TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
ADEM ÖĞÜT VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/20527)
Karar Tarihi: 22/11/2017
R.G. Tarih ve Sayı: 22/12/2017-30278
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Raportör
:
Gülbin AYNUR
Başvurucular
:
1. Adem ÖĞÜT
2. Sami GÜL
3. Ahmet SARI
4. Ali Melih BOZKURT
5. Cahid SEMİZER
6. Celil Reha ESGİCE
7. Enes Recep ÇINAR
8. Furkan EFE
9. Furkan YILMAZ
10. Furkan Cemal YILDIZ
11. Furkan Nazif TAŞCI
12. Harun KALKAN
13. Hasan EFE
14. Hidayet Enes ŞAHİNLİ
15. İbrahim Necip MAZI
16. İsmail GÜLPINAR
17. Mehmet Akif YILMAZ
18.Mehmet Yunus ÜNALAN
19.Mesut HALICI
20. Muhammed Emin ÇOBAN
21. Muhammet Enes ÇALIŞKAN
22. Murtaza ÖNKAL
23. Mustafa SELEN
24. M.Tayyip BÜYÜKÇARBAN
25. Muzaffer UĞUR
26. Necmettin ÇALIBAŞI
27. Numan FİDAN
28. Oğuzhan BAŞ
29. Okan USTA
30. Ömer TÜRKMEN
31. Ömer Faruk AYTEN
32. Ömer Faruk DEMİREL
33. Ömer Türkay ÇETİN
34. Ramazan HAZIR
35. Remzi SARI
36. Süleyman KOLAY
37. Şükrü CANKARA
38. Yakub TOPCUOĞLU
Vekili
:
Av. Mustafa KOCADAĞ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, düzenleyici işlemin iptali istemiyle açılan davadaverilen yürütmenin durdurulması kararının uygulanmaması nedeniyle mahkemeyeerişim hakkının; Polis Koleji mezunlarına Polis Akademisi Güvenlik BilimleriFakültesine sınavsız giriş imkânı sağlayan düzenlemelerin kaldırılması veüniversite sınavlarına Polis Kolejinden mezun olunan yıl girilememiş olmasınedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular 31/12/2014 ile 23/1/2015 arasındaki muhteliftarihlerde yapılmıştır.
3. Başvurular, başvuru formları ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyon tarafından 2014/20529, 20531, 20533, 20534, 20536,20537, 20538, 20539, 20540, 20541, 20542, 20543, 20544, 20545, 20547, 20548,20549, 20550, 20551, 20552, 20553, 20554, 2015/474, 1003, 1004, 1005, 1007,1008, 1010, 1011, 1012, 1013, 1014, 1016, 1017, 1019, 1495 numaralı bireyselbaşvuru dosyalarının aralarında konu yönünden hukuki irtibat bulunmasınedeniyle 2014/20527 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine veincelemenin 2014/20527 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yapılmasınakarar verilmiştir.
5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
7. Başvurucular, ilköğretim sonunda girdikleri sınavlardabaşarılı olarak Polis Kolejinde eğitim ve öğrenime başlamışlardır.
A. Bireysel Başvurudan Önceki Gelişmeler
8. Başvurucuların Polis Kolejine kayıt yaptırdıkları tarihteyürürlükte olan ve 17/8/2008 tarihli ve 26970 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren Polis Akademisi Başkanlığı Güvenlik BilimleriFakültesi Giriş ve Eğitim-Öğretim Yönetmeliği (17/8/2008 tarihli Yönetmelik)hükümlerine göre Polis Koleji mezunları sınavsız olarak Polis Akademisi GüvenlikBilimleri Fakültesine (Fakülte) kayıt yaptırabilmektedir.
9. Başvurucular henüz mezun olmadan önce 3/6/2014 tarihli ve29019 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğegiren Polis Akademisi Başkanlığı Güvenlik Bilimleri Fakültesi Giriş ve Eğitim-ÖğretimYönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (3/6/2014 tarihliYönetmelik) ile Polis Koleji mezunlarının sınavsız olarak Fakülteye kayıtyaptırabilmesini öngören 17/8/2008 tarihli Yönetmelik hükümlerideğiştirilmiştir. Yeni düzenlemelerde Polis Koleji mezunlarının sınavsız olarakFakülteye kayıt imkânları kaldırılmış ve bu öğrenciler için de sınav koşulugetirilmiştir.
10. Başvurucular 3/6/2014 tarihli Yönetmelik'in 2., 4., 6. ve 7.maddelerinin iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle Danıştaydadava açmıştır.
11. Danıştay Sekizinci Dairesi (Daire) belirtilen davadosyalarında muhtelif tarihlerde verdiği kararlarla dava konusu Yönetmelik'in2. ve 4. maddelerindeki "Polis Kolejimezunları ile" ibareleri ile 6. ve 7. maddelerinin yürütmesinidurdurmuş, diğer kısımlar yönünden ise yürütmenin durdurulması isteminireddetmiştir.
