Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - ARİF CANLI Başvurusuna İlişkin Karar - 1/12/2016

Başkan

:

Zühtü ARSLAN

Başkanvekili

:

Burhan ÜSTÜN

Başkanvekili

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Serruh KALELİ

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep KÖMÜRCÜ

Nuri NECİPOĞLU

Hicabi DURSUN

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Hasan Tahsin GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Rıdvan GÜLEÇ

Recai AKYEL

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Raportör

:

Mehmet Sadık YAMLI

Başvurucu

:

Arif CANLI

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, naklen atama işleminin iptali istemiyle açılandavada verilen yürütmenin durdurulması kararının gereği gibi uygulanmamasınedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 23/5/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudanyapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesineticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bireksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 30/9/2014 tarihinde,başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 10/11/2014 tarihinde, başvurununkabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına kararverilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 19/12/2014 tarihinde AnayasaMahkemesine sunmuştur.

6. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş29/12/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığıngörüşüne karşı beyanlarını 7/1/2015 tarihinde ibraz etmiştir.

7. Birinci Bölümün 30/6/2016 tarihinde yaptığı toplantıdaniteliği itibarıyla Genel Kurul tarafından karara bağlanması gerekli görülenbaşvurunun Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 28.maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca Genel Kurula sevkine kararverilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

8. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Bilişim Sistemi(UYAP) üzerinden başvuruya konu yargılama dosyasına ilişkin tespit edilenilgili olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucu, Ankara İl Emniyet Müdürlüğünde asayişten sorumluemniyet müdür yardımcısı olarak görev yapmakta iken 23/12/2013 tarihli işlemletrafikten sorumlu emniyet müdür yardımcısı olarak görevlendirilmiştir.

10. Başvurucunun anılan işlemin iptali ve yürütmesinindurdurulması istemi ile 27/12/2013 tarihinde açtığı davada, Ankara 15. İdareMahkemesinin 19/2/2014 tarihli ve E.2013/1791 sayılı kararıyla başvurucunungörev değişikliği işleminin uygulanması hâlinde telafisi güç zararlar doğacağıgerekçesiyle 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27.maddesi gereğince işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiştir.

11. Ankara Valiliğinin karara karşı yapmış olduğu itiraz, AnkaraBölge İdare Mahkemesi Birinci Kurulunun 25/3/2014 tarihli ve Y.D. İtiraz2014/1531 sayılı kararıyla reddedilmiştir.

12. Daha sonra Ankara 15. İdare Mahkemesi 24/11/2014 tarihli veE.2013/1791, K.2014/1589 sayılı kararıyla davayı esastan reddetmiştir. Karar,kanun yoluna başvurulmayarak kesinleşmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir:

"Emniyet teşkilatındagörev yapan personelin görev ve görev yerinin değiştirilmesi hususunda idarenintakdir yetkisi bulunduğu, davacının kadro derecesi ve il emniyet müdüryardımcılığı görev ünvanı değişmeden sorumlu olduğubirimin değiştirildiği, idarelerin hizmetlerin yerine getirilmesi ve herhangibir aksaklığa meydan verilmemesi açısından değişen şartlara ve ihtiyaçlaragöre aynı birim içerisinde veya birimlerarasında sorumluluk açısından değişiklikler yapabileceği, dava konusu işleminde bu kapsamda tesis edildiği, bu nedenle dava konusu işlemde hukuka, kamuyararına ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır."

13. Anılan dava devam ederken başvurucu, Emniyet GenelMüdürlüğünün 14/1/2014 tarihli işlemi ile Elmadağ Polis Meslek Yüksek Okulunaöğretim görevlisi olarak atanmıştır.

