TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
AHMET ÖZDOKUMACI VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/7274)
Karar Tarihi: 9/10/2019
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Burhan ÜSTÜN
Hicabi DURSUN
Selahaddin MENTEŞ
Raportör
:
Murat İlter DEVECİ
Başvurucular
:
1. Ahmet ÖZDOKUMACI
2. Ayşe BEK
3. Dursun YILMAZ
4. Fehmi Murat ATTİLA
5. Güler TOZBURUN
6. Muntaha KOYUNCUOĞLU
7. Mustafa Güler BEK
8. Okşan Rabia ATTİLA
9. Semanur YILMAZ
10. Seyit TOZBURUN
11. Yasemin DOĞAN
12. Zeliha ÖZDOKUMACI
Vekilleri
:
Av. Ali TOPALOĞLU
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, yaşamı korumak için gerekli hukuki düzenlemelerinyapılmaması ve lüzumlu idari tedbirlerin alınmaması sonucu meydana gelenölümler hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle yaşamhakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 30/4/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.
7. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmuşlardır.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UlusalYargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden elde edilen bilgi ve belgelerçerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:
9. Başvurucular Ahmet Özdokumacı, AyşeBek, Dursun Yılmaz, Fehmi Murat Attila, Güler Tozburun,Muntaha Koyuncuoğlu, Mustafa Güler Bek, Okşan RabiaAttila, Semanur Yılmaz, Seyit Tozburun ve Zeliha Özdokumacı 1/1/2009 tarihinde karbonmonoksitzehirlenmesi sonucu vefat eden E.K., B.B., E.C.Ö, T.Ş.Y., O.T. ve T.Ö.T.nin yakınlarıdır. Ölenler ile başvurucular arasındakiyakınlık dereceleri ekli listede yer almaktadır. Başvuru formundabaşvurucuların aynı olayda vefat eden C.O.nun dayakınları olduğu belirtilmiş ancak söz konusu yakınlığın boyutu tespit edilememiştir.Başvuru formu ekindeki bir belgede başvurucu Yasemin Doğan'ın ölen E.K.nın biyolojik annesi olduğu ifade edilmiş ise de buhususun doğruluğu saptanamamıştır. Nüfus kayıtlarına göre başvurucu YaseminDoğan, başvurucu Muntaha Koyuncuoğlu'nun kardeşidir.
10. Başvurucu Okşan Rabia Attila, Ankara'da bulunan beş dairelibir apartmanın 3 No.lu dairesini 1/8/2008 tarihinde C.Ö.denkiralamıştır.
11. Başvurucuların yakınları, yılbaşını kutlamak amacıyla31/12/2008 günü akşamı başvurucu Okşan Rabia Attila'nın dairesinde bir arayagelmişlerdir.
12. 155 Polis İmdat hattına 1/1/2009 günü saat 05.09sıralarında, başvurucu Okşan Rabia Attila'nın dairesinin üstündeki 4 No.ludairede zehirlenme olduğu ihbarı yapılmıştır. Bu ihbar derhâl Başkent DoğalgazDağıtım A.Ş. (Gaz Şirketi) görevlilerine bildirilmiştir. Gaz Şirketi görevlisiA.V., şoför A.K.nın kullandığı araçla ihbara konuadrese doğru yola çıkmıştır. Binanın bulunduğu sokağın isminin değişmesinedeniyle adresi bulamayan Gaz Şirketi görevlileri, binanın yerini polislerdenöğrenmişlerdir. Zehirlenen kişiler Gaz Şirketi görevlileri olay yerine varmadanönce cankurtaran yardımıyla sağlık kuruluşuna sevk edilmişlerdir. 4 No.ludairenin doğal gaz vanasını kapatan A.V., ana vanadan 4 No.lu daireye kadarolan gaz dağıtım borularını ve doğal gaz sayaçlarını kaçak arama cihazı ilekontrol etmiştir. Yapılan kontrolde gaz kaçağı tespit edilmemiştir.
13. Aynı gün saat 08.35 sıralarında başvurucu Okşan RabiaAttila'yı telefonla arayan ev sahibi C.Ö., üst kattaki dairede zehirlenmeyaşandığını söylemiştir. Oğlu T.Ö.T.ye telefonla ulaşamayan başvurucu, C.Ö.yü telefonla arayıp daire kapısının kırılarak içeriyegirilmesini istemiştir. Ayrıca yakını E.G.A.ya durumubildirmiştir. 09.20 sıralarında durum 155 Polis İmdat hattına bildirilmiştir.E.G.A. daire kapısını açtırmak için çilingir çağırmış, bu esnada polisler veGaz Şirketi görevlileri de olay yerine gelmiştir. Gaz Şirketinin aracındabulunan bir kazma yardımıyla daire kapısı kırılmak üzereyken olay yerine gelençilingir, 09.45 sıralarında daire kapısını açmıştır. İçeriye giren görevlilerbaşvurucuların yakınlarının cesetleriyle karşılaşmışlardır.
14. Durumdan hemen haberdar edilen Ankara CumhuriyetBaşsavcılığı (Cumhuriyet Başsavcılığı) olay hakkında derhâl soruşturmabaşlatmıştır.
15. Olay günü iki makine mühendisi ile bir inşaat mühendisindenoluşan bilirkişi heyetiyle birlikte olay yerini inceleyen Cumhuriyet savcısıbilirkişilerden olayın meydana gelmesinde kimin hangi nedenle kusurlu olduğuhususunda rapor hazırlamalarını istemiştir.
16. Adli Tıp Kurumu Ankara Grup Başkanlığınca düzenlenen otopsiraporlarında, ölümlerin nedeninin karbonmonoksit intoksikasyonu(zehirlenmesi) olduğu belirtilmiştir.
17. Cumhuriyet Başsavcılığı, Enerji Piyasası Düzenleme KuruluDoğal Gaz Piyasası Daire Başkanlığının olaya ilişkin inceleme raporunusoruşturma dosyasına getirtmiştir. Anılan rapora göre meydana gelen ölümlere,kombiyi bacaya bağlayan esnek bağlantı elemanının yıpranarak yırtılmasınedeniyle atık gazların bacaya ulaşmadan ortama yayılması sebep olmuştur.
18. Olayla ilgili olarak Ankara Büyükşehir Belediyesi BaşkanlığıTeftiş Kurulunca görevlendirilen müfettişler tarafından düzenlenen incelemeraporu Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturma evrakı arasına alınmıştır. Bahsigeçen raporda;
- Projeye uygun tesisatın var olduğu ancak teras (son) kattakibacanın projede ön görüldüğünden farklı olarak dış duvar üzerinde çıkıntı birşekilde inşa edilerek bacanın güney cephede dış duvara bitişik şekildeörüldüğü,
- Baca yüzeyinin hava ile temasının daha fazla olduğu, aşırısoğuk ve rüzgârlı günlerde bacanın daha kolay soğuyacağı, bacanın yaklaşık son3,5 metresinin bu tür soğumaya maruz kaldığı,
- Soğuk bacanın çekişinin az olacağı, bu nedenle baca ısısınıngenelde yüksek olmasının istendiği,
- Meteoroloji Genel Müdürlüğünden alınan verilere göre olaysaatlerinde bacanın verimli ve istenen çekişinin olmadığının düşünüldüğü,
- Yedi kişinin hayatını kaybetmesine yol açan zehirlenmeninkombilerin ortak bacaya bağlanmasından ve dolayısıyla rüzgârın etkisiylekombiyi bacaya bağlayan spiral boru üzerindeki deliklerden sızan karbonmonoksitten ileri geldiği belirtilmiştir.
19. Ayrıca raporda; baca baskısı arttığında spiral boruüzerindeki yırtık ve deliklerden gaz akışının hızının da artacağı, dolayısıylaortama baca gazının yayılışının hızlanacağı, borunun kombiye ve bacaya bağlantıkısmında alüminyum sızdırmazlık bantlarının kullanılmadığı, yanmış gazın bubağlantı noktalarından da iç ortama sızmasının mümkün olduğu açıklanarak tersrüzgârın baca üzerindeki etkisi neticesinde kombi üzerindeki baca sensörünün eğer ağzı delik değilse veya devre dışıbırakılmamış ise kombiyi kapatması gerektiği ancak spiral boru üzerindekiyırtıklardan ortama karbonmonoksit sızıntısıolmasının kombi sensörünün görevini yapıyor gibialgılamasına neden olduğuna dair görüşe yer verilmiştir.
20. Binanın mimari ve doğal gaz projesi ile olay tarihi veöncesine ait hava durumu (rüzgârın yönü ve şiddeti, basınç, nem, ısı)kayıtlarının gönderilmesi için resmî kurumlarla yazışmalar yapan CumhuriyetBaşsavcılığı, konuyla ilgili olarak pek çok kişinin (şüpheli, mağdur veyatanık) ifadesine başvurmuştur. Alınan ifadelerden olayın meydana geldiğibinanın 1 No.lu dairesinde bulunan kişilerin olay gecesi doğal gaz kaynaklı birzehirlenme ile karşı karşıya kalmadığı, 5 No.lu dairenin bir yıldır boş olduğu,olay gecesi zehirlenme vakasının yaşandığı 4 No.lu dairede bulunan tanık Em.K.nın yardım istemek amacıyla saat 04.30-05.00sıralarında 2 ve 3 No.lu dairelerin kapısını çaldığı ancak dairelerden herhangibir ses gelmediği anlaşılmıştır.
21. Bilirkişi heyetince hazırlanan 22/6/2009 tarihli raporda,kombide yanmış gazı bacaya bağlayan spiral borunun çok sayıda yerinde delik veyırtık bulunduğu, bu durumun çıkan gazın baca yerine daire içine yayılmasına vedolayısıyla zehirlenmeye neden olduğu, kombinin çok yakınında bulunanaspiratörün kombi ile aynı anda çalışmasının negatif baskı yaratacağı vebacanın çekişini olumsuz etkileyebileceği, ana duman bacasının içindeki tuğlaaralarının çok açık olduğu, bu hususun da çekişi azaltabileceği, kombininyanmış gazı bacaya bağlayan atık gaz çıkış borusunun kalınlığının 1 mm olmasıgerekirken 0,5 mm olduğu açıklanıp olayın meydana gelmesinde kusuru bulunanlarbelirtilmiştir. Buna göre;
i. Baca tuğlaları arasında bulunan açıklığın mutfakdavlumbazlarının bağlandığı bacaya karbonmonoksitgazı sızma tehlikesi yaratması ve spiral borunun kalınlığının 1 mm olmasıgerekirken 0,5 mm olması nedeniyle olayın meydana geldiği binanın yapılışınagerekli özeni göstermeyip baca borusunu takan ve taktıran inşaat şirketiyetkilisi E.K.K. tali kusurludur.
ii. Tesisat yüklenicisi şirketin yetkilisi F.V., gereklistandartta malzeme kullanmaması nedeniyle tali kusurludur.
iii. Bina sahibi C.Ö., yıllık kombi bakım ve tamir işleminiyetkili firmaya gereği gibi standartlara uygun şekilde yaptırmaması ve sadecearızaları tamir ettirmesi nedeniyle tali kusurludur.
iv. Kiracı (başvurucu) Okşan Rabia Attila, kiralamış olduğumeskenin kombi ve baca bakımını kış mevsimine girerken yaptırmaması ve evsahibinin yaptırdığını söylediği kontrol ile yetinmesi nedeniyle talikusurludur.
v. Kombinin bakımını yapan servisin idari yetkilisi M.L.K. ilebakımı gerçekleştiren teknik yetkilisi M.E.U. tali kusurludur.
vi. Tesisat projesini yapan Y.K. tali kusurludur.
vii. Elektrik Gaz Otobüs (EGO) Genel Müdürlüğü üst yöneticilerive 1/9/2007 tarihinde doğal gaz dağıtım hizmetlerinin devrolunmasından itibarenGaz Şirketi üst yöneticileri doğal gaz konusunda ihtisas sahibi ülkeler olanRusya, Kafkas ve Avrupa ülkelerindeki standartları alıp (şöntbaca yerine çelik baca mecburiyeti getirilmesi, doğal gaz baca bağlantılarındaçabuk deforme olmayan kalitede kalın çelik malzeme, bağlantı yerlerinde isepaslanmaz esnek çelik malzeme kullanılması, hermetikkombi kullanma zorunluluğu getirilmesi, gaz alarm cihazı ve kesici sensör gibi malzemelerin kullanılmasının mecbur hâlegetirilmesi ve önceden yapılmış binalarında günün teknolojisine uygun kalite vestandartlara dönüştürülmesi) günün teknolojisine uygun kalite ve standarttamalzeme bulundurma zorunluluğu getirmemişler ve bacaların yılda en az bir keztemizlenmesini tüketicinin inisiyatifine bırakmışlardır. Bu nedenle, olayınmeydana geldiği binaya doğal gaz sayacı takılıp abonelik sözleşmesininyapıldığı tarih olan 10/4/2002 tarihinden EGO Genel Müdürlüğü tarafından doğalgazın Gaz Şirketine devredildiği tarih olan 1/9/2007 tarihine kadar EGO GenelMüdürlüğünde görevli yöneticilerinden 2004 yılına kadar EGO genel müdürü olarakgörev yapan İ.F., 2004 - 1/9/2007 tarihleri arasında EGO genel müdürü göreviniyapan K.U., 1/9/2007 tarihine kadar EGO Genel Müdürlüğünde doğal gazdan sorumlugenel müdür yardımcılığı görevini yürüten E.U., olayın meydana geldiği binadadoğal gaz bağlandığı sırada Gaz Daire Başkanı'na vekâlet eden Başkan YardımcısıH.A. ile doğal gazın EGO Genel Müdürlüğünden 1/9/2007 tarihinde Gaz Şirketinedevredilmesi nedeniyle Gaz Şirketi Genel Müdürü V.K.D. ile Gaz Şirketinin doğalgazdan sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Y.B. tali kusurludur.
22. Yürüttüğü soruşturma sonunda 7/7/2009 tarihli iddianameylebilirkişi raporunda kusurlu olduğu belirtilen tüm şüpheliler hakkında taksirleöldürme suçundan Ankara 3. AğırCeza Mahkemesinde (Ceza Mahkemesi) kamu davası açan Cumhuriyet Başsavcılığı,EGO Genel Müdürlüğünde/Gaz Şirketinde çalışan V.Ç., S.A., N.E., M.G., H.Ü.,B.G., A.Ç., A.A., A.Ö., A.K. ve A.V. hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dairkarar (kovuşturmasızlık kararı) vermiştir.
i. İddianamenin ilgili kısımları şöyledir:
"...
18/04/2001 tarihinde kabul edilen 4646 sayılıDoğalgaz Piyasası Kanununun 4. maddesinde dağıtım şirketleri sorumlulukalanlarında bulunan tüketicilerin talep etmesi halinde bu tüketicileri sistemebağlamak zorunda oldukları, ancak bağlantı yapma yükümlülüğü şirketin tasarrufualtındaki sistemin bağlantı yapmaya imkan veren kapasitede olmasına vetüketicinin de kendi üzerine düşen ve dağıtım yönetmeliğinde öngörülenişlemleri yapmasına ve belirlediği usul ve esaslara göre bağlantının teknik veekonomik olarak gerçekleşmesinin mümkün olmasına bağlı olduğu, dağıtımşirketleri konut, ticarethane ve sanayi dahil tüketicileri doğalgaz kullanmakiçin yaptıkları ve mevcut olan iç tesisatı kendi teknik personeline veya kendiadına çalışan denetim şirketine kontrol ettirebilir, iç tesisatın yayımlanacakiç tesisat yönetmeliğine uygun olmadığının tespiti halinde şirket gaz vermeyireddedebileceği gibi vermekte olduğu gazı da kesebileceği, tüketicinin tesisatıuygun hale getirip tekrar başvurması halinde aynı işlemin tekrarlanacağı, ilktesisatta yapılacak izinsiz tadilat, uygunsuz ve kötü kullanım, yanlış ve bozukekipman kullanılması, proje dışı tesisat yapımı ile tesisatın bakımsızlığınedeniyle doğabilecek zarar ve ziyandan dağıtım şirketlerinin sorumlu olmadığıkanun ile hüküm altına alındığı,
4646 sayılı doğalgaz kanununa ve 4628 sayılıelektrik piyasası kanununa dayanılarak 18/09/2002 tarihinde yayınlanan doğalgazpiyasası iç tesisat yönetmeliğinin 5. Maddesinde iç tesisatın tasarımı, yapımı,yerleştirilmesi, kontrolü, işletmeye alınması ve işletilmesi ile ilgili olarakTSE, EN, ISO, IEC standartlarından herhangi birine, bu standartlarda yoksa TSEtarafından kabul gören diğer standartlara uyulmasının zorunlu olduğu, müşteritarafından iç tesisat veya mevcut tesisatta yapılacak tadilatın bedelikarşılığında sertifika sahibine projelendirilir, inşa ettirir, müşteritarafından yaptırılan iç tesisatın proje onayı yapım uygunluk kontrolü veişletmeye alınması dağıtım şirketinin yükümlülüğündedir, dağıtım şirketikontrol yükümlülüğünü kendi teknik personeli veya sorumluluğu kendisinde kalmakkaydı ile kendi adına çalışan sertifika sahibi denetim şirketleri aracılığı ileyerine getirebileceği, dağıtım şirketi sorumluluk bölgesi içinde yaptığı veyaptırdığı kontrol sonucunda iç tesisatı uygun bulmaması halinde doğalgazverilmesini reddedebileceği gibi mevcut iç tesisat için vermekte olduğudoğalgazı da kesebilir, müşteri iç tesisatını uygun hale getirip tekrarbaşvurduğu takdirde yapılacak kontrol neticesinde iç tesisatın uygun olduğununtespiti durumunda dağıtım şirketi doğalgaz vermekte yükümlü olduğu, söz konusuyönetmeliğinin geçici maddesinde iç tesisat ile ilgili mevcut uygulamalar buyönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1 yıl geçerli olduğu, butarihten sonra yapılacak uygulamalar söz konusu yönetmelik hükümlerine tabiolduğu belirtildiğinden TSE tarafından 1990 yılında yayınlanan ve 2007 yılındada revize edilen TSE 7363 sayılı standart ile belirlendiği halde şönt bacaya doğalgaz bağlanmayacağı, şöntbaca yerine müstakil bacaların kullanılması gerektiği, çelik borularınkullanılması gerektiği, hatalı boru ve bağlantı elemanlarındaki bozukluklarıntamir ile yetinilmeyip bunların standartlara uygunu ile değiştirilmesi,doğalgaz kullanıcısı gaz yakma tesisini senede en az 1 defa yapımcı firmanınyetkili elemanlarına veya bu konuda uzman kişilere muayene ve bakımınıyaptırması gerektiği, baca çekişinin bozulması durumunda gaz yakıtlı cihazlarınemniyetli kapanmasını sağlayacak baca sensörününcihazın üzerinde bulunması gerektiği TSE tarafından belirlendiği halde sözkonusu bina şönt baca olduğu, binada yapılışı vekullanılan malzemenin TSE 7363 sayılı standartlarına uymadığı, ayrıca gazkaçaklarının aranması için ... cihazı yerine günün teknolojisine uygun dahaduyarlı cihazların kullanılması ve herhangi bir dairede gaz kaçağı ihbarı gelipdiğer dairelerden ihbar olmasa dahi ihbarın geldiği dairenin alt, üst ve yandairelerinde gaz kaçağının olup olmadığının araştırılması zorunlu halegetirilmesi ve bu konuda uygulamaya geçilmesi, insan hayatını doğrudanetkilediği için olayın meydana geldiği bina gibi şöntbacalı binaların müstakil ve çelik bacaya biran önce dönüşünün sağlanmasıgerektiği, yukarıda belirtildiği şekilde olayın meydana geldiği binadaki spiralborunun ince olması ve eskiyip yırtılması haricindeki eksikliklerin 2002yılında EGO Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen standartlara uygun olduğu,fakat TSE 7363 sayılı standardına göre şönt bacalıbinalara doğalgaz verilemeyeceğinden binaların müstakil ve çelik bacaya geçilipdoğalgaz ile ilgili tüm emniyet tedbirlerinin alınması gerektiğinden, olayınmeydana geldiği söz konusu binada bilirkişilerin raporlarında belirlemişoldukları eksiklikler ve yetersizliklerden dolayı tüm şüphelilerin tali orandakusurlu oldukları kanaatine varılmıştır..."
ii. Kovuşturmasızlık kararının ilgili kısımları şöyledir:
"...
... EGO Genel Müdürlüğünde veBaşkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğünde üst yönetimde ve kararmekanizmalarında çalışmayan ve bu nedenle kusurları bulunmadığı anlaşılanyukarıda açık kimlikleri yazılı şüpheliler [V.Ç.], [S.A.], [N.E.],[M.G.], [H.Ü.], [B.G.], [A.Ç.], [A.A]. ve [A.Ö.] haklarında KOVUŞTURMAYA YER OLMADIĞINA,
Şüpheliler [A.K.] ve [A.V.],... zehirlenme olayına ilişkin 01/01/2009günü saat 05:10 sıralarında Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş.'yeihbar gelmesi üzerine ve ihbarında Başkent Doğalgaz A.Ş. Telsiz operatörü[A.A.] tarafından kendilerine intikalettirilmesi üzerine ihbarın geldiği daireye gittikleri, 4 noludairenin doğalgaz vanasını kapattıkları, ayrıca ... isimli kaçak arama cihazıile bina girişinden itibaren kaçak olup olmadığını kontrol ettikleri, ...cihazı diğer dailerde ve bu arada 3 nolu dairede gaz kaçağı alarmı vermediği ve diğerdairelerle ilgili de ihbar gelmediği için şüpheliler [A.K.] ve[A.V.] 3 noludaireye girerek kontrol etmemiş iselerde EGO GenelMüdürlüğü ve daha sonra Başkent Doğalgaz A.Ş.'ningenel uygulaması herhangi bir yerde gaz kaçağı olduğu zaman ihbarın geldiğiyerde gaz kaçağı araması yapılması, ihbarın gelmediği ve ... cihazı ile deyapılan aramada gaz kaçağı tespit edilemez ise diğer dairelere girilmemesişeklinde bir uygulama söz konusu olduğu... gaz kaçağı olan binaların cam vekapıları hava geçirmeyecek şekilde kapatılması durumunda ... cihazının gazkaçağı sinyalini vermemesi söz konusu olduğu, bu nedenle ... cihazına göre dahaduyarlı gaz kaçağı arama cihazlarının Başkent Doğalgaz A.Ş.'debulunması ve kullanılması gerektiği ve gaz kaçağı olan dairelerin üst, alt veyan dairelerinde de ihbar gelmese bile gaz kaçağı olup olmadığınınaraştırılması için girilerek kontrol edilmesi gerekiyor ise de bu konudakieksikliğin ve yetersizliğin gerekli talimatları vermeyen ve ... cihazına göredaha duyarlı cihazları bulundurmayan EGO Genel Müdürlüğü ve 01/09/2007tarihinde EGO Genel Müdürlüğünden doğalgazı devralan Başkent Doğalgaz A.Ş.'nin üst yönetimine ait olacağı ve EGO Genel MüdürlüğüBaşkent Doğalgaz A.Ş.'nin üst yöneticileri hakkındakamu davası açıldığından, bu nedenle müsnet olaylailgili kusurları tespit edilemeyen şüpheliler [A.K.] ve [A.V.] haklarında KOVUŞTURMAYA YER OLMADIĞINA... kararverildi."
23. Kovuşturmasızlık kararına itiraz edildiği tespit edilmişolsa da itirazın hangi nedenle kim tarafından yapıldığı ve itiraz hakkında nekarar verildiği saptanamamıştır.
24. Katılanların, katılan sanık Okşan Rabia Attila'nın vesanıkların beyanlarını alan Ceza Mahkemesi kusur durumu yönünden dört kezbilirkişi görüşüne başvurmuştur. Bilirkişi raporlarına göre sanıkların kusurdurumu aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
Sanıklar
16/3/2010
tarihli rapor
16/8/2010
tarihli rapor
12/12/2011
tarihli rapor
3/10/2012
tarihli rapor
C.Ö.
3. derece tali kusurlu
kusursuz
kusursuz
kusurlu
E.K.K.
1. derece kusurlu
tali kusurlu
asli kusurlu
kusurlu
E.U.
kusursuz
tali kusurlu
kusursuz
kusursuz
F.V.
3. derece kusurlu
kusursuz
asli kusurlu
kusursuz
H.A.
kusursuz
tali kusurlu
tali kusurlu
kusursuz
İ.F.
kusursuz
tali kusurlu
kusursuz
kusursuz
K.U.
kusursuz
tali kusurlu
tali kusurlu
kusursuz
M.L.K.
2. derece tali kusurlu
kusursuz
tali kusurlu
tali kusurlu
M.E.U.
tali kusurlu
tali kusurlu
asli kusurlu
kusurlu
V.K.D.
kusursuz
tali kusurlu
tali kusurlu
kusursuz
Y.B.
kusursuz
tali kusurlu
tali kusurlu
kusursuz
Y.K.
kusursuz
kusursuz
asli kusurlu
kusursuz
Okşan Rabia Attila
3. derece kusurlu
kusursuz
kusursuz
kusurlu
25. Ceza Mahkemesince yapılan yargılamada başvurucu YaseminDoğan, katılan sıfatıyla yer almıştır.
26. Ceza Mahkemesi 19/12/2012 tarihinde;
i. E.K.K.nın 5 yıl 10 ay, M.E.U.nun 4 yıl 2 ay, C.Ö.nün ise3 yıl 4 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına,
ii. Başvurucu Okşan Rabia Attila'nın neticeten 18.200 TL adlipara cezasıyla cezalandırılmasına,
iii. Olayın meydana gelmesinde kusurlu olduğu tespit edilemeyendiğer sanıkların beraatine,
iv. İhbar üzerine olay yerine giden A.V.ninkusur durumunun yeniden değerlendirilmesi ve gerektiğinde kamu davası açılmasıiçin Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına karar vermiştir.
27. Ceza Mahkemesince verilen kararın ilgili kısımları şöyledir:
"...[A]lınan raporlar bir bütün halinde irdelendiğinde EGO üstdüzey yöneticilerine kusur izafe edilen raporlardaki gerekçe, bu yöneticilerinyönetmelikleri zamanın şartlarına uygun şekilde çıkartmadıkları ileİTÜ den seçilen bilirkişiler kurulu tarafından tanzimedilen 12.12.2011 tarihli rapora göre ise de ; kusurlu gösterilen EGOyöneticileri [K.U.], [V.K.D.] ve [Y.B.]'ün acil durum prosedürünün gereği gibi uygulanmasını sağlamamalarıgösterilmiştir.
EGO Genel Müdürlüğü üst yöneticilerine izafeedilen ve bire bir sorumlu olduklarını gösteren bir kusur söz konusu değildir.Cumhuriyet Savcılığına hitaben tanzim edilen raporda bu kişilerin zamanınşartlarına uygun yönetmelik çıkartmadıkları, ya da yönetmelik önerisinde bulunmadıklarındanbahsedilmiştir.
Kanun ya da yönetmelik çıkarılmaması nedeniyleyöneticinin kusurlu olduğu kabul edilemez.
Yönetmelik çıkarmama ya da önermemeyle dosyayakonu olayda direkt bir illiyet bağından bahsetmek mümkün değildir...
Başkent Doğalgaz A.Ş Genel Müdürlüğütarafından 2008 yılında çıkartılan acil durum prosedürünün bir sureti kitapçıkhalinde dosya içerisindedir.
Bu prosedürün 6.maddesinde, ihbar alan kişininyapacağı haller tek tek sayılmıştır.
Acil durum prosedüründeki bütün maddelerirdelendiğinde Başkent Doğalgaz A.Ş yönetim kurulu üyesi olan [K.U.], Başkent Dağıtım A.Ş Genel Müdürlüğü ve yönetim kurulubaşkanı olan [V.K.D.] ile BaşkentDoğalgaz Dağıtım A.Ş Genel Müdür Yardımcısı [Y.B.]'ün olay mahalline bizzat giderek olaya müdahale etmekgibi bir görevlerinin olmadığı anlaşılmıştır.
Esasen genel müdür, genel müdür yardımcısı,yönetim kurulu üyesi gibi üst yönetici konumundaki kişilerin görevlendirilenelemanlar varken bütün ferdi olaylara bizzat gitmesi de düşünülemez.
Acil durum prosedürüne göre ihbarı alankişinin yapacağı hususlar tespit edilmiş olup, bu prosedür üst yöneticilertarafından yürürlüğe konulmuş görevlilere verilmiştir.
Görevlilerin bu prosedür gereklerini eksikyapmaları halinde dahi üst yöneticilerin cezai olarak bundan sorumlu kabuledilmeleri düşünülemez.
Bu itibarla Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş ya da EGO Genel Müdürlüğü dönemindeüst yönetici olarak görev yapan sanıklar [E.U.], [H.A.],[İ.F.], [K.U.] ve [Y.B.]ün bu olayda TCY nın 22maddesi anlamında dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı hareketleri tespitedilemediğinden bu sanıkların atılı suçtan ayrı ayrı beraatlerinekarar vermek gerekmiştir.
...
...[S]uça konu evde21.12.2007 tarihinde genel kombi bakımı yapıldığı halde 2008 yılı kış aylarınagirerken genel kombi bakımının yapılmadığı, sadece su akıtması, sesli çalışmave sıcak su alınırken aniden soğuma şikayeti nedeniyle servis çağrıldığı, evsahibi olan [C.Ö.]in 18.03.2008tarihinde bu arızaları giderdiği, bu arızaların dışında baca borusunudeğiştirdiğine genel bakım yapıldığına dair bir kayda rastlanılmadığı, bunarağmen evi kiraladığı Okşan Rabia Attila'ya bakım yaptırdığını bildirdiği,dolayısıyla ev sahibi olan sanık [C.Ö.]'inTCY nın 22 maddesi anlamında dikkat ve özenyükümlülüğünü gereği gibi yerine getirmediği, olayda kusurlu olduğu sonucunavarılarak, kusursuz olduğu şeklindeki raporlara itibar edilememiştir.
...
...[S]uça konu evi 01.08.2008tarihinde kiralayan sanık Okşan Rabia Attila'nın22.06.2009, 16.03.2010 ve3.10.2012 tarihli raporlarda da belirtildiği üzere bu evde bizzat oturacakolması nedeniyle ev sahibinin kombi bakımını yaptırdım şeklindeki sözüne itibaretmeyerek ondan belgesini alıp incelemesi, genel kombi bakımının yapılmadığınıbu şekilde tespit ederekişin önemine binaen gözlegörülür şekilde eskimiş ve delinmiş olan kombi baca borusunu değiştirmesi,sonbahara girerken gerekli bakımı yaptırması gerekirken TCY nın22 maddesi anlamında bu özen ve dikkat yükümlülüğünü yerine getirmediğianlaşıldığından kiracı Okşan Rabia Attila'nın kusurlu olduğu sonucunavarılmıştır.
Sanık [M.L.K.] suça konu evdeki kombinin bakımını yaptığı iddiaedilen servisin sahibidir. Kendisi eve gitmemiştir.
...
Ancak servis yetkilisi[M.L.K.] tarafından suça konu binaya gönderilen[M.E.U.] isimli kişi makina mühendisidir. Servis yetkilisiolarak binaya bu işi bildiği yasal olarak kabul edilen makina mühendisinigönderdiğine göre yetersiz bir eleman gönderdiği yada elemanını yeterince ikazetmediği veya eğitmediğinden bahsetmek mümkün değildir. Bu itibarla bu sanığınkusurlu olduğu şeklindeki dosya kapsamına uygun düşmeyen bilirkişi raporlarınaitibar edilemeyerek sanık[M.L.K.]'inolayda kusursuz olduğu sonucuna varılmıştır.
...
...[M.E.U.] alınan bütün raporlarda kusurlu gösterilmiştir. Zirakendisi makina mühendisidir. Arıza nedeniyle dahi olsa 18.03.2008 tarihindesuça konu eve gitmiştir. Bilirkişi raporunda da açıklandığı üzere bu konudayetki sahibi olması ve işin önemine binaen kombi ve baca bağlantılarını tamameninceleyip tehlikeli bir durum varsa bu hususu evde bulunan kişiye önermesi, onuuyarması, bu durumu servis fişine yazması gerekirken bu gerekleri yerinegetirmediği, baca ve bağlantı aksamını kontrol etmeksizin sadece kombidekiarızayı gidermekle yetindiği, dolayısıyla olayın meydana gelmesinde kusurluolduğu kabul edilmiştir.
...
Dosyadaki birbirlerini doğrulayan raporiçeriklerine göre baca projesine göre şönt bacaolarak yapılmıştır. Ancak baca dış cephe duvarın üst yüzeyine bitişik olarak çıkarılmıştır.Çatıya 4,5 metre kala bacada eksen sapması yapılarak baca duvar üzerindençatıya çıkartılmıştır. Böylece bacanın dış yüzey tarafı ısı yalıtımsızkalmıştır. Baca çekişlerinin düz olması, bacanın düşey konumda bulunması,yüksekliği ve sıcaklığının birbirine orantılı olarak yapılmaması neticeye etkietmiştir. Bacada eksen sapması olarak tam düşey konumdan sapmış olması, bacanınçatıya çıkarken dış yüzeyinin yalıtımlı olmaması nedeniyle yanan gazdabelirtilen metrelerde soğuk nedeniyle gaz sıcaklığının düşeceği ve yoğuşma olacağı, yoğuşan gaznedeniyle baca çekiminin güçleşeceği, dolayısıyla yanan gazların CO bacadanhavaya atılmayıp bacadan çıkmayan yanmış gazların aliminyumspiral fleks borudaki deliklerden eve yayılacağıraporlarda açıkça vurgulanıp müteahhit[E.K.K.]'nın kusurlu olduğu kabul edilmiştir.
...
...[P]rojedeki imza da sanık[Y.K.]a ait değildir. Zira projenin mühendis tarafındanimzalanması gerekir. Sanık[Y.K.] mühendisdeğildir. Son olarak tanzim edilerek bilirkişi raporunda da açıklandığı üzereboru kalınlığı projede az gösterilse dahi aradan geçen zaman nedeniyle borunundeğiştirilmesi ve günün şartlarına uygun hale getirilmesi gerektiğianlaşıldığından sanık [Y.K.]unolayda kusurunun olmadığı sonucuna varılmıştır.
Sanık[F.V.] suça konu dairedeki doğalgaz tesisatını yapan ...şirketinin sahibi ve sorumlu müdürüdür.
...
Bu sanığın kusurlu olduğuna ilişkin raporlarbirbiri ile dahi örtüşmemektedir. 12.12.2011 tarihli raporda[F.V.]'nın baca bağlantısınıhatalı yapmasından bahsedilmiştir. Halbuki [F.V.]'nın bu şekilde bir göreviolmadığı gibi uygulaması da söz konusu değildir. Bu nedenle bu rapor [F.V.] açısından dosya kapsamına uygun bulunmamıştır. Diğeriki raporda yani Cumhuriyet Savcılığına verilen rapor ile 16.03.2010 tarihliraporda [F.V.]'nın uygun malzeme kullanmadığı, bir başka anlatımla bir 1mm kalınlıkta spiral boru takması gerekirken, 0,5 mm kalınlıkta daha düşükkalitede boru taktığı gerekçesiyle kusurlu olduğu bildirilmiş ise de ; bilhassa03.10.2012 tarihli raporda da açıklandığı üzere [F.V.] tarafından takılan borunun takılma tarihindenitibaren 7 sene geçmiştir. Aradan geçen zaman zarfında borunun yıpranmasınormal olduğundan esasen olay tarihinden önce borunun değiştirilmesi gereklidir.Bu durumda [F.V.]'nın 7 sene önce ince boru taktığı gerekçesi ile ebediyensorumlu tutulması dosya kapsamına uygun değildir. Bu nedenle[F.V.] olayda kusursuz kabul edilmiştir.
..."
28. Verdiği karar uyarınca Ceza Mahkemesi 21/1/2013 tarihindeA.V. hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunmuştur. Suçduyurusu üzerine ne işlem yapıldığı tespit edilememiştir.
29. Bazı sanık müdafileri, katılan sanık Okşan Rabia Attila müdafii ve katılanlar vekilinin talepleri üzerine temyizincelemesini yapan Yargıtay 12. Ceza Dairesi (Ceza Dairesi) 25/9/2014tarihinde, beraat hükümleri ile sanık E.K.K. hakkında kurulan mahkûmiyethükmünün onanmasına karar vermiştir. Bundan başka binaya ait bacanın hatalıolmasına rağmen projelere uygun olduğu yönünde uygunluk raporu düzenleyip onayveren görevliler hakkında zamanaşımı süresi içinde dava açılmasının mümkünolduğuna işaret eden Ceza Dairesi, hapis cezasının dosya kapsamına ve sanığınkişilik özelliklerine uygun düşmeyen gerekçe ile adli para cezasınaçevrilmemesine karar verilmesi nedeniyle sanık M.E.U. hakkında kurulan hükmün,kiracı olan sanığa yüklenecek kusur bulunmadığı gerekçesiyle katılan sanıkOkşan Rabia Attila hakkında kurulan hükmün ve hükümden sonra ölmesi nedeniylehakkında açılan davanın düşürülmesinde zorunluluk bulunduğu gerekçesiyle sanıkC.Ö. hakkında kurulan hükmün bozulmasına karar vermiştir.