12. Yürütmenin durdurulması isteminin kısmen kabulüne dairkararlar davalı İçişleri Bakanlığına ve başvuruculara tebliğ edilmiştir.
13. Davalı İçişleri Bakanlığının belirtilen dosyalardakiyürütmenin durdurulması isteminin kısmen kabulüne dair kararlara karşı yaptığıitiraz, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca (İDDK) Daire kararınıngerekçesi değiştirilmek suretiyle reddedilmiştir. İtirazın reddine dair kararıngerekçesinde, işlem tarihi itibarıyla Polis Kolejinde öğrenim görenöğrencilerin mevcut kazanılmış haklarını ve beklentilerini koruyan geçicimaddelere yer verilmesi gerekirken bu yönde bir düzenlemeye yer verilmediğibelirtilmiştir. Ayrıca, değişiklik getiren Yönetmelik'te Fakülteye giremeyenPolis Koleji mezunlarının talep etmeleri hâlinde polis meslek yüksekokullarınayerleştirilecekleri yolunda bir düzenlemeye yer verilmek suretiyle PolisAkademisine sınavsız olarak kayıt olabilme beklentisindeki öğrencilerin polismeslek yüksekokullarına yerleşme veya bu okullardan tamamen ayrılma durumu ilekarşı karşıya kalmalarına sebebiyet verildiğiifadeedilmiştir.
14. Başvurucular, yürütmenin durdurulması kararına rağmensınavsız olarak Fakülteye kayıtlarının yapılmadığını belirterek 31/12/2014 ile23/1/2015 arasındaki muhtelif tarihlerde ve süresinde bireysel başvurudabulunmuşlardır.
B. Bireysel BaşvurudanSonraki Gelişmeler
15. Bireysel başvurunun incelenmesi sürecinde 27/3/2015 tarihlive 6638 sayılıKanun 4/4/2015 tarihli ve 29316 sayılıResmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
16. Söz konusu Kanun kapsamında 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılıEmniyet TeşkilatKanunu ile 25/4/2001 tarihli ve 4652sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nda yapılan değişikliklerle Polis Kolejikapatılmış, Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesi ise Polis AmirleriEğitimi Merkezi Müdürlüğü (PAEM) şeklinde farklı bir statü ile yenidenyapılandırılmıştır.
17. Belirtilen yasal düzenlemelerdeki değişikliklerle uyumlaştırmaçalışmaları kapsamında 17/8/2008 tarihli Yönetmelik de 16/7/2015 tarihli ve29418 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğegiren Polis Akademisi Başkanlığı Polis Amirleri Eğitimi Merkezi Giriş veEğitim-Öğretim Yönetmeliği'nin (16/7/2015 tarihli Yönetmelik) 43. maddesi ileyürürlükten kaldırılmıştır.
18. Tüm bu gelişmelerin akabinde Daire; belirtilen davadosyalarında davaya konu Yönetmelik'in yürürlükten kaldırıldığı, dolayısıylakarar tarihinde yürürlükte bulunmayan Yönetmelik hakkında karar verilmesinehukuken olanak bulunmadığı gerekçeleriyle dava hakkında karar verilmesine yerolmadığına karar vermiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
19. 4652 sayılı Kanun'un 30. maddesinin ilgili kısımlarışöyledir:
"...
c) Akademiye alınacak öğrencilerde aranacakşartlar, istenecek belgeler, kayıt, sınav ve kabul işlemlerine ait esas veusulleri,
...
Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikledüzenlenir(...)"
20. 4652 sayılı Kanun'a 6638 sayılı Kanun'un 43. maddesiyleeklenen geçici 7. madde şöyledir:
"Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihtebaşka bir işlem yapılmasına gerek kalmaksızın Güvenlik Bilimleri Fakültesi,Polis Amirleri Eğitimi Merkezi Müdürlüğüne dönüştürülür ve geçici 6 ncı madde hükümleri çerçevesindeyapılacak atamalarla kadroları tamamlanır.
Fakülte öğrencileri, Yükseköğretim Kurulutarafından belirlenecek üniversitelerin iktisadi ve idari bilimlerfakültelerine tercihlerine göre yerleştirilirler. Yerleştirme yapılacakfakültelerin kontenjanları ile yerleştirmeye ilişkin usul ve esaslar YükseköğretimKurulu tarafından belirlenir."
21. 3201 sayılı Kanun'un olay tarihi itibarıyla yürürlükte olan19. maddesinin son fıkrası şöyledir:
"PolisAkademisinde öğrenci yetiştirmek üzere; polislik mesleğinin gerektirdiği bilgi,disiplin ve bedeni kabiliyete haiz, Milli Eğitim Temel Kanunu hükümlerine göre,Emniyet Genel Müdürlüğüne bağlı, lise seviyesinde parasız yatılı ve resmiüniformalı polis kolejleri açılır."