14. Başvurucunun bu işlemin iptali ve yürütmesinin durdurulmasıistemi ile 20/1/2014 tarihinde açtığı davada, Ankara 2. İdare Mahkemesinin27/3/2014 tarihli ve E.2014/98 sayılı kararıyladavacınıngörevinden alınması sonucunu doğuran işlemin uygulanması hâlinde telafisi güçzararlar doğacağı gerekçesiyle 2577 sayılı Kanun’un 27. maddesi gereğinceişlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiştir. Karar gerekçesişöyledir:

“Olayda, dava dosyasında mevcut olan bilgi vebelgelerin incelenmesinden; herhangi bir inceleme ve soruşturma geçirmeyendavacının, görev yerinin değiştirilmesini gerektirecek herhangi bir eylemi,tutum ve davranışı ile hizmete etkisi olan olumsuzluğunun ortayakonulamadığının görüldüğü, davalı idarece kamu görevlilerinin görev yerlerinindeğiştirilebilmesi için herhangi bir idari veya adli soruşturma geçirmesi gibibir zorunluluk bulunmadığı, idarenin takdir yetkisi kapsamında dava konusuişlemin tesis edildiği ileri sürülmekte ise de; takdir yetkisinin kamu yararıve hizmetin gerekleri doğrultusunda kullanıldığına ilişkin herhangi somut birsebebin ortaya konulamadığı anlaşıldığından, görevi ile ilgili olarak herhangibir yetersizliği ortaya konulamayan, herhangi bir inceleme ve soruşturmageçirmeyen ve disiplin cezası da almayan davacı hakkında görev yerinindeğiştirilmesini gerektirecek nitelikte bir hususun bulunmadığı sonucunaulaşılmıştır.

Bu durumda; görev yerinin değiştirilmesi içingerekli koşullar bulunmayan davacının, görevden alınmasını gerektirecekherhangi bir olumsuz tutum ve davranışının ortaya konulmadığı, herhangi birinceleme ve/veya soruşturma geçirmediği, disiplin cezası da almadığı dikkatealındığında, idarenin takdir yetkisinden bahisle Ankara İl EmniyetMüdürlüğü'ndeBölge Trafikten sorumlu Emniyet Müdür Yardımcısıolarakgörev yapan davacının, Elmadağ Polis Meslek Yüksek Okulu'na öğretim görevlisi olarakatanmasına ilişkin Mahkeme kararlarınıetkisizleştirme niteliği detaşıyandava konusu işlemdekamu yararı ve hizmet gerekleri yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.”

15. Bunun üzerine 25/4/2014 tarihli Bakan olurlu işlem ile6/3/2014 tarihli ve 28933 Mükerrer sayılı Resmî Gazete’deyayımlanarak yürürlüğe giren 21/2/2014 tarihli ve 6256 sayılı Kanun'un 18.maddesi ile değiştirilen 2577 sayılı Kanun’un 28. maddesi gereği başvurucu,kadro boş olmadığı gerekçesiyle tekrar Elmadağ Polis Meslek Yüksek Okulunaatanmış, atama işlemi 28/4/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

16. Başvurucu 23/5/2014 tarihinde bireysel başvuru yapmıştır.

17. Emniyet Genel Müdürlüğünün Ankara 2. İdare Mahkemesinin27/3/2014 tarihli ve E.2014/98 sayılı kararına karşı yapmış olduğu itiraz,Ankara Bölge İdare Mahkemesi Birinci Kurulunun 5/5/2014 tarihli ve Y.D. İtiraz2014/2771 sayılı kararıyla reddedilmiştir.

18. Daha sonra Ankara 2. İdare Mahkemesi 1/7/2014 tarihli veE.2014/98, K.2014/776 sayılı kararıyla davakonusu atama işlemini esastan iptal etmiş ancak Danıştay Beşinci Dairesi13/5/2016 tarihli ve E.2015/10778, K.2016/3255 sayılı ilamı ile dava konusuatama işleminde kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık görülmediğigerekçesiyle kararı bozmuştur. Kararın gerekçesi şöyledir:

