TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
AHMET TALHA HAYAT VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/2006)
Karar Tarihi: 21/2/2019
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
M. Emin KUZ
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Raportör
:
Heysem KOCAÇİNAR
Başvurucular
:
1. Ahmet Talha HAYAT
2. Bekir BAYKIN
3. Emine ÜNLÜ
4. Hatice ULUIŞIK
5. Hülya HAYAT
6. Kadriye ORTAKÖY
7. Muammer YİĞİT
8. Sami ORTAKÖY
9. Şerife YİĞİT
10.Yusuf ULUIŞIK
Vekili
:
Av. İbrahim YURDUNUSEVEN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, yargılamanın uzun sürmesi ve manevi tazminatmiktarının somut olayın koşullarına uygun olarak belirlenmemesi nedenleriyleadil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 3/2/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
6. 11/10/1998 tarihinde kamyon ile minibüs çarpışması sonucundabaşvurucuların murisleri olan altı kişi hayatını kaybetmiş, birçok kişi deyaralanmıştır.
7. Kazanın meydana gelmesinde sorumluluğu bulunan kamyonsürücüsü S.Ç. hakkında cezalandırılması talebiyle kamu davası açılmıştır.Yapılan yargılamada S.Ç.nin 3/8, bazı başvurucularınmurisi ve diğer aracın sürücüsü olan M.Ü.nün2/8 oranında kusurlu olduğu ve kalan kusurun trafik işaretlemelerine ilişkinolduğu belirlenmişse de 21/12/2000 tarihli ve 4616 sayılı 23 Nisan 1999Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve CezalarınErtelenmesine Dair Kanun uyarınca davanın kesin hükme bağlanmasınınertelenmesine karar verilmiştir.
A. Asıl Davaya İlişkinYargılama Süreci
8. Başvurucular ve kazada yaralananlar 9/2/1999 tarihinde kamyonsürücüsü S.Ç., sigorta şirketi, işleten ve yol yapım işini üstlenen şirketaleyhine fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak maddi ve manevi tazminatdavası açmıştır.
9. Afyonkarahisar 2. Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) 19/7/2005tarihli kararla bilirkişi raporundaki belirlemeler doğrultusundabaşvuruculardan Sami Ortaköy'ün 4.339,47 TL, Musa Uluışık'ın4.358,36 TL, Hatice Uluışık'ın 5.525,81 TL, Emine Ünlü'nün 3.741,78 TL, Bekir Baykın'ın6.087,08 TL, Hülya Hayat'ın 35.352,41 TL, Ahmet Talha Hayat'ın 12.524,65 TL, MuammerYiğit'in 3.362,59 TL, Şerife Yiğit'in 4.605,42 TL ve Kadriye Ortaköy'ün5.691,75 TL destekten yoksun kaldıkları kanaatine varmıştır. Mahkeme, bu kabuledayalı olarak belirtilen miktarlara yasal faizi ile birlikte hükmetmiştir.Mahkeme ayrıca toplam 7.875 TL manevi tazminata karar vermiştir.
10. Hüküm temyiz edilmiş ve Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin18/1/2007 tarihli kararı ile onanmıştır.
B. Ek Davaya İlişkin Yargılama Süreci
11. Başvurucular saklı tutmuş oldukları kısma ilişkin olarak2/4/2007 tarihinde toplam 89.193,99 TL ödenmesi talebiyle ek dava açmışlardır.
12. Afyon 1. Asliye Hukuk Mahkemesi yaptığı yargılamada 8/6/2010tarihli kararla yol yapım işini üstlenen şirket yönünden davanın zamanaşımınedeniyle reddine, sürücü ve işleten aleyhine açılan davanın ise kısmenkabulüne karar vermiştir.
13. Hüküm başvurucular tarafından temyiz edilmiş, Yargıtay 4.Hukuk Dairesi tarafından 22/5/2012 tarihinde bozulmuş ve karar düzeltme isteğide reddedilmiştir.
14. Afyon 1. Asliye Hukuk Mahkemesi bozmaya uyarak yaptığıyargılama sonucunda verdiği 9/4/2013 tarihli kararla Sami Ortaköy için 4.619,84TL, Kadriye Ortaköy için 6.289,78 TL, Yusuf Uluışıkiçin 4.125,23 TL, Hatice Uluışık için 4.486,37 TL,Emine Ünlü için 1.881,51 TL, Bekir Baykın için8.081,34 TL, Hülya Hayat için 33.925,73 TL, Ahmet Talha Hayat için 12.667,50TL, Muammer Yiğit için 5.868,10 TL ve Şerife Yiğit için 7.248,59 TL madditazminatın 11/10/1998 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle davalılardantahsiline karar vermiştir. Temyiz edilen hüküm Yargıtay denetiminden geçerek25/11/2014 tarihinde kesinleşmiştir.
15. Nihai karar 13/1/2015 tarihinde başvurucular vekiline tebliğedilmiş, başvurucular 3/2/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
16. Mahkemenin 21/2/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucu Emine ÜnlüYönünden
17. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 51. maddesi ile AnayasaMahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 83. maddesi uyarıncabaşvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri nitelikteki davranışlarıylabireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespit edilmesi hâlindebaşvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında ilgilinin 2.000 Türklirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasıyla cezalandırılmasına kararverilir.
18. Bu kapsamda özellikle Mahkemeyi yanıltmak amacıyla gerçekolmayan maddi vakıalara dayanılması veya bu nitelikte bilgi ve belge sunulması,başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgiverilmemesi durumunda başvuru hakkının kötüye kullanıldığı kabuledilebilecektir (S.Ö., B. No:2013/7087, 18/9/2014, § 29; Mehmet GüvenUlusoy [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015, § 32 ).
19. Başvuru konusu olayda Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemiüzerinden yapılan araştırmada başvuruculardan Emine Ünlü'nünyargılama devam ederken 31/5/2013 tarihinde vefat ettiği tespit edilmiştir.Başvurucuların vekili tarafından 3/2/2015 tarihinde başvurucunun adilyargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuru yapılmış,başvuru formunda başvurucunun öldüğü konusunda bir bilgiye yer verilmemiştir.
20. Kamu gücü tarafından hakkı ihlal edilen kişinin bireyselbaşvuru yapmadan önce ölmesi durumunda ölen kişi adına bir başkası tarafındanbireysel başvuru yapma imkânı bulunmamaktadır (Abdurrehman Uray, B. No: 2013/6140, 5/11/2014, § 30).
21. Açıklanan nedenlerle başvuru tarihinden önce vefat edenbaşvurucu adına vekâlet ilişkisi sona ermiş olan avukat tarafından yapılanbireysel başvurunun başvuru hakkının kötüyekullanımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.
22. Bu durumda Avukat İbrahim Yurdunusevenaleyhine Anayasa Mahkemesini yanıltıcı nitelikte başvuru yapması nedeniyle 6216sayılı Kanun'un 51. maddesi ve İçtüzük’ün 83. maddesiuyarınca takdiren 2.000 TL disiplin para cezasınahükmedilmesi gerekir.
B. Diğer BaşvurucularYönünden
1. Asıl Davaya İlişkinİhlal İddiaları
23. Başvurucular, hükmedilen toplam 7.875 TL manevi tazminatmiktarının kazada ölen kişi ve geride kalan mirasçı sayısı nazara alındığındakabul edilemez olup eşitsizliğe neden olduğunu ileri sürmüşlerdir.
24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un geçici 1. maddesinin (8)numaralı fıkrası şöyledir:
“Mahkeme,23/9/2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhineyapılacak bireysel başvuruları inceler.”
25. Anılan hüküm uyarınca Anayasa Mahkemesinin yetkisinin zaman bakımındanbaşlangıcı 23/9/2012 tarihi olup Anayasa Mahkemesi ancak bu tarihten sonrakesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılan bireysel başvurularıinceleyebilecektir. Anayasa Mahkemesinin yetki kapsamının anılan tarihten öncekesinleşmiş nihai işlem ve kararları da içerecek şekilde genişletilmesi mümkündeğildir (Hasan Taşlıyurt,B. No: 2012/947, 12/2/2013, § 16).
26. Başvuru konusu olayda başvurucular tarafından bireyselbaşvuruya konu edilen Afyonkarahisar 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 19/7/2005tarihli kararı Yargıtay denetiminden geçerek 18/1/2007 tarihinde kesinleşmişolup 23/9/2012 tarihinden önce kesinleşen Mahkeme kararına yönelik şikâyetolduğundan zaman bakımından Anayasa Mahkemesinin yetkisi dışında kalmaktadır.
27. Açıklanan gerekçelerle başvuru konusu ihlal iddiasının23/9/2012 tarihinden öncesine ait olduğu anlaşıldığından başvurunun bu kısmınındiğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin zaman bakımından yetkisizlik nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Ek Davada Makul SüredeYargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
a. Başvurucularınİddiaları
28. Başvurucular, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle adilyargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
b. Değerlendirme
29. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018)kararında Anayasa Mahkemesi; yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı yada yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediğiiddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurularailişkin olarak Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna (TazminatKomisyonu) başvuru imkânının getirilmesine ilişkin yolu ulaşılabilir olma,başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesinin bulunup bulunmadığıyönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini tartışmıştır.
30. Ferat Yüksel kararında özetle anılan başvuru yolununkişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlamasınedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarınamakul bir başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminatödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafiolanakları sunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlamaimkânına sahip olduğu hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda AnayasaMahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarışansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen TazminatKomisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesininbireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararakbaşvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemezlik kararıvermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36).
31. Mevcut başvuruda söz konusu karardan ayrılmayı gerektirenbir durum bulunmamaktadır.
32. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezolduklarına karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Emine Ünlü yönünden başvurunun başvuru hakkının kötüye kullanılması nedeniyle REDDİNE,
B. Diğer başvurucular yönünden;
1. Asıl davaya ilişkin ihlal iddialarının zaman bakımından yetkisizlik nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Ek davada makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğineilişkin iddianın başvuru yollarınıntüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,
D. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 51. maddesi ve AnayasaMahkemesi İçtüzüğü'nün 83. maddesi uyarınca Avukatİbrahim Yurudunuseven'in 2.000 TL disiplin paracezası ile CEZALANDIRILMASINA,
E. Kararın birer örneğinin Afyonkarahisar Barosu ve TürkiyeBarolar Birliğine GÖNDERİLMESİNE 21/2/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.