22. 6638 sayılı Kanun'un 47. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanun'un yayımı tarihinde; 3201sayılı Kanun'un 19 uncu (...) [maddesi] yürürlükten kaldırılmıştır."
23. 4652 sayılı Kanun'un 30. maddesine dayanılarak hazırlanan veolay tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan 17/8/2008 tarihli mülga Yönetmelik'in10. maddesi şöyledir:
"Polis Koleji mezunları, sınavsız olarakfakülteye alınırlar."
24. Aynı Yönetmelik'in 3/6/2014 tarihli Yönetmelik'in4. maddesiile değiştirilen 7. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
"Polis Koleji mezunları ile lise ve dengiokul mezunlarının fakülteye giriş sınavı ile ilgili başvuruları, Başkanlıkçabelirlenen tarihler arasında yapılır. Başvurunun ne şekilde yapılacağıBaşkanlıkça belirlenir."
25. 16/7/2015 tarihli Yönetmelik'in "Öğrenci kaynakları" kenar başlıklı 5. maddesişöyledir:
"(1)PAEM’inöğrenci kaynağı şunlardır;
a) Meslekte fiilen iki yılını dolduran ve kırkbeş yaşından gün almamış lisans mezunu polis memurları,başpolis memurları ve kıdemli başpolismemurları.
b) Emniyet mensubu olmayan lisans mezunlarıveya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilenyurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar.
c) İlgili devletlerle yapılacak ikilianlaşmalara bağlı olarak alınacak yabancı uyruklu öğrenciler."
26. Aynı Yönetmelik'in 43. maddesi şöyledir:
"17/8/2008 tarihli ve 26970 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Polis Akademisi Başkanlığı GüvenlikBilimleri Fakültesi Giriş ve Eğitim-Öğretim Yönetmeliği yürürlüktenkaldırılmıştır."
B. Uluslararası Hukuk
1. İlgili Sözleşme
27. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 6. maddesinin(1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes davasının,medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ... konusunda kararverecek olan,... bir mahkeme tarafından ...görülmesini isteme hakkına sahiptir..."
28. Sözleşme'nin ek 1 No.lu Protokol’ünün 2. maddesinin ilgilikısmı söyledir:
"Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz."
2. Avrupa İnsan HaklarıMahkemesi İçtihadı
29. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM); Sözleşme'nin ek 1No.lu Protokol'ünün 2. maddesindeki düzenleme uyarınca taraf devletlerinbelirli bir zamanda var olan eğitim kurumlarına erişim hakkınıgarantiettiklerini, buna karşılık kendilerini belirli bir tipte veya seviyede eğitimikurmak ya da desteklemekle yükümlü kılacak bir hakkı kabul etmediklerini ifadeetmektedir (Belçika Eğitim Dili Davası,B. No: 1474/62, 1677/62, 1691/62, 1769/63, 1994/63, 2126/4, 23/7/1968, §§ 3,4). Diğer bir ifadeyle AİHM'e göre taraf devletlerin belli eğitim kurumlarınıkurma veya destekleme görevi bulunmamaktadır. Ancak devletler, kurdukları veyadestekledikleri eğitim kurumlarına etkili bir şekilde erişimi sağlamayükümlülüğü altındadır (Ponomaryovi/Bulgaristan, B. No: 5335/05, 21/6/2011, §49).
30. AİHM, 1 No.lu Protokol'ün 2. maddesinin üniversitelerekabulün başvuranlar arasında giriş sınavını geçen kişilerle sınırlandırılmasınaizin verdiğini ifade etmektedir (Lukach/Rusya(k.k.), B. No: 48/041/99, 16/11/1999; Tarantino and Others/İtalya,B. No: 25851/09,29289/09 ve 64090/09,2/4/2013, § 46).
31. AİHM; önemine rağmen eğitim hakkının mutlak olmadığını,doğası gereği devlet tarafından düzenleme yapılmasını gerektirdiğinden bazıkısıtlamalara tabi olabileceğini kaydetmiştir (BelçikaEğitim Dili Davası, § 5; LeylaŞahin/Türkiye [BD], B. No: 44774/98, 10/11/2005, § 154). AİHM;eğitim kurumlarını düzenleyen kuralların toplumun ihtiyaç ve kaynakları ileeğitimin farklı düzeylerine has özelliklere göre zaman ve mekânda değişiklikgösterebileceğini, dolayısıyla ulusal makamların bu konuda belli bir takdirpayından yararlandığını belirtmektedir (BelçikaEğitim Dili Davası, § 3; LeylaŞahin/Türkiye, § 154).