"İç güvenliği sağlayanemniyet hizmeti, sıkı bir hiyerarşik disiplin gerektiren ve icabında güçkullanma yetkisi olan, kamu düzeninin tesisi bakımından hayati öneme sahip birkamu hizmetidir. Bu hizmetin aksaması, kamu düzeni yönünden telafisi güç ve imkansız zararların doğmasına yol açabilir. Toplumun huzurve güvenliğini sağlamakla yükümlü olan emniyet hizmetleri sınıfı mensupları,ülke içinde emniyet hizmetlerini öngörülen seviyede ve aksama olmadanyürütmekle görevlidirler. Emniyet hizmetlerinin bu niteliği gereği,memurlarının da görev ve görev yerlerinin değiştirilmesi hususunda idareyemevzuat hükümleri çerçevesinde geniş bir takdir yetkisi tanınması zorunluluğunuberaberinde getirmiştir. Aksinin kabulü, iç güvenlik hizmetinin aksamasınaneden olabilecektir. Anayasa Mahkemesinin 29.1.2014 tarih ve E:2013/130,K:2014/18 sayılı kararında da benzer ifadelere yer verilerek emniyet hizmetisınıfının önemine vurgu yapılmıştır. Öte yandan, Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi'nin 6. maddesine yönelik adil yargılanma hakkına ilişkinbaşvurularda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından, devletin egemenlikyetkilerini doğrudan veya dolaylı kullanan veya kamu otoritelerinin genelmenfaatini korumaktan sorumlu, devlete özel bir sadakat ilişkisiyle bağlı olanasker, polis gibi görevliler yönünden özlük ve parasal haklar dışında sözleşmenintarafı olan devletin daha geniş yetkilere sahipolduğu hususu vurgulanmıştır. (Vilho Eskelinen ve Diğerleri / Finlandiya davası, 19.04.2007, No.63235/00)

Emniyet hizmetlerinin önemi gereği ülke içindebu hizmetin öngörülen seviyede ve aksama olmadan yürütülmesininmutlakkoşullarından birisi de istenilen yer ve/veya görev için planlanan seviyedepersonel bulundurulmasıdır.

Bu durumda, idarenin kamu hizmetinin gerekleridoğrultusunda personelin görev yerini değiştirme konusunda kanunen sahip olduğutakdir yetkisini emniyet hizmetlerinin önem ve özelliğine uygun olarak kullandığı,bu takdir yetkisini kamuyararı ve hizmet gerekleridışında subjektif (öznel) nedenlerle kullandığınadair herhangi bir bilgi belge de bulunmadığıanlaşıldığından;davacının kadro derecesi değişmeden aynı ilde eşdeğer bir göreve atandığıdikkate alındığında, dava konusu işlemde kamuyararına ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir."

B. İlgili Hukuk

19.2577 sayılı Kanun'un "Yürütmenindurdurulması" kenar başlıklı 27. maddesinin ilgili kısmışöyledir:

"1. Danıştaydaveya idari mahkemelerde dava açılması dava edilen idari işlemin yürütülmesinidurdurmaz.

2. (Değişik: 2/7/2012 -6352/57 md.) Danıştay veya idari mahkemeler, idariişlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması veidari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesidurumunda, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtiktensonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilirler.Uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerin yürütülmesi, savunmaalındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, idarenin savunması alınmaksızında durdurulabilir. (Ek cümle: 21/2/2014-6526/17 md.)Ancak, kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev veunvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin idariişlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmaz.Yürütmenin durdurulmasıkararlarında idari işlemin hangi gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğu veişlemin uygulanması halinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların nelerolduğunun belirtilmesi zorunludur. ...

...

7. Yürütmenin durdurulması istemleri hakkındaverilen kararlar;... idare ve vergi mahkemeleri iletek hakim tarafından verilen kararlara karşı bölge idare mahkemesine, ...kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsusolmak üzere itiraz edilebilir. İtiraz edilen merciler, dosyanın kendisinegelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır. İtiraz üzerineverilen kararlar kesindir."

