TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ALİ ÇELİK BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/17128)
Karar Tarihi: 9/1/2019
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör
:
Volkan ÇAKMAK
Başvurucu
:
Ali ÇELİK
Vekili
:
Av. Bülent ULAŞ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, birden fazla işleme karşı açılan davada dilekçe retkararı verilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının; takip eden süreçte askerîokuldan ilişik kesme işleminin iptali istemiyle açılan davanın hukuka aykırıolarak reddedilmesi nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiğiiddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 9/11/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
6. Başvurucu 2008 yılında Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK)bünyesinde uzman erbaş olarak görev yapmaya başlamıştır.
7. Uzman erbaş görevine devam etmekte iken astsubaylık sınavınıkazanan başvurucu 2011 yılında Balıkesir Astsubay Meslek Yüksek Okulunda eğitimgörmeye başlamıştır.
8. Eğitim sürecinde komando muayeneleri kapsamında BalıkesirAsker Hastanesine sevk edilen başvurucu için anılan Hastane tarafından28/4/2013 tarihli rapor uyarınca kroniknitelik kazanmış uyum bozukluğu tanısıyla askerî öğrenciliğe devam edemez kararı alınmıştır.Başvurucunun itirazı üzerine sevk edildiği Hava Harp Okulu Komutanlığı HavaSağlık Muayene Merkezi Başkanlığı tarafından düzenlenen 30/4/2013 tarihliraporda da 28/4/2013 tarihli rapor ile aynı tanı ve tespitte bulunulmuştur.
9. Takip eden süreçte birlik komutanlığı tarafından başvurucununsağlık durumu ile ilgili olarak Balıkesir Asker Hastanesi Baştabipliğinden30/5/2013 tarihli yazı ile bilgi istenmiştir. Başvurucu, psikometriktestlerin yapılması için Gülhane Askerî Tıp Akademisi (GATA) Haydarpaşa EğitimHastanesi Psikiyatri Kliniğine sevk edilmiştir. GATA tarafından değerlendirilenve sonuçları Balıkesir Asker Hastanesine gönderilen 25/6/2013 tarihli rapordabaşvurucu için kronik nitelik kazanmış uyumbozukluğu tanısı ile TSK'da görevyapamaztespitiyapılmıştır.
10. Başvurucunun itirazı üzerine sevk edildiği İzmir AskerHastanesi tarafından düzenlenen 24/7/2013 tarihli raporda da 25/6/2013 tarihlirapor ile aynı tanı ve tespitte bulunulmuştur.
11. Bu sürecin ardından başvurucu, astsubaylığa nasbedilmemiş ve başvurucunun uzman erbaş sözleşmesifeshedilmiştir.
12. Başvurucu, aleyhine düzenlenen sağlık kurulu raporlarınınsözleşme fesih işleminin ve astsubaylığa nasbedilmemeişleminin iptali istemiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) nezdinde iptaldavası açmıştır.
13. AYİM Birinci Dairesi 3/12/2013 tarihli hükmüyle dilekçe retkararı vermiştir. Gerekçede 4/7/1972 tarihli ve 1602 sayılı mülga Askeri Yüksekİdare Mahkemesi Kanunu'nun 38. ve 45. maddeleri uyarınca birden fazla işlemekarşı tek bir dilekçe ile dava açılabilmesi için gereken maddi ve hukuki bağşartının dava konusu işlemler için söz konusu olmadığı ifade edilmiştir.
14.Başvurucu, bu karara karşı karar düzeltme yolunabaşvurmamıştır.
15. Başvurucu, dilekçe ret kararının ardından askerî okullailişik kesilmesi işlemine karşı iptal davası açmıştır.
16. AYİM İkinci Dairesi (Mahkeme) 4/2/2015 tarihli kararıyladavayı reddetmiştir.
17. Ret gerekçesinde öncelikle konuya ilişkin mevzuathükümlerine yer verilmiş ve ardından başvurucunun sağlık durumu ile ilgiliolarak GATA Profesörler Kurulundan görüş istendiği ifade edilmiştir. Kararda,GATA tarafından verilen 8/12/2014 tarihli raporda başvurucunun kronik nitelikkazanmış uyum bozukluğu nedeniyle askerî öğrenciliğe devam edemeyeceğinin veuzman erbaş olarak görevine devam edebileceğinin ifade edildiği belirtilerek burapor bağlamında başvurucunun askerî okuldan çıkarılma işleminin hukuka uygunolduğu sonucuna varılmıştır.
18. Ret hükmüne yönelik karar düzeltme istemi Mahkemenin9/9/2015 tarihli kararıyla reddedilmiştir.
19. Başvurucu, karar düzeltme isteminin reddine dair kararı9/10/2015 tarihinde tebellüğ ettikten sonra 9/11/2015 tarihinde bireyselbaşvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
20. 1602 sayılı mülga Kanun'un"Aynı dilekçe ile dava açılabilecek haller" kenar başlıklı38. maddesi şöyledir:
"20 ncimaddede yazılı idari eylem ve işlemler aleyhine ayrı ayrı dava açılır. Ancakaralarında maddi ve hukuki bakımdan bağlılık varsa, aynı şahsı ilgilendirenbirden fazla eylem ve işlemler aleyhine bir dilekçe ile de davaaçılabilir."
21. 1602 sayılı Kanun'un"İlk inceleme üzerine verilecek karar" kenar başlıklı 45.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Daireler veya Daireler Kuruluna gelendilekçelerde 44 üncü maddede yazılı noktalardankanunsuzluk görülürse:
...
B) (d) bendinde yazılı halde, davadilekçesinin gerçek hasma tebliğ edilmesine; (e) bendinde yazılı halde birdefaya mahsus olmak üzere otuz gün içinde 36 ve 38 inci maddelere uygun şekildeyeniden düzenlemek veya noksanları tamamlamak yahut (c) bendinde yazılı halde,ehliyetli şahsın avukat olmayan vekili tarafından açılması takdirinde otuz güniçinde bizzat veya bir avukat vasıtasiyle davaaçılmak üzere dilekçelerin reddine;
...
karar verilir.
...
Bu kararlara karşı düzeltme yolunabaşvurulabilir. Bu halde otuz günlük süre bu konudaki kararın tebliğitarihinden itibaren işlemeye başlar. "
22. 11/4/2002 tarihli ve 4752 sayılı Astsubay Meslek YüksekOkulları Kanunu 'nun "Disiplinve okuldan çıkarılma" kenar başlıklı 31. maddesinin ilgilikısmı şöyledir:
"Astsubay meslek yüksek okullarındaöğrenim gören öğrenciler aşağıdaki hallerde okuldan çıkarılırlar:
...
e) Sağlık kurullarınca verilecek raporlaradayalı olarak, sağlık yetenekleri bakımından astsubay meslek yüksek okuluöğrenimine devam imkânı kalmayanlar."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
23. Mahkemenin 9/1/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Mahkemeye ErişimHakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddiaları
24. Başvurucu; dilekçe ret kararına konu olan üç işlem arasındamaddi ve hukuki bağ bulunduğunu, maddi açıdan gücünün yeterli olmamasınedeniyle sadece askerî okuldan çıkarılma işlemine karşı dava açabildiğini,dilekçe ret kararı nedeniyle menfaatini etkileyen tüm işlemler aleyhine davaaçamadığını belirterek mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini ilerisürmektedir.
2. Değerlendirme
25.30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralıfıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64.maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvurunun başvuru yollarınıntüketildiği, başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihtenitibaren otuz gün içinde yapılması gerekir (YasinYaman, B. No: 2012/1075, 12/2/2013, §§ 18, 19).
26.Başvurucunun mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiğini ilerisürdüğü karar; aynı dilekçe ile hem sözleşmenin feshi hem de askerî okuldanilişik kesme işleminin dava edilemeyeceğini belirten AYİM Birinci Dairesinin3/12/2013 tarihli dilekçe ret kararıdır. Her ne kadar AYİM nezdinde bireyselbaşvuru için tüketilmesi gereken bir yol olmasa da (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 18) 1602sayılı mülga Kanun uyarınca dilekçe ret kararlarına karşı itirazların ilerisürülebileceği karar düzeltme kanun yoluna başvurulması mümkündür. Başvurucu,dilekçe ret kararına karşı karar düzeltme yoluna başvurmamıştır. Diğer taraftanaskerî okuldan ilişik kesme işleminin hukuki değerlendirmesinin yapıldığı ve bubireysel başvuruya temel olan yargı süreci sonunda verilen AYİM İkinciDairesinin 4/2/2015 tarihli dava ret kararı mahkemeye erişim hakkının ihlaliiddiasıyla ilintili değildir. Zira dilekçe ret kararı üzerine yeniden davaaçılmasıyla başlayan yargı süreci veya bu yargı süreci sonunda verilen hükmeyönelik gerçekleşecek karar düzeltme kanun yolu 1602 sayılı mülga Kanun uyarıncadilekçe ret kararına yönelik itirazların değerlendirilebileceği süreçlerdeğildir. Bu bağlamda aleyhine karar düzeltme yoluna da başvurulmamış olan3/12/2013 tarihli dilekçe ret kararı verildiği tarihte hüküm ve sonuçlarınıdoğurmuştur. Bu hâle göre mahkemeye erişim hakkının ihlali iddiası dilekçe retkararından kaynaklandığından bu iddiaya ilişkin bireysel başvuru süresi dedilekçe ret kararının tebliği ile başlamıştır.
27. Somut olayda başvurucunun mahkemeye erişim hakkını ihlalettiğini ileri sürdüğü 3/12/2013 tarihli dilekçe ret kararını hangi tarihtetebellüğ ettiği dosya içeriğinden anlaşılamamaktadır. Bununla birliktebaşvurucunun dilekçesini yenileyerek askerî okuldan ilişik kesme işlemininiptali istemiyle dava açtığı 27/1/2014 tarihinden önce 3/12/2013 tarihlidilekçe ret kararını tebellüğ ettiği açıktır.
28. Bu durumda dilekçe ret kararından en geç 27/1/2014 tarihiitibarıyla haberdar olduğu açık olan başvurucunun bu tarihin üzerinden otuzgünlük süre geçtikten sonra 9/11/2015 tarihinde gerçekleştirdiği bireyselbaşvurunun mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiası yönündenincelenmesimümkün değildir.
29. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.
B. Diğer İhlal İddiaları
1. Başvurucunun İddiaları
30. Başvurucu; ilişik kesilmesine esas olan raporların maddihata içerdiğini, işleminhukuka açıkça aykırıolduğunu, mahkemenin hatalı değerlendirme ile karar verdiğini belirterek adilyargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmektedir.
2. Değerlendirme
31. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanunyolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvurudaincelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde davakonusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerindeğerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ileuyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvurukonusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındakihak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir (Ahmet Sağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013,§ 42).
32. Somut olayda iddia savunma ve tüm dosya kapsamı incelenerekyukarıda belirtilen (bkz. § 17) gerekçe ile 4/2/2015 tarihinde hükümkurulmuştur.
33. Başvurucu tarafından ileri sürülen iddialar, delillerindeğerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanmasına ilişkin olup karardabariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturanbir durumun da bulunmadığı dikkate alındığında ihlal iddialarının kanun yoluşikâyeti niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir..
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın süre aşımı nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Diğer ihlal iddialarının açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA9/1/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.