Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - AHMET ÇİFTÇİ VE DİĞERLERİ Başvurusuna İlişkin Karar - 17/2/2016

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Hicabi DURSUN

Erdal TERCAN

Hasan Tahsin GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Raportör Yrd.

:

Tuğba YILDIZ

Leyla Nur ODUNCU

Başvurucular

:

Ahmet ÇİFTÇİ ve diğerleri [bkz. ekli tablonun B satırı]

Vekili

:

Av. Saim BOZKURT

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvurular terör nedeniyle hısımlarının yaralanması, ölmesidurumları dikkate alınmaksızın 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör veTerörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamındayapılan başvuruların reddedilmesi nedeniyle gerekçeli karar ve mülkiyethaklarının; ret işlemlerine karşı açılan davalara ilişkin yargılamaişlemlerinin adil olmaması, makul sürede sonuçlandırılmaması nedenleriyle adilyargılanma haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular muhtelif tarihlerde Anayasa Mahkemesine doğrudanyapılmıştır. Başvuru formları ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesineticesinde başvuruların Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bireksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Başvuruculardan Cemal Çiftçi ve Sadettin Çelik dışında diğerbaşvurucular, adli yardım isteminde bulunmuş; Birinci ve İkinci BölümKomisyonlarınca adli yardım taleplerinin kabulüne karar verilmiştir.

4. Birinci Bölüm ve İkinci Bölüm Komisyonlarınca muhteliftarihlerde, başvuruların kabul edilebilirlik incelemelerinin Bölümlertarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanları tarafından muhtelif tarihlerde, başvurularınkabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına kararverilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın muhtelif tarihli yazılarında AnayasaMahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfenbaşvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

7. Anayasa Mahkemesi tarafından ekli tablonun A satırındabaşvuru numaraları belirtilen dosyaların konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle2013/4566 başvuru numaralı dosya ile birleştirilmesine, incelemenin 2013/4566başvuru numaralı dosya üzerinden yürütülmesine ve diğer bireysel başvurudosyalarının kapatılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

8. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucular terör nedeniyle hısımlarının kaçırıldığını,yaralandığını, öldürüldüğünü beyan etmişler ve bu özel durumlarındankaynaklanan güvenlik kaygısı nedeniyle köylerini terk etmek zorundakaldıklarını iddia etmişlerdir.

10. Başvurucular, 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarınınkarşılanması talebiyle ekli tablonun C satırında belirtilen tarihlerde BatmanValiliği Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) başvurmuşlardır.

11. Ekli tablonun D satırında tarih ve sayıları belirtilen Komisyonkararlarında terör olayları sonucu oluşan zararların karşılanması talebiyleyapılan başvurularda dosyalarda yer alan bilgi ve belgeler uyarıncabaşvurucuların yaşadığı Sason ilçesinin ilgili köylerinin boşaltılmadığından,kişiye yönelik bir tehdit ve saldırı olmadığından bahisle taleplerin reddinekarar verilmiştir.

12. Belirtilen ret işlemleri aleyhine ekli tablonun E satırındabelirtilen tarihlerde başvurucular tarafından açılan iptal davalarında, eklitablonun F satırında tarihleri gösterilen Batman İdare Mahkemesi kararları ilebaşvurucuların yaşadığı yerleşim yerlerinin boşalan ya da boşaltılan yerlerdenolmadığı, 1987-2000 yılları arasında ilgili yerleşim yerlerinde geçici köykorucusu ile gönüllü köy korucusu görevlendirildiği ve koruculuk sistemininbulunduğu, korucu aileleri dışında köyde yaşamın devam ettiği, 1990-2000yılları arasında köyde muhtarlık seçiminin yapıldığı, ilköğretim okulununbelirli yıllar arasında güvenlik sebebiyle kapalı olduğu ve diğer yıllardailköğretim okulunun eğitim ve öğretime açık olduğu, yerleşim yeri halkının birkısmının güvenlik kaygısıyla da olsa köyden göç etmesinden dolayı uğradığızararın anılan köyün tamamen boşalmamış olması, diğer bir ifadeyle anılan köydenesnel güvenlik kaygısının yaşanmamış olması ve başvuruculara yönelik bir terörtehdidi ya da saldırısının bulunmaması nedenleriyle 5233 sayılı Kanunhükümlerine göre idarece karşılanmasına hukuki olanak bulunmadığından bahisledavanın reddine hükmedilmiştir.

13. Başvurucuların temyizi üzerine ekli tablonun G satırındagösterilen tarihlerde Danıştay Onbeşinci Dairesiilamları ile kararların usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçelerde ileri sürülentemyiz nedenlerinin kararların bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediğibelirtilerek hükümlerin onanmasına karar verilmiştir.

14. Başvuruculardan bir kısmı tarafından yapılan karar düzeltmeistemi, ekli tablonun H satırında belirtilen tarihlerde Danıştay Onbeşinci Dairesinin ilamları ile reddedilmiştir.

15. Temyiz isteminin ve karar düzeltme isteminin reddi kararlarıbaşvuruculara tebliğ edilmiş ve başvurucular muhtelif tarihlerde bireyselbaşvuruda bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

16. 5233 sayılı Kanun’un 1., 2., 4., 6., 7., 8., geçici 1.,geçici 3., geçici 4. maddeleri, 24/6/2013 tarihli ve 2013/5034 sayılı BakanlarKurulu Kararı Eki Karar’ın 1. maddesi, Danıştay Onuncu Dairesinin 30/12/2008tarihli ve E.2008/4141, K.2008/9584 sayılı kararı, Danıştay Onuncu Dairesinin31/12/2008 tarihli ve E.2008/5548, K.2008/9733 sayılı kararı, Danıştay OnuncuDairesinin 20/2/2009 tarihli ve E.2008/6679, K. 2009/1227 sayılı kararı (Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014,§§ 15-28).

17. 5233 sayılı Kanun’un 25/4/2013 tarihli ve 6462 sayılıKanun’un 1. maddesiyle değişik 9. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarışöyledir:

 “Yaralanma, engelli hâle gelme ve ölüm hâllerinde (7000) göstergerakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucunda bulunan miktarın;

 a) Yaralananlara altı katı tutarını geçmemek üzere yaralanma derecesinegöre,

 b) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından üçüncüderece olarak tespit edilenlere dört katından yirmidörtkatı tutarına kadar,

 c) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından ikinciderece olarak tespit edilenlere yirmibeş katından kırksekiz katı tutarına kadar,

 d) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından birinciderece olarak tespit edilenlere kırkdokuz katından yetmişiki katı tutarına kadar,

 e) Ölenlerin mirasçılarına elli katı tutarında,

 Nakdî ödeme yapılır.

 …

 Birinci fıkranın (e) bendine göre belirlenen nakdî ödemenin mirasçılaraintikalinde 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun mirasa ilişkin hükümleriuygulanır.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 17/2/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvurular incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucularınİddiaları

19. Başvurucular 5233 sayılı Kanun kapsamında yaptıkları talebinve akabinde açtıkları davanın reddedildiğini, idarenin köy halkına “Köykorucusu ol yahut köyü terk et.” şeklindeyaptığı baskı ve zorlamanın Mahkemece dikkate alınmadığını, dosyadaki zarartespitine ilişkin raporlar ve güvenlik nedeniyle köyün boşaltılmış olduğunubelirten belgeler dikkate alınmaksızın ve terör örgütü mensuplarıncahısımlarının öldürülmesine, yaralanmasına ve kaçırılmasına dair özel durumları gözönünde bulundurulmadan köyün tamamen boşalmamış olduğusoyut gerekçesine ve şahıslarına yönelik bir terör tehdidi ya da saldırısınınbulunmamasına dayanılarak sundukları belgelerin değerlendirilmediğini, idaretarafından sunulan belgelerin dikkate alındığını ve bu belgeler tebliğedilmemek suretiyle kendilerine savunma yapma imkânı tanınmadan haklarındaverilen kararın adil olmadığını belirtmişlerdir.

20. Başvurucular; ayrıca kararların yeterli gerekçe ihtivaetmediğini, sundukları belgeleri dikkate almadan idarece sunulan belgeleredayalı olarak karar veren Mahkemenin tarafsız olmadığını, kendi içindeçelişkili ve gerçeği yansıtmayan belgelere dayanılarak karar verildiğini, aynıyerleşim yerinden önceki bir tarihte başvuruda bulunanlar hakkında Komisyonuntazminat ödenmesi yönünde karar verdiği hâlde yargı mercilerince bu kararlarkonusunda araştırma ve inceleme yapılmayarak davalarının reddine kararverildiğini, bu nedenle makul ve objektif bir sebep bulunmamasına rağmenşahıslarına tazminat ödenmemesi yönünde karar alınarak ayrımcılığa maruzkaldıklarını, idarenin can ve mal güvenliğini sağlama yükümlülüğünü yerinegetirmemesi sonucu mülkiyet haklarından yoksun kaldıklarını ve DereceMahkemelerinin yaptığı hatalı değerlendirme nedeniyle zararlarının tazminedilmediğini, 5233 sayılı Kanun’da yer almayan bir nedene dayanılarak Komisyonve yargı makamlarınca taleplerinin reddedildiğini, ayrıca yaptıkları başvurularhakkında yürütülen işlemlerin makul sürede sonuçlandırılmadığını belirterekAnayasa’nın2., 7., 10., 35., 36., 87., 125. ve 141.maddelerinde tanımlananhaklarının ihlal edildiğini iddia etmişler ve maddi tazminat talebindebulunmuşlardır.

B. Değerlendirme

21. Başvuru dilekçesi ve ekleri incelendiğinde başvurucular,5233 sayılı Kanun kapsamındaki zararlarının tazmini amacıyla açtıklarıdavaların reddedilmesi nedeniyle Anayasa’nın 2., 7., 10., 35., 36., 87., 125.ve 141.maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesiile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, §16).Başvurucuların ihlal iddiaları aşağıdaki başlıklaraltında incelenmiştir:

1. Eşitlik İlkesininİhlal Edildiğine İlişkin İddia

22. Başvurucular 5233 sayılı Kanun kapsamında yaptıkları giderimtaleplerinin mukim oldukları köyün tamamen boşaltılmamış olduğu gerekçesiylereddedildiğini ancak aynı yerleşim yerinden önceki bir tarihte başvurudabulunanlar hakkında Komisyonun tazminat ödenmesi yönünde karar verdiğini veyargı mercilerince bu kararlar konusunda araştırma ve inceleme yapılmayarakdavalarının reddine hükmedildiğini, bu nedenle makul ve objektif bir sebepbulunmamasına rağmen tazminat ödenmemesi yönünde kararlar alındığını belirterekAnayasa’nın 10. maddesinde tanımlanan eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini iddiaetmişlerdir.

23. 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan başvurularda tazminattaleplerinin reddedilmesi nedeniyle ayrımcılığa maruz kalındığı iddiası dahaönce bireysel başvuruya konu olmuş ve Anayasa Mahkemesinin bu konuda verdiğikararlarında, başvurucuların kendilerine hangi temele dayalı olarak ayrımcılıkyapıldığına ilişkin herhangi bir beyanda bulunmadıkları gibi belirtileniddialarını temellendirecek herhangi bir somut bulgu ve kanıt da sunmamışoldukları dikkate alınarak başvurucuların anılan iddialarının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğu sonucuna varılmıştır (MesudeYaşar, B. No: 2013/2738, 16/7/2014, §§ 43-48; Cahit Tekin, B. No: 2013/2744, 16/7/2014,§§ 39-44).

24. Somut başvurular açısından yapıldığı iddia edilenayrımcılığın hangi temele dayalı olduğuna dair bir beyanda bulunulmadığı,belirtilen iddiaları temellendirecek herhangi bir somut bulgu ve kanıtsunulmadığı gibi farklı karar verilmesini gerektiren bir yön debulunmamaktadır.

25. Açıklanan nedenlerle başvurucuların eşitlik ilkesinin ihlaledildiği iddialarının, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönündenincelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksunolması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Adil YargılanmaHakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

a. Tarafsız MahkemedeYargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

26. Başvurucular, idare tarafından sunulan ve kendilerine tebliğedilmeyen belgelere göre karar veren Mahkemelerin tarafsız olmadığını iddiaetmişlerdir.

27. 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan başvurularda benzeriddialar daha önce bireysel başvuruya konu olmuş ve Anayasa Mahkemesinin bukonuda verdiği kararlarında, başvurulara konu yargılamalarda hâkimintarafsızlığına ilişkin karineyi ortadan kaldıracak şekilde yargılamayı yürüten hâkimintaraflardan birine yönelik ön yargılı ve taraflı bir tutumu, kişisel birkanaati veya menfaati, bu bağlamda kişisel bir taraflılığının söz konusuolduğunu ortaya koyan bir bulgu saptanmadığı anlaşıldığından başvurucularınanılan iddialarının açıkça dayanaktan yoksunolması nedeniyle kabul edilemez olduğu sonucuna varılmıştır (Mesude Yaşar, §§ 38-41; Cahit Tekin, §§34-37).

28. Somut başvurular açısından hâkimin tarafsızlığına ilişkinkarineyi ortadan kaldıracak bir olgu ya da bulgu saptanmadığı gibi farklı kararverilmesini gerektiren bir yön de bulunmamaktadır.

29. Açıklanan nedenlerle başvurucuların tarafsız mahkemedeyargılanma haklarının ihlal edildiği iddialarının diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.

b. Çelişmeli Yargılama veSilahların Eşitliği İlkelerinin İhlal Edildiğine İlişkin İddia

30. Başvurucular sundukları bilgi, belge, deliller dikkatealınmaksızın sadece idare tarafından sunulan ve kendilerine tebliğ edilmeyenbelgelere dayanılarak İlk Derece Mahkemeleri tarafından davalarının reddinekarar verildiğini belirtmiş, bu nedenle çelişmeli yargılama ve silahlarıneşitliği ilkelerinin ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.

31. 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan başvurularda çelişmeliyargılama ve silahların eşitliği ilkelerinin ihlal edildiği iddiası daha öncebireysel başvuruya konu olmuş ve Anayasa Mahkemesinin bu konuda verdiğikararlarında, başvurulara konu tazminat taleplerinin 5233 sayılı Kanunkapsamında karşılanıp karşılanmayacağı noktasında Danıştay tarafından ihdasedilen içtihadi kriter olan “yerleşim yerinin tamamenboşalmış/boşaltılmış olması” ölçütünden yararlanıldığı, bu hususun tespiti içinde bir kısım idari birimden gelen tahkikat sonuçlarına dayanıldığı, bubelgelerin ve içeriklerinin Komisyon ya da İlk Derece Mahkemesi kararlarınaaktarıldığı, bu suretle ilgili belgeler ve içeriklerine en geç İlk DereceMahkemesi kararıyla başvurucuların vakıf olduğu tespit edilmiştir.Başvurucuların temyiz ve karar düzeltme talep dilekçelerinde bu belgelerışığında yapılan tespitlere karşı itiraz ve savunmalarını ileri sürmeimkânlarının bulunduğu, başvurucular tarafından ibraz edilen delil ve beyandilekçeleri kapsamında Mahkemelerce idare ve başvurucular tarafından sunulanbelgeler değerlendirilerek başvuruculara dava malzemesine ilişkin olarak tetkikve beyanda bulunma olanağının tanındığı, bu çerçevede başvuru dosyalarıkapsamından, başvurucuların yargılamanın sonucunu etkileyecek usule ilişkin birimkândan mahrum bırakılmadığı anlaşıldığından başvuruların bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmiştir (MesudeYaşar, §§ 74-76; Cahit Tekin,§§ 70-72).

32. Somut başvurularda yukarıda değinilen ilkeler ışığındayapılan incelemelerde başvurucuların usule ilişkin bir imkândan mahrumbırakılmadığı ve başvurucular açısından farklı karar verilmesini gerektiren biryön de bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

33. Açıklanan nedenlerle başvurucuların çelişmeli yargılama vesilahların eşitliği ilkelerinin ihlal edildiği iddialarının diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.

c. Gerekçeli KararHakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

34. Başvurucular, Mahkeme kararlarında talep sonucuna etki edenhususlara dair yeterli gerekçeye yer verilmediğini iddia etmişlerdir.

35. 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan başvurularda gerekçelikarar hakkının ihlal edildiği iddiası daha önce bireysel başvuruya konu olmuşve Anayasa Mahkemesinin bu konuda verdiği kararlarında, başvurucularınhakkaniyete uygun yargılanma hakkı kapsamında olan özel durumlarınındeğerlendirilmesi hariç olmak üzere başvurucular tarafından ileri sürülen vehüküm sonucunu etkilediği iddia edilen taleplerinin Derece Mahkemelerikararlarında denetlenerek reddedildiği, bu nedenlerle başvuruların bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğu sonucuna varılmıştır (MesudeYaşar, §§ 79-82; Cahit Tekin,§§ 75-77).

36. Somut başvuruların incelenmesinde başvurucularıntaleplerinin 5233 sayılı Kanun kapsamında kabul edilip edilmeyeceği noktasındaDerece Mahkemelerince yerleşim yerinin tamamen boşalmış/boşaltılmış olupolmadığının çeşitli idari kurumlar tarafından tanzim edilen tutanak ve belgelerkapsamında değerlendirildiği, başvurucular tarafından ileri sürülen ve hükümsonucunu etkilediği iddia edilen istemlerin tartışılarak reddedildiği (bkz. §§12-14), İlk Derece Mahkemelerince oluşturulan kararlar ve gerekçeleri hukukauygun bulunmak suretiyle kanun yolu mahkemelerinin denetiminden geçerekkesinleştiği anlaşılmıştır. Bu bakımdan başvurucuların hakkaniyete uygunyargılanma hakkı kapsamında olan özel durumlarının değerlendirilmesi hususudışında gerekçeli karar haklarının ihlal edildiğine yönelik iddiaları hakkındafarklı karar verilmesini gerektiren bir yön bulunmamaktadır.

37. Açıklanan nedenlerle başvurucuların gerekçeli kararhaklarının ihlal edildiği iddialarının diğer kabul edilebilirlik koşullarıyönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktanyoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.

d. Makul SüredeYargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

38. Başvurucular, 5233 sayılı Kanun kapsamında ileri sürdüklerigiderim taleplerinin değerlendirilmesi hususundaki idari süreç ve yargılamaprosedürlerinin makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle Anayasa’nın 36.maddesinde tanımlanan makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğini iddiaetmişlerdir.

39. 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan müracaatlarda idariyargı makamları nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündekiiddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesinin bukonuda verdiği kararlarında Komisyon ve yargılama aşamalarında geçen sürelerile davanın tüm koşulları, karara bağlanan başvuru sayısı ve yargılamasürecinde Komisyon ve yargılama makamlarınca yapılan işlemler dikkate alınarakuyuşmazlığın karara bağlanması konusunda kamu otoritelerine ve özellikleyargılama organlarına atfedilebilecek bir gecikmenin olmadığı ve toplamda sekizyılın altında gerçekleşen başvuruların karara bağlanma süresinin makul süredeyargılanma hakkının ihlaline yol açmadığı sonucuna ulaşılmıştır (Sabri Çetin, B. No: 2013/3007, 6/2/2014,§§ 61-69; Mahmut Can Arslan, B.No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 60-68; MehmetGürgen, B. No: 2013/3202, 6/2/2014, §§ 58-66; Celal Demir, §§ 58-66). Başvurunun kesinolarak karara bağlanmasının daha uzun bir sürede gerçekleştiği ve bu durumunbaşvuruculara atfedilebilecek bir kusurdan kaynaklanmadığı durumlarda ise makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır (İsmet Kaya, B. No: 2013/2294, 8/5/2014, §§46-70).

40. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralıfıkrasının ilgili bölümü şöyledir:

“Mahkeme, … açıkça dayanaktan yoksunbaşvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir.”

41. Somut davalara bir bütün olarak bakıldığında Komisyonabaşvuru tarihleri (bkz. ekli tablonun C satırı)ile nihai karar tarihleri (bkz.ekli tablonun G ve H satırları) arasında geçen ve ekli tablonun I satırında herbir başvuru için ayrı ayrı toplam süreleri belirtilen yargılama süreçlerinde,uyuşmazlığın karara bağlanması konusunda kamu otoritelerine ve özellikleyargılama organlarına atfedilebilecek bir gecikmenin olduğu tespitedilemediğinden ve başvurular açısından farklı karar verilmesini gerektiren biryön de bulunmadığından yargılama sürelerinin makul olduğu sonucuna varılmıştır.

42. Açıklanan nedenlerle başvurucuların makul sürede yargılanmahaklarına yönelik bir ihlalin olmadığı açık olduğu anlaşıldığından başvurularınbu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

e. Hakkaniyete Uygun Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğineİlişkin İddia

43. Başvurucular; 5233 sayılı Kanun kapsamında yaptıklarıbaşvurunun, terör örgütü mensuplarınca hısımlarının öldürülmesine,yaralanmasına ve kaçırılmasına dair özel durumları dikkate alınmaksızınMahkemece mukim oldukları köyün tamamen boşaltılmamış olduğu şeklindeki nesnelölçütten hareketle reddedildiğini belirterek Anayasa’nın 36. maddesindetanımlanan hakkaniyete uygun yargılanma haklarının ihlal edildiğini iddiaetmişlerdir.

44. İlke olarak derece mahkemeleri önünde dava konusu yapılmışmaddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukukkurallarının yorumlanması ve uygulanması ile derece mahkemelerince uyuşmazlıklailgili varılan sonucun esas yönünden adil olup olmaması bireysel başvuruincelemesine konu olamaz. Bunun tek istisnası, derece mahkemelerinin tespit vesonuçlarının adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda bariz takdir hatasıiçermesi ve bu durumun kendiliğinden bireysel başvuru kapsamındaki hak veözgürlükleri ihlal etmiş olmasıdır. Bu çerçevede kanun yolu şikâyetiniteliğindeki başvurular bariz takdir hatası veya açık keyfîlikiçermedikçe Anayasa Mahkemesince esas yönünden incelenemez (Necati Gündüz ve Recep Gündüz, B. No:2012/1027, 12/2/2013, § 26).

45. 5233 sayılı Kanun’un 2. maddesinde açıkça terör dışındakiekonomik ve sosyal sebeplerle uğranılan zararlar ile güvenlik kaygıları dışındakendi istekleriyle bulundukları yerleri terk edenlerin bu sebeple uğradıklarızararların kapsam dışında olduğu belirtilmiştir.

46. Esasen taleplerin yapıldığı bölge itibarıyla özellikleekonomik ve sosyal nedenlerle yaşanan göç olayları ve bundan kaynaklananzararların yoğunluğu karşısında 5233 sayılı Kanun kapsamında tazminedilebilecek zararların tespitinde temel alınacak objektif bir ölçütün ihdasedilmesi zorunlu görünmektedir. Bu kapsamda güvenlik kaygısının yerleşimyerinde sürekli yaşayan kişilere ve sözü edilen kaygı nedeniyle aynı yerleşimyerini terk eden kişilere göre değişmemesi gereğinden, terör olayları nedeniyletoplumda oluşan korku ve endişe karşısında her bireyin farklı tepkigöstermesinin mümkün olduğu gerçeğinden hareket eden yargısal makamlar, kişidenkişiye değişebilen bir duygu olan güvenlik kaygısının “köyün ya da mezranıntamamen boşalmış/boşaltılmış olması veya anılan yerleşim yerlerinde sadecegeçici köy korucularının kalması” şeklinde nesnel bir ölçüte dayandırılmasınızorunlu görerek güvenlik kaygısına dayanılarak bir yerleşim yerinin kısmenboşalmış olması hâlinde o yerleşim yerinde güvenli bir şekilde yaşayabilmeolanağını sağlayan asgari güvenlik şartlarının idarece oluşturulduğundan hareketle5233 sayılı Kanun kapsamında maddi zararların idarece ödenmesine yasal olanakbulunmadığı ilkesini benimsemişlerdir (MesudeYaşar, §§ 89, 90; Cahit Tekin,§§ 84, 85).

47. 5233 sayılı Kanun uyarınca ileri sürülen taleplerinbelirtilen Kanun kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği hususu veKanun’un kapsamının belirlenmesi noktasındaki mevzuat hükümlerinin yorumu ilebu hususta içtihadi bir ölçütün belirlenmesi ve somutolayın bu ölçüt uyarınca değerlendirilmesi noktasındaki takdir, esasen derecemahkemelerine ait olup 5233 sayılı Kanun’un uygulanması bağlamında daha öncebireysel başvuru konusu yapılmış olan taleplere ilişkin olarak AnayasaMahkemesi tarafından yapılan değerlendirmeler neticesinde de belirtilenhususlara ilişkin iddiaların maddi olayın ve hukuk kurallarının yorumlanması veuygulanması bağlamında kanun yolu mahkemelerince değerlendirilmesi gerekenhususlara ilişkin olduğu belirtilerek açıkça dayanaktan yoksun olduğu sonucunavarılmıştır (Sabri Çetin, §§45-50; Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Akbayır/Türkiye, B. No: 30415/08, 28/6/2011, § 88). Bu konudakitakdir esasen derece mahkemelerine ait olmakla beraber derece mahkemesikararlarının bariz takdir hatası içermesi durumunda anayasal bir temel hak veyaözgürlüğün ihlal edilip edilmediğinin tespiti noktasında farklı birdeğerlendirme yapılması gerekebilecektir (MesudeYaşar, § 93; Cahit Tekin,§ 88).

48. Başvurucuların; hısımları olduklarını iddia ettiklerikişilerin terör örgütünce öldürüldüğü, yaralandığı, kaçırıldığı bu nedenlerlegüvenlik kaygısıyla köylerini terk ettikleri, bu çerçevede oluşan zararlarının5233 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürdükleri vebelirtilen vakıaya ilişkin tutanaklar ile soruşturma evraklarını DereceMahkemelerine ibraz edilerek yerleşim yerlerini terör olaylarından kaynaklanangüvenlik kaygısı nedeni ile terk ettikleri noktasındaki özel durumlarınındikkate alınmasını talep ettikleri anlaşılmaktadır.

49. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ve 6216 sayılıKanun'un 45. maddesinin (1) numaralı fıkrası ile 46. maddesinin (1) numaralıfıkrasında yer alan hükümler gözetildiğinde bireysel başvuruda bulunacaklarınbaşvuruya konu ettiği kamu gücü işlemi, eylemi ya da ihmali nedeniyle yakişisel olarak doğrudan etkilenmiş olması ya da başvurucu ile doğrudan mağdurarasında şahsi ve özel bir bağın bulunması gerekir (Türk Pediatrik Onkoloji Grubu Derneği, B. No: 2012/95,25/12/2012, § 21).

50. Aile bireylerinden birisi insan hakları ihlalinden dolayımağdur olduğunda başvurucunun maruz kaldığı sıkıntı, insan hakkı ihlalininmağduru olan kişinin akrabasında kaçınılmaz olarak meydana geldiği kabul edilenduygusal çöküntüden daha farklı bir boyut ve karakter arz eden özel nedenlerinvarlığını gerektirir (Benzer yöndeki AİHM kararları için bkz. Çakıcı/Türkiye, B. No: 23657/94, 8/7/1999,§ 98; İpek/Türkiye, B. No:25760/94, 17/2/2004, § 181).

51. Başvurucunun, yakınının mağduriyeti nedeniyle etkilenmiş vekendi hayat akışına yön vermiş olduğunun kabul edilmesi için yaşanan olaysonucunda duyulan üzüntünün ötesinde yakınının başına gelen hadise sebebiylebaşvurucuda oluşan algı, bu algının meydana gelmesinde temel teşkil eden özelbağ ve algının yoğunluğu konusunda açıklamada ve kanıtlamada bulunulmasıgerekmektedir (Sahibe Çelik ve Necla Çelik,B. No: 2013/4899, 20/1/2015, § 48).

52. Anayasa Mahkemesinin muhtelif tarihli yazıları ilebaşvuruculardan, başvuru formlarında ileri sürdükleri iddialarını ispat etmeyeyönelik mağdur oldukları beyan edilen ve öldürüldüğü, yaralandığı veyakaçırıldığı iddia edilen kişiler ile aralarında şahsi ve özel bağ bulunduğunadair elverişli delilleri Mahkemeye sunmaları istenmiştir

53. Muhtelif tarihli cevap dilekçelerinde başvurucuların birkısmı, mağdur olduğu iddia edilen kişiler ile uzaktan kan hısmıolduğunu belirtmenin dışında başkaca bir husus beyan etmemiş; bir kısmı isehısımlık derecelerini ve buna ilişkin nüfus kayıtlarını sunmanın ya da hısımolduğunu belirtmenin dışında başkaca bir husus beyan etmemişlerdir.

