TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
AYDIN ASLAN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/4642)
Karar Tarihi: 10/3/2015
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Serruh KALELİ
Üