmadığı ifadelerden anlaşılmaktadır.Haberleşme cihazlarının ve aksesuarlarının yer altı standartlarına uygunolmadığı belirlenmiştir. Elektrik panolarında kablo eklerinin standart dışıbakırların birbirine sarılması ile yapıldığı, plastik banttarla sarıldığıtespit edilmiştir. Olay yerinin boşaltılması için haberleşme en önemliunsurdur. Haberleşme cihazlarının çalışmaması ve merkezi alarm sistemininbulunmaması, tahliyenin gecikerek olayın büyümesi hususundaki en önemli unsurlardanbirisidir. Bu nedenle gerekli tedbirleri almamış olan;

a- İşveren;

b- İşveren Vekilleri asli kusurludur,

Projeleri kontrol etmeyen ve gereklidenetimleri yapmayan;

c- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.Ş. Eynez İşletmesinde denetim yapan ÇSGB İş Teftiş Kurulu İş Müfettişleri;

d- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.Ş. Eynez İşletme Projelerini inceleyen, denetleyen ve onay veren yetkiliMİGEM kontrol ve denetleme elemanları, asli kusurludur.

15. Çalışılan kömür damarlarının yangına müsaitoluşu dikkate alınarak özellikle terk edilen eski üretim alanlarınınkontrolünün yapılarak kömür yangınlarına karşı gerekli önlemler alınmamıştır.Uygulanan üretim yöntemi, göçük içerisinde çok fazla yanmaya müsait kömürbırakmaya meyilli olması nedeniyle, yangına elverişli kömür ocakları için uygundeğildir. Bu yöntem ile üretime karar veren ve bunu onaylayarak üretimin devametmesini sağlayan;

a- İşveren;

b- İşveren Vekilleri;

c- TKİ İşletme Dairesi Başkanı; aslikusurludur,

İşletme projesine onay veren,

d- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.Ş. Eynez İşletme Projelerini inceleyen, denetleyen ve onay veren yetkiliMİGEM kontrol ve denetleme elemanları; asli kusurludur,

Takibini yapan ve iş güvenliği açısındandenetleme ve işi durdurma yetkisi olan;

e- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.Ş. Eynez İşletmesinde denetim yapan ÇSGB İş Teftiş Kurulu İş Müfettişleri,tali kusurludur.

16. Çok Tehlikeli İşsınıfı kapsamına giren yer altı maden işletmelerinde yapılması gereken RiskDeğerlendirmelerinin içerisinde ocak yangınlarına karşı kapsamlı bir RiskDeğerlendirmesi ve alınacak önlemlere ilişkin bir bölüm mevcut değildir. Budurum büyük bir eksiklik yaratmaktadır. Risk değerlendirmesini gerçekleştirecekeleman ve denetleyecek kurum olan;

a- İşveren;

b- İşveren Vekilleri;

c- İş Güvenliği Uzmanları;

d- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.Ş. Eynez İşletmesinde denetim yapan ÇSGB İş Teftiş Kurulu İş Müfettişleri,asli kusurludur.

17. Çalışanlara işe başlamadan önce verilmesigereken en az 32 saatlik mesleki eğitim, işe başlamadan önce verilmesi ve heryarı tekrarlanması zorunlu 16 saatlik iş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri tamolarak verilmemiştir. Yine tanık ifadelerinden, söz konusu eğitimlerin gerçekanlamda yaptırılmadan belgelendirildiği, tekrarlama eğitimlerinin iseyaptırılmadığı kanaatine varılmıştır. Bu durumda;

a- İşveren;

b- İşveren Vekilleri, asli kusurludur.

18. İşverenin, 6331 Sayılıİş Sağlığı ve Güvenliği Yasası ve ilgili yönetmelik hükümleri uyarınca, en azbiri A sınıfı uzman olmak üzere 3 adet iş Güvenliği Uzmanı ataması ve çalışansayısının 3000 civarında olması nedeniyle bu kişilere iş Güvenliği dışındaherhangi bir iş vermemesi gerekirdi. Bu yasal gerekliliği, yeterli bilgi vedeneyimi olmayan iş güvenliği uzmanlarına görev vererek yerine getiren ve ekfarklı işlerle görevlendiren;

a- İşveren;

b- İşveren Vekilleri, asli kusurludur.

19. İşyerinde tahliyeamaçlı bir planlama söz konusu değildir. Çalışanların işyerlerini terkedebilecekleri kısa ve alternatif yollar yapılmamış, herhangi bir tehlikedurumunda tüm çalışanları uyarabilecek bir alarm sistemi, haberleşme sistemi veyönlendirme levhaları kurulmamıştır. Bu nedenle, ilgili mevzuatı dikkatealmayan;

a- İşveren;

b- İşveren Vekilleri, asli kusurludur.

Gerekli denetimler neticesinde tehlikelidurumu belirleyip gerekli önlemlerin alınmasını sağlamayan;

c- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.Ş. Eynez İşletmesinde denetim yapan ÇSGB İş Teftiş Kurulu İş Müfettişleri;

d- 2010 yılından olay tarihine kadar, S...A.Ş. Eynez İşletme Projelerini inceleyen, denetleyen ve onay veren yetkiliMİGEM kontrol ve denetleme elemanları, asli kusurludur.

20. Türkiye Kömürİşletmeleri tarafından, önce P... A.Ş.'ne daha sonra S... A.Ş.'ne 'Hizmet AlımSözleşmesi ile Verilen ihale Konusu 15.000.000 Ton Kömür Üretim işi' 4857sayılı iş Kanunu hükümleri açısından muvazaalı (hileli) olarak görülmektedir.Konuya ilişkin olarak hem Sayıştay KİT raporlarında, hem de TKİ tarafındanyayımlanmış olan 2013 yılı Faaliyet Raporunda bu duruma dikkat çekilmiştir.

Asli görevi kömür işletmeciliği olan, gereklibilgi birikimi ve teknik personel desteğine sahip Türkiye Kömürişletmeleri'nin, asıl işi olan yer altı kömür üretimini, hizmet alım sözleşmesiile iş güvenliğini göz ardı ederek, maliyet kaygısıyla alt işverene devretmesinedeniyle;

a- TKİ Yönetim Kurulu Başkanı;

b- TKİ İşletme Dairesi Başkanı, aslikusurludur.”

19. Başvurucu Ayşegül Demir, vekili aracılığıylaBaşsavcılığaverdiği 11/9/2014 tarihli dilekçesinde, öz itibarıyla olayınmeydana gelmesinde ELİ müessese müdürü ile yardımcılarının, yer altı kontrolşube müdürü ile müdür yardımcısının, maden ocağını denetleyen müfettişlerin,ELİ kontrol mühendislerinin, S... A.Ş.nin maden ocağını işletmeye başladığıtarihten sonraki yönetim kurulu başkanları ve üyeleri ile hissedarlarının, S...A.Ş. genel müdürü ile işletme müdür ve müdür yardımcılarının, iş güvenliğindensorumlu başmühendis ile mühendislerin, iş güvenliği uzmanlarının, tekniknezaretçilerin, teknikerlerin ve vardiya amirlerinin de kusurlarınınbulunduğunu iddia etmiştir.

20. Vekilleri aracılığıyla Cumhuriyet Başsavcılığına 27/10/2014tarihinde bir dilekçe veren başvurucular Elif Yılmaz, Onur Yılmaz, NagihanYılmaz, Hacer Yılmaz, Katriye Yılmaz, Abdülkadir Yılmaz, Gülşen Ejdar, MefaretAkdağ, Yiğit Ahmet Akdağ, Nurcan Akdağ ve Ahmet Akdağ,başka hususlar yanında,S... A.Ş. yönetim kurulu başkanı ile yönetim kurulu üyelerinin, genelmüdürünün, işletme müdürü ile yardımcılarının, emniyet baş mühendisinin, ocakdaimî nezaretçisinin, teknik nezaretçinin, iş güvenliğinden sorumlu vardiyaamirlerinin, iş güvenliği uzmanlarının, ocak havalandırma mühendisinin, sensörkayıtlarından sorumlu teknik personelin, gaz ölçümünden sorumlu mühendislerin,TKİ Yönetim Kurulu başkanı ile üyelerinin, TKİ İşletme Dairesi Başkanının, TKİİş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürünün, ELİ Müessese Müdürünün, ELİ kontrolbaş mühendisleri ile kontrol mühendislerinin, Maden İşleri Genel Müdürü ile bukurumundenetim ve kontrol elemanlarının, Çalışma Bakanlığı İş Teftiş KuruluBaşkanı ile 2010 yılından itibaren olay yerinde denetim yapan işmüfettişlerinin, Enerji Bakanlığına bağlı enerjikalitesi kıstasları denetimini yapan yetkililerin sorumlu olduğunuöne sürmüşlerdir.

21. Yürüttüğü soruşturma sonunda ELİ Müdür Yardımcısı A.U., S...A.Ş.nin bir önceki Yönetim Kurulu Başkanı A.G. ve S... A.Ş.nin hissedarı,yöneticisi ya da çalışanı olan kırk iki kişi hakkında kovuşturmasızlık kararıveren Cumhuriyet Başsavcılığı, aralarında ELİ'de görevli bazı kontrolbaşmühendisleri ile mühendislerinin de bulunduğu 45 kişi hakkında -ki ELİMüdürlüğü çalışanları dışındakiler şirket hissedarı, yöneticisi veyaçalışanıdır- olası kastla öldürme ve neticesebebiyle ağırlaşmış yaralama veya bilinçlitaksirle birden fazla kişinin ölümü ile birden fazla kişinin yaralanmasınaneden olma ya da taksirle birdenfazla kişinin ölümü ile birden fazla kişinin yaralanmasına neden olma suçlarınıişledikleri iddiasıyla Akhisar Ağır Ceza Mahkemesi (Ceza Mahkemesi) nezdindekamu davası açılması için fezleke düzenleyip soruşturma evrakını AkhisarCumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Kovuşturmazlık kararının ilgili kısmışöyledir:

“...

Maktul Şüpheliler [S.Y.],[M.E.], [K.K.] ve [H.D.nin] eylemlerideğerlendirildiğinde; her ne kadar olay ile ilgili hakkında kamu davası açmayıgerektirir yeterli delil olsa da şüphelilerin 13/05/2014 tarihinde meydanagelen olayda hayatını kaybetmesi nedeniyle 5237 Sayılı TCK' nın 64 maddesigereğince haklarında kovuşturma işleminin yapılamayacağının anlaşıldığı,

Diğer şüphelilerin eylemlerideğerlendirildiğinde; şüpheliler hakkında 05/09/2014 tarihli Bilirkişi Asliraporunda herhangi bir kusur belirtilmediği, şüphelilerin üzerilerine atılısuçu işlediklerine dair somut herhangi bir delilin elde edilemediği ve yeterlişüphenin oluşmadığı tüm soruşturma dosya kapsamından anlaşılmakla;

Maktul Şüpheliler ve şüpheliler hakkında AYRIAYRI KAMU ADINA KOVUŞTURMAYA YER OLMADIĞINA... [karar verildi.]”

22. Başvurucu Ayşegül Demir, başka hususlar yanında ELİ MüdürYardımcısı A.U. ile S... A.Ş.nin bir önceki Yönetim Kurulu Başkanı A.G.nin deolaydan sorumlu olduğunu, ayrıca ELİ Müessese Müdürü H.D., ELİ İşletme MüdürYardımcıları İ.C., M.Y. ve S.A., Yeraltı Kontrol Şube Müdürü M.V. ve S... A.Ş.hissedarları N.A., İ.H.K. ve İ.K. hakkında soruşturma yapılmadığını belirterekvekili aracılığıyla kovuşturmasızlık kararına itiraz etmiştir. Bu itirazAkhisar Sulh Ceza Hakimliğinin (Ceza Hâkimliği) 5/12/2014 tarihli kararıylareddedilmiş ve karar başvurucu vekiline 7/1/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir.

23. Başvurucular Elif Yılmaz, Hacer Yılmaz, Nagihan Yılmaz,Abdulkadir Yılmaz, Katriye Yılmaz, Gülşen Ejdar, Onur Yılmaz, Mefaret Akdağ,Yiğit Ahmet Akdağ, Nurcan Akdağ ve Ahmet Akdağ'ın 27/10/2014 tarihlidilekçelerinde yazılı hususları da tekrar ederek vekilleri aracılığıylakovuşturmasızlık kararına yaptıkları itiraz Ceza Hâkimliğinin 16/12/2014tarihli kararıyla reddedilmiştir. Anılan karar başvurucuların vekiline 5/1/2015tarihinde tebliğ edilmiştir.

24. Başvurucu Leyla Karaçoban, ifade ettiği başka hususlaryanında S... A.Ş.nin önceki Yönetim Kurulu Başkanı A.G., daha önce yönetimkurulu başkan vekilliği yapmış olan İ.K., Yönetim Kurulu Üyesi İ.H.K., TKİGenel Müdürü, ELİ Müdürü ve müdür yardımcıları ile ELİ yer altı kontrol şubemüdürü, bilirkişi raporunda kusur ve sorumlulukları tespit edilen ELİ kontrolmühendisleri, TKİ İşletme Dairesi Başkanı, 2010 yılından itibaren madeninişletme projelerini inceleyen, denetleyen ve onay veren yetkili MİGEM denetimve kontrol elemanları, 2010 yılından itibaren maden ocağında denetim yapanÇalışma Bakanlığı iş müfettişleri, ELİ kontrol başmühendisi, Maden İşleri GenelMüdürü ve MİGEM Yönetim Kurulu başkanı hakkında da kamu davası açılmasıgerektiğini belirterek kovuşturmasızlık kararına itiraz etmiştir. Bu itiraz CezaHâkimliğinin 29/12/2014 tarihli kararıyla reddedilmiş olup anılan karar başvuruLeyla Karaçoban'ın vekiline 12/1/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir.

b. FezlekeninDüzenlenmesinden Sonraki Süreç

25. Başvurucu Leyla Karaçoban, vekili aracılığıyla Akhisar CumhuriyetBaşsavcılığına verdiği 26/12/2014 tarihli dilekçesinde kovuşturmasızlıkkararına yaptığı itirazda dile getirdiği hususlara benzer iddialardabulunmuştur.

26. Akhisar Cumhuriyet Başsavcılığı, Cumhuriyet Başsavcılığınınhaklarındafezleke düzenlediği 45 şüpheli hakkında olası kastla öldürme venetice sebebiyle ağırlaşmış yaralama veya bilinçli taksirle birden fazlakişinin ölümü ile birden fazla kişinin yaralanmasına neden olma ya da taksirlebirden fazla kişinin ölümü ile birden fazla kişinin yaralanmasına neden olma suçlarından Ceza Mahkemesi nezdinde kamudavası (ana dava) açmıştır. İddianameye göre haklarında kamu davası açılankişiler ile bu kişilerin yaptığı görevler ekli 2 No.lu listede yer almaktadır.

27. Başvurucular söz konusu davada katılan sıfatıyla yeralmışlardır.

28. Olayın şüphelilerinden E.E., müdafii aracılığıyla AkhisarCumhuriyet Başsavcılığına gönderdiği 22/12/2014 tarihli dilekçesinde madenocağında aralarındaS.D.nin de bulunduğu altı daimî nezaretçinin görev yaptığınıve bu kişilerden birinin olay esnasında vefat ettiğini iddia etmiştir. AkhisarCumhuriyet Başsavcılığı, bilirkişi raporunda daimi nezaretçilere de kusuratfedilmesine rağmen soruşturmada daimî nezaretçilerin tespit edilmediğinibelirterek söz konusu dilekçeyi Soma Cumhuriyet Başsavcılığına iletmiştir.SomaCumhuriyet Başsavcılığı, S.D.nin daimî nezaretçi olarak görev yapmadığıgerekçesiyle kovuşturmasızlık kararı vermiş ancak daimî nezaretçi olduğunutespit ettiği M.E. hakkında bilinçlitaksirle birden fazla kişinin ölümü ile birden fazla kişinin yaralanmasınaneden olma suçundan CezaMahkemesi nezdinde kamu davası açılması için M.E. ile ilgili soruşturmaevrakını Akhisar Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir.

29. Akhisar Cumhuriyet Başsavcılığının M.E. hakkında tanzimedilen fezlekeye istinaden açtığı kamu davası Ceza Mahkemesince ana dava ilebirleştirilmiştir.

30. Bazı katılanların S... A.Ş.nin önceki Yönetim Kurulu BaşkanıA.G.nin de olaydan sorumlu olduğu iddiasıyla verdikleri dilekçeyi CezaMahkemesi 2/9/2015 tarihinde Soma Cumhuriyet Başsavcılığına iletmiştir. Anılandilekçeye istinaden Başsavcılık derhâl bir soruşturma başlatmıştır.

31. Ceza Mahkemesi, sanıklardan Hi.K. ve H.A.nın daimî nezaretçiolduğunu, ancak iddianamede bu husustan söz edilmediğini 2/9/2015 tarihindeBaşsavcılığın dikkatine sunmuştur. Bunun üzerine Başsavcılık bu sanıklarhakkında bilinçli taksirle birden fazla kişinin ölümü ile birden fazla kişininyaralanmasına neden olma suçundanfezleke düzenleyip soruşturma evrakını Akhisar Cumhuriyet Başsavcılığınagöndermiş, Akhisar Cumhuriyet Başsavcılığı da fezlekeye istinaden CezaMahkemesinde kamu davası açmıştır. Ceza Mahkemesi bu davayı da ana dava ilebirleştirmiştir.

32. Olayda vefat eden bazı kişilerin yakınlarınca açılantazminat davalarında alınan birkaç bilirkişi raporunu getirten Ceza Mahkemesi,hepsi akademik unvana sahip, maden, jeoloji, iş güvenliği, elektrik, iş hukukuveya ceza hukuku alanında uzman olan kişilerden oluşan bilirkişi heyetirefakatinde 5/2/2016 tarihinde olayın meydana geldiği maden ocağında keşifyapmıştır.

33. Keşifte hazır bulunan, on bir kişiden oluşan bilirkişiheyetince hazırlanan raporda, başka hususlar yanında şu tespitlere yerverilmiştir:

i. Olayın meydana gelmesindeki temel neden, eski imalattansızan/üflenen gazlar ve yanıcı gazların tutuşmasına bağlı olarak bant üzerindetaşınan kömürlerin, lastik konveyör (bir malzemenin bir noktadan başka birnoktaya aktarılmasını sağlayan düzenek) bandının, ortamdaki kömür tozlarının,elektrik kablolarının, ağaç tahkimatın (maden yatağında açılan bir kanalınçökmesini önlemek amacıyla sağlamlaştırma); mazot, yağ vb. ile plastikboruların yanması sonucunda oluşan gaz ve dumandır.

ii. Ocağın bir bölmesinde meydana gelen ve mücadelesi zor olsada lokal kalabilecek olay ani gelişmesi, olumsuz ocak yapısı ve mevzuata aykırıbazı uygulamalar nedeniyle facia boyutuna ulaşmıştır.

iii. Büyük payın S... A.Ş. üst düzey yetkili idari ve teknikelemanlarında olması kaydıyla Başsavcılıkça alınan bilirkişi raporundaki kusuratıfları yerindedir.

iv. Haklarında dava açılmayan S... A.Ş.nin önceki Yönetim KuruluBaşkanı A.G. ve Yönetim Kurulu Üyesi M.Y. ile S... A.Ş.de genel müdür teknikyardımcısı olan Ha.K., eğitim mühendisi olan Mu.B., acil durum yönetici olarakgörünen Işıklar İşletmesi Müdürü H.E. de olayın meydana gelmesinden sorumludur.

v. Yetki ve statüleri dikkate alındığında S... A.Ş.dekigörevleri elektrik başmühendisi, hazırlık üç vardiya amiri, mekanize ayak üçvardiya amiri, klasik ayak vardiya mühendisi, mekanize ayak vardiya mühendisi,vardiya mühendisi, vardiya teknikeri ya da gaz izleme personeli olan yirmi üçsanığın ve ELİ kontrol mühendisi olan beş sanığın olayın meydana gelmesindekusurları bulunmamaktadır.

34. Bilirkişi raporunun bir örneğini alan Başsavcılık A.G.hakkındaki soruşturmayı (bkz. § 30) bilirkişi raporunda kusur atfedilen M.Y.,Ha.K., Mu.B. ve H.E.yi de içerek şekilde genişletmiş ve A.G., Ha.K. ve E.K.hakkında daha önce verilen kovuşturmasızlık kararının Ceza Hâkimliğincekaldırılması üzerine söz konusu kişiler hakkında da Ceza Mahkemesinde kamudavası açılması için soruşturma evrakını Akhisar Cumhuriyet Başsavcılığınagöndermiştir. Akhisar Cumhuriyet Başsavcılığınca açılan dava, Ceza Mahkemesinceana dava ile birleştirilmiştir.

35. Yaptığı yargılama sonunda bilinçli taksirle veya taksirlebirden fazla kişinin ölümü ile birden fazla kişinin yaralanmasına nedenoldukları gerekçesiyle on dört sanığın süreli hapis cezalarıylacezalandırılmalarına karar veren Ceza Mahkemesi, olayın meydana gelmesindetaksir derecesinde dahi olsa kusurlarının bulunmadığı gerekçesiyle aralarındaS... A.Ş.nin önceki Yönetim Kurulu Başkanı A.G., Yönetim Kurulu Üyesi M.Y.,genel müdür teknik yardımcısı olan Ha.K. ve ELİ'de görevli kontrolbaşmühendisleri ile mühendislerinin de bulunduğu diğer sanıkların beraatinekarar vermiştir.

36. Ceza Mahkemesi 12/7/2018 tarihinde denetim görevlerini ihmalettikleri gerekçesiyle kazanın yaşandığı ocağa ilişkin asli denetim görevibulunan kurumlar hakkında suç duyurusunda bulunmuştur. Bu suç duyurusu nedeniyleyeni bir soruşturma başlatan Başsavcılık, soruşturmaya devam etmek için CezaMahkemesince verilen kararın kesinleşmesini beklemektedir.

37. İlk derece mahkemesi Cumhuriyet savcıları ve başvuruculardâhil bazı katılanlar ile mahkûm sanıklar tarafından yapılan istinafbaşvurularını 18/4/2019 tarihinde inceleyen İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 14.Ceza Dairesi (İstinaf Dairesi), olayın meydana gelmesinde ve neticenindoğmasında temel kusur olarak maden ocağına daha önce eski imalat sahalarındabiriken, oturma ve göçme nedeniyle ocağın içine doğru püsküren yoğun zehirligazlar ve ocakta çıkan yangın nedeniyle oluşan zehirli gazların ocağın içinegirmesinin engellenememesi ve tahliyesinin sağlanamaması ile işçilerin buzehirli gazlardan korunamamaları ve zamanında tahliyelerinin sağlanamamasınoktasında toplandığı tespitinde bulunmuş; bazı sanıklar hakkında kurulanhükümlerde bulunan güvenlik tedbirleriyle ilgili bölümleri çıkarıp istinafbaşvurusuna konu karardaki bazı ifadelerle yazım hatalarını da düzelterekistinaf başvurularını esastan reddetmiştir.

38. İstinaf Dairesince verilen karar -temyiz formuna göre- İzmirBölge Adliyesi Cumhuriyet savcısı, on dört sanık ve başvurucu Ayşegül Demirhariç olmak üzere bütün başvurucuların da bulunduğu bazı katılanlarca temyizedilmiş olup Ceza Mahkemesince verilen karar bu nedenle henüz kesinleşmemiştir.

2. Haklarında Soruşturma İzni İstenen Kişilereİlişkin Soruşturma

39. Başsavcılık 27/5/2014 tarihinde, görevlerini ihmal ettikleriyönünde şüphe oluştuğu gerekçesiyle maden ocağının denetimini yapan görevlilerve Çalışma Bakanlığı iş sağlığı ve güvenliği genel müdürü hakkında ÇalışmaBakanlığı ile Enerji Bakanlığından soruşturma izni istemiştir.

a. Çalışma BakanlığıGörevlileriyle İlgili Süreç

40. Çalışma Bakanlığı, haklarında ön inceleme yürüttüğü işsağlığı ve güvenliği genel müdürü ile iş başmüfettişi, iş müfettişi veya işmüfettiş yardımcısı olan on iki kişi hakkında soruşturma izni verilmemesinekarar vermiştir. Başsavcılık ve başvurucu Ahmet Akdağ ile bazı kişiler bukarara Danıştay Birinci Dairesi (Birinci Daire) nezdinde itiraz etmiştir.

41. Birinci Daire 4/12/2014 tarihinde 5/9/2014 tarihli bilirkişiraporunda yer alan iş müfettişleriyle ilgili tespitlere işaret ederek eksikinceleme yapıldığı gerekçesiyle soruşturma izni verilmemesine dair kararınkaldırılmasına karar vermiştir. Anılan kararın ilgili kısmı şöyledir:

“...

...2009-2014 yılları arasındaanılan maden ocağını denetleyen iş müfettişlerinin denetim görevlerinin kapsamve konuları dikkate alınarak raporda belirtilen aykırılıkları/olumsuzluklarıtespit edip etmedikleri, düzenledikleri raporlarda bu tespitlere yer veripvermedikleri, anılan hususlarda işlem yapılmasını önerip önermedikleri veyaişlem tesis edip etmedikleri, bu bağlamda söz konusu işlemleri tesis etmekleyetkili ve görevli birimler de belirlenerek iş müfettişlerinin görevlerikapsamındaki gerekli işlemleri yapıp yapmadıkları hususlarının ayrıntılı olarakaraştırılması, bilirkişi raporundaki tespitler ve belirlenen kusur durumlarınagöre ön inceleme konusu eylemlerin ve bu eylemlerde sorumluluğu bulunanlarınbelirlenmesi gerektiğinden, itirazın kabulüyle Çalışma ve Sosyal GüvenlikBakanının 26.8.2014 tarih ve İTK-04 sayılı soruşturma izni verilmemesineilişkin kararının eksik inceleme nedeniyle kaldırılmasına, yukarıda belirtilenşekilde yeniden ön inceleme yapılmak ve rapordaki tespitlere göre isnat edileneylemler ayrıştırılmak suretiyle bu eylemlerde sorumluluğu bulunan bütünilgilerinin ismen ve görev ünvanlarıyla tespit edilmesi, bu kişilerin isnatedilen eylemlerle illiyet bağları ve sorumlulukları irdelenerek bütün ilgililerhakkında soruşturma izni verilmesine veya verilmemesine ilişkin yeni bir kararverilmesi[ne]... karar verildi.”

42. 9/3/2015 tarihinde Çalışma Bakanlığına bir müzekkere yazanBaşsavcılık, Birinci Daire tarafından verilen karar sonrasında herhangi bir öninceleme yapılıp yapılmadığını sormuş ve soruşturma izni verilmesiniistemiştir.

43. Başbakanlık Teftiş Kurulu Başkanlığında (Teftiş Kurulu)görevli bir başmüfettiş, iki müfettiş ve üç müfettiş yardımcısınca hazırlanan28/7/2015 tarihli ön inceleme raporunda, ön inceleme için öngörülen yasal süreiçinde yeni bilirkişi incelemesi yaptırılmasının mümkün olmadığı, ancaksoruşturma aşamasında alınan 5/9/2014 tarihli bilirkişi raporundaki kusurtespitlerinin genel ve hukuki yönden mesnetsiz olduğu belirtilerek teknikdeğerlendirmeler yanında hukuki değerlendirmeler de yapabilecek uzmankişilerden oluşan yeni bir bilirkişi heyetinin maden kazasını incelemek üzeregörevlendirilmesinin uygun olacağı ifade edilmiştir. Ayrıca ön incelemeraporunda, kazanın asıl oluş nedeni ve bu nedenin ortaya çıkmasında sorumluluğubulunanlar hakkında yeterli delil ve emareye ulaşılamadığından soruşturma izniverilmemesi gerektiği açıklanmıştır.

44. Çalışma Bakanı 7/9/2015 tarihinde, yukarıda belirtilen28/7/2015 tarihli ön inceleme raporunu esas alarak iş sağlığı ve güvenliğigenel müdürü ile iş başmüfettişleri ve müfettişleri hakkında soruşturma izniverilmemesine karar vermiştir. Bu karara Cumhuriyet Başsavcılığı ve birkaç kişiharicinde başvurucular Elif Yılmaz, Onur Yılmaz, Nagihan Yılmaz, Hacer Yılmaz,Katriye Yılmaz, Abdulkadir Yılmaz, Gülşen Ejdar, Mefaret Akdağ, Yiğit AhmetAkdağ, Nurcan Akdağ ve Ahmet Akdağ itiraz etmiştir.

45. Ön incelemedeki tespitlerden hareketle haklarında öninceleme yapılanların eylemleri ile maden kazasının meydana gelmesi arasındadoğrudan bir illiyet bağı kurulamadığı sonucuna ulaşan Birinci Daire 10/12/2015tarihli ve E.2015/1720, K.2015/1723 sayılı kararıyla, soruşturma izniverilmemesine itiraz eden başvurucuların itirazını reddetmiştir. Anılan kararınilgili kısımları şöyledir:

“...

...[M]aden ocağının işçi sağlığı ve iş güvenliği yönündengerekli denetimlerinin yapıldığı, iş müfettişlerince denetim görevinin yerinegetirildiği,

Maden ocağını teftişten önce işveren veyavekiline haber verildiği ve teftiş yapılacak güzergahın, ocağın hangi panosundainceleme yapılacağının bildirildiği iddiasına yönelik olarak somut bir delilbulunmadığı, diğer taraftan, ocakta yüzeysel olarak denetleme yapıldığı,tünellere inmeden, sorunsuz ve havadar alanların incelendiği, antigrizu malzemeolarak gösterilen panoları ve elektrik motorlarının yeterince incelenmediği,rastgeleseçilenişçiler yerine önceden seçilen venesöylemelerigerektiğibildirilenişçilerlegörüşüldüğü,gazizlemeileilgilikayıtlarıngeriye dönük olarak incelemesinin yapılmadığıiddialarının incelenmesinde, tanık ifadelerine başvurulduğu, bu tanıkların [A.Ç.,E.E., İ.A. ve M.A.G.Ç.] ifadelerinde, iş müfettişlerinceyapılan denetimlerde maden ocağına inildiği, tüm malzemenin kontrol edildiği,gaz izleme ölçüm kayıtlarının tutulduğu defterlerin denetlendiği hususlarınınbelirtildiği, konuyla ilgili ön incelemede, ilgililerin kendilerine verilengörevleri anılan mevzuat kapsamında yerine getirmiş oldukları sonucunaulaşıldığı görülmüştür.

Bu ön incelemedeki tespit vedeğerlendirmelerden hareketle, anılan ocağın kontrol ve denetimine ilişkinolarak mevzuat uyarınca İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü ile işmüfettişlerine verilen görevlerin gereği gibi yerine getirilerek ocağın kontrolve denetiminin yapıldığı sonucuna ulaşıldığı, bu denetimler sonucunda gerekliişlemlerin tesis edilmesinin ve işçi sağlığı ve iş güvenliğine ilişkin gereklitedbirlerin alınmasının sağlandığı, nitekim söz konusu maden kazasından önce enson 13,14,17,18.3.2014 tarihlerinde ocağın genel denetiminin yapıldığı, budenetimler sonucunda düzenlenen 27.3.2014 tarih ve 8 sayılı raporda, ocaktaişçi sağlığı ve iş güvenliği yönünden eksiklik tespit edilemediğininbelirtildiği, madencilik faaliyetinin süreklilik arz etmesi nedeniyle belirlizaman aralıklarında denetim ve kontrol gerçekleştiren iş müfettişlerinin madenocaklarındaki her türlü faaliyet/eylem/kaza sebebiyle sorumlu tutulmalarınınmümkün olmadığı, işveren ve işçiler tarafından gerçekleştirilen faaliyetlerindenetim zamanları dışında gözlemlenmesinin mümkün olmadığı, bu nedenle denetimzamanları dışında ocaktaki faaliyetlerden ilgililerin sorumluluklarınınolamayacağı, kaldı ki, ilgililerin geçmişte yaptıkları denetimlerde usulsüzlükolduğu, denetimlerde bazı hususları gizledikleri veya olduğundan farklıgösterdikleri veya bu denetimler sonucunda düzenledikleri raporların eksik,yanlış, yanlı ve hatalı olduğu yolunda somut tespitler bulunmadığı, haklarındaön inceleme yapılanların eylemleri ile maden kazasının meydana gelmesi arasındadoğrudan bir illiyet bağı kurulamadığı anlaşılmıştır.

Öte yandan, maden kazasıyla ilgili devam edenyargılamada ocağın denetimlerinde usulsüzlükler bulunduğu yolunda delil, bilgive belge elde edilmesi halinde sorumlular hakkında yeniden ön incelemeyapılabileceği de açıktır.

Açıklanan nedenlerle ilgililere isnat edileneylemin, haklarında soruşturma yapılmasını gerektirecek nitelikte bulunmadığıanlaşıldığından, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının soruşturma izniverilmemesine ilişkin 7.9.2015 tarih ve İTK-04 sayılı kararına yapılanitirazların reddine ... karar verildi.”

46. Birinci Daire tarafından verilen nihai karar başvurucularElif Yılmaz, Onur Yılmaz, Nagihan Yılmaz, Hacer Yılmaz, Katriye Yılmaz,Abdulkadir Yılmaz, Gülşen Ejdar, Mefaret Akdağ, Yiğit Ahmet Akdağ, Nurcan Akdağve Ahmet Akdağ vekiline 12/7/2016 tarihinde tebliğ edilmiştr.

b. Enerji BakanlığıGörevlileriyle İlgili Süreç

47. Başsavcılık 30/9/2014 tarihinde, 5/9/2014 tarihli bilirkişiraporuna istinaden olay tarihinden geriye doğru son iki yıl içinde denetlemedegörev almış olup da daha önce haklarında soruşturma izni verilen kişilerdışında kalan ancak 2010 yılından sonra ilgili maden ocağına ilişkin işletmeprojelerini inceleyen, denetleyen veya onay veren görevliler ile Maden İşleriGenel Müdürü, TKİ Yönetim Kurulu Başkanı ve TKİ İşletme Dairesi Başkanıhakkında Enerji Bakanlığından soruşturma izni istemiştir. Anılan yazıdan söz konususoruşturma izni verilmesine ilişkin kararın içeriği tespit edilememiştir.

48. Enerji Bakanı 25/11/2014 tarihinde haklarında ön incelemeyürütülen Maden İşleri Genel Müdürü, Maden İşleri Genel Müdür Yardımcısı, ikidaire başkanı, iki müdür, üç mühendis, on beş Maden Tetkik Heyeti üyesi (buüyelerden birinin vefat ettiği anlaşılmıştır) ve TKİ Yönetim Kurulu Başkanı ileTKİ'de işletme daire başkanlığı görevini yürüten iki kişi hakkında soruşturmaizni verilmemesine karar vermiştir. Bu karara Başsavcılık Birinci Dairenezdinde itiraz etmiştir.

49. Birinci Daire 19/3/2015 tarihinde, meydana gelen madenkazasının birden fazla bakanlığı ve kamu kurumunu ilgilendirmesi nedeniyleşikâyet konusunun Teftiş Kuruluncaincelenmesi gerektiğini belirtip madenkazasının meydana gelmesinde sorumluluğu bulunan tüm kamu kurumları vebakanlıklar ile illiyet bağı olan kamu görevlilerinin belirlenmesi, illiyetbağı belirlenen kamu görevlilerinin ifadelerinin alınması, bu kişilerin olayınmeydana gelmesindeki sorumluluk ve kusurlarının ortaya konulması lüzumunaişaret ederek soruşturmaizni verilmemesine dair kararın kaldırılmasına karar vermiştir. 4/12/2014tarihli karar uyarınca Çalışma Bakanlığı görevlileri hakkındaki ön incelemeninde Teftiş Kurulunca yapılması gerektiğine değinilen anılan kararın ilgili kısmışöyledir:

“...

5.9.2014tarihli bilirkişi raporunda, anılanmaden ocağını işleten işveren, vekilleri ve çalışanlar ile birlikte madenocağının sahibi Türkiye Kömür İşletmeleri A.Ş., Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü veÇalışma ve Sosyal GüvenlikBakanlığının ilgili görevlilerinin de denetim ve kontrol görevlerini yerinegetirmedikleri gerekçesi ile kazanın meydana gelmesinden sorumlu oldukları(kusurlu bulundukları) yolunda tespitlerde bulunulduğu, anılan tespit üzerineilgili Bakanlıklarca sorumlular hakkında ön inceleme yapıldığı görülmeklebirlikte, meydana gelen maden kazasının birden fazla Bakanlığı ve kamu kurumunuilgilendirmesi ve olayın meydana gelmesiyle bu Bakanlıklarda ve kamu kurumundaçalışanların illiyet bağlarının bulunduğunun belirlenmesi nedeniyle şikayetkonusunun Devlet teşkilatındaki bütün kamu kurum ve kuruluşlarında, teftiş,denetim veya bu maksatla kurulmuş olan birimlerin görev, yetki vesorumluluklarını haiz olarak her türlü inceleme, araştırma, soruşturma veteftiş yapma veya yaptırmaya yetkili olan Başbakanlık Teftiş KuruluBaşkanlığınca incelenmesi gerektiği anlaşıldığından, itirazın kabulüyle Enerjive Tabii KaynaklarBakanının 25.11.2014tarih ve 129sayılı soruşturma izniverilmemesine ilişkin kararının kaldırılmasına, bu maden kazasının meydanagelmesinde sorumluluğu bulunan tüm kamu kurumları ve bakanlıklar ile illiyetbağı olan kamu görevlilerinin belirlenmesi, illiyet bağı belirlenen kamugörevlilerinin ifadelerinin alınması, bu kişilerin olayın meydana gelmesindekisorumluluk ve kusurlarının ortaya konulması, gerekirsekazayla ilgili olaraktekrar bir bilirkişi incelemesi yaptırılması, Soma Cumhuriyet Başsavcılığıncayaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporu ileyapılacak inceleme sonucu elde edilecek bilgi ve belgelere göre ilgili kamugörevlileri hakkında soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi şeklinde önerigetirilmek suretiyle ön inceleme raporu düzenlenmesi, düzenlenen ön incelemeraporunun sorumlulukları tespit edilen kamu görevlileri hakkında karar vermeyeyetkili mercilere gönderilmesi, yetkili merciler tarafından ilgili kamugörevlileri hakkında soruşturma izni verilmesi veya verilmemesine ilişkin birkarar verilmesi... Diğer taraftanşikayet konusu eylem nedeniyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı görevlilerihakkında yapılan ön inceleme sonucunda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanınınsoruşturma izni verilmemesine ilişkin 26.8.2014 tarih ve İTK- 04 sayılıkararının verildiği, bu karara yapılan itirazların Dairemizin 4.12.2014 tarihve E:2014/1726, K:2014/1762 sayılı kararıyla kabul edildiği ve söz konusukararın kaldırıldığı, ön incelemede tespit edilen eksikliklerin giderilmesiiçin dosyanın Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına iade edildiği bilinmeklebirlikte, yukarıda açıklanan gerekçeler doğrultusunda anılan kararımızüzerineÇalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı görevlileri hakkında gerekli önincelemenin de Başbakanlık Teftiş Kurulu Başkanlığınca yapılması gerektiği, açıklanannedenle bu kararımızın bir örneğinin de Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, kararınbir örneğinin de itiraz edene gönderilmesine 19.3.2015tarihinde oybirliğiylekarar verildi.”

50. Yukarıda anılan Teftiş Kurulu raporuna (bkz. § 43) istinadenEnerji Bakanı, 18/8/2015 tarihinde 5/9/2014 tarihli bilirkişi raporundaeksiklikler bulunması ve kırk beşgünlük ön inceleme süresinde yeni birbilirkişi incelemesi yaptırılmasının mümkün olmaması sebebiyle kazanın asıloluş nedeni ile bu nedenin ortaya çıkmasında sorumluluğu bulunanlar hakkındayeterli delil ve emareye ulaşılamadığı gerekçesiyle Çalışma Bakanlığıçalışanları da dâhil haklarında ön inceleme yapılan tüm kamu görevlilerihakkında soruşturma izni verilmemesine karar vermiştir. Cumhuriyet Başsavcılığıbu karara itiraz etmiştir.

51. Birinci Daire 10/12/2015 tarihli ve E.2015/1448, K.2015/1722sayılı kararla;

i. Çalışma Bakanlığı çalışanları hakkında verilen kararınyetkisizlik nedeniyle kaldırılmasına,

ii. TKİ İşletme Dairesi başkanları hakkında verilen kararınanılan görevlilerin genel soruşturma hükümlerine tabi olmaları sebebiylekaldırılmasına,

iii. Eyleminin ocağın işletilmesiyle ilgili ihale süreciylesınırlı olması ve ocakta kaza ve ölüm olayları meydana gelmesiyle eylemiarasında doğrudan illiyet bağının bulunmaması nedeniyle TKİ Yönetim KuruluBaşkanı yönünden soruşturma izni verilmemesine dair karara yapılan itirazınreddine,

iv. Enerji Bakanlığı'nın diğer çalışanları hakkında verilenkararın ise eksik inceleme nedeniyle kaldırılmasına

karar vermiştir. Bahse konu kararın ilgili kısmı şöyledir:

“...

...Başbakanlık Teftiş Kurulu Başkanlığıncayaptırılan ön incelemede, konu hakkında ilgili Bakanlıklarca yaptırılan önincelemeler sonucunda düzenlenen raporlar, Soma Cumhuriyet Başsavcılığına sunulan5.9.2014 tarihli bilirkişi raporu ile ilgililerin ifadeleri yeterli görülerekinceleme yapıldığı, ön inceleme süresinin kısıtlılığı gerekçe gösterilerekDairemiz kararında belirtildiği şekilde bir bilirkişi incelemesi yaptırılmadığıve bilirkişi raporu temin edilmediği, bu eksiklikle düzenlenen ön incelemeraporu dayanak alınarak da soruşturma izni verilmemesine ilişkin Enerji veTabii KaynaklarBakanının 18.8.2015tarih ve 84sayılı kararının verildiğigörülmüştür.

Oysa, 4483 sayılı Kanunun 7 nci maddesindeki,yetkili mercinin en geç kırk beş gün içerisinde ilgili memur veya diğer kamugörevlisi hakkında soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi konusunda birkarar vermek zorunda olduğu yolundaki hükmün, ön inceleme konusu eyleminniteliği, kapsamı, özelliği dikkate alınmadan her ön incelemede mutlak uyulmasıgereken bir süreyi ifade ettiğinin kabulünün mümkün bulunmadığı, zira öninceleme konusu eylemin teknik özellikler içermesi, niteliği, kapsamı, eyleminaydınlatılması için gerek görülen bilirkişi incelemesinde geçecek süre gibizorunlu sebeplerle bu sürenin aşılabileceği, bu durumların varlığı halinde kırkbeş günlük sürenin aşılmasının, ön incelemenin sıhhatini etkilemeyeceğiaçıktır.

 Açıklanan nedenlerle,itirazın kabulüyle Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanının 18.8.2015 tarih ve84sayılı kararının; ... için soruşturma izni verilmemesine ilişkin kısmınınkaldırılmasına, Başbakanlık Teftiş Kurulu Başkanlığınca Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığında görevli ilgililer hakkında yeniden bir ön incelemesi yaptırılmasıve bu ön incelemede Dairemizin 19.3.2015 tarih ve E:2015/75, K:2015/420 sayılıkararında belirtilen bilirkişi raporunun temin edilmesi, bu amaçla konusundauzman, tarafsız ve bağımsız en az üç teknik kişiden oluşturulacak bilirkişiheyetinden, olayla ilgili bütün bilgi ve belgeler gönderilmek ve bu belgelerüzerinde inceleme yaptırılmak suretiyle maden kazasının meydana gelmesinin veişçilerin ölüm nedenlerini açıklayan, Bakanlıkta görevli ilgililerin bu kazanınmeydana gelmesinde ve ölüm olaylarında illiyet bağları bulunup bulunmadığı,kusur ve sorumlulukları olup olmadığı hususlarını tereddüde yer vermeyecekşekilde ortaya koyan, Soma Cumhuriyet Başsavcılığına sunulan 5.9.2014 tarihlibilirkişi raporundaki Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı personeline kusuratfeden tespit ve değerlendirmelerle ilgili açıklamalar içeren bir raporalınması, bu rapor ile elde edilecek diğer bilgi ve belgelere göre yeniden birön inceleme raporu düzenlenmesi, bu ön inceleme raporunun ilgililer hakkındakarar vermeye yetkili Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına gönderilmesi,Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı tarafından da ilgililer hakkında soruşturmaizni verilmesi veya verilmemesine ilişkin yeni bir karar verilmesi[ne] ... karar verildi.”

52. Anılan karar üzerine Enerji Bakanlığı ön inceleme yapılmasıiçin dosyayı Teftiş Kuruluna göndermiştir.

53. Teftiş Kurulu Birinci Daire kararının gereğinin EnerjiBakanlığınca yerine getirilmesi gerektiği gerekçesiyle ön inceleme dosyasınıiade etmiştir.

54. Enerji Bakanı 28/12/2016 tarihinde o zamana kadar soruşturmaizni talebiyle ilgili süreçlerden söz edip Birinci Daire kararıyla kaldırılan25/11/2014 tarihli soruşturma izni verilmemesine ilişkin kararın dayanağı olanön inceleme raporundaki tespitleri gözönünde bulundurarak haklarında öninceleme yürütülen Maden İşleri Genel Müdürü, Maden İşleri Genel MüdürYardımcısı, iki daire başkanı, iki şube müdürü, üç mühendis ve on dört MadenTetkik Heyeti üyesi hakkında soruşturma izni verilmemesine karar vermiştir.Başsavcılık, Ceza Mahkemesince alınan 15/8/2016 tarihli bilirkişi raporundakitespitlere de değinerek anılan karara itiraz etmiştir.

55. Birinci Daire 15/6/2017 tarihinde soruşturma izniverilmemesine dair kararın kaldırılmasına karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:

“...

...Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanının28.12.2016 tarih ve 67 sayılı kararıyla ilgililer için soruşturma izniverilmemesine karar verildiği, söz konusu yetkili merci kararının, Dairemizkararlarında sorulan hususları aydınlatan bilirkişi raporu alınmadan ve yenidenbir ön inceleme raporu düzenlenmeden, Dairemizin 19.3.2015 tarih ve E:2015/75,K:2015/420 sayılı kararıyla kaldırılan Bakanın 25.11.2014 tarih ve 129 sayılısoruşturma izni verilmemesine ilişkin kararının dayanağı 25.11.2014 tarih ve 193sayılı ön inceleme raporundaki tespitler göz önünde bulundurularak verildiğianlaşılmıştır.

Ancak, söz konusu Daire kararlarımızın gereğiyerine getirilerek Bakanlık Teftiş Kurulu Başkanlığınca Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığında görevli ilgililer hakkında yeniden bir ön incelemesiyaptırılması ve bu ön incelemede Dairemiz kararlarında sorulan hususlarıaydınlatan bilirkişi raporu temin edilmesi, bu amaçla konusunda uzman, tarafsızve bağımsız en az üç teknik kişiden oluşturulacak bilirkişi heyetinden, olaylailgili bütün bilgi ve belgeler gönderilmek ve bu belgeler üzerinde incelemeyaptırılmak suretiyle maden kazasının meydana gelmesinin ve işçilerin ölümnedenlerini açıklayan, Bakanlıkta görevli ilgililerin bu kazanın meydanagelmesinde ve ölüm olaylarında illiyet bağları bulunup bulunmadığı, kusur vesorumlulukları olup olmadığı hususlarını tereddüde yer vermeyecek şekildeortaya koyan, Soma Cumhuriyet Başsavcılığına sunulan 5.9.2014 tarihli bilirkişiraporundaki Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı personeline kusur atfedentespit ve değerlendirmelerle ilgili açıklamalar içeren bir rapor alınması,ayrıca maden kazasıyla ilgili olarak devam eden ceza yargılamasında Mahkemetarafından temin edilen bilirkişi raporları mevcut ise bu raporların da elde edilerekdeğerlendirilmesi, bu rapor ile elde edilecek diğer bilgi ve belgelere göreyeniden bir ön inceleme raporu düzenlenmesi, bu ön inceleme raporunun ilgililerhakkında karar vermeye yetkili Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınagönderilmesi, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı tarafından da ilgililer hakkındasoruşturma izni verilmesi veya verilmemesine ilişkin yeni bir karar verilmesigerekmektedir.

...”

56. Birinci Daire tarafından verilen karar üzerine yürütülen önincelemede bir maden yüksek mühendisi, bir elektrik yüksek mühendisi ve birmaden mühendisinden oluşan üç kişilik bilirkişi heyetinden rapor alınmıştır.

57. Enerji Bakanı 31/7/2019 tarihinde haklarında ön incelemeyürütülen TKİ ya da MİGEM'de görev yapan toplam otuz kişi hakkında soruşturma izniverilmemesine karar vermiştir. Sözü edilen kararda, öz itibarıyla,Başsavcılıkça alınan bilirkişi raporunun olayın meydana geldiği ocağın genelmevzuat açısından eksiklikleri hakkında düzenlendiği, olayın nasıl meydanageldiği, nedeni ve seyri konusunda bilimsel ve birbiri ile çelişmeyen herhangibir tespit içermediği, MİGEM'in yılda bir kez kendi mevzuatı açısındaneksikliklerin tespiti ve giderilmesi yönünden denetim yaptığı, sürekli harekethâlinde dinamik bir yapıya sahip olan yer altı ocağında iş sağlığı ve güvenliğiiçin ocak verilerinin güncel ve daha sık periyotlarla değerlendirilmesigerektiği ve S... A.Ş.nin istihdam ettiği teknik personelin ocağın zehirligazlardan etkilenebileceği hususunu gözeterek öncelikle üretime ara verip ocakçalışanlarını tahliye etmesi, daha sonra da yangının havayla temasınınkesilmesi için müdahalede bulunması gerektiği ifade edilmiştir.

