TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
AHMET ÇALIŞKAN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/11717)
Karar Tarihi: 4/11/2014
R.G. Tarih-Sayı: 13/1/2015-29235
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Alparslan ALTAN
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör
:
Akif YILDIRIM
Başvurucu
:
Ahmet ÇALIŞKAN
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvurucu, Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin adaylıkbaşvurusunun Yüksek Seçim Kurulunun (YSK) 3/7/2014tarihli kararıyla reddedildiğini belirterek, Anayasa’nın 67. maddesindetanımlanan seçilme hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 16/7/2014 tarihindeAnayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesi neticesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğinbulunmadığı tespit edilmiştir.
3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 17/9/2014tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına,dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
III. OLAYLAR VE OLGULAR
A. Olaylar
4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleolaylar özetle şöyledir:
5. Başvurucu, 2/7/2014 tarihindeYSK'ya başvurarak Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin olarak adaylığının kabuledilmesi talebinde bulunmuştur.
6. Başvurucunun istemi YSK'nın 3/7/2014tarih ve 3140 sayılı kararıyla, 19/1/2012 tarih ve 6271 sayılı CumhurbaşkanıSeçimi Kanunu’nun 7. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi dışından en azyirmi milletvekilinin imzasıyla aday gösterilebileceğinin düzenlendiği,başvurucunun başvurusunun bu hükme uymadığı gerekçesiyle reddedilmiştir.
7. Başvurucu, anılan kararı 14/7/2014tarihinde öğrenmiştir.
8. Başvuru, 16/7/2014 tarihindeyapılmıştır
B. İlgili Hukuk
9. 6271 sayılı Kanun’un 7. maddesinin (1) numaralı fıkrasışöyledir:
"Cumhurbaşkanlığına Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri içindenveya Meclis dışından aday gösterilebilmesi en az yirmi milletvekilinin yazılıteklifiyle mümkündür"
10. 6271 sayılı Kanun'un 3. maddesi şöyledir:
"Cumhurbaşkanı seçimleri beş yılda biryapılır. Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir.
Cumhurbaşkanıseçimi, Cumhurbaşkanının görev süresinin dolmasından önceki altmış gün içinde;makamın herhangi bir şekilde boşalması hâlinde ise boşalmayı takip eden altmışgün içinde tamamlanır. Cumhurbaşkanı seçim dönemi, Cumhurbaşkanının görevsüresinin dolmasından önceki altmışıncı gün, makamın herhangi bir şekildeboşalması hâlinde ise boşalmayı takip eden gün başlar.
İkinci fıkrada öngörülen süreler içindeseçimin tamamlanması amacıyla, Yüksek Seçim Kurulu tarafından, seçim takvimiresen belirlenir ve ilân edilir.”
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
11. Mahkemenin 4/11/2014 tarihindeyapmış olduğu toplantıda, başvurucuların 16/7/2014 tarih ve 2014/11717 numaralıbireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların İddiaları
12. Başvurucu, Anayasa'nın 101. maddesinde belirlenenCumhurbaşkanlığı adaylığı için geçerli şartlara sahip olduğunu, Cumhurbaşkanıadayını belirleme yetkisinin sadece siyasi partiler ve milletvekillerine aitolduğunu kabulün Türk vatandaşlarının seçme ve seçilme hakkının özüylebağdaşmadığını, YSK'nın 3/7/2014 tarihli kararınedeniyle seçilme hakkının doğrudan etkilendiğini belirterek, Anayasa’nın 67.maddesinde tanımlanan seçilme hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
13. Başvuru dosyasının incelenmesinde öncelikle Anayasa’nın148. maddesinin üçüncü fıkrasında çizilen çerçevede başvurunun AnayasaMahkemesinin konu bakımından yetkisi içinde olup olmadığı hususunun ortayakonulması gerekmektedir.
14. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak veözgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birininkamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesinebaşvurabilir.”