20. 2577 sayılı Kanun'un "Kararlarınsonuçları" kenar başlıklı 28. maddesinin (1) sayılı fıkrası,yürütmenin durdurulması kararı üzerine idarece uygulama yapıldığı tarihteyürürlükte bulunan şekliyle şöyledir:

"Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idareve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarınınicaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmayamecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuzgünü geçemez. (İptal cümle: Anayasa Mahkemesi’nin 10/7/2013 tarihli ve E.:2012/107 K.: 2013/90 sayılı Kararı ile.)(…) (Ekcümleler: 21/2/2014-6526/18 md.) Kamu görevlilerihakkında tesis edilen atama, görevden alma, göreve son verme, naklen veyavekâleten atama, yer değiştirme, görev ve unvan değişikliği işlemleriyle ilgiliolarak verilen iptal ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin mahkeme kararlarınıngereği; dava konusu edilen kadronun boş olması hâlinde bu kadroya, boş olmamasıhâlinde ise aynı kurumda kazanılmış hak aylık derecesine uygun başka birkadroya atanmak suretiyle yerine getirilir. Eski kadro ile atandığı yeni kadroarasında mali haklar bakımından bir fark bulunması durumunda, bu fark 14/7/1965tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 91inci maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen usul ve esaslar çerçevesindeödenir.”

21. Anayasa Mahkemesi, 2577 sayılı Kanun’un 28. maddesindeyapılan değişiklik ile kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, görevdenalma, göreve son verme, naklen veya vekâleten atama, yer değiştirme, görev veunvan değişikliği işlemleriyle ilgili olarak verilen iptal ve yürütmenindurdurulmasına ilişkin mahkeme kararlarının gereğinin dava konusu edilenkadronun boş olması hâlinde bu kadroya, boş olmaması hâlinde ise aynı kurumdakazanılmış hak aylık derecesine uygun başka bir kadroya atanmak suretiyleyerine getirileceğine ilişkin kurala yapılan başvuru üzerine anılandüzenlemenin Anayasa’nın 2., 13., 36.ve 138. maddelerine aykırı olduğuna veiptaline karar vermiştir (AYM, E.2014/86, K.2015/109, 25/11/2015). Kararınilgili kısmı ise şöyledir:

“102. Hukuk devleti ilkesi, vatandaşlarınhukuki güvenlik içinde bulundukları, devletin hukuk kurallarıyla bağlı olduğubir sistemi ifade etmekte olup devletin hukuk kurallarına bağlılığınısağlayacak en önemli mekanizma, idarenin yargısal denetimidir. İdare karşısındabireylerin hak arama özgürlüğünü kullanmaları, idarenin eylem ve işlemlerininyargı denetimine açık olmasına bağlı olmakla birlikte bu husus, tek başınahukuk devleti ilkesi bakımından yeterli değildir. Hukuk devletiningerçekleşmesi için aynı zamanda idarenin yargı kararlarına uyması ve bukararların gereklerine göre işlem ya da eylemde bulunması zorunludur. İdarenin,yargı kararlarını uygulamaması durumunda, hukuk devleti ilkesinin varlığındansöz edilemez.

103. Anayasa’nın 138. maddesine göre yasama veyürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır. Bu organlarve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerinegetirilmesini geciktiremez. Buna göre, idare bağlı yetkiye sahiptir. İdarenin,yargı kararlarını uygulayıp uygulamama konusunda takdir yetkisibulunmamaktadır. Bunun yanında idare, yargı kararını uygulamayı herhangi birkoşula da bağlayamaz. Aksine bir yaklaşım, iptal kararı ile ortadan kaldırılanişlemin sonuçlarını geçerli kılmak anlamına gelir. İdare iptal kararınıngereğine göre yeni bir işlem yapmak ve iptal edilen işlemden doğan sonuçlarıortadan kaldırmakla görevlidir. İdarenin başkaca bir tercih ve takdir hakkıyoktur.

104. Kuşkusuz, ilgililerin atama ve benzeriişlemlere karşı dava açmalarının nedeni, tesis edilen işlemin hukuka aykırıolduğunu ileri sürmek ve yargı kararı ile dava konusu işlemin hukukaaykırılığının tespiti halinde önceki görevlerine dönebilmektir. Oysa itirazkonusu kurallarla yargı kararlarının uygulanması “kadronun boş olması” koşulunabağlanmıştır. Uygulamada ise söz konusu kadroların boş bırakılmama, bukadroların söz konusu işlemler sonrası diğer kamu görevlileriyle doldurulmaihtimali çok yüksektir. Bu durumda yargı kararıyla dava konusu işlemin hukukaaykırılığı tespit edilmiş olsa bile kadro boş olmadığından bu kararuygulanamayacaktır. Dolayısıyla yargı kararlarının uygulanmasının bu şekildekadronun boş olması koşuluna bağlanmış olması hak arama özgürlüğünü etkisizhale getiren ölçüsüz bir sınırlamadır. Kural idarenin yargısal denetimini vehak arama özgürlüğünü etkisiz bırakacağından, hukuk devleti ilkesine aykırılıkoluşturduğu gibi idarenin bütün işlemlerinin yargı yoluyla denetlenmesi veyargı kararlarının bağlayıcılığı ilkelerini de ihlal etmektedir.”.