32. AİHM, getirilen sınırlamaların "hakkın özüne zararverecek ve etkililiğini azaltacak" genişlikte olmaması gerektiğinibelirtmekte; bunu temin etmek amacıyla da sınırlamaların ilgili kişileraçısından "öngörülebilir" olduğuna ve "meşru bir amaçgüttüğüne" ikna olması gerektiğine işaret etmektedir (Leyla Şahin/Türkiye, § 154). Ancak AİHM'egöre devlet, Sözleşme'nin 8. ile 11. maddelerinde olduğunun aksine ek 1 No.luProtokol'ün 2. maddesi kapsamında bir meşru amaçlar listesi ile bağlı değildir(Catan ve diğerleri/Moldova ve Rusya [BD], B.No: 43370/04, 8252/05 ve 18454/06, § 140). AİHM, bir sınırlamanın ancakkullanılan araç ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir orantılılıkilişkisi bulunduğu takdirde bu türden bir kısıtlamanın ek 1 No.lu Protokol'ün2. maddesi ile uyumlu olacağını kabul etmektedir (Leyla Şahin/Türkiye, § 154).Devletinbu alandaki takdir aralığı eğitimin ilgili kişiler ve toplumun geneli içintaşıdığı önemin derecesine ters orantılı şekilde seviyesine bağlı olarak artar(Ponomaryovi/Bulgaristan, § 56).
V. İNCELEME VE GEREKÇE
33. Mahkemenin 22/11/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Mahkemeye ErişimHakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucularınİddiaları
34. Başvurucular; Polis Koleji mezunlarının sınavsız olarakFakülteye kayıt yaptırma imkânını ortadan kaldıran düzenlemeler içerenYönetmelik hükümlerinin iptali istemiyle açtıkları davalarda verilen yürütmenindurdurulması kararı gereğince Fakülteye sınavsız olarak kayıtlarının yapılmasıgerektiğini ancak idarenin bu yönde bir işlem tesis etmediğini, dolayısıylayargı kararını uygulamadığını belirterek mahkemeye erişim haklarının ihlaledildiğini ileri sürmüştür.
2. Değerlendirme
35. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralıfıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Anayasa Mahkemesince kabuledilemezliğine karar verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucununihlal iddialarını kanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahaleninolmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veyazorlama şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabuledilebilir (Hikmet Balabanoğlu,B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).
36. İdari işlemin iptali ve yürütmenin durdurulmasına kararverilmesi istemiyle açılan davalarda verilen yürütmenin durdurulması kararınınuygulanmaması nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiası dahaönce Anayasa Mahkemesince incelenmiştir (ArifCanlı [GK], B. No: 2014/7152, 1/12/2016; Hakan Yıldız [GK], B. No: 2014/8804, 1/12/2016).
37. Anayasa Mahkemesinin anılan içtihadında da belirtildiğiüzere yürütmenin durdurulması kurumu anayasal bir değer ve öneme sahip olmaklabirlikte adil yargılanma hakkı, kural olarak uyuşmazlık bakımından nihai vekesin nitelik taşıyan yargı kararlarının sonucuna erişmeyi güvence altınaalmakta olup yürütmenin durdurulması kararlarının böyle bir niteliğibulunmamaktadır. Yürütmenin durdurulması kararlarının icra edilmemesinin dediğer ara kararlarında olduğu gibi ancak adil yargılanma hakkına hâkim olanilkelerden yargılamanın bütününün adil olmaktan çıkması ilkesi dikkate alınarakmahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmesi gerekmektedir. Buna göreyargılama bakımından nihai nitelik taşımayan yürütmenin durdurulmasıkararlarının icra edilmemesine ilişkin şikâyetlerde adil yargılanma hakkıyönünden bakılacak husus, yürütmenin durdurulması kurumunun niteliği gereği bukararın uygulanmamasının ileride başvurucu lehine verilecek muhtemel nihaikararın icra edilmesini imkânsız hâle getirecek veya aşırı derecedezorlaştıracak nitelikte olup olmadığıdır. Bu hususun ise her somut olayınkoşulları dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekir (Arif Canlı, §§ 39-41).
38. Somut olayda başvuruya dayanak olan ve gereği gibi yerinegetirilmediği ileri sürülen yürütmenin durdurulması kararı, başvurucularınPolis Koleji mezunu sıfatıyla Fakülteye sınavsız giriş imkânını ortadankaldıran hükümler içeren düzenleyici işleme ilişkindir. Belirtilen yürütmenindurdurulması kararlarının ilişkin olduğu davalar hakkında nihai olarak davakonusu Yönetmelik'in yürürlükten kaldırılmış olması sebebiyle karar verilmesineyer olmadığına karar verildiği görülmektedir. Bu bağlamda somut olayın özelkoşullarında yürütmenin durdurulması kararının gereği gibi icra edilmemesidurumunun yargılama sonundaki nihai kararın icra edilmesini imkânsız hâlegetirecek veya aşırı derecede zorlaştıracak bir nitelik arz etmediğianlaşılmaktadır. Bu durumda mahkemeye erişim hakkına yönelik açık ve görünürbir ihlal bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
39. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Eğitim ve ÖğrenimHakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Polis Koleji MezunlarınaFakülteye Sınavsız Kayıt İmkânı Sağlayan Düzenlemelerin Kaldırılmasına İlişkinŞikâyet Yönünden
a. Başvurucularınİddiaları
40. Başvurucular, Polis Koleji giriş sınavını kazandıkları veokula kayıt oldukları tarihte yürürlükte bulunan mevzuatta Polis Kolejimezunlarının sınavsız olarak Fakülteye kayıt yaptırabilmelerinin öngörülmüşolması nedeniyle bu hususta haklı bir beklenti içine girdiklerini belirtmiştir.Esasen Polis Kolejini de bu sebeple tercih ettiklerini ancak mezun olmalarınaçok kısa bir süre kala yapılan mevzuat değişikliğiyle kazanılmış haklarının yoksayıldığını ifade eden başvurucular, Fakülteye sınavsız giriş imkânlarınınellerinden alınması nedeniyle eğitim haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşlerdir.