15. 6216 sayılı Kanun’un “Bireyselbaşvuru hakkı” kenar başlıklı 45. maddesinin (1) numaralı fıkrasışöyledir:
“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak veözgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin tarafolduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlaledildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.”
16. Anılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre, AnayasaMahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun esasının incelenebilmesi için, kamugücü tarafından müdahale edildiği iddia edilen hakkın Anayasa’da güvence altınaalınmış olmasının yanı sıra Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) veTürkiye’nin taraf olduğu ek protokollerinin kapsamına da girmesi gerekir. Birbaşka ifadeyle, Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan birhak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesimümkün değildir (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18; B.No: 2012/917, 16/4/2013, § 16).
17. Anayasa'nın "Seçme,seçilme ve siyasî faaliyette bulunma hakları" başlıklı 67.maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlarauygun olarak, seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasî parti içindesiyasî faaliyette bulunma ve halkoylamasına katılma hakkına sahiptir."
18. Anayasa'nın "SiyasiHaklar ve Ödevler" başlıklı dördüncü bölümünde yer alan 67.maddede seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasîfaaliyette bulunma hakkı güvence altına alınmıştır (B. No: 2012/1051, 20/2/2014 § 65).
19. Sözleşme’nin Türkiye'nin taraf olduğu Ek 1 Nolu Protokolün 3. maddesi şöyledir:
"Yüksek Sözleşmesi Taraflar, yasamaorganının seçilmesinde halkın kanaatlerinin özgürce açıklanmasını sağlayacakşartlar içinde, makul aralıklarla, gizli oyla serbest seçimler yapmayı taahhütederler."
20. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarına göre,anılan maddede geçen “yasama”ifadesi mutlak anlamda ulusal parlamento anlamına gelmemekte, söz konusuifadenin devletlerin anayasal yapısı ışığında yorumlanması gerekmekte, federaldevletlerde federe devletlerin parlamentoları da bu madde anlamında “yasama” organı olarak kabul edilmektedir(Mathieu-Mohin ve Clerfayt/Belçika, B.No: 9267/81, 2/3/1987;Matthews/Birleşik Krallık, B. No: 24833/94, 18/2/1999, § 40).
21. Bunun yanı sıra AİHM, kapsam ve güç bakımından yeterliyasama yetkisine sahip olmayan yerel yönetim seçimlerini “yasama organı” seçimi kapsamındagörmemektedir (X/Birleşik Krallık,B. No: 7215/75, 5/11/1981; Clerfayt, Legros/Belçika, B. No: 10650/83, 17/5/1985; Booth-Clibborn/BirleşikKrallık, B. No: 11391/85, 5/7/1985; Malarde/Fransa, B.No: 46813/99, 5/9/ 2000;Molka/Polonya, B. No: 56550/00,11/4/2006).
22. Görüldüğü üzere Sözleşme’ye Ek1 No.lu Protokol kapsamında korunan hak, yasamaorganının seçimi ile ilgili olup başvurucunun “Cumhurbaşkanlığı seçimi”yle ilgili ihlal iddiaları, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesi kapsamındadeğildir. Bu itibarla, başvurucunun şikâyetlerinin bireysel başvuru konusuyapılabilmesi mümkün değildir.
23. Sonuç itibarıyla, başvurucuların ihlal iddiasının konusu,Anayasa’da güvence altına alınmış ve Sözleşme kapsamında olan temel hak ve özgürlüklerinkoruma alanı dışında kalmaktadır.
24. Açıklanan nedenlerle, başvurucunun şikâyetlerininAnayasa’nın 67. maddesi ve Sözleşme’ye Ek 1 No.luProtokol’ün 3. maddesinin ortak koruma alanına girmediği anlaşıldığındanbaşvurunun, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin “konu bakımından yetkisizlik” nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle, başvurunun, “konu bakımından yetkisizlik” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, yargılamagiderlerinin başvurucular üzerinde bırakılmasına, 4/11/2014tarihinde OY BİRLİĞİYLE kararverildi.