54. Bu çerçevede başvurucuların aralarında kan ya da kayınhısımlığı ilişkisi bulunduğu beyan edilen kişilerin öldürülmesi, yaralanmasıveya kaçırılması iddiaları hakkında Anayasa Mahkemesi tarafından başvurucularayazılan müzekkerelere cevap olarak başvurucuların bu kişiler ile aralarındakihısımlık ilişkisine değinmekle yetindikleri, aralarındaki ilişkide şahsi veözel bağ bulunduğuna dair herhangi bir bilgi veya belge sunmadıkları gibiherhangi bir beyanda da bulunmadıkları, hısımlarının başına geldiği iddia edilenolay neticesinde başvurucularda oluşan algı, bu algının oluşmasına temel teşkileden özel nedenler ve algının yoğunluğu konusunda başvurucuların yeterinceaçıklıkta beyanlarının bulunmadığı tespit edilmiştir. Bu tespit karşısındabaşvurucuların taleplerinin 5233 sayılı Kanun kapsamındadeğerlendirilebilmesinin yerleşim yerlerini terör eylemleri veya terörlemücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle terk edip etmediklerinoktasında nesnel ölçütten farklı bir karine veya ölçüt arayışına girilmesinigerektirecek boyuta ulaşmadığı anlaşılmaktadır.

55. Açıklanan nedenlerle başvurucular tarafından ileri sürüleniddiaların kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu anlaşıldığından başvurularınbu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

56. Başvurucular ayrıca idarenin can ve mal güvenliğini sağlamayükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle mülkiyet haklarının ihlal edildiğiniiddia etmektedir.

57. Başvuru formları incelendiğinde başvurucuların Anayasa’nın35. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürdükleri bölümde, 5233 sayılı Kanunkapsamında tanzim edilen belgelerde maddi zararlarının mevcut olduğu iddiaedilmiş; idari yargı makamlarının tazminat başvurusuna ilişkin söz konusudüzenlemeleri dar ve aleyhe yorumlayarak Anayasa’nın 35. maddesinin ihlaledildiğini ileri sürülmüştür.

58. Başvurucular tarafından mülkiyet hakkının ihlal edildiğihususundaki iddialarının yargılamanın sonucuna dayandırıldığı, yargılamasürecine ilişkin olarak yukarıda yapılan değerlendirmeler neticesindebaşvurucuların delillerini ve iddialarını sunma fırsatı bulamadığına veyargılamaya etkin olarak katılma imkânlarının elinden alındığına dair bir bulguda saptanmadığı anlaşılan somut yargılama faaliyetinin derece mahkemelerinceadil yargılanma hakkının gereklerine uygun şekilde yerine getirildiği tespitedilmiş olduğundan mülkiyet haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarınayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir (Ülkü Özgür, B. No: 2013/2263, 26/6/2014, § 43).

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvuruculardan Cemal Çiftçi ve Sadettin Çelik dışında diğerbaşvurucuların adli yardım taleplerinin KABULÜNE,

B. 1. Eşitlik ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Tarafsız mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiğineilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksunolması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

3. Çelişmeli yargılama ve silahların eşitliği ilkelerinin ihlaledildiğine ilişkin iddianın açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

4. Gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

5. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

6. Hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğineilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksunolması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. Başvuruculardan Cemal Çiftçi ve Sadettin Çelik tarafındanyapılan yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,

D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesimağduriyetlerine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilenbaşvurucuların yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMALARINA,