30. Yargıtay ilamını 1/4/2015 tarihinde öğrenen başvurucular30/4/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.
31. Bozma sonrası yapılan yargılama sonunda Ceza Mahkemesi6/5/2015 tarihinde sanık C.Ö. hakkında açılan kamu davasının düşürülmesine,katılan sanık Okşan Rabia Attila'nın beraatine, sanıkM.E.U.nun neticeten 30.400 TL adli para cezasıylacezalandırılmasına ve projelere uygun olduğu yönünde uygunluk raporu düzenleyiponay veren görevliler hakkında suç duyurusunda bulunmasına karar vermiştir.
32. Anılan karar uyarınca Ceza Mahkemesi 22/5/2015 tarihindeCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunmuştur. Suç duyurusu üzerine neişlem yapıldığı tespit edilememiştir.
33. Katılanlar vekilinin talebi üzerine temyiz incelemesiniyapan Ceza Dairesi 20/3/2017 tarihinde, Ceza Mahkemesince verilen hükmü-vekâlet ücretiyle ilgili bölümünü düzelterek- onamıştır.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
34. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Taksirle öldürme" kenar başlıklı 85.maddesi şöyledir:
"(1) Taksirle bir insanın ölümüne nedenolan kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Fiil, birden fazla insanın ölümüne ya dabir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişininyaralanmasına neden olmuş ise, kişi iki yıldan onbeşyıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır."
35. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun “Doğrudan doğruya tam yargıdavası açılması” kenar başlıklı 13. maddesinin (1) numaralı fıkrasışöyledir:
"İdari eylemlerden hakları ihlal edilmişolanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veyabaşka süretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yılve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarakhaklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmenveya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen gündenitibaren veya istek hakkında altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde busürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir."
36. Olay tarihinde yürürlükte bulunan 22/4/1926 tarihli ve 818sayılı mülga Borçlar Kanunu’nun 41. maddesi şöyledir:
"Gerek kasten gerek ihmal ve teseyyüpyahut tedbirsizlik ile haksız bir surette diğer kimseye bir zarar ika edenşahıs, o zararın tazminine mecburdur.
Ahlaka mugayir bir fiil ile başka bir kimseninzarara uğramasına bilerek sebebiyet veren şahıs, kezalik o zararı tazminemecburdur."
37. 18/4/2001 tarihli ve 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu'nun(Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılması ve Doğal Gaz PiyasasıHakkında Kanun) "Doğal gaz piyasafaaliyetleri" kenar başlıklı 4. maddesinin ilgili kısımlarışöyledir:
"...
Dağıtım şirketlerinin yükümlülükleri:
...
2) Dağıtım şirketleri sorumluluk alanlarındabulunan tüketicilerin talep etmesi halinde, bu tüketicileri sisteme bağlamaklayükümlüdür. Ancak bağlantı yapma yükümlülüğü, şirketin tasarrufu altındakisistemin bağlantı yapmaya imkan veren kapasitede olmasına ve tüketicinin dekendi üzerine düşen ve dağıtım yönetmeliğinde öngörülen işlemleri yapmasına vebelirleyeceği usul ve esaslara göre, bağlantının teknik ve ekonomik olarakgerçekleşmesinin mümkün olmasına bağlıdır. Bukonuda ihtilaf olması halinde bağlantının teknik ve ekonomik olup olmadığınaKurul karar verir.
...
4) Dağıtım şirketleri, konut, ticarethane vesanayi dahil tüketicileri doğal gaz kullanmak için yaptırdıkları veya mevcutolan iç tesisatı kendi teknik personeline veya kendi adına çalışan denetimşirketlerine kontrol ettirebilir. İç tesisatın, yayımlanacak iç tesisatyönetmeliğine uygun olmadığının tespiti halinde, şirket gaz vermeyireddedebileceği gibi vermekte olduğu gazı da kesebilir. Tüketicinin tesisatı uygunhale getirip tekrar başvurması halinde, aynı işlemler tekrarlanır. İç tesisattayapılacak izinsiz tadilat, uygunsuz ve kötü kullanım, yanlış ve bozuk ekipmankullanılması, proje dışı tesisat yapımı ile tesisatın bakımsızlığı nedeniyledoğabilecek zarar ve ziyanlardan dağıtım şirketleri sorumlu değildir.
..."
38. 18/9/2002 tarihli ve 24880 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan Doğal Gaz Piyasası İç Tesisat Yönetmeliği'nin 5. maddesi, 6.maddesinin ilgili bölümü, 7. maddesi ve geçici 1. maddesi şöyledir:
"Standartlar
Madde 5- İç tesisatın tasarımı, yapımı,yerleştirilmesi, kontrolü, işletmeye alınması ve işletilmesi ile ilgili olarakTS, EN, ISO, IEC standartlarından herhangi birine, bu standartlarda yoksa, TSEtarafından kabul gören diğer standartlara uyulması zorunludur. Standartlardadeğişiklik olması halinde; değişiklik getiren standart, uygulanan standardıniptal edilmesi veya yürürlükten kaldırılması halinde ise yeni standart geçerliolur. İç tesisatta, standart belgesine sahip olmayan malzeme kullanılamaz. İçtesisatta meydana gelebilecek gaz kaçak veya kazalarına karşı alınacak önlemlerhususunda da anılan standartlar geçerlidir.
Hak ve yükümlülükler
Madde 6- Müşteri, iç tesisatı veya mevcut içtesisatta yapılacak tadilatı, bedeli karşılığında sertifika sahibineprojelendirir, inşa ettirir.
Müşteri tarafından yaptırılan iç tesisatınproje onayı, yapım uygunluk kontrolü ve işletmeye alınması, dağıtım şirketininyükümlülüğündedir. Dağıtım şirketi kontrol yükümlülüğünü, kendi teknikpersoneli veya sorumluluğu kendisinde kalmak kaydıyla kendi adına çalışansertifika sahibi denetim şirketleri aracılığı ile yerine getirebilir.
Dağıtım şirketi, sorumluluk bölgesi içindeyaptığı veya yaptırdığı kontrol sonucunda, iç tesisatı uygun bulmaması halinde;doğal gaz verilmesini reddedebileceği gibi, mevcut iç tesisat için vermekteolduğu doğal gazı da kesebilir. Müşteri, iç tesisatını uygun hale getirip tekrarbaşvurduğu takdirde, yapılacak kontrol neticesinde iç tesisatın uygun olduğununtespiti durumunda, dağıtım şirketi doğal gaz vermekle yükümlüdür.
...
İç tesisatta yapılacak izinsiz tadilat,uygunsuz ve kötü kullanım, yanlış ve bozuk ekipman kullanılması, proje dışıtesisat yapımı ile tesisatın bakımsızlığı nedeniyle doğabilecek zarar veziyandan dağıtım veya iletim şirketleri sorumlu değildir.
İç tesisatta meydana gelebilecek gaz kaçağıveya kazalara karşı alınacak önlemler hususunda müşterilerin bilgilendirilmesi;ilgisine göre dağıtım şirketi veya iletim şirketinin sorumluluğundadır. Sözkonusu önlemlerin alınması ise müşterinin yükümlülüğündedir.
Dağıtım şirketleri, iletim şirketleri,sertifika sahipleri ve müşteriler Kurul tarafından yapılan düzenlemelere uymakzorundadır.
Diğer hükümler
Madde 7- Dağıtım ve iletim şirketleri, buYönetmelik hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla, iç tesisatla ilgili diğerhususları Kurum onayı ile düzenleyebilir.
Geçici Madde 1- İç tesisatla ilgili mevcutuygulamalar, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yılgeçerli olup, bu tarihten sonra yapılacak uygulamalar, bu Yönetmelikhükümlerine uygun olmak zorundadır.
Yürürlük
Madde 8- Bu Yönetmelik 2/11/2002 tarihindengeçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer."
39. 3/11/2002 tarihli ve 24925 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği'nin36., 37., 59., 60. ve 61. maddelerinin olay tarihinde yürürlükte olanhâllerinin ilgili kısımları şöyledir:
"Bağlantı
Madde 36- (Değişik: RG-06/08/2004-25545)
Dağıtım şirketi, sorumluluk alanında bulunantüketicileri talep etmeleri halinde, dağıtım şebekesine bağlamakla yükümlüdür.Ancak bağlantı yapma yükümlülüğü, dağıtım şirketinin tasarrufu altındakisistemin bağlantı yapmaya imkan veren kapasitede olmasına ve bağlantının teknikve ekonomik olarak mümkün olması yanında talep sahibinin ilgili mevzuattaöngörülen işlemleri yapmasına bağlıdır. Dağıtım şirketinin, sorumluluk alanıdışına bağlantı yapabilmesiKurul izni ile mümkündür.
Dağıtım şirketine yapılacak bağlantıtalepleri; bağımsız bölüm maliki, binanın veya tesisin sahibi ya da bunlarınyetkili temsilcilerince yapılır. Dağıtım şirketi, bağlantı talebini en geç onbeş gün içinde değerlendirir ve talebi uygun bulması durumunda bağlantınıngerçekleştirilmesi için gereken işlemleri yapar, uygun bulmaması halinde isegerekçelerini yazılı olarak talep sahibine bildirir. Talebi uygun bulunan talepsahibi ile bağlantı anlaşması imzalanır.
...