58. Soruşturma izni verilmemesine ilişkin karara Başsavcılıkça11/9/2019 tarihinde itiraz edilmiş olup itiraz hakkında henüz bir kararverilmemiştir.

B. DisiplinSoruşturmasıyla İlgili Süreç

59. Çalışma Bakanlığı, başvuruya konu olay nedeniyle sadeceolayın meydana geldiği maden ocağındaki en son denetimi gerçekleştiren İşBaşmüfettişi E.G. ile İş Müfettiş Yardımcısı E.B. hakkında disiplinsoruşturması yürütmüştür.

60. Çalışma Bakanlığı Disiplin Kurulu, verilen görev ve emirlerikasten yapmama disiplin suçunu işlediği gerekçesiyle E.G.nin kademeilerlemesinin durdurulması cezasıyla cezalandırılmasına, ancak adı geçen 1.derecenin 4. kademesinde olduğundan cezanın brüt aylıktan 1/4 oranında kesintiyapılmak suretiyle yapılmasına karar vermiştir.

61. Çalışma Bakanı, kasıtlı olarak verilen emir ve görevleri tamve zamanında yapmama, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasları yerinegetirmeme disiplin suçunu işlediği gerekçesiyle E.B.nin aylıktan kesmecezasıyla cezalandırılmasına karar vermiştir. E.B.nin söz konusu karara yaptığıitiraz Disiplin Kurulu tarafından reddedilmiştir.

62. Çalışma Bakanlığının Ceza Mahkemesine yazdığı 11/2/2016tarihli yazıdan bahse konu disiplin cezalarına karşı idari yargıda davaaçıldığı anlaşılmış, ancak anılan disiplin cezalarının kesinleşipkesinleşmediği belirlenememiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

63. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun“Kamu davasını açma görevi” kenarbaşlıklı 170. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

 “Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller,suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı, biriddianame düzenler. ”

64. 5271 sayılı Kanun'un “Kovuşturmayayer olmadığına dair karar” kenar başlıklı 172. maddesinin ilgilikısmı şöyledir:

 “(1) Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresisonunda, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil eldeedilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yerolmadığına karar verir. Bu karar, suçtan zarar gören ile önceden ifadesialınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir. Kararda itiraz hakkı,süresi ve mercii gösterilir.

 (2) (Değişik: 2/1/2017-KHK-680/10 md.; Aynenkabul: 1/2/2018-7072/9 md.) Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiktensonra kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil eldeedilmedikçe ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe, aynı fiildendolayı kamu davası açılamaz.”

65. 5271 sayılı Kanun'un “Cumhuriyetsavcısının kararına itiraz” kenar başlıklı 173. maddesinin ilgilikısmı şöyledir:

 “(1) Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yerolmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren onbeş güniçinde, bu kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığıağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.

...

 (6) (Değişik: 2/1/2017-KHK-680/11 md.; Aynenkabul: 1/2/2018-7072/10 md.) İtirazın reddedilmesi halinde aynı fiilden dolayıkamu davası açılabilmesi için 172 nci maddenin ikinci fıkrası uygulanır.”

V. İNCELEME VE GEREKÇE

66. Mahkemenin 16/1/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Adli Yardım TalebiYönünden

67. Başvurucular Leyla Karaçoban ve Ayşegül Demir, bireyselbaşvuru harç ve masraflarını karşılayacak gelirleri olmadığını beyan ederekadli yardım talebinde bulunmuştur.

68. Öte yandan başvurucu Leyla Karaçoban, başvuru harcınınödendiğine ilişkin makbuzun veya adli yardım talep ediliyorsa talebe dayanakoluşturan belgelerin gönderilmesi hususunda kendisine yapılan eksiklikbildirimi üzerine adli yardım talebine esas belgeleri göndermiş, başvuruharcını da ödemiştir. Başvuru harcının ödenmesi ve bireysel başvuru kapsamındabaşkaca bir yargılama gideri bulunmaması nedeniyle başvurucu Leyla Karaçoban'ınadli yardım talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

69. Anayasa Mahkemesinin MehmetŞerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkelerdikkate alınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılamagiderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucu Ayşegül Demir'inaçıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesigerekir.

B. Yaşam Hakkının İhlalEdildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucularınİddiaları ve Bakanlık Görüşü

a. Başvurucu LeylaKaraçoban Yönünden

70. Başsavcılıkça alınan bilirkişi raporundaki tespitlerden yolaçıkan başvurucu Leyla Karaçoban, A.G. de dâhil olmak üzere 2010 yılındanitibaren S... A.Ş.de Yönetim Kurulu başkanlığı veya üyeliği yapmış kişilerin,ELİ kontrol başmühendisi ile kontrol mühendislerinin, ELİ Müdür YardımcılarıA.U., İ.C. ve M.Y. ile ELİ Yeraltı Kontrol Şube Müdürü M.V.nin, TKİ'nin,MİGEM'in ve Çalışma Bakanlığı iş müfettişlerinin de olaydan cezai yöndensorumlu olduğunu ancak söz konusu kişilerin ifadelerine dahi başvurulmadankovuşturmasızlık kararı verildiğini, sorumluların belirlenmesi konusundazaafgösterildiğini ve etkili bir ceza soruşturması yürütülmediğini belirterekyaşam, adil yargılanma ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüştür.

71. Bakanlık görüşünde evvela başvuruya konu olay hakkında genelhükümlere göre yürütülen ceza soruşturmasına ilişkin süreç ile başvurucutarafından TKİ, S... A.Ş. ve S... H... A.Ş. aleyhine Soma İş Mahkemesi nezdindeaçılan ve başvurucu lehine 205.979,79 TL maddi, 150.000 TL manevi tazminatahükmedilmesi ile sonuçlanan davayla ilgili sürecin henüz kesin hükümle nihayeteermediği belirtilip Anayasa Mahkemesinin bazı kararlarına da değinilerekbireysel başvuru yapılmadan önce hukuk sisteminde mevcut başvuru yollarınıntüketilmediği iddia edilmiştir. Bakanlık görüşünde ayrıca yaşam hakkınındevlete yüklediği pozitif yükümlülüklerle ilgili ilkeler Anayasa Mahkemesinindikkatine sunularak başvuruya konu maden ocağına yönelik alınan tedbirler veyaptırımlar ile gözetim ve denetim faaliyetleri hakkında Enerji Bakanlığındangörüş alınmasının uygun olacağı ifade edilmiştir.

72. Bakanlık görüşüne karşı beyanında öncelikle öncekiiddialarını yineleyen başvurucu; özetle kovuşturmasızlık kararına yaptığıitirazın reddedilmesi nedeniyle başvuru yollarını tükettiğini, kamu görevlileride dâhil olmak üzere bilirkişi raporuyla kusurlu oldukları tespit edilen bazıkişiler hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmediğini ve kamugörevlileri hakkında soruşturma izni istenmesiyle ilgili sürecin henüztamamlanmamış olmasının bir cezasızlık durumu olduğunu öne sürmüştür.

b. İkinci ve ÜçüncüBaşvurunun Sahipleri Yönünden

73. Başvurucular, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) yaşamhakkının koruma yükümlülüğüne ilişkin maddi boyutu ile etkili soruşturmayükümlülüğüne ilişkin usul boyutu konusunda benimsediği ilkelerden söz ederekS... A.Ş. ve ELİ yetkilileri hakkında hiçbir işlem yapılmadığını veBaşsavcılıkça alınan bilirkişi raporlarındaki tespitlere rağmen S... A.Ş.ninönceki Yönetim Kurulu Başkanı A.G. ve ELİ Müdür Yardımcısı A.U. gibi yetkililerhakkında kovuşturmasızlık kararı verildiğini ve bundan dolayıhaklarındakovuşturmasızlık kararı verilen kişilerin sorumluluklarının artık tespitedilemeyeceğini belirterek yaşam ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiğiniiddia etmişlerdir.

74. Bakanlık görüşünde Anayasa Mahkemesi ve AİHM'in bazıkararlarına yer verilip başvuruya konu edilen ve genel soruşturma hükümlerinetabi olarak yürütülen ceza soruşturmasına ilişkin sürece de kısaca değinilerek;

i. Başvurucular Abdülkadir Yılmaz, Gülşen Ejdar, Hacer Yılmaz,Katriye Yılmaz, Nagihan Yılmaz, Onur Yılmaz ve Nurcan Akdağ'ın soruşturmasürecinekatılmadıkları,

ii. Başvuruculara başvuruya konu olay nedeniyle tazminat ödenipödenmediğinin ve dolayısıyla mağdur sıfatlarının bulunup bulunmadığının tespitiiçin ilgili kurumlardan konuya ilişkin bilgi ve belgelerin temin edilmesigerektiği,

iii. Başvurucuların sorumlular hakkında hukuk ya da idaremahkemelerinde tazminat davası açabilecekleri,

iv. Soruşturma sürecinin henüz tamamlanmadığı zira CezaMahkemesince yapılan yargılamanın nihayete ermediği,

v. Başvuru formunda başvurucuların ölen yakınlarının kimolduğuna, yakınlık derecelerine ve yaşam hakkının ne şekilde ihlal edildiğineilişkin somut bilgi vermedikleri

belirtilmiştir.

75. Başvurucular Bakanlık görüşüne karşı beyanlarında;soruşturma sürecine katıldıklarını, ceza soruşturmasının eksik yürütüldüğünü,bireysel başvuruda bulunmalarının ve ihlalin Ceza Hâkimliğinin kovuşturmasızlıkkararına yaptıkları itirazı reddetmesinden kaynaklanması nedeniyle kendilerinetazminat ödenip ödenmediğinin, tazminat davası açıp açmadıklarının ya da CezaMahkemesince yapılan yargılamaya ilişkin sürecin devam ediyor olmasınınbaşvurunun incelenmesine engel teşkil etmediğini, etkili soruşturmayükümlülüğünün ihlal edildiğini, ölen yakınları ile yakınlıkları konusundabaşvuru formunda açıklama yaptıklarını ve Bakanlık görüşünde yer alan vebaşvuru yollarının tüketilmediği iddiasına dayanak teşkil eden AnayasaMahkemesi kararınınkonuyla ilgili olmadığını iddia etmişlerdir.

c. Başvurucu AyşegülDemir Yönünden

76. Bazı akademisyenler ile tüzel kişilerin başvuruya konuedilen olayın nedeni ve sorumluları hakkında yazdıkları raporlar ve yaptıklarıaçıklamalar ile Başsavcılıkça alınan bilirkişi raporunda yer alan tespitleredayanan başvurucu, olayın ELİ Müessese Müdürü ve yardımcıları ile yeraltıkontrol şube müdürü gibi şüpheliler hakkında kovuşturmasızlık kararı verilmişolmasının delillerin yeterince değerlendirilmediğinin ve etkisiz bir soruşturmayapıldığının göstergesi olduğunu, haklarında suç duyurusunda bulunduğu bazıkişiler hakkında Başsavcılık tarafından herhangi bir karar verilmediğini,olayın yaşandığı maden ocağını denetleyen müfettişler hakkında soruşturma izniverilmemesinin etkili soruşturma yapılmasına engel teşkil ettiğini, olayınmeydana gelmesinde ELİ Müessese Müdürü ile yardımcılarının, yeraltı kontrolşube müdürü ileyardımcısının, maden ocağını denetleyen müfettişlerin, ELİkontrol başmühendisleri ile mühendislerinin, S... A.Ş.nin maden ocağınıişletmeye başladığı tarihten sonraki Yönetim Kurulu başkanları ve Yönetim Kuruluüyeleri ile hissedarlarının, S... A.Ş. Genel Müdürü ile işletme müdürü veyardımcılarının, TKİ'nin ve MİGEM'in de kusurlarının bulunduğunu, buna rağmenşüphelilerin ifadeleri alınmadan kovuşturmasızlık kararı verildiğini belirterekyaşam, adil yargılanma ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüştür.

2. Değerlendirme

a. İddialarınVasıflandırılması ve İncelemenin Kapsamı Yönünden

77. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucuların iddialarının özü,yakınlarının ölümleriyle sonuçlanan olay hakkında yürütülen cezasoruşturmasının etkisizliğine ilişkin olduğundan mevcut başvuruda ileri sürülenbütün iddialar Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkınınetkili soruşturma yükümlülüğüne ilişkin usul boyutu kapsamında incelenmiştir.

78. Anayasa'nın iddiaların değerlendirilmesinde dayanak alınacak17. ve 5. maddelerinin ilgili kısımları şöyledir:

“Kişinindokunulmazlığı, maddî ve manevî varlığı

Madde 17 - Herkes, yaşama … hakkına sahiptir.

…''

''Devletin temel amaç ve görevleri

Madde 5 - Devletin temel amaç ve görevleri …kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriylebağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engellerikaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartlarıhazırlamaya çalışmaktır.”

79. Başvurucular Leyla Karaçoban ve Ayşegül Demir'in, haklarındakovuşturmasızlık kararı verilen bir kısım şüpheli yanında soruşturma yapılmasıizne bağlı bazı kamu görevlilerinin de olaydan sorumlu olduğunu iddia ettiği,ayrıca başvurucu Leyla Karaçoban'ın soruşturma izni istenmesiyle ilgili sürecintamamlanmamış olmasının bir cezasızlık nedeni olduğunu öne sürdüğü görülmüştür.

80. Başsavcılığın daha soruşturmanın başında ELİ çalışanlarıdışında kalan ve haklarında soruşturma yapılması izne bağlı olan kamugörevlileriyle ilgili soruşturmayı genel soruşturmadan ayırdığı, sözü edilensoruşturma süreciyle ilgili şikâyetlerin ayrıca dile getirilmesinin mümkünolduğu (nitekim ikinci ve üçüncü başvuruyu yapan kişiler iş sağlığı vegüvenliği genel müdürü ile iş başmüfettişleri ve müfettişleri hakkında soruşturmaizni verilmemesine kararına yaptıkları itirazın reddedilmesi üzerine 2016/13649sayılı bireysel başvuruyu yapmışlardır) ve özellikle başvurucularınBaşsavcılıkça verilen kovuşturmasızlık kararı üzerine bireysel başvuruyaptıkları dikkate alınarak mevcut başvurunun kovuşturmasızlık kararıylasınırlı olarak incelenmesinin gerekli ve yeterli olduğu değerlendirilmiştir.

b. Kabul EdilebilirlikYönünden

81. Yaşam hakkını güvence altına alan Anayasa'nın 17. maddesi,devletin temel amaç ve görevlerinden birinin de insanın maddî ve manevîvarlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olduğunubelirten Anayasa'nın 5. maddesiyle birlikte değerlendirildiğinde devletebirtakım negatif ve pozitif yükümlülükler yükler (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, §50).

82. Yetki alanında bulunan hiçbir bireyin yaşamına kasıtlı vehukuka aykırı olarak son vermemesi hususunda negatif yükümlülüğü bulunandevletin -pozitif yükümlülükler kapsamında- yetki alanında bulunan tümbireylerin yaşam hakkını kamu görevlilerinin, diğer bireylerin ve hatta kişininkendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı koruma ödevi de vardır. Bukoruma ödevi bağlamında devlet, öncelikle yaşam hakkına yönelen tehdit verisklere karşı caydırıcı ve koruyucu yasal düzenlemeler yapmalı ve bununla dayetinmeyerek gerekli idari tedbirleri almalıdır (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 51; İpek Deniz ve diğerleri, B. No: 2013/1595,21/4/2016, § 149).

83. Bunun yanında pozitif yükümlülüğü kapsamında devletin yaşam hakkınıkorumak için oluşturulan yasal ve idari çerçevenin gereği gibi uygulanmasını vebu hakka yönelik ihlallerin durdurulup cezalandırılmasını sağlayacak etkili bir yargısal sistem kurmayükümlülüğü de bulunmaktadır. Bu yükümlülük -kamusal olsun veya olmasın- yaşamhakkının tehlikeye girebileceği her türlü faaliyet bakımından geçerlidir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri,§ 52).

84. Devletin yaşam hakkı kapsamındaki pozitif yükümlülüklerininbir de usule ilişkin yönü bulunmaktadır. Bu usul yükümlülüğü, doğal olmayan herölüm olayının tüm yönleriyle ortaya konulmasına, sorumlu kişilerinbelirlenmesine ve gerektiğinde bu kişilerin cezalandırılmasına imkân tanıyanbağımsız bir soruşturma yürütülmesini gerektirir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 54; Sadık Koçak ve diğerleri, B. No: 2013/841,23/1/2014, § 94).

85. Usul yükümlülüğünün bir olayda gerektirdiği soruşturmatürünün yaşam hakkının esasına ilişkin yükümlülüklerin cezai bir yaptırımgerektirip gerektirmediğine bağlı olarak tespiti gerekmektedir. Kasten ya dasaldırı veya kötü muameleler sonucu meydana gelen ölüm olaylarında Anayasa'nın17. maddesi gereğince devletin sorumluların tespitine ve cezalandırılmalarınaimkân verebilecek nitelikte cezai soruşturmalar yürütme yükümlülüğübulunmaktadır. Bu tür olaylarda, yürütülen idari ve hukuki soruşturmalar vedavalar sonucunda sadece tazminat ödenmesi yaşam hakkı ihlalini gidermek vemağdur sıfatını ortadan kaldırmak için yeterli değildir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 55).

86. Bununla birlikte Anayasa'nın 17. maddesi başvurucularaüçüncü kişileri bir suç nedeniyle yargılatma ya da cezalandırma hakkı vermediğigibi devlete tüm yargılamaları mahkûmiyetle sonuçlandırma ödevi de yüklemez (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri,§ 56).

87. Yaşam hakkının ihlaline kasten sebebiyet verilmeyendurumlarda etkili bir yargısal sistem kurma yönündekipozitif yükümlülük her olayda mutlaka ceza davası açılmasını gerektirmez.Mağdurlara hukuki, idari, hatta disiplinle ilgili hukuk yollarının açık olmasıyeterli olabilir (Serpil Kerimoğlu vediğerleri, § 59).

88. Bununla beraber kamu makamlarının muhakeme hatasını veyadikkatsizliği aşan kusurlarının bulunduğu, yani olası sonuçların farkındaolmalarına rağmen kendilerine verilen yetkiler kapsamında tehlikeli birfaaliyet nedeniyle oluşan riskleri bertaraf etmek için gerekli ve yeterliönlemleri almadığı durumlarda ilgililer diğer hukuk yollarına başvurmuş olsalardahi bireylerin hayatının tehlikeye girmesine neden olan kişiler aleyhinehiçbir suçlamada bulunulmaması ya da bu kişilerin yargılanmaması yaşamahakkının ihlaline neden olabilir (SerpilKerimoğlu ve diğerleri, § 60).

89. Anayasa Mahkemesi, maden kazası sonucu meydana gelen vebaşvurucuların yakınlarının ölümüyle sonuçlanan bir olay hakkında yürütülenceza soruşturması kapsamında alınan bilirkişi raporlarında kusur izafe edilenbazı kamu görevlileri hakkında soruşturma izni verilmemesi, bazı şüphelilerhakkında ise kovuşturmasızlık kararı verilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlaledildiğine yönelik iddiaları incelediği NazikerOnbaşı ve diğerleri (B. No: 2014/18224, 9/5/2018) başvurusunda kömürmadeni işletmeciliğinin bu işte çalışanlar başta olmak üzere kişilerin yaşamıve vücut bütünlüğü bakımından birtakım riskler içermesi nedeniyle tehlikeli birfaaliyet olduğu, bu sebeple devletin yaşamı koruma yükümlülüğü kapsamındaanılan işletmecilik sırasında kişilerin yaşamı ve vücut bütünlüğünün korunması,ayrıca ölüm ve yaralanma olaylarının önüne geçilmesi için gerekli tedbirlerinalınmasında zorunluluk bulunduğu sonucuna varıp önceki yıllarda meydana gelenbenzer olaylarda birçok kişinin yaşamını yitirdiğini, kazanın gerçekleştiğialanda ani degaj (ani gaz boşalması) tehlikesinin olduğunun bilindiğini vebilirkişi raporlarına göre var olan bu riske karşı önlem alınmasının mümkünolduğunu dikkate alarak etkili yargısal sistem kurma yükümlülüğünün anılan olayyönünden etkili bir ceza soruşturması yürütülmesini gerektirdiğinideğerlendirmiştir.

90. Mevcut başvuruya konu edilen soruşturma kapsamında alınanbilirkişi raporunda -Naziker Onbaşı vediğerleri başvurusuna konu soruşturmada alınan bilirkişi raporundakitespitlere benzer şekilde- olayın nasıl meydana geldiği teknik yöndenaçıklandıktan sonra 2006 yılında kömür üretme ve teslim işini üstlenen şirketin7/10/2009 tarihinde TKİ'ye yaptığı sözleşme devri ile ilgili başvurusundaüretim çalışmaları sırasında oluşan yangınlardan dolayı üretim yapılamamasınıve yüksek su gelirini gerekçe gösterip ileride telafisi mümkün olmayacakproblemlerle karşılaşılacağına değinerek işi devretmek istediği nazara alınıpmaden sahasının yüksek yangın riski taşıdığının TKİ ve kömür üretim işinidevralan S... A.Ş. tarafından bilindiği tespitinde bulunulmuştur. Bu nedenleanılan karardaki değerlendirmeler mevcut başvuru için de aynen geçerli olupetkili yargısal sistem kurma yükümlüğü somut olayda ceza soruşturmasıyürütülmesini gerektirmektedir. Dolayısıyla hukuk ve/veya idare mahkemelerindeaçtıkları ya da açacakları tazminat davaları ile ilgili süreçleri tamamlamadanbaşvuru yapan başvurucuların başvuru yollarını tüketmedikleri söylenemez.

91. Ancak bir ceza soruşturması veya yargılaması sürecindekovuşturmaya yer olmadığı, beraat, mahkûmiyet veya hükmün açıklanmasının geribırakılması kararlarıyla farklı zamanlarda neticelenmiş aşamalar bulunmasıdurumunda anılan aşamaların tek bir olay için farklı kişilerin sorumluluklarınayönelik olduğu gözetildiğinde soruşturmaların bir bütün olarakdeğerlendirilmesi gerekebileceğinden (SüleymanDeveci, B. No: 2013/3017, 16/12/2015, § 69), aynı olaya ilişkinsorumluluğu bulunduğu iddia edilen birden fazla kişi hakkında yürütülen adlisüreçlerin bir kısmı devam ederken bir kısım şüpheli/sanık bakımından sürecinsona ermesi üzerine yapılan bireysel başvurularda, somut olayın ve tüm adlisürecin bir bütün olarak değerlendirilmesi gerekliliği üzerinden başvuruyollarının tüketilmediği sonucuna ulaşılmıştır (Bilal Turan ve diğerleri (3), B. No: 2013/7418, 31/3/2016, §72; Bülent Kurt, B. No:2013/7408, 20/1/2016, § 40; Gülcan Keleş vediğerleri, §§ 30, 31).

92. Somut başvuruda ölüm olayına ilişkin olarak bazı şüphelilerhakkında düzenlenen iddianamenin kabulüyle başlayan yargılama süreci devametmekte olup bu davada yapılan araştırma sonucunda olayda sorumluluklarıbulunan kişiler tespit edilerek haklarında kamu davasının açılmasınınsağlanması her zaman mümkündür. Bu kapsamda haklarında kovuşturmaya yerolmadığına karar verilen kişilerin de sorumluluklarının tespit edilmesi hâlindekamu davası açılması önünde bir engel bulunmamaktadır (aynı yöndeki değerlendirmeleriçin bkz. Naziker Onbaşı ve diğerleri,§ 42; Barış Sarıtaş ve diğerleri,B. No: 2015/161, 11/6/2018, § 21). Nitekim kovuşturmasızlık kararından sonrakisüreçte daimi nezaretçiler M.E., Hi.A. ve H.A. ile Ceza Mahkemesince alınanbilirkişi raporunda kusurlu oldukları belirtilen A.G., M.Y., Mu.B. ve H.E.hakkında kamu davası açılmıştır (bkz. §§ 28, 29, 31, 34). Bu durumda, kanundaöngörülen yargısal başvuru yollarının bireysel başvuru yapılmadan öncetüketildiğinin kabulü mümkün değildir.

93. Açıklanan yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğiiddiasının, diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemiş olmasınedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. 1. Başvurucu Leyla Karaçoban'ın adli yardım talebininREDDİNE,

2. Başvurucu Ayşegül Demir'in adli yardım talebinin KABULÜNE,

B. Yaşam hakkının usul boyunun ihlal edildiğine ilişkin iddianınbaşvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,

D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesimağduriyetine neden olacağından başvurucu Ayşegül Demir'in yargılamagiderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 16/1/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.

EK 1

BAŞVURUCULAR İLE ÖLEN YAKINLARI ARASINDAKİYAKINLIĞI GÖSTERİR LİSTE

Başvurucu Leyla Karaçoban

M.K.nin eşi

Başvurucu Abdülkadir Yılmaz

İ.Y.nin babası

Başvurucu Elif Yılmaz

İ.Y.nin eşi

Başvurucu Gülşen Ejdar

İ.Y.nin kardeşi

Başvurucu Hacer Yılmaz

İ.Y.nin kızı

Başvurucu Katriye Yılmaz

İ.Y.nin annesi

Başvurucu Nagihan Yılmaz

İ.Y.nin kızı

Başvurucu Onur Yılmaz

İ.Y.nin oğlu

Başvurucu Ahmet Akdağ

S.A.nın babası

Başvurucu Yiğit Ahmet Akdağ

S.A.nın oğlu

Başvurucu Mefaret Akdağ

S.A.nın eşi

Başvurucu Nurcan Akdağ

S.A.nın annesi

Başvurucu Ayşegül Demir

A.D.nin eşi

EK 2

HAKLARINDA KAMU DAVASI AÇILAN KİŞİLER İLE BUKİŞİLERİN YAPTIĞI GÖREVLER

1

C.G.

S... A.Ş.nin yönetim kurulu başkanı, işveren

2

R.D.

S... A.Ş.nin işletme genel müdürü, işveren vekili

3

A.Ç.

S... A.Ş.nin işletme müdürü, işveren vekili

4

İ.A.

S... A.Ş.nin işletme müdür yardımcısı, işveren vekili

5

E.E.

S... A.Ş.de teknik nezaretçi

6

M.A.G.Ç.

S... A.Ş.de iş güvenliğinden sorumlu üç vardiya amiri

7

H.K.

S... A.Ş.de iş güvenliğinden sorumlu vardiya amiri

8

Y.K.

S... A.Ş.de iş güvenliğinden sorumlu vardiya amiri

9

F.Ü.A.

S... A.Ş.de havalandırma mühendisi

10

H.Y.

S... A.Ş.de hazırlık üç vardiya amiri

11

E.Y.

S... A.Ş.de iş güvenliğinden sorumlu vardiya mühendisi

12

Y.E.

S... A.Ş.de iş güvenliğinden sorumlu vardiya mühendisi

13

H.G.

S... A.Ş.de iş güvenliğinden sorumlu vardiya mühendisi

14

C.D.

S... A.Ş.de iş güvenliğinden sorumlu vardiya mühendisi

15

N.K.

S... A.Ş.de iş güvenliğinden sorumlu vardiya mühendisi

16

E.C.

S... A.Ş.de iş güvenliğinden sorumlu vardiya mühendisi

17

S.K.

S... A.Ş.de patlatma mühendisi

18

S.G.

S... A.Ş.de iş güvenliğinden sorumlu vardiya teknikeri

19

Ü.Ş.

S... A.Ş.de elektrik başmühendisi

20

N.N.

S... A.Ş.de mekanize ayak üç vardiya amiri

21

H.A.

S... A.Ş.de mekanize ayak üç vardiya amiri

22

H.S.

S... A.Ş.de klasik ayak üç vardiya amiri

23

S.D.

S... A.Ş.de iş güvenliğinden sorumlu vardiya teknikeri

24

S.A.D.

S... A.Ş.de klasik ayak vardiya mühendisi

25

U.K.

S... A.Ş.de iş güvenliğinden sorumlu vardiya teknikeri

26

Se.G.

S... A.Ş.de iş güvenliğinden sorumlu vardiya teknikeri

27

M.U.

S... A.Ş.de iş güvenliğinden sorumlu vardiya teknikeri

28

Ö.D.

S... A.Ş.de klasik ayak vardiya mühendisi

29

F.P.

S... A.Ş.de klasik ayak vardiya mühendisi

30

M.A.

S... A.Ş.de klasik ayak vardiya mühendisi

31

H.E.

S... A.Ş.de mekanize ayak vardiya mühendisi

32

Hi.K.

S... A.Ş.de mekanize ayak vardiya mühendisi

33

C.U.

S... A.Ş'de mekanize ayak vardiya mühendisi

34

H.B.

S... A.Ş.de gaz izleme personeli

35

O.E.

S... A.Ş.de gaz izleme personeli

36

B.Ü.

S... A.Ş.de gaz izleme personeli

37

O.S.

S... A.Ş.de gaz izleme personeli

38

E.C.

S... A.Ş.de gaz izleme personeli

39

A.O.

 ELİ Eynez Yeraltı Sahası Yeraltı Kontrol Şube Müdürlüğünde kontrol başmühendisi

40

B.K.

ELİ Eynez Yeraltı Sahası Yeraltı Kontrol Şube Müdürlüğünde kontrol mühendisi

41

S.B.

ELİ Eynez Yeraltı Sahası Yeraltı Kontrol Şube Müdürlüğünde kontrol mühendisi

42

N.U.

ELİ Eynez Yeraltı Sahası Yeraltı Kontrol Şube Müdürlüğünde kontrol mühendisi

43

E.K.

ELİ Eynez Yeraltı Sahası Yeraltı Kontrol Şube Müdürlüğünde kontrol başmühendisi

44

M.B.

ELİ Eynez Yeraltı Sahası Yeraltı Kontrol Şube Müdürlüğünde kontrol mühendisi

45

Ser.G.

ELİ Eynez Yeraltı Sahası Yeraltı Kontrol Şube Müdürlüğünde kontrol mühendisi

Full & Egal Universal Law Academy