17/2/2016tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Sıra

1

2

3

4

5

6

7

A

Başvuru

Numarası

2013/4566

2013/4567

2013/4571

2013/4572

2013/4573

2013/4576

2013/4577

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No

Ahmet

Çiftçi

Heybet

Çiftçi

Niyazi Çiftçi

Rıza

Çiftçi

Yasin

Barlık

Mehmet Barlık

Şükrü

Çiftçi

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

5/9/2007

13.748

5/9/2007

13.500

5/9/2007

13.753

5/9/2007

13.745

5/9/2007

13.752

5/9/2007

13.749

10/9/2007

13.762

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

28/1/2011

2011/1-912

28/1/2011

2011/1-892

28/1/2011

2011/1-916

28/1/2011

2011/1-899

28/1/2011

2011/1-915

28/1/2011

2011/1-902

28/1/2011

2011/1-905

E

Dava

Tarihi

28/4/2011

28/4/2011

30/4/2011

28/4/2011

26/5/2011

14/4/2011

26/5/2011

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

15/2/2012

15/2/2012

15/2/2012

25/11/2011

25/11/2011

25/11/2011

25/11/2011

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

H

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

-

-

-

-

-

-

-

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

Sıra

8

9

10

11

12

13

14

A

Başvuru

Numarası

2013/4582

2013/4584

2013/4585

2013/4590

2013/4592

2013/4604

2013/4606

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No

Ercan

Çiftçi

Nevzat

Çiftçi

Sabri

Çiftçi

Hamdullah

Çiftçi

Cuma

Çiftçi

Abdullah

Çiftçi

Hamdullah

Çiftçi

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

6/9/2007

13.485

13/9/2007

13.493

10/9/2007

13.766

6/9/2007

13.489

5/9/2007

13.501

6/9/2007

13.488

5/9/2007

13.751

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

28/1/2011

2011/1-928

28/1/2011

2011/1-896

28/1/2011

2011/1-907

28/1/2011

2011/1-931

28/1/2011

2011/1-893

28/1/2011

2011/1-930

28/1/2011

2011/1-914

E

Dava

Tarihi

28/4/2011

28/4/2011

28/4/2011

14/4/2011

14/4/2011

28/4/2011

28/4/2011

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

15/2/2012

25/11/2011

25/11/2011

25/11/2011

25/11/2011

15/2/2012

15/2/2012

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

H

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

-

-

-

-

-

-

-

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

Sıra

15

16

17

18

19

20

21

A

Başvuru

Numarası

2013/4610

2013/4611

2013/4613

2013/4615

2013/4616

2013/4625

2013/4628

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No

Cengiz

Çiftçi

Gülamir Çiftçi

Salih

Çİftçi

Mesut

Barlık

Turan

Çiftçi

Yaşar

Çiftçi

Cemal

Çiftçi

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

5/9/2007

13.754

6/9/2007

13.487

10/9/2007

13.761

5/9/2007

13.750

5/9/2007

13.502

5/9/2007

13.744

10/9/2007

13.767

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

28/1/2011

2011/1-917

28/1/2011

2011/1-929

28/1/2011

2011/1-922

28/1/2011

2011/1-913

28/1/2011

2011/1-894

28/1/2011

2011/1-936

28/1/2011

2011/1-924

E

Dava

Tarihi

26/5/2011

14/4/2011

14/4/2011

14/4/2011

26/5/2011

14/4/2011

26/5/2011

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

15/2/2012

25/11/2011

25/11/2011

15/2/2012

15/2/2012

25/11/2011

25/11/2011

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

H

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

-

-

-

-

-

-

-

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

Sıra

22

23

24

25

26

27

28

A

Başvuru

Numarası

2013/4633

2013/4640

2013/4657

2013/4658

2013/4660

2013/4661

2013/7551

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No

Namık

Çiftçi

Şahin

Çiftçi

Mirze Sosyal

Niyazi

Çiftçi

Ferzende Çiftçi

İbrahim

Çiftçi

Sadettin Çelik

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

5/9/2007

13.755

5/9/2007

13.746

5/9/2007

13.495

6/9/2007

13.492

6/9/2007

13.491

5/9/2007

13.498

6/9/2007

13.438

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

28/1/2011

2011/1-918

28/1/2011

2011/1-900

28/1/2011

2011/1-938

28/1/2011

2011/1-934

28/1/2011

2011/1-933

28/1/2011

2011/1-941

6/1/2011

2011/1-41

E

Dava

Tarihi

28/4/2011

14/4/2011

26/5/2011

28/4/2011

14/4/2011

28/4/2011

22/2/2011

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

15/2/2012

25/11/2011

5/4/2012

15/2/2012

15/2/2012

15/2/2012

23/11/2011

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

6/3/2013

H

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

-

-

-

-

-

-

-

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

3 ay

5 yıl

6 ay

Sıra

29

30

31

32

33

A

Başvuru

Numarası

2013/9192

2014/269

2014/270

2014/3436

2014/7394

B

Başvurucu

ve

T.C.

Kimlik No

Recep

Yıldırım

Fikret

Çiftçi

Naif

Çiftçi

Yahya

Çiftçi

Fahri

Tunç

C

Komisyona Başvuru Tarihi ve Dosya Kayıt Numarası

13/9/2007

13.851

5/9/2007

13.494

15/12/2007

14.484

5/9/2007

13.756

6/9/2007

13.105

D

Komisyon Karar Tarihi ve Numarası

6/7/2011

2011/1-1489

28/1/2011

2011/1-937

28/1/2011

2011/1-925

28/1/2011

2011/1-903

21/1/2011

2011/1-534

E

Dava

Tarihi

12/9/2011

16/5/2011

14/4/2011

26/5/2011

28/4/2011

F

Yerel Mahkeme

Karar Tarihi

22/2/2012

15/2/2012

15/2/2012

25/11/2011

25/11/2011

G

Temyiz Yolu Karar Tarihi

25/12/2012

25/12/2012

25/12/2012

13/11/2013

31/1/2013

H

Karar Düzeltme Yolu Karar Tarihi

19/9/2013

18/9/2013

18/9/2013

-

12/11/2013

I

İdari ve Yargısal

Süreçte Geçen Toplam Süre

6 yıl

6 yıl

5 yıl

9 ay

6 yıl

2 ay

6 yıl

2 ay

Full & Egal Universal Law Academy