Bağlantı talebi reddedilen talep sahibi,dağıtım şirketinin kararının kendisine ulaştığı tarihten itibaren altmış güniçinde Kuruma yazılı olarak başvurarak bağlantının teknik ve ekonomik olarakmümkün olup olmadığının tespitini isteyebilir. Kurul, dağıtım şirketinin konuhakkındaki savunmasını aldıktan sonra, bu maddede belirtilen esasların ihlaledildiğinin tespit edilmesi halinde, dağıtım şirketi Kurulun bu konuda vereceğikarara uymak zorundadır.
...
İç Tesisat Onayı ve İşletmeye Alınması
Madde 37- (Başlığıyla birlikte değişik:RG-06/08/2004-25545)
İç tesisatlarınprojelendirilmesi ve yapımı, bağımsız bölüm maliki, binanın veya tesisin sahibiya da bunların yetkili temsilcileri tarafından sertifika sahiplerineyaptırılır. Sertifika sahibi firma ile başvuru sahipleri arasında yapılacakişin kapsamı ve koşullarını belirleyen bir sözleşme imzalanır. Bu sözleşmeninbir sureti sertifika sahibinin projenin onayı için dağıtım şirketine vereceğimüracaat dosyasında yer alır. İç tesisat ve/veya dönüşüm projesinin dağıtımşirketince onaylanmasından sonra iç tesisatı yapacak olan firma sözleşmekapsamındaki tüm yükümlülüklerini sigortalatır ve bununla ilgili belgelerdağıtım şirketine teslim edilmeden iç tesisatın yapımına başlanmaz.
...
Dağıtım şirketi, yaptırılan iç tesisatı ilgilimevzuat hükümlerine göre, tesisatın kontrol ve onayı için kendisine yapılanmüracaat tarihinden itibaren en geç on gün içinde kendi teknik personeline veyaiç tesisatı yapan firma dışında kendi adına çalışan sertifika sahiplerinekontrol ve test ettirir ve uygun bulması halinde onaylar. Uygun bulmamasıhalinde ise, tespit edilen hata ve eksiklikler giderildikten sonra, kontrol vetestlere ilişkin işlemler yeniden yapılır.
İç tesisatın işletmeye alınması; ilk aboneliksözleşmesinin imzalanmasından sonra sistemin yakıcı cihaz dahil çalışır durumdaolması şartıyla, dağıtım şirketi yetkilisi, iç tesisatı yapan firma yetkilisive müşterinin birlikte imzaladığı bir tutanakla kayıt altına alınır. Buişlemlerle ilgili dağıtım şirketlerinin alacağı bedellerin hesaplanmasınailişkin usul ve esaslar, her yıl tarife önerisi ile birlikte dağıtım şirketitarafından Kuruma önerilir ve Kurul tarafından belirlenir.
Kokulandırma
Madde 59- Dağıtım şirketi, doğal gazkaçaklarının fark edilebilmesini sağlamak amacıyla doğal gazı kokulandırır.Kokulandırma, ilgili mevzuat ve standartlar doğrultusunda yapılır ve en az aydabir kez test edilir.
Kaçak tespiti ve kontrolü
Madde 60- Dağıtım şirketi, güvenlik açısındanolası kaçakların tespiti ve bunun için gerekli tedbirlerin alınması amacıylaaltı aydan kısa periyotlarda ilgili mevzuat vestandartlara uygun olarak kaçak kontrolü yapar ve sonuçlarını kayıt altınaalır.
Kaçak kontrolleri, özel olarak yakınındanalçak basınçlı dağıtım hattı geçen altyapı, demiryolu, kanal, kanalet, altyapıtesis kesişmeleri gibi özel geçiş noktaları da dahil, şebekenin tamamında uygundoğal gaz dedektörleri kullanılarak yapılır. Sözkonusu kontrollerde uygun ölçekli haritalar ile halihazır projeler kullanılırve kaçak kontrol kayıtları bu projelerdeki gösterimler dikkate alınarakyapılır.
...
Acil müdahale
Madde 61-Dağıtım şirketi, arızalara, şebekeözelliklerini dikkate alarak zamanında müdahale ve etkin bir çözüm sağlayacakacil müdahale organizasyonunu kurmak zorundadır. Oluşturulan acil müdahalemerkezinde, acil ihbar için özel servis numarasını arayan kişiye, en geç üçüncüçalışta otomatik santral olmadan cevap verebilecek yeterli sayıda telefon hattıbulundurulur. Ayrıca, söz konusu merkezde yeterli sayıda tam teşekküllü acilmüdahale aracı ile bunların çalışması için yeterli sayıda eğitimli personelbulundurulur.
Dağıtım şirketi, doğal gazla ilgili her türlütesis ve cihazların üzerine doğal gaz acil özel servis telefon numarasını daiçeren ikaz ve işaret levhaları yerleştirir.
Dağıtım şirketi, ihbarları kayıt edecekpersoneli ve kullanılacak acil müdahale araçlarından en az birini personeli ilebirlikte yirmi dört saat hazır durumda tutar. Acil müdahale gerektiren ihbarlaraen geç on beş dakika içinde ulaşacak organizasyonu yapar, arıza sayısı vesıklığına bağlı olarak yeterli sayıda bakım-onarım personelinin iş başında olmasınısağlar.
Dağıtım şirketi, acil müdahale personelini,arıza tespiti ve onarım, ekipman ve araçların kullanımı, kazadan korunma ve işemniyeti tedbirleri, belli bir sürede tespit edilemeyen veya giderilemeyenarıza hallerinde uygulanacak usuller konusunda eğitir veya eğitim almalarınıtemin eder.
Acil müdahale merkezi; ihbarda bulunankişileri, ihbar konusu olay karşısında nasıl davranacakları ve acil müdahaleekibinin kaç dakika içinde olay yerine ulaşabileceği gibi hususlardabilgilendirir. Gerektiğinde güvenlik, itfaiye ve acil sağlık merkezleri ilebağlantı kurar.
Dağıtım şirketi, doğal gaz ihbarlarına ilişkinkayıtlarında asgari olarak aşağıdaki hususlara yer verir ve kayıtları muhafazaeder;
a) İhbarı yapan kişinin adı, ihbarın yapıldığıtarih ve saat,
b) İhbar konusu arızanın olduğu adres,
c) İhbarı kaydeden personel ile ihbaramüdahale eden ekibin isim ve görevleri,
d) İhbar sahibine yapılan bilgilendirme ilealınan tedbir ve yapılan uygulama.
Müşteriler, acil durumlarda, acil müdahalemerkezine bilgi verir ve yardım ister. Müşteriler, doğal gaz kaçak vekazalarına karşı alınacak önlemlere ilişkin ilgili mevzuata ve dağıtımşirketinin kurallarına uyar.
Acil müdahale hizmetleri ücretsiz verilir.Ancak, acil müdahale sonucunda iç tesisatta yapılacak tamir ve tadilatmüşterinin sorumluluğundadır."
40. Türk Standardları Enstitüsü (TSE)tarafından hazırlanan TS 7363 "DoğalGaz-Bina İç Tesisatı Projelendirme ve Uygulama Kuralları"standardının Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihtenitibaren 1 ay sonra üretim ve satış safhalarında mecburi olarak uygulanmasınailişkin Sanayi ve Ticaret Bakanlığının (Ölçüler ve Kalite Kontrol GenelMüdürlüğü) Mecburi Standart-91/54-55 sayılı tebliği, 22/5/1991 tarihli ve 20878Mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.Anılan standartta; binalardaki doğal gaz tesisatının gaz işletmesine aitdağıtım şebekesi borusuna yapılan bağlantı yerinden doğal gaz tüketimcihazlarına kadar olan kısımda bulunan doğal gaz tesisleri ile atık gaz çıkışborusu ve bacalardan oluşan tesisatın bütünü olduğu ifade edilmiş olupkullanılacak boruların kalınlığı, çapı ve malzemenin cinsi dâhil iç tesisatınprojelendirme ve uygulanmasına dair pek çok ölçün belirtilmiştir.
41. TSE tarafından 13/4/2006 tarihinde TS 7363/T1, 30/11/2006tarihinde ise TS 7363/T2 olarak tadil edilen TS 7363 standardı, 4/12/2008tarihinde tadilleriyle birlikte iptal edilmiştir. Doğal gaz teslim noktasındanbeslenen ve bina ve/veya arsa içine tesis edilen, doğal gaz cihazlarına, bucihazları besleyen gaz tesisatına, yanma sonucu meydana gelen atık gazlara aitduman bacası ve kanallarına ait proje ve detaylarının düzenlenmesi,yerleştirilmesi ile doğal gaz tesisatı denendikten sonra işletmeye alınması, içtesisatta meydana gelmesi muhtemel gaz kaçakları durumunda uyulması gerekenkuralları kapsayan 4/12/2008 tarihli TS 7363 standardı 9/1/2017 tarihinde,9/1/2017 tarihli TS 7363 standardı ise 21/5/2018 tarihinde TSE tarafından iptaledilmiştir. 21/5/2018 tarihinde yeni standart belirlenmiştir.
B. Uluslararası Hukuk
42. Konuyla ilgili uluslararası hukuka ilişkin bilgiler AnayasaMahkemesinin Dilek Genç ve diğerleribaşvurusu ([GK], B. No: 2014/3944, 1/2/2018) hakkında verdiği kararda yeralmaktadır (anılan kararda bkz. §§ 33-39).
V. İNCELEME VE GEREKÇE
43. Mahkemenin 9/10/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların İddiaları ve Bakanlık Görüşü
44. Başvurucular, yakınlarının karbonmonoksitzehirlenmesinden korunması için gerekli hukuki düzenlemelerin yapılmaması,yakınlarının yaşamlarının korunması için gerekli idari tedbirlerin alınmaması,olayda sorumluluğu bulunan bazı kamu görevlileri hakkında soruşturmayapılmazken hakkında soruşturma yapılan bazı kamu görevlileri hakkında beraatkararı verilmesi ve olay nedeniyle yürütülen ceza soruşturmasındaki bazıhususlar nedeniyle yaşam, adil yargılanma ve etkili başvuru haklarının ihlaledildiğini öne sürmüşlerdir.
45. Yaşam hakkının ihlal edildiği iddiası kapsamındabaşvurucular;
i. Kombi ve baca bağlantısı konusundaki teknolojik gelişmelerebağlı olarak ortaya çıkan bazı yeniliklerin (Bu yeniliklerin neler olduğubaşvuru formunda belirtilmemiştir.) yeni aboneler için zorunlu tutulmasınakarşın eski abonelerin yeni teknolojiyi kullanmalarını zorunlu kılan hukukidüzenlemeler oluşturulmamasından,
ii. Anılan yeniliklerin kullanılmaması nedeniyle ortayaçıkabilecek tehlikeler hakkında eski abonelerin uyarılmamasından,
iii. İmar ve teknik kurallara aykırı olmasına rağmenyakınlarının bulunduğu binanın bacasını onaylayan kamu görevlileri hakkındasoruşturma yapılmamasından ve bu kimselerin üst yöneticileri hakkında beraatkararı verilmesinden,
iv. Sokak isminin değiştirilmesi gibi bilgilerin kayıtlaraişlenmemesi nedeniyle doğal gaz arıza ekibinin olayın meydana geldiği yeri geçtespit edip Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği'neaykırı olarak 15 dakika içinde olay yerine intikal edememesinden,
v. Yakınlarının bulunduğu binadaki bir başka dairede oturankişilerce yapılan doğal gaz nedeniyle karbonmonoksit zehirlenmesi ihbarına rağmeneğitim eksikliği nedeniyle sadece ihbarı yapılan kişilerin ikamet ettiği dairededoğal gaz kaçağı olup olmadığının kontrol edilip diğer dairelerde doğal gazkaçağı olup olmadığı ve karbonmonoksitzehirlenmesinin ortaya çıkıp çıkmadığının kontrol edilmemesinden, diğer dairesakinlerinin karbonmonoksit zehirlenmesi konusundauyarılmamasından,
vi. Doğal gaz kaçağı ve karbonmonoksitzehirlenmesi konusunda daha etkin ve duyarlı cihazlar bulunmasına rağmen DoğalGaz Dağıtım Şirketince sadece doğal gaz kaçağını tespit eden cihazkullanmasından yakınmışlardır.
46. Başvurucular, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğiiddiası kapsamında ise;
i. Kovuşturmanın makul sürede sonuçlandırılmamasından,
ii. Ceza yargılamasında alınan pek çok bilirkişi raporundagerekli hukuki düzenlemeler çıkarılmamasının kusura etkisi konusunda takdirCeza Mahkemesine bırakılmasına karşın Ceza Mahkemesinin karar verirken sözkonusu hususu değerlendirmemesinden,
iii. Alınan birçok bilirkişi raporunda doğal gaz dağıtımı ilegörevli şirketlerin yetkililerine kusur verilmesine karşın anılan kişilerekusur atfetmeyen bilirkişi raporlarına itibar edilmesiningerekçelendirilmemesinden,
iv. Soruşturma ve kovuşturma aşamasında birçok farklı Cumhuriyetsavcısının görev almasının yargılamanın seyrini etkilemesinden,
v. Bilirkişi raporundaki çelişkinin giderilmesi için mütalaaveren bilirkişilerden açıklama istenmesi gerekirken başka bilirkişinin görüşünebaşvurulmasından şikâyet emişlerdir.
47. Son olarak başvurucular; soruşturma makamlarının yeterliçabayı göstermemesi, binaya inşaat ve iskân ruhsatı veren kamu görevlilerihakkında herhangi bir işlem tesis edilmemesi ve yakınlarının ölümü hakkındayürütülen soruşturmanın etkisizliği nedeniyle etkili başvuru haklarının ihlaledildiğini iddia etmişlerdir. Başvuruculara göre Gaz Şirketi görevlisi hakkındaancak yargılamanın suç duyurusunda bulunulması ve binaya ait baca hatalıolmasına rağmen projelere uygun olduğu yönünde uygunluk raporu düzenleyip onayveren görevliler hakkında Ceza Dairesinin zamanaşımı süresi içinde davaaçılmasının mümkün olduğuna işaret etmesi ölüm olayı hakkında etkili soruşturmayapılmadığının göstergesidir. Başvurucular, EGO Genel Müdürlüğü ile Gaz Şirketiyetkilerinin cezai sorumluluklarının ancak binadaki fen ve imar kurallarınaaykırı olarak yapılan bacanın testini yapan ve bacaya onay veren yetkilerhakkında etkili bir soruşturma yapılması hâlinde ortaya çıkacağıkanaatindedirler.
48. Bakanlık görüşünde, başvuruya konu olay hakkında yürütülensoruşturma kapsamında yapılan işlemler özetlenmiş ancak herhangi birdeğerlendirmede bulunulmamıştır.
49. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı beyanlarında başvuruformundaki iddialarını yinelemişlerdir.
B. Değerlendirme
1. Hukuki Vasıflandırmave İncelemenin Kapsamı Yönünden
50. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucular; öz itibarıyla yakınlarınınyaşam hakkını korumak için gerekli mevzuatın oluşturulmamasından, lüzumlu idaritedbirlerin alınmamasından ve yakınlarının ölümüyle ilgili etkili bir cezasoruşturması yürütülmemesinden yakınmaktadırlar. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi,başvurunun münhasıran yaşam hakkı kapsamında incelenmesi gerektiğikanaatindedir.
51. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı”kenar başlıklı 17. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes, yaşama...hakkına sahiptir."
52. Anayasa’nın "Devletintemel amaç ve görevleri" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgilikısmı şöyledir:
“Devletin temel amaç ve görevleri, (...)kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriylebağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engellerikaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartlarıhazırlamaya çalışmaktır.”
2. Kabul EdilebilirlikYönünden
53. Yaşama hakkının doğal niteliği gereği, yaşamını kaybedenkişi açısından bu hakka yönelik bir başvuru ancak yaşanan ölüm olayı nedeniyleölen kişinin mağdur olan yakınları tarafından yapılabilecektir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, B. No:2012/752, 17/9/2013,§ 41).
54. Ölen kişi adına başvuru yapabilecek kişiler, ihlaldenetkilenen ya da ihlalin tespitinde menfaati olan kişilerdir. Bunlar ebeveyn, eşve çocuklar gibi yakın akrabalar olabileceği gibi -her somut olayda yenidendeğerlendirilmek üzere- ölen kişi ile yakın ilişki içinde olduğunu ortaya koyankişilerin de başvuru hakkına sahip olduğuna karar verilebilir (Abdulkadir Şimşek ve diğerleri, B. No:2014/11868, 12/6/2018, § 75).
55. Başvurucu Yasemin Doğan hariç tüm başvurucular, ölenlerdenbirinin annesi veya babasıdır. Dolayısıyla bu başvurucular yönünden yapılanbaşvuruda, başvuru ehliyeti açısından bir eksiklik bulunmamaktadır. Ancakbaşvurucu Yasemin Doğan ölen E.K.nın teyzesiolduğundan adı geçen başvurucunun mağdur sıfatının bulunup bulunmadığınınbelirlenmesi gerekir.
56. Başvurucu Yasemin Doğan'ın olay nedeniyle suçtan zarargördüğü iddiasıyla yargılamaya katılma istemi Ceza Mahkemesince kabul edilmişolup başvurucunun mağdur sıfatının bulunup bulunmadığı sorgulanmamıştır. Ayrıcabaşvurucunun temyiz talepleri incelenmiştir. Bu hususları nazara alan AnayasaMahkemesi, başvurucu Yasemin Doğan'ın E.K.nınölümünden dolaylı olarak etkilendiği ve bu nedenle dolaylı mağdur sıfatını taşıdığı sonucuna varmıştır.Dolayısıyla başvurucu Yasemin Doğan'ın mağdur sıfatı yönünden de başvuruda bireksiklik bulunmamaktadır.
57. Buna karşın başvurunun diğer kabul edilebilirlik kriterleriyönünden de incelenmesi gerekir.
58. Yaşam hakkını güvence altına alan Anayasa'nın 17. maddesi,devletin temel amaç ve görevlerinden birisinin de insanın maddî ve manevîvarlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olduğunubelirten Anayasa'nın 5. maddesiyle birlikte değerlendirildiğinde devletebirtakım negatif ve pozitif yükümlülükler yükler (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 50).
59. Yetki alanında bulunan hiçbir bireyin yaşamına kasıtlı vehukuka aykırı olarak son vermemesi hususunda negatif yükümlülüğü bulunandevletin -pozitif yükümlülükler kapsamında- yetki alanında bulunan tümbireylerin yaşam hakkını kamu görevlilerinin, diğer bireylerin ve hatta kişininkendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı koruma ödevi vardır. Bukoruma ödevi bağlamında devlet, öncelikle yaşam hakkına yönelen tehdit verisklere karşı caydırıcı ve koruyucu yasal düzenlemeler yapmalı ve bununla dayetinmeyerek gerekli idari tedbirleri almalıdır (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 51).
60. Bunun yanında pozitif yükümlülüğü kapsamında devletin yaşamhakkını korumak için oluşturulan yasal ve idari çerçevenin gereği gibi uygulanmasınıve bu hakka yönelik ihlallerin durdurulup cezalandırılmasını sağlayacak etkili bir yargısal sistem kurmayükümlülüğü de bulunmaktadır. Bu yükümlülük -kamusal olsun veya olmasın- yaşamhakkının tehlikeye girebileceği her türlü faaliyet bakımından geçerlidir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri,§ 52).
61. Devletin yaşam hakkı kapsamındaki pozitif yükümlülüklerininbir de usule ilişkin yönü bulunmaktadır. Bu usul yükümlülüğü çerçevesindedevlet, doğal olmayan her ölüm olayının sorumlularının belirlenmesini vegerekiyorsa cezalandırılmasını sağlayabilecek etkili resmi bir soruşturmayürütmek durumundadır (Serpil Kerimoğlu vediğerleri, § 54).
62. Usul yükümlülüğünün bir olayda gerektirdiği soruşturmatürünün yaşam hakkının esasına ilişkin yükümlülüklerin cezai bir yaptırımgerektirip gerektirmediğine bağlı olarak tespiti gerekmektedir. Kasten ya dasaldırı veya kötü muameleler sonucu meydana gelen ölüm olaylarında Anayasa'nın17. maddesi gereğince devletin, sorumluların tespitine ve cezalandırılmalarınaimkân verebilecek nitelikte cezai soruşturmalar yürütme yükümlülüğübulunmaktadır. Bu tür olaylarda, yürütülen idari ve hukuki soruşturmalar vedavalar sonucunda sadece tazminat ödenmesi, yaşam hakkı ihlalini gidermek vemağdur sıfatını ortadan kaldırmak için yeterli değildir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 55).
63. Bununla birlikte Anayasa'nın 17. maddesi başvurucularaüçüncü kişileri bir suç nedeniyle yargılatma ya da cezalandırma hakkı vermediğigibi devlete tüm yargılamaları mahkûmiyetle sonuçlandırma ödevi de yüklemez (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri,§ 56).
64. Yaşam hakkının ihlaline kasten sebebiyet verilmediğidurumlarda etkili bir yargısal sistem kurma yönündekipozitif yükümlülük her olayda mutlaka ceza davası açılmasını gerektirmez. Mağdurlarahukuki, idari, hatta disiplinle ilgili hukuk yollarının açık olması yeterliolabilir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri,§ 59).
65. Anayasa Mahkemesi için önemli olan husus, yargısal sisteminyaşam hakkına kasıtlı olmayan eylemlerle yapılan müdahalelerden doğansorumluluğu hiçbir durumda belirsizlik içinde bırakmamasıdır. Bu, toplumunyargısal sisteme olan güvenini korumak ve hukuk devletinin benimsenmesinisağlamak amacıyla gereklidir (Kadri Ceyhan [GK],B. No: 2014/1924, 17/5/2018, § 80).
66. Öte yandan kasıtlı olmayan eylemler nedeniyle meydana gelenölüm olaylarında kamu makamlarının muhakeme hatası veya dikkatsizliği aşan birkusuru olduğu yani olası sonuçların farkında olmalarına rağmen söz konusumakamların kendilerine verilen yetkiler kapsamında tehlikeli bir faaliyetnedeniyle oluşan riskleri bertaraf etmek için gerekli ve yeterli önlemlerialmadığı durumlarda ilgililer diğer hukuk yollarına başvurmuş olsalar dahibireylerin hayatının tehlikeye girmesine neden olan kişiler aleyhine hiçbir suçlamadabulunulmaması ya da bu kişilerin yargılanmaması yaşama hakkının ihlaline nedenolabilir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri,§ 60).
67. Somut olayda başvurucuların yakınlarının ölümü kombiyibacaya bağlayan esnek bağlantı elemanının yıpranması ve bacanın hatalı inşaedilmesi nedeniyle daireye sızan karbonmonoksitzehirlenmesi sonucu meydana gelmiştir. Başvuruda, başvurucuların yakınlarınınölümüne kasten sebebiyet verildiği iddiası bulunmadığı gibi kamu görevlilerininolası sonuçların farkında olmalarına rağmen kendilerine verilen yetkilerkapsamında tehlikeli bir faaliyet nedeniyle oluşan riskleri bertaraf etmek içingerekli ve yeterli önlemleri almamaları da söz konusu değildir. Bu durumdabaşvuruya konu ceza soruşturması olaydan doğan sorumluluğu belirsizlik içindebırakmıyor ise Anayasa'nın 17. maddesinden kaynaklanan etkili bir yargısal sistem kurma yönündekipozitif yükümlülüğün başvuruculara adli yargıda açabilecekleri tazminat davasıve/veya idari yargı mercileri önünde açabilecekleri tam yargı davası yoluyla dayerine getirilmiş sayılabileceği sonucuna ulaşılabilir.
68. Başvurucuların yakınlarının ölümü üzerine soruşturmamakamlarınca derhâl soruşturma başlatılıp olay yeri incelenmiş, olayın meydanageldiği binanın mimari ve doğal gaz projesi soruşturma evrakı arasınaalınmıştır. Ayrıca otopsi işlemi yapılarak ölüm nedeni saptanmış, kusurubulunanların tespiti hususunda bilirkişi raporu alınmış ve bilirkişi raporundasorumlu olduğu belirtilen kamu görevlileri dâhil pek çok kişi hakkında kamu davasıaçılmıştır. Ceza Mahkemesince yapılan yargılamada da sorumluların tespiti içinbirçok bilirkişi raporu alınmıştır. Bu şekilde yürütülen ceza soruşturmasındaölüm olayını çevreleyen koşulların tespitine imkân sağlayan gerekli ve yeterlibilgiler elde edilmiştir.
69. İhmalî davranışları nedeniyleölüme neden oldukları iddiasıyla haklarında kamu davası açılan kamugörevlilerinin beraatine karar verilmesi ve hattabazı kamu görevlileri hakkında soruşturma yürütülmemesi, olaydakisorumlulukların belirlenmesine ve zarara ilişkin uygun ve yeterli giderimsağlanmasına imkân veren tazminat yolunun etkililiğine bir zarar vermemektedir.Zira hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başkasına verilmiş olan zararın tazminedilmesi yükümlülüğünü ifade eden hukuki sorumluluğun kapsamı ceza hukukundakisorumluluktan daha geniş olduğu gibi ceza kanunları uyarınca suç oluşturmayaneylem ve ihmallere karşı ilgili kişi veya kurumlar aleyhine adli ya da idariyargı önünde açılacak davalar ile de uğranılan zararların tazmin edilmesimümkündür.
70. Bu nedenle devlet tarafından başvuruculara Anayasa'nın 17.maddesi bağlamında etkili yargısal sistem kurma yükümlülüğü kapsamında olaylailgili olarak etkili bir hukuk yolunun sunulduğu ancak başvurucuların bu yoldanfaydalanmadan doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurdukları kanaatine varılmıştır.Dolayısıyla, başvuru konusu olayda yaşamı koruma yükümlülüğünün ihlal edildiğiiddiasına ilişkin mevzuatta öngörülen yargısal başvuru yollarının bireyselbaşvuru yapılmadan önce tüketilmediği sonucuna varılmıştır.
71. Başvurucular, kombi ve baca bağlantısı konusundakiteknolojik gelişmelere bağlı olarak ortaya çıkan bazı yeniliklerin yeniaboneler için zorunlu tutulmasına karşın eski abonelerin yeni teknolojiyikullanmalarını zorunlu kılan hukuki düzenlemeler oluşturulmaması nedeniyle deyaşam hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir. Ne var ki söz konusuiddianın incelenebilmesi için öncelikli olarak başvurucuların yakınlarınınyaşam haklarının korunması için alınması gereken tedbirler bulunup bulunmadığı,ölüm olayından kamu görevlilerinin/kamu makamlarının sorumlu olup olmadığı,sorumluluk söz konusu ise sorumluluğun kaynağının ne olduğu hususlarınınadli/idari idari yargı mercilerince belirlenmesi gerekir. Bu bakımdanbaşvurucuların anılan ihlal iddiaları yönünden bu aşamada bir incelemeyapılmamıştır.
72. Açıklanan gerekçelerle yaşam hakkının ihlal edildiğiiddiasının başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin kabul edilebilirlik kriteridışında kalan diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden ayrıcaincelenmeksizin başvuru yollarınıntüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA9/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
NÜFUS KAYITLARINA GÖRE
BAŞVURUCULAR İLE ÖLEN YAKINLARI ARASINDAKİYAKINLIĞI GÖSTERİR LİSTE
Başvurucu Ahmet Özdokumacı
E.C.Ö.nün babası
Başvurucu Ayşe Bek
B.B.nin annesi
Başvurucu Dursun Yılmaz
T.Ş.Y.nin babası
Başvurucu Fehmi Murat Attila
T.Ö.T.nin babası
Başvurucu Güler Tozburun
O.T.nin annesi
Başvurucu Muntaha Koyuncuoğlu
E.K.nin annesi
Başvurucu Mustafa Güler Bek
B.B.nin babası
Başvurucu Okşan Rabia Attila
T.Ö.T.nin annesi
Başvurucu Semanur Yılmaz
T.Ş.Y.nin annesi
Başvurucu Seyit Tozburun
O.T.nin babası
Başvurucu Yasemin Topaloğlu
E.K.nin teyzesi
Başvurucu Zeliha Özdokumacı
E.C.Ö.nün annesi