22. 2577 sayılı Kanun'un 52. maddesinin (4) numaralı fıkrasışöyledir:

"Kararın bozulması,kararın yürütülmesini kendiliğinden durdurur."

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 1/12/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

24. Başvurucu, görev biriminin değiştirilmesi üzerine açtığıdavalarda verilen yürütmenin durdurulması kararlarının 2577 sayılı Kanun’un 28.maddesi gerekçe gösterilerek uygulanmadığını, böylelikle yargı kararınınetkisiz hâle getirildiğini, yürütmenin durdurulması kararı gereği gibi yerinegetirilmediğinden başvuru yolunun etkili olmadığını belirterek Anayasa'nın 17.,36. ve 40. maddelerinde yer alan haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş;ihlalin tespitini ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme

25. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu, Ankara ilinde asayişten sorumluemniyet müdür yardımcısı olarak görev yapmakta iken 23/12/2013 tarihli işlemletrafikten sorumlu emniyet müdür yardımcısı olarak görevlendirilmiş; ardından14/1/2014 tarihli işlemle Elmadağ Polis Meslek Yüksek Okuluna öğretim görevlisiolarak atanmıştır. Başvurucu, her iki işleme karşı açtığı davada verilenyürütmenin durdurulması kararlarının gereği gibi uygulanmamasından şikâyetetmekte olup başvurucunun her iki kararın uygulanmamasına ilişkin şikâyetlerininadil yargılanma hakkı kapsamında yer alanmahkemeye erişim hakkı yönünden değerlendirilmesi gerekmektedir.

26. Bakanlık görüşünde, yürütmenin durdurulması kararının 2577sayılı Kanun’un 28. maddesindeki kurala uygun şekilde uygulandığı, başvurucununbu uygulamaya ayrı bir dava açmadığı, ayrıca başvurucunun atamasının aynıkurumda, kazanılmış hak aylığı ve derecesine uygun şekilde yapıldığının dikkatealınması gerektiği ifade edilmiştir.

27. Başvurucu, Bakanlık görüşüne verdiği cevapta başvuruformundaki iddialarına ilave olarak 14/7/2014 tarihinde yeniden tayinininçıkarıldığını ve buna karşı açtığı davanın derdest olduğunu ifade etmiştir.

28. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasında, herkesin,Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsanHakları Sözleşmesi (Sözleşme) kapsamındaki herhangi birinin kamu gücütarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabileceğibelirtilmiştir. Buna göre Anayasa ile Anayasa Mahkemesine, bireysel başvurudasadece Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanı içinde olan temel hak veözgürlüklerin ihlal edildiğine ilişkin iddiaları inceleme görevi verilmiştir.

29. Anayasa Mahkemesi de bireysel başvuruda, anılan ortak korumaalanı içindeki temel hak ve özgürlüklerin ihlali iddialarını incelemekte,bununla birlikte bu incelemeyi yaparken temel hakların yorumlanması ile kapsamve içeriğinin belirlenmesinde Anayasa'nın diğer maddelerinden destek normolarak yararlanmaktadır.

30. Örneğin Anayasa Mahkemesi adil yargılanma hakkının ihlaledildiği iddiasına ilişkin başvurularda incelemeyi Anayasa’nın 36. maddesikapsamında yapmakta ve bu maddenin yorumlanması ile kapsam ve içeriğininbelirlenmesinde Anayasa'nın yargılamaya ilişkin hususları düzenleyen diğermaddelerinden de faydalanmaktadır (Gerekçeli karara ilişkin Anayasa'nın 141.maddesin üçüncü fıkrası yönündenVedat Benli,B. No: 2013/307, 16/5/2013, § 30; makul süreye ilişkin Anayasa'nın 141.maddesinin dördüncü fıkrası yönünden GüherErgun ve diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 39; kanuni hâkimgüvencesine ilişkin Anayasa'nın 142. maddesi yönünden Mehmet Çelik, B. No: 2015/889, 17/11/2016,§ 56).

31. Öte yandan Anayasa'nın 36. maddesine 2001 yılında yapılanAnayasa değişikliğiyle eklenen "adil yargılanma" ibaresine ilişkingerekçede, taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelerce güvence altına alınanadil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. AnayasaMahkemesi de Anayasa'nın 36. maddesini Anayasa'nın yargılamaya ilişkin diğerhükümleri ileSözleşme'nin 6. maddesi ve Sözleşme'yi yorumlayan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi(AİHM) içtihadı ışığında yorumlamaktadır (GüherErgun ve diğerleri, § 38; Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 22;Adnan Oktar, B. No: 2012/917, 16/4/2013, § 21).

32. Bu çerçevede bireysel başvuruya konu olan yürütmenindurdurulması kararlarının icra edilmediğine ilişkin şikâyetin de diğer arakararlarında olduğu gibi ancak ortak koruma alanında olan ve Anayasa'nın 36.maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamında veSözleşme'nin 6. maddesi ile buna ilişkin AİHM içtihadı gözönündebulundurularak incelenmesi gerekmekte olup Anayasa'nın 125. ve 138. maddeleri yönündenadil yargılanma hakkından bağımsız bir inceleme yapılması mümkün değildir.

33. Anayasa’nın “Hak aramahürriyeti” kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmaksuretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ileadil yargılanma hakkına sahiptir.”

34. Anayasa’nın 36. maddesinde ifade edilen hak arama özgürlüğü,diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanmayı ve bunlarınkorunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biri olmakla birlikte aynı zamandatoplumsal barışı güçlendiren, bireyin adaleti bulma, hakkı olanı elde etme,haksızlığı önleme uğraşının da aracıdır. Hak arama özgürlüğü ve adil yargılanmahakkı, sadece yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunmadabulunma hakkını değil yargılama sonunda hakkı olanı elde etmeyi de kapsayan birhaktır (AYM, E.2009/27, K.2010/9, 14/1/2010). Bir uyuşmazlığı mahkeme önünegötürme, mahkemece verilen kararın uygulanmasını isteme yargılamanın sonuçdoğurmasını sağlayan hak arama hürriyetinin olmazsa olmaz koşuludur. Hak aramaözgürlüğünün bir gereği olan mahkemeye erişim hakkı, yargılama sonunda verilenkararın etkili bir şekilde aynen ve gecikmeksizin uygulanmasını dagerektirmektedir (AYM, E.2014/92, K.2016/6, 28/1/2016,§109).

35. Sözleşme'nin adil yargılanma hakkını düzenleyen 6.maddesinde kararların icrasından açıkça bahsedilmemekle birlikte AİHM,mahkemeye erişim hakkından yola çıkarak yargı kararlarının icra edilmesihakkını adil yargılanma hakkının unsurlarından biri olarak kabul etmektedir. AİHM'e göre mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkemeönüne götürme ve aynı zamanda mahkemece verilen kararın uygulanmasını istemehaklarını da kapsar. Mahkeme kararlarının uygulanması, yargılama sürecinitamamlayan ve yargılamanın sonuç doğurmasını sağlayan bir unsurdur. Kararuygulanmazsa yargılamanın da bir anlamı olmayacaktır (Hornsby/Yunanistan, B. No:18357/91, 19/3/1997, § 40).

36. Ancak AİHM içtihatlarında, icra edilmediğinden şikâyetedilen ve bu nedenle ihlale konu olan yargı kararlarının kesinliğine ve nihailiğine vurgu yapıldığı görülmektedir (Hornsby/Yunanistan, § 40; Burdov/Rusya, § 34; Büker/Türkiye,B. No: 29921/96, 24/10/2000, §§ 28-34; AhmetKılıç/Türkiye, B. No: 38473/02, 25/7/2006, § 27). AİHM, üstmercilerin incelemesine tabi olabilecek ya da üst mahkemece bozulabilecekkararların Sözleşme'nin 6. maddesinin birinci fıkrasının güvencesi altınaalınmadığını açıkça belirtmektedir. Temyiz merciinin, ilk derece mahkemesikararının uygulanmasını erteleme veya askıya alma gibi bir etkisinin olupolmadığına bakılmaksızın 6. madde sadece nihai ve bağlayıcı mahkemekararlarının uygulanmasını korur. Özellikle de temyiz merciinin, başvuranlarıntaleplerini dayandırdığı kararı bozduğunu gözönündebulundurarak iç hukuk tarafından uygulanması zorunlu olsa bile idarenin bukarara uymamasını 6. maddenin gerekliliklerine aykırı olarak görmemektedir (Ouzounis ve diğerleri/Yunanistan, B. No: 49144/99,15/4/2002,§ 21).

37. Bu çerçevede AİHM genel olarak ihtiyati tedbir alınmasıamacıyla yürütülen davaları medeni hak ve yükümlülükler konusundaki biruyuşmazlık ile ilgili olarak kabul etmemekte ve dolayısıyla 6. maddeninkoruması kapsamına girmediğini belirtmektedir (Wiot/Fransa (k.k.), B. No: 43722/98,15/3/2001, Libert/Belçika (k.k.),B. No: 44734/98, 8/7/2004). Bu nedenle AİHM, yargılamanın uzunluğu ile ilgilidavalarda 6. maddeyi ihtiyati tedbirler ile ilgili kararın alınması talebindenitibaren değil esasa ilişkin davanın açılmasından itibaren uygulamaktadır (Jaffredou/Fransa (k.k.),B. No: 39843/98, 15/12/1998). Bununla birlikte, bazı istisnai durumlarda AİHM,özellikle ihtiyati tedbirin başvurucunun medeni hakları için belirleyici olmasıhâlinde 6. maddeyi ihtiyati tedbirlere de uygulamaktadır (Aerts/Belçika, 30/7/1998, Recueil1998-V; Boca/Belçika, B. No:50615/99, CEDH 2002-IX). AİHM, ihtiyati tedbirle ilgili meselenin asıl davaiçin geniş bir şekilde belirleyici olduğu ve tarafların hakları üzerinde yeterikadar uzun bir zaman dilimi içinde etkilerini gösterdiği durumlarda ve ihtiyatitedbir ile ilgili kararın niteliğinin de gerektirmesi hâlinde istisnai olarak6. maddenin uygulanabileceğini söylemektedir (Markass Car Hire Ltd/Kıbrıs(k.k.), B. No: 51591/99, 23/10//2001). Özetle AİHM,ihtiyati tedbirin konusunun,amacının ve ilgili olduğu hak üzerindeki etkilerinin çok yakından incelenmesigerektiğini ve bir tedbirin medeni hak veya yükümlülük için belirleyici olduğukanaatine varıldığında 6. maddenin uygulanacağını kabul etmektedir (Micallef/Malta, B. No: 17056/06, 15/10/2009,§§75-86).

38. Anayasa'nın 125. maddesinin beşinci fıkrasında idari işleminuygulanmasıyla telafisi güç veya imkânsız zararların doğacağı durumlarda,mahkemelere yürütmenin durdurulması kararı verme yetkisi tanınarak kişilere hakarama özgürlüklerini daha etkili biçimde kullanabilme olanağı sağlanmıştır(AYM, E.2012/107, K.2013/90, 10/7/2013). Hak arama özgürlüğü bakımındankişilerin idareye karşı sahip oldukları en etkili yargısal koruma mekanizmasıiptal davasıdır. İptal davasında, idari işlemin hukuk kurallarına aykırılığınınbelirlenmesi hâlinde iptali yoluna gidilmekte ve bunun sonucunda idareninhukuka bağlılığı ve hukuk düzeninin korunması sağlanmaktadır. Genel ilke, iptalkararlarının geriye yürümesi ve iptal edilen işlemi başından itibaren ortadankaldırması, bu işleme ve ona dayanan sonuçların hiç mevcut olmamış gibi kabuledilmesi olmakla birlikte bu ilke, idari işlemin iptal kararına kadarmevcudiyetine ve etki doğurmasına engel değildir. Bu nedenle kişileri iptaldavası sonuçlanıncaya kadar hukuka aykırı idari işlemin olumsuz etkilerindenkorumak, ileride giderilmesi veya düzeltilmesi imkânsız veya zor olan durumlarıönlemek, idareyi de hem olası bir tazmin yükünden kurtarmak hem de hukuksınırları içine çekerek hukuk devletinin kesintiye uğramadan devamını sağlamakamacıyla yürütmenin durdurulması kurumu öngörülmüştür (AYM, E.2008/77,K.2010/77, 3/6/2010).

