TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
ALİ AKLIK BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2019/9869)
Karar Tarihi: 18/11/2020
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Burhan ÜSTÜN
Hicabi DURSUN
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Selahaddin MENTEŞ
Raportör
:
Hikmet Murat AKKAYA
Başvurucu
:
Ali AKLIK
Vekili
:
Av. Mesut ATAMAN
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru 22/3/2019 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesininBölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucu hakkında suç işlemek amacıyla örgüt kurma veihaleye fesat karıştırma suçlarından dolayı Balıkesir CumhuriyetBaşsavcılığınca 2/4/2010 tarihinde iddianame düzenlenmiştir.
8. Balıkesir 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 13/3/2018 tarihlikararıyla başvurucu hakkında beraat kararı verilmiştir. Başvurucu vekilininvekâlet ücreti ödenmemesi nedeniyle karara karşı istinaf kanun yolunabaşvurduğu anlaşılmıştır.
9. Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesi23/11/2018 tarihinde kesin olarak, istinaf başvurusunun düzeltilerek esastanreddine dair karar vermiştir. Bu kapsamda karar tarihinde yürürlükte bulunanAvukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince 4.360 TL maktu vekâlet ücretininHazineden alınarak başvurucuya verilmesine dair cümle eklendiği anlaşılmıştır.
10. Nihai karar olan istinaf ilamına ilişkin olarakUlusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) evrak işlem kütüğü üzerinde yapılanincelemede, yargılama sürecinde müdafi olarak görev yapan ve bireysel başvurudada vekil olarak başvurucuyu temsil eden avukat Mesut Ataman tarafından ilgilikararın 12/12/2018 günü saat 11.07.10’da açılarak okunduğu tespit edilmiştir.
11. Bununla birlikte başvurucu vekili, tebligatyapılmaksızın nihai kararı 5/3/2019 tarihinde UYAP üzerinden öğrendiğinibelirtmektedir.
12. 22/3/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
13. Mahkemenin 18/11/2020 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
14. Başvurucu, bireysel başvuru konusu yargılamanın uzunsürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ilerisürmüştür.
B. Değerlendirme
15. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuruusulü" kenar başlıklı 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:
"Bireyselbaşvurunun, başvuru yollannın tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişseihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. Haklıbir mazereti nedeniyle süresi içinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığıtarihten itibaren onbeş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerlebirlikte başvurabilirler ... "
16. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) "Başvurusüresi ve mazeret" kenar başlıklı 64. maddesinin (1) numaralı fıkrasışöyledir:
"Bireyselbaşvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yoluöngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmasıgerekir."
17. Bireysel başvurunun ön şartlarından biri de otuzgünlük süre kuralıdır. Sürenin başvurunun her aşamasında dikkate alınmasıgerekir (Deniz Baykal, B. No: 2013/7521, 4/12/2013, § 32). Otuz günlüksüreye ilişkin başlangıç tarihinin tespitinde kanun hükmü gereği öğrenmetarihi esas alınmalıdır.
18. Bireysel başvuruların 6216 sayılı Kanun'un 47.maddesinin (5) numaralı fıkrası ile İçtüzük'ün 64. maddesinin (1) numaralıfıkrası uyarınca başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yoluöngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içindeyapılması gerekmektedir. Anılan düzenlemelerde başvuru yolu öngörülendurumlarda bireysel başvuru süresinin başlangıcına ilişkin olarak başvuruyollarının tüketildiği tarihten söz edilmekte ise de haberdar olunmayan birhususta başvuru yapılamayacağı dikkate alınarak bu ibarenin nihai kararıngerekçesinin öğrenildiği tarih olarak anlaşılması gerekir (A.C. vediğerleri [GK], B. No: 2013/1827, 25/2/2016, § 25).
19. Bireysel başvuru süresinin işlemeye başlamasıyönünden nihai kararın gerekçesinin tebliği, öğrenme şekillerinden biridir (MehmetAli Kurtuldu, B. No: 2013/5504, 28/5/2014, § 27). Ancak öğrenme, gerekçelikararın tebliği ile sınırlı olarak gerçekleşmez; başka şekillerde de öğrenmesöz konusu olabilir. Başvurucunun nihai kararın gerekçesini dava dosyasınıincelemek suretiyle öğrenmesi mümkündür. Bu doğrultuda dosyadan suretalınması gibi hâllerde başvurucunun gerekçeli kararı öğrendiği kabuledilebilir. Başvurucuların nihai kararın gerekçesini öğrendiklerini beyanettikleri tarih de bireysel başvuru süresinin başlangıcı olarak elealınabilir (İlyas Türedi, B. No: 2013/1267, 13/6/2013, §§ 21, 22).
20. Diğer yandan somut olayın koşullarında başvurucununnihai karardan daha erken bir tarihte haberdar olması gerektiğinindeğerlendirilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, başvuru süresinin başlangıcıiçin bu tarihi de esas alabilir (Ögeday Akın, B. No: 2014/2345,10/6/2015, § 38).
21. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi, henüz avukatına tebliğedilmemiş olmakla birlikte nihai karar olan gerekçeli Yargıtay ilamının ilkderece mahkemesine ulaştığı, başvurucunun avukatının ise bireysel başvuruformunda bu karardan haberdar olduklarını belirttiği tarihten daha önce ilkderece mahkemesine söz konusu ilamın tebliğe çıkarılması için birden fazlatalepte bulunduğunun anlaşıldığı bir bireysel başvuruda başvuru süresininavukatın ilk yazılı talep tarihinden itibaren işlemeye başladığını kabuletmiştir. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi, gerekçeli nihai karar ilk derecemahkemesine ulaştığından başvurucunun haberdar olduğu ve bu durumda UYAP AvukatBilgi Sistemi'ni kullandığı görülen başvurucu vekilinin nihai karar sonucunu vegerekçesini kesin olarak öğrenme olanağına sahip bulunduğu konusunda şüpheolmadığını ifade etmiştir (Suat Bircan [GK], B. No: 2014/16800, 1/12/2016,§§ 25-27).
22. UYAP, kullanıcıların kendilerini ilgilendiren bilgive belgelere ihtiyaç duymaları hâlinde hızlı ve kolay şekilde bu belgelereulaşabilmelerini sağlamaktadır. Her türlü bilgi ve belge alışverişi de UYAPüzerinden elektronik ortamda ve anlık denebilecek kısa süredegerçekleştirilebilmektedir (Hüseyin Aşkan, B. No: 2017/15649, 21/7/2020,§ 26).
23. Yargı sisteminin parçası olarak avukatlar; sistemdevekâleti bulunan dava dosyalarını internet üzerinden UYAP'tan yararlanarakinceleyebilmekte, bu dosyalardan suret alabilmekte, elektronik imza ilesistemdeki dava dosyalarına evrak ekleyebilmekte, yeni dava dosyası açabilmekteve harç ödeyebilmektedirler. Ayrıca nihai kararın gerekçesine erişmenin mümkünhâle geldiği durumlarda başvurucu avukatları bu sistemi kullanmak suretiylenihai kararın gerekçesini kesin olarak öğrenme imkânını da elde etmektedirler (HüseyinAşkan, § 27).
24. Tüm bu işlemler yapılırken bilgi ve belgelerin sonhâli, değişmez ve güvenli bir şekilde veri tabanında saklanmakta ve belgelerüzerinde yapılan işlemler UYAP evrak işlem kütüğünde kayıt altına alınmaktadır.Evrak işlem kütüğü, evrak üzerinde yapılan işlemleri (doküman oluşturma,düzenleme, imzalama, açma, okuma ve yazdırma gibi) kayıt altına almaktadır. Kayıtaltına alınan evrak üzerindeki işlemleri yapan şahsın adı soyadı, sıfatı,birimi, yapılan işlemin niteliği, tarih ve saati sistemde saklanmaktadır (HüseyinAşkan, § 28).
25. Yargılama sürecinde nihai karar olan Bursa BölgeAdliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesinin ilamına ilişkin olarak UYAP evrak işlemkütüğü üzerinde yapılan incelemede de ilgili kararın başvurucunun avukatı MesutAtaman tarafından 12/12/2018 günü saat 11.07.10’da açılarak okunduğu tespitedilmiş ve buna ilişkin olarak ekran çıktısı alınıp dosya arasına konulmuştur.Dolayısıyla bu işlemi yapan ilgililerden işlem sırasında nihai kararın sonucunuöğrenmeleri beklenir. Böyle bir durumda işlem yapılırken nihai kararınsonucunun öğrenildiği kabul edileceğinden bireysel başvuru süresinin bu tarihtenitibaren başlatılması gerekir.
26. Somut olayda Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 6. CezaDairesi ilamının başvurucunun avukatı tarafından UYAP üzerinden okunduğu, bukapsamda 12/12/2018 tarihinde bireysel başvuruya ilişkin nihai karardanhaberdar olunduğunun ve bu doğrultuda bireysel başvuru süresinin 12/12/2018tarihinden itibaren işlemeye başladığının kabul edilmesi gerekir. Nitekimilgili usul kuralları uyarınca sürenin münhasıran tebliğden itibaren işlemeyebaşlayacağının kabul edildiği uygulamaların aksine bireysel başvuru yolundabaşvuru süresi, ihlalin öğrenilmesi esasına bağlanmıştır (benzer yönde bkz. MehmetÖzcan, B. No: 2019/6266, 15/1/2020, § 27).
27. Sonuç olarak bireysel başvuru konusu yargılamasürecine ilişkin nihai karardan 12/12/2018 tarihinde haberdar olduğu anlaşılanbaşvurucunun otuz günlük bireysel başvurusu süresinden sonra, 22/3/2019tarihinde gerçekleştirdiği bireysel başvurunun süre aşımı nedeniyle kabuledilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerindeBIRAKILMASINA 18/11/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.