b. Değerlendirme
41. Somut olayda başvurucular, yönetmelik değişikliği ile PolisAkademisi bünyesindeki Fakülteye sınavsız geçiş haklarının ortadankaldırılmasından şikâyet etmektedir. Bununla birlikte bireysel başvurununyapıldığı tarihten sonra 2015 yılında gerçekleştirilen yasal düzenlemelerlebaşvurucuların sınavsız olarak kayıt yaptırmak istedikleri Fakültenin farklıbir hukuki statü ile yeniden yapılandırıldığı görülmektedir. Dolayısıyla eğitimöğrenim hakkı kapsamında yapılacak incelemede, bireysel başvuru tarihindensonra ortaya çıkan bu gelişmeler de gözönündebulundurulmuştur.
42. Başvurucunun ihlal iddialarını kanıtlayamadığı, temelhaklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açıkolan başvurular ile karmaşık veya zorlama şikâyetlerden ibaret başvurularaçıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (bkz. § 35).
43.Anayasa'nın "Eğitimve öğrenim hakkı ve ödevi" kenar başlıklı 42. maddesinin ilgilikısmı şöyledir:
"Kimse, eğitim ve öğrenim hakkındanyoksun bırakılamaz.
Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilirve düzenlenir."
44. Anayasa'nın 42. maddesinin birinci fıkrasında kimsenineğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağı belirtilmek suretiyle"eğitim hakkı" herkes yönünden güvenceye bağlanmıştır. Eğitim hakkı,kamu ve özel eğitim kurumlarını kapsadığı gibi eğitimin ilk, orta veyükseköğrenim seviyelerini de kapsar. Anayasa’da yer alan eğitim ve öğrenimhakkı, kamu otoritelerine bireyin eğitim ve öğrenim almasını engellememenegatif ödevini yüklemektedir (Hikmet Balabanoğlu, §§ 28, 29).
45. Anayasa'nın anılan maddesinde düzenlenen eğitim hakkı bellibir zamanda mevcut olan eğitim kurumlarına erişimin sağlanmasını ve bu eğitimkurumlarına devam edebilmeyi teminataltına almaktadır(Benzer yöndeki bir karar için bkz. MehmetReşit Arslan ve diğerleri, B. No: 2013/583, 10/12/2014, § 68).Bununla birlikte bu hak, devlete belli bir eğitim kurumu kurma ödeviyüklemediği gibi devletin var olan eğitim kurumlarını kaldırmasına veyastatülerinde değişiklik yapmasına da engel teşkil etmemektedir. Öte yandansınırlı sayıdaki yüksek öğretim kurumlarına girişin ilgili eğitim alanınıngerektirdiği niteliklere sahip olan adayların seçilebilmesi bakımından objektifkriterler çerçevesinde sınav koşuluna bağlanması mümkündür.
46. Somut olayda başvurucuların bir yüksek öğretim kurumunasınavsız giriş imkânı ortadan kaldırılarak onlar da sınav koşuluna tabikılınmıştır. Başvurucuların Fakülteye girişte sınav koşuluna tabikılınmalarının eğitim hakkına yönelik bir müdahale teşkil ettiği sonucunavarılmıştır.
47. Anayasa'nın 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, özlerinedokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplerebağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanınsözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerineve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
48. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa’nın 13. maddesindebelirtilen koşullara uygun olmadığı takdirde Anayasa’nın 42. maddesininihlalini teşkil edecektir. Bu sebeple müdahalenin somut başvuruya ilişkinolarak Anayasa’nın 13. maddesinde düzenlenmiş olan kanun tarafından öngörülme,haklı bir sebebe dayanma, ölçülülük ilkesine aykırı olmama koşullarına uygunolup olmadığının belirlenmesi gerekir.
49. Hak ve özgürlüklerin ve bunlara yapılacak müdahalelerin vesınırlandırmaların kanunla düzenlenmesi, bu haklara ve özgürlüklere keyfîmüdahaleyi engelleyen ve hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletininen önemli unsurlarından biridir (TahsinErdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, § 60).
50. Müdahalenin kanuna dayalı olması öncelikle şeklî manada birkanunun varlığını zorunlu kılar. Şeklî manada kanun, Türkiye Büyük MilletMeclisi (TBMM) tarafından Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun adıaltında çıkarılan düzenleyici yasama işlemidir. Eğitim hakkına müdahaleedilmesi ancak yasama organınca kanun adı altında çıkarılan düzenleyiciişlemlerde müdahaleye imkân tanıyan bir hükmün bulunması şartına bağlıdır. TBMMtarafından çıkarılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmaması eğitimhakkına yapılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun bırakır (Benzer yöndeki birdeğerlendirme için bkz. AliHıdır Akyol ve diğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, § 56).
51. Bununla beraber Anayasa Mahkemesinin daha öncekikararlarında da belirtildiği üzere kanunla düzenleme zorunluluğu, hakkayapılacak müdahalenin uygulanmasının kanunun çerçevesini aşmayacak şekildetüzük, yönetmelik, tebliğ ve genelge gibi yürütme organının çıkardığı ikincildüzenlemelerle yapılmasına mani değildir (Tahsin Erdoğan, § 60). Temel hak veözgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin konularda temel esaslar, ilkeler vegenel çerçeve kanunla belirlendikten sonra uzmanlık ve idare tekniğine ilişkinhususların yürütme organınca değinilen adlar altında çıkarılacak düzenleyiciişlemlerle tanzim edilmesi mümkündür (AYM, E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015).Bu bağlamda kanun koyucu, eğitim hakkının temel çerçevesini kanunlabelirledikten sonra bir eğitim kurumuna giriş koşullarının yönetmelikledüzenlenmesini öngörebilir.
52. Somut olayda 4652 sayılı Kanun'un 30. maddesinde PolisAkademisine giriş koşullarının Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikledüzenlenmesi öngörülmüştür. Polis Koleji öğrencisi olan başvuruculara PolisAkademisi bünyesindeki Fakülteye girişte sınav koşulu öngören uygulamanınanılan Kanun hükmüne dayanılarak çıkarılan 17/8/2008 tarihli Yönetmelik'in3/6/2014 tarihli Yönetmelik hükümleri ile değiştirilen 7. maddesine dayandığıdikkate alındığında müdahalenin kanuni dayanağının bulunduğu sonucunavarılmıştır.
53. Anayasa'nın 42. maddesinde eğitim hakkınınsınırlandırılmasına ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır. Bununla birlikteeğitim hakkının mutlak ve sınırsız bir hak olduğu düşünülemez. Nitekim anılanmaddenin ikinci fıkrasında yer verilen"Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir."ifadesi ile devlete bir takdir alanı yaratılmıştır. Eğitim hakkının Anayasa'nın"sosyal ve ekonomik haklar" bölümünde düzenlendiği hususu dagözetildiğinde devlete tanınan bu takdir hakkının özünde bir"sınırlama" yetkisi de içerdiği anlaşılmaktadır. Öte yandanAnayasa'da diğer haklardan farklı olarak eğitim hakkının sınırlanması hususundakanun koyucuyu bağlayan belli bir meşru amaçlar listesi bulunmamaktadır.Dolayısıyla kanun koyucunun eğitim hakkının sınırlanması hususundaki takdiraralığının geniş olduğu ifade edilebilir. Ancak kanun koyucunun bu yetkisinikullanırken hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan "kamu yararı"nı gözetmesi gerektiği açıktır (Benzer yöndekideğerlendirmeler için bkz. Ünal Yıldırım,B. No: 2013/6776, 5/11/2014, § 42 ; Savaş Yıldırım, B. No: 2013/6258,10/6/2015, § 42).
54. 3201 ve 4652 sayılı Kanunlarda 6638 sayılı Kanun iledeğişiklik yapılmadan önceki hükümler uyarınca Polis Akademisinde öğrenciyetiştirmek üzere lise seviyesinde Polis Koleji, lisans düzeyinde ise GüvenlikBilimleri Fakültesi açıldığı, anılan eğitim kurumlarına ilişkin mevzuatincelendiğinde bunların açılmasındaki temel amacın polis amiri yetiştirmekolduğu anlaşılmaktadır. Daha sonra kanun koyucu, polis amiri alım koşullarıyönünden sistem değişikliğine gitmiş ve polis amiri ihtiyacını anılankurumlardan karşılama yönündeki politikasından vazgeçerek söz konusu kurumlarınkapatılmasına/yeniden yapılandırılmasına ilişkin yasal düzenleme yapmıştır. Bukapsamda 6638 sayılı Kanun ile yapılan değişikliklerle Polis Kolejininkapatıldığı ve Polis Akademisi Başkanlığı bünyesindeki Fakültenin ise PAEMşeklinde farklı bir hukuki statüde yeniden yapılandırıldığı görülmektedir.
55. 6638 sayılı Kanun’un genel gerekçesinde lise düzeyinde olanPolis Koleji ile dört yıllık eğitim veren Fakültenin kuruluş amaç vegereklerinin günümüz şartlarında ortadan kalktığı, düzenleme ile emniyetteşkilatında istihdam edilecek personelin eğitim maliyetinin düşürülmesi,çağdaş ülkelerde olduğu gibi bir eğitim sistemi oluşturulması ve emniyetteşkilatında çok başlılık yaratan tüm eğitim kurumlarının Polis Akademisinebağlanmasının amaçlandığı belirtilmiştir. Bu yönüyle 6638 sayılı Kanun’laanılan konuyla ilgili yeni bir sistemin oluşturulmasının amaçlandığıanlaşılmaktadır. Gerek kamu güvenliği gerekse kişilerin bireysel güvenliğinidoğrudan sağlamaya yönelik emniyet hizmetlerinin en iyi şekilde yürütülmesindebu hizmetlere uygun personel seçme sisteminin oldukça etkili olduğu dikkatealındığında anılan amacın kamu yararı ile örtüştüğü tartışmasızdır (AYM,E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 272, 273).
56. Uygulanmasına geçilen bu yeni sistemin doğal bir sonucu vegereği olarak ilgili hizmet alanının personel kaynağını teşkil eden eğitimkurumunun gerektirdiği nitelikleri taşıyan adayların belirlenmesi amacıyla söz konusu eğitim kurumuna girişte herkesyönünden sınav koşulu getirilmesinin yukarıda değinilen kamu yararının gerçekleştirilmesineyönelik meşru bir amaca dayandığı sonucuna ulaşılmaktadır.
57. Somut olayda başvurucuların Polis Kolejine girdikleridönemde yürürlükte olan mevzuata göre Polis Koleji mezunlarına Fakülteyesınavsız geçiş hakkı tanınmışken başvurucular Polis Kolejinden henüz mezunolmadan önce yapılan mevzuat değişikliğiyle bu hak ortadan kaldırılmış, onlarında Fakülteye girişte diğer öğrenci adayları gibi sınava tabi tutulmalarıöngörülmüştür.
58. Devletin objektif ölçütler çerçevesinde bazı bireylere bellieğitim kurumlarına erişim konusunda sağladığı birtakım avantajların daha sonraortadan kaldırılmış olmasıtek başına eğitim hakkınınihlali sonucunu doğurmaz. Bununla birlikte somut olayda başvurucuların başkaortaöğretim kurumları yerine Polis Kolejini tercih etmelerinde ve buna göreeğitim ve iş kariyerlerini planlamalarında yürürlükte bulunan mevzuatagüvenerek buradan mezun olduklarında sınavsız şekilde Fakülteye girebilecekleriyönündeki beklentilerinin de etkili olduğu yadsınamaz. Ancak emniyet hizmetlerininhem kamu güvenliği hem de bireylerin kişisel güvenlikleri yönünden taşıdığıkritik önem, bu hizmet alanında köklü ve yapısal değişiklikler getiren yenisisteme ilişkin kurallara birtakım istisnaların -başvurucuların Fakülteyesınavsız geçiş haklarının saklı tutulması gibi-öngörülmesine imkântanımayabilir. Bir başka ifadeyle başvurucuların böyle bir beklentiye sahipolmalarının sistem değişikliğinin bütün yönleriyle etkin bir şekilde ve bir anönce hayata geçirilmesinin önünde engel teşkil edebileceği düşünülemez. Bunoktada başvurucuların sınavsız olarak Fakülteye kayıt yaptırıp Fakülteöğrencisi statüsü kazandıktan sonra sınav koşuluna tabi kılınması gibi birdurum bulunmadığına da dikkat çekmek gerekir. Somut olayda henüz Polis Kolejiöğrencisi olan başvurucuların yakın gelecekte sınavsız olarak Fakülteye kayıtyaptırma şeklinde bir "beklenti"si sözkonusudur.
59. Bireysel başvuruya konu olayda, emniyet teşkilatındaistihdam edilecek personelin seçimi ve eğitimi gibi hususlarda köklü ve yapısaldeğişiklikler içeren söz konusu sistemin oluşturulması ile ulaşılmak istenenkamu yararının başvurucuların sınavsız olarak Fakülteye kayıt yaptırmabeklentisinin gözetilmesindeki bireysel yarara nazaran baskın bir niteliktaşıdığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte kişilerin, önceki mevzuatınyürürlükte kalacağı yönündeki güvenlerine dayalı olarak ortaya çıkabilecekkayıplarını mümkün olduğunca telafi edebilecek/dengeleyebilecek birtakımimkânlara da sahip olmaları gerekir.
60. Bu bağlamda somut olayda, yukarıda yer verilen mevzuatdeğişikliklerinden önce Polis Koleji mezunlarına diğer bireylere nazaranavantajlı bir konum sağlanmakta ve sınavsız olarak Fakülteye kayıt yaptırmaimkânı tanınmaktayken başvurucuların bu avantajlı durumuna son verilmiş; başvuruculardiğer öğrenci adaylarıyla eşit konuma getirilmiştir. Bununla birlikte sahipoldukları avantaj ortadan kaldırılırken başvurucuların Fakültede (ilerleyensüreçte farklı bir hukuki statüyle yeniden yapılandırılan PAEM'de)eğitim alabilme haklarına halel getirilmemiştir. Nitekim başvurucuların -ilgilieğitim alanının gerektirdiği niteliklere en uygun adayların seçilebilmesiamacıyla getirilen sınavlara katılmak ve mevzuatta öngörülen diğer şartları dasağlamak kaydıyla- belirtilen eğitim kurumlarında eğitim almalarının önünde birengel söz konusu değildir. Öte yandan başvurucuların diğer fakülte veyüksekokullarda eğitim ve öğrenim görmelerine bir manibulunmadığı da açıktır. Bu nedenle somut olayda eğitim ve öğrenim hakkınınkullanımını ciddi surette güçleştirip amacına ulaşmasına engel oluşturan birdurumdan söz edilemez. Dolayısıyla başvurucuların önceki mevzuatın yürürlüktekalacağı yönündeki güvenlerine dayalı olarak ortaya çıkabilecek kayıplarınımümkün olduğunca telafi edebilecek/dengeleyebilecek yeterli imkânlara sahipolduğu sonucuna varılmıştır.
61. Buna göre sadece Polis Koleji mezunu sıfatıyla Fakülteyesınavsız kayıt imkânlarının kaldırılmış olmasının -yukarıda açıklandığı üzeresahip oldukları diğer olanaklar dikkate alındığında- başvuruculara aşırı vekatlanılamaz bir külfet yüklemediği, belirtilen sistem değişikliği ilesağlanmak istenen kamu yararının gerçekleştirilmesi amacıyla başvurucularıneğitim hakkına yapılan müdahalenin ölçülü olduğu sonucuna varılmıştır.
62. Bu durumda başvurucuların eğitim haklarına yönelik bir ihlalolmadığının açık olduğu anlaşılmaktadır.
63. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının da açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Polis Kolejinden MezunOlunan Yıl Üniversite Sınavlarına Girilememiş Olmasına İlişkin Şikâyet Yönünden
a. Başvurucularınİddiaları
64. Başvurucular, Polis Koleji mezunlarının Fakülteye sınavsızkayıt imkânını öngören Yönetmelik hükümlerinin değiştirildiği 3/6/2014 tarihiitibarıyla genel üniversitelere giriş sınavlarının gerçekleştirildiğinibelirtmiştir. Söz konusu değişikliğin öngörülmesinin mümkün olmaması nedeniyleüniversite giriş sınavlarına müracaat etmediklerini ve bu sebeple PolisKolejinden mezun oldukları aynı yıl üniversite sınavlarına katılamadıklarınıifade eden başvurucular, eğitim haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
b. Değerlendirme
65. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği AnayasaMahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarınıntüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel başvuru konusu şikâyetiniöncelikle yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bukonuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlara sunması, busüreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olmasıgerekir (İsmail Buğra İşlek, B.No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).
66. Somut olayda, şikâyet konusu düzenlemelerde eğitim hakkınayönelik bir ihlal olmadığının açık olduğu yukarıda saptanmıştır. Bununlabirlikte başvurucular, eğitim hakkına yönelik bir ihlal teşkil etmeyen budüzenlemelerin uygulanması sürecindeki idari işleyişten kaynaklı olarakbirtakım zararlara uğradıklarını ileri sürebilirler. Başvurucularınuğradıklarını ileri sürdükleri bu tip zarar hâllerine karşı korunmalarının tamyargı davası yolu ile idari yargı makamlarınca sağlanması mümkündür. Özelliklesomut başvuruya konu ihlal iddiasına benzer uyuşmazlıklar açısından idari yargıyolunun yüksek başarı şansı sunabilecek, kullanılabilir ve etkili bir başvuruyolu olduğu anlaşılmaktadır.
67. Başvurucular tarafından belirtilen şikâyetleri bağlamındauğradıklarını ileri sürdükleri zarar hâllerine ilişkin olarak idari yargıdagörevli ve yetkili yargı mercileri nezdinde giderim talebiyle somut başvuruaçısından etkili bir yol olan tam yargı davası açma yoluna gidildiğine ilişkinherhangi bir bilgi ve belge sunulmadığı görülmektedir. Bu itibarla AnayasaMahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için etkili başvuru yollarınıntüketilmesi koşulunun yerine getirilmediği anlaşılmaktadır.
68. Açıklanan nedenlerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesinedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. a. Eğitim hakkınınihlal edildiğine ilişkin iddianın Polis Koleji mezunlarına Fakülteye sınavsızkayıt imkânı sağlayan düzenlemelerin kaldırılmasına dair şikâyetle ilgilikısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
b.Eğitim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın Polis Kolejinden mezun olunanyıl üniversite sınavlarına girilememiş olmasına dair şikâyetle ilgili kısmının başvuru yollarının tüketilmemesinedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA22/11/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.