39. Yürütmenin durdurulması kurumu anayasal bir değer ve önemesahip olmakla birlikte adil yargılanma hakkı kural olarak uyuşmazlık bakımındannihai ve kesin nitelik taşıyan yargı kararlarının sonucuna erişmeyi güvencealtına almakta olup yürütmenin durdurulması kararlarının bu nitelikte olmadığıaçıktır. Yürütmenin durdurulması kararlarının icra edilmemesinin de diğer arakararlarında olduğu gibi ancak adil yargılanma hakkına hâkim olan ilkelerdenyargılamanın bütününün adil olmaktan çıkması ilkesi dikkate alınarak mahkemeyeerişim hakkı kapsamında incelenmesi gerekmektedir.

40. Buna göre yargılama bakımından nihai nitelik taşımayanyürütmenin durdurulması kararlarının icra edilmemesine ilişkin şikâyetlerdeadil yargılanma hakkı yönünden bakılacak husus; yürütmenin durdurulmasıkurumunun niteliği gereği bu kararın uygulanmamasının ileride başvurucu lehineverilecek muhtemel nihai kararın icra edilmesini imkânsız hâle getirecek veyaaşırı derecede zorlaştıracak nitelikte olup olmadığıdır. Bu hususun ise hersomut olayda olayın koşulları dikkate alınarak incelenmesi gerekir.

41. Adil yargılanma hakkına ilişkin ilke bu şekilde olmaklabirlikte diğer temel haklar yönünden ara kararlarının icra edilmemesişikâyetinin somut olayın koşulları dikkate alınarak yargılamanın bütünündenbağımsız olarak da incelenmesi mümkündür. Nitekim Anayasa Mahkemesi Yaman Akdeniz ve diğerleri (B. No:2014/3986, 2/4/2014) başvurusunda yürütmenin durdurulması kararınınuygulanmadığına ilişkin başvuruyu ifade özgürlüğü yönünden incelemiştir. Benzerşekilde Kristal-İş Sendikası ([GK],B. No: 2014/12166, 2/7/2015) başvurusunda yürütmenin durdurulması istemininreddi üzerine yapılan bireysel başvuruyu sendika hakkı yönünden incelemiştir.

42. Somut olayda ise, başvuruya dayanak olan ve gereği gibi icraedilmediği ileri sürülen yürütmenin durdurulması kararları, başvurucunun aynıil içinde aynı özlük haklarıyla başka bir birime atanması işlemine ilişkindir.Başvurucu, münhasıran tayine ilişkin olan bireysel başvurusunda başka birhakkın ihlal edildiğini ileri sürmediği gibi, Mahkeme tarafından da başvurunundiğer temel haklarla bir bağlantısı tespit edilememiştir. Ayrıca, yürütmenindurdurulması kararının gereği gibi icra edilmemesinin, yargılama sonundakinihai kararın icra edilmesini imkânsız hâlegetirecek veya aşırı derecede zorlaştıracak bir nitelikte olmadığı daanlaşılmaktadır.

43. Bu durumda yukarıda yapılan açıklamalar ışığındabaşvurucunun mahkemeye erişim hakkına yönelik bir ihlal olmadığının açık olduğusonucuna ulaşılmaktadır.

44. Açıklanan nedenlerle mahkemeye erişim hakkına yönelik birihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına1/12/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy