Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - ASIM BAYAR VE VEYSEL BAYAR Başvurusuna İlişkin Karar - 4/10/2017

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd.

:

Derya ATAKUL

Başvurucular

:

1. Asım BAYAR

2. Veysel BAYAR

Vekili

:

Av. Ali Fuat YILDIZ

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, ulusal ölçekte yayın yapan bir gazetenin İnternethaber arşivinde erişilebilir durumda olan haber ile ilgili içeriğe erişiminengellenmesi yönündeki taleplerin reddedilmesi nedeniyle şeref ve itibarınkorunması hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 20/3/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:

7. Ulusal ölçekte yayımlanan Hürriyet gazetesinin İnternetarşivi sayfasında 16/2/2007 tarihinde başvurucular hakkında "Mimar ileMühendis Yumruk Yumruğa" başlıklı bir haber yayımlanmıştır. Haberiçeriğinde, haberin yayımlandığı dönemde Kayseri ilinin Melikgazi ilçesindeBelediye Meclisi Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) Başkan Vekili olan MimarVeysel Bayar ile Doğru Yol Partisi (DYP) İlçe Yönetim Kurulu Üyesi MakineMühendisi Y.Ç. arasında iş ilişkisinden kaynaklanan tartışmanın büyüyerekkavgaya dönüştüğüne, başvurucu Veysel Bayar ile kardeşi başvurucu Asım Bayar'ınpolis merkezinde ifadelerinin alındığına ve olayla ilgili soruşturmanınsürdüğüne ilişkin ifadeler yer almaktadır.

8. Başvurucular; bahsi geçen haberin yayımlandığı tarihinüzerinden yaklaşık yedi yıla yakın zaman geçtiğini, haberin güncelliğiniyitirdiğini ancak İnternet arşivinde yer almaya devam etmesi nedeniyle şeref veitibarlarının zedelendiğini ileri sürerek 22/1/2014 tarihinde söz konusu habereerişimin engellenmesi talebinde bulunmuşlardır.

9. (Kapatılan) Kayseri 5. Sulh Ceza Mahkemesi 23/1/2014 tarihlikararı ile erişimin engellenmesi talebinin reddine karar vermiştir. Anılankararın gerekçesi şöyledir:

 "www.hurriyet.com.tr adresinde 16/02/2007 tarihinde "mimarile mühendis yumruk yumruğa" başlıklı haberin yayından kaldırılmasınıistemiş iseler de; haber içeriğinde istem sahiplerini küçük düşürücü biranlatımın olmadığı, haberin gerçeğe aykırılığının da iddia edilmediği, 4/5/2007tarihli ve 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Ve BuYayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'dagüncelliğini yitirmiş haberlerin internet yayımından kaldırılmasına dair birdüzenlemenin bulunmadığı, böylece şartları oluşmadığından yerinde görülmeyen talebinreddine dair aşağıda yazılı olduğu şekilde karar verilmiştir."

10. Başvurucuların anılan karara itirazı Kayseri 3. Asliye CezaMahkemesinin 7/2/2014 tarihli kararı ile"itiraza konu yayının haber içerikli olduğu, kamuyu bilgilendirme niteliğitaşıdığı ve haberde adı geçen kişilerin haklarının ihlaline dair ibarelerolmadığı" gerekçesiyle reddedilmiştir.

11. Karar başvuruculara 18/2/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.Başvurucular 20/3/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

IV. İLGİLİ HUKUK

12. Anayasa Mahkemesinin 3/3/2016 tarihli ve 2013/5653 numaralıN.B.B. Kararı.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

13. Mahkemenin 4/10/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucularınİddiaları

14. Başvurucular; Hürriyet gazetesinin İnternet arşivisayfalarında 16/2/2007 tarihinde Makine Mühendisi Y.Ç. ile aralarında işilişkisinden kaynaklanan tartışmanın büyüyerek kavgaya dönüştüğüne, polismerkezinde ifadelerinin alındığına ve olayla ilgili soruşturmanın sürdüğüneilişkin bir haber yayımlandığını, haberin ilk yayımlandığı tarihin üzerindenyedi yıldan fazla zaman geçtiğini, haberin güncelliğini yitirmiş olmasınarağmen İnternet arşivinde yer almaya devam ettiğini, habere erişiminengellenmesi yönündeki taleplerinin yargısal makamlar tarafından reddedildiğinibelirterek Anayasa’nın 5., 17., 32. ve 40. maddelerinde tanımlanan haklarınınihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

15. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucular, haklarında yayımlanan habere,bahsi geçen gazetenin İnternet sitesindeki haber arşivi üzerinden hâlen kolaycaulaşılabilmesi ve bu arşiv haberin İnternet'ten çıkarılması taleplerininreddedilmesi nedeniyle kişilik haklarının zarar gördüğünden şikâyet etmektedir.Başvurucuların bu şikâyeti şeref ve itibarın korunması hakkı kapsamındaincelenmiştir.

16. Bireyin kişisel şeref ve itibarı, Anayasa’nın 17. maddesindeyer alan “manevi varlık” kapsamında yer almaktadır. Devletin, bireyin manevivarlığının bir parçası olan kişisel şeref ve itibara keyfî olarak müdahaleetmemek şeklinde negatif yükümlülüğü ve üçüncü kişilerin saldırılarını önlemekşeklinde pozitif yükümlülüğü bulunmaktadır (AdnanOktar (3), B. No: 2013/1123, 2/10/2013, § 33). Şeref ve itibarıetkileyen saldırılar veya basın ve yayın yolu ile yapılan yayınlara karşıbireyin korunmaması hâlinde Anayasa’nın 17. maddesinin birinci fıkrası ihlaledilmiş olabilir (Kadir Sağdıç [GK],B. No: 2013/6617, 8/4/2015, § 36; İlhan Cihaner (2), B. No: 2013/5574, 30/6/2014, § 42).

17. Anayasa’nın “Düşünceyiaçıklama ve yayma hürriyeti” kenar başlıklı 26. maddesine göreherkes düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başınaveya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmîmakamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermekserbestliğini de kapsar. Anılan maddede ifade özgürlüğünün kullanımındabaşvurulabilecek araçlar “söz, yazı, resim veya başka yollar” olarak ifadeedilmiş ve “başka yollar” ifadesiyle her türlü ifade aracının anayasal korumaaltında olduğu gösterilmiştir (Emin Aydın [GK],B. No: 2013/2602, 23/1/2014, § 43).

18. Haber ve fikirlerin iletilmesinde ve alınmasında önemli birişlev gören İnternet, Anayasa'nın 26. maddesinde düzenlenen ifade özgürlüğününgüvencesi altındadır. Nitekim Anayasa Mahkemesi İnternet erişimine yönelik birmüdahalenin ifade özgürlüğü kapsamında incelenmesi gerektiğini kabul etmiştir (Yaman Akdeniz ve diğerleri, B. No:2014/3986, 2/4/2014; Youtube Llc Corporation Service Companyve diğerleri [GK], B. No: 2014/4705, 29/5/2014).

19. Anayasa Mahkemesi birçok kararında ifade özgürlüğünün sadecedüşünce ve fikirleri yayma özgürlüğünü değil haber ve fikirlere ulaşmaözgürlüğünü de kapsadığını vurgulamıştır (EminAydın, § 40; Kamuran Reşit Bekir [GK],B. No: 2013/3614, 8/4/2015, § 34). İnternet üzerinde arşiv oluşturma,aktüalitenin ve haberlerin saklanmasına ve erişilebilirliğine büyük ölçüdehizmet etmektedir. Bu nitelikteki arşivler özellikle doğrudan halkın erişimineaçık ve genelde ücretsiz olmaları nedeniyle tarih eğitimi ve araştırmafaaliyetleri için kaynak sunmaktadır. Öte yandan demokratik bir toplumdabasının ilk işlevi olan "gözetleyici" rolünün bir sonucu daarşivlerin halkın erişimine sunulmasıdır (N.B.B.,B. No: 2013/5653, 3/3/2016, § 61). Bu nedenle İnternet'te tutulan arşivlerin,ifade ve basın özgürlükleri kapsamında olduğu açıktır. Dolayısıyla İnternet'teyayımlanan ve gazetecilik faaliyeti kapsamında kabul edilen bir haber arşivininyayından kaldırılması basın özgürlüğüne yönelik bir müdahale teşkil edebilir.

20. İfade özgürlüğü ile onu tamamlayan ve ifade özgürlüğününkullanılmasını sağlayan basın özgürlüğü, Anayasa'da yer alan temel hak veözgürlükleri sınırlama rejimine tabidir. Anayasa'nın26., 27. ve 28. maddelerinde sayılan sınırlandırmalardan biri, "başkalarının şöhret veyahaklarının, özel veya aile hayatlarının" korunmasıdır (Kadir Sağdıç, § 55; İlhan Cihaner (2),§ 62). Öte yandan "başkalarınınşöhret veya haklarının, özel veya aile hayatlarının" korunması bağlamındaşeref ve itibarın korunması hakkının etki alanını genişletmenin ifade ve basınözgürlüklerinin ihlali sonucunu doğurabileceği hatırda tutulmalıdır.

21. Bu sebeple Anayasa'nın 17. maddesinin birinci fıkrasındakoruma altına alınan şeref ve itibarın korunmasını isteme hakkı ile başvuruyakonu İnternet haber arşivlerinin Anayasa'nın 28. maddesinde güvence altınaalınan basın özgürlüğü ve bu özgürlükle bağlantılı olarak Anayasa'nın 26.maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğü arasında Anayasa Mahkemesiiçtihadında ortaya konulan kriterlere uygun şekilde bir denge kurulmasıgerekmektedir. İnternet ortamının sağladığı ulaşılabilirlik, yaygınlık, haberve fikirlerin depolanmasındaki ve muhafazasındaki kolaylık dikkate alındığındayayımlandığı tarihte belirli ağırlık eşiğini aşmayan veya kişinin kendieylemlerinden kaynaklanan haberlerin İnternet ortamında uzun süre erişilebilirkalması kişilerin şeref ve itibarını zedeleyebilir (N.B.B., § 37).

22. Anayasa Mahkemesi 3/3/2016 tarihli ve 2013/5653 numaralı N.B.B. başvurusunda İnternet'in etkinolarak kullanmasıyla beraber ifade ve basın özgürlükleri ile şeref ve itibarınkorunması arasındaki dengenin ilki lehine bozulduğunu, bu dengenin tekrarkurulabilmesinin şeref ve itibar yönünden bireylerin unutulma hakkının kabuledilmesi ile mümkün olabileceğini belirtmiştir (N.B.B., § 46).

23. Mahkeme bahsi geçen başvuruda unutulma hakkının anayasaldayanaklarına yer vererek devletin bireye geçmişte yaşadıklarının başkalarıtarafından öğrenilmesi engellenerek “yeni bir sayfa açma” olanağı vermehususunda bir sorumluluğu olduğunu, dolayısıyla unutulma hakkının kişilerin manevivarlıklarını geliştirmelerine bir fırsat vermek açısından devletin pozitifyükümlülüğünün bir sonucu olduğunu ortaya koymuştur (N.B.B., §§ 47-49).

24. Bununla birlikte Mahkeme; unutulma hakkının İnternetüzerindeki her türlü haber veya yazı yönünden uygulanmasını beklemenin mümkünolmadığını, özellikle basın özgürlüğü temelinde gazete arşivininaraştırmacılar, hukukçular veya tarihçiler için önem taşıyan veriler olduğunubelirtmiştir. Unutulma hakkı, İnternet ortamında haber arşivini koruma altınaalan basın özgürlüğünün ve halkın haber ve fikirlere ulaşma özgürlüğünün özünedokunmayacak ve aynı zamanda hak sahibinin çıkarlarını koruyacak şekildekullanılmalıdır. Mahkeme, İnternet ortamındaki bir haber veya yazının unutulmahakkı kapsamında İnternet'ten çıkarılabilmesi için yayının içeriği, yayındakaldığı süre, güncelliğini yitirme, tarihsel bir veri olarak kabul edilememe,kamu yararına katkısı (toplumsal açıdan haberin değeri, haberin geleceğe ışıktutan niteliği), haber veya yazıya konu kişinin siyasetçi veya ünlü olupolmadığı, haber veya yazının konusu, bu bağlamda haber ya da yazının olgusalgerçekler veya değer yargısı içerip içermediği, halkın ilgili veriye yönelikilgisi gibi hususların somut olay açısından incelenmesi gerekliliğini ortayakoymuştur (N.B.B., § 50).

25. Somut olayda başvurucuların şikâyetine konu olan haber16/2/2007 tarihinde yayımlanmış ve arşiv niteliğindedir. Haber, Kayseri ilininMelikgazi ilçesinde Belediye Meclisi AK Parti Başkan Vekili olan Mimar VeyselBayar ve kardeşi Asım Bayar ile DYP İlçe Yönetim Kurulu Üyesi Makine MühendisiY.Ç. arasındaki iş ilişkisinden kaynaklanan tartışma ve bu tartışmanın kavgayadönüşmesi ile olayın adli makamlara intikal etmesi hakkındadır. Bu haberingerçeğe aykırı olduğu ileri sürülmemiştir. Haberin başlığı ile içeriğiincelendiğinde amacın, kamuoyunun ilgisine matuf, haberin yayımlandığı dönemdeaynı zamanda siyasi kimliğe sahip başvurucu Mimar Veysel Bayar ve kardeşibaşvurucu Asım Bayar ile yine siyasi kimliğe sahip Makine Mühendisi Y.Ç. arasındaiş ilişkisi nedeniyle ortaya çıkan ihtilafa ve akabinde yaşananlara yönelikhaber yapmak ve kamuoyunu bilgilendirmek olduğu görülmektedir.

26. Başvurucular, haberin yayımlandığı 16/2/2007 tarihinden 6yıl 11 ay sonra 22/11/2014 tarihinde haber içeriklerine erişimin engellenmesitalebiyle (kapatılan) Kayseri 5. Sulh Ceza Mahkemesine başvurudabulunmuşlardır. Mahkeme 23/1/2014 tarihli kararı ile haber içeriğinde istemsahiplerini küçük düşürücü bir anlatım olmadığı, haberin gerçeğe aykırılığınında iddia edilmediği, 4/5/2007 tarihli ve 5651 sayılıİnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluylaİşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'da güncelliğini yitirmişhaberlerin İnternet yayınından kaldırılmasına dair bir düzenlemenin bulunmadığıgerekçesiyle talebi reddetmiştir. Başvurucuların anılan karara itirazı daKayseri 3. Asliye Ceza Mahkemesinin 7/2/2014 tarihli kararı ile yayının haberdeğeri olduğu ve kamuoyunu bilgilendirme niteliği taşıdığı ve haberde adı geçenkişilerin haklarının ihlaline dair ibareler bulunmadığı gerekçesiylereddedilmiştir. Başvurucular, ret kararı üzerine 21/3/2014 tarihinde AnayasaMahkemesine bireysel başvuruda bulunmuşlardır. Bireysel başvurunun yapıldığıtarihte, haberin ilk yayınlandığı tarih üzerinden 7 yıl 1 aylık sürenin geçtiğianlaşılmaktadır.

27. Yukarıda yer verilen süreler ile hakkında haber yapılankişilerin kimlikleri de dikkate alındığında haberin güncelliğini ve kamuoyuilgisini yitirdiği söylenemez. Bu bağlamda haberin konusu, içeriği ve ilk yayıntarihi üzerinden geçen süre gözönündebulundurulduğunda haberin arşivde kolaylıkla ulaşılabilir kılınması içingerekli haber değerinin toplumsal açıdan devam ettiği, bu bağlamda unutulmahakkı kapsamında değerlendirilmeyi zorunlu kılacak şartların oluşmadığıbelirlenmiştir. Öte yandan bireysel başvurunun karara bağlandığı tarihitibarıyla şikâyet konusu haberin başvuruculara ve haberde adı geçen diğerşahıslara ilişkin kişisel veriler gizlenmiş olarak yayımlanmaya devam edildiğide tespit edilmiştir.

28. Sonuç olarak ifade ve basın özgürlükleri ile birlikte halkınhaber alma ve bilgiye ulaşma hakkı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuolayda, ifade ve basın özgürlükleri ile kişinin manevi bütünlüğünün korunmasıhakkı arasında adil bir dengenin kurulduğu, derece mahkemesinin takdiryetkisine müdahale etmeyi gerekli kılacak bir durumun bulunmadığı sonucunaulaşılmıştır.

29. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde bırakılmasına 4/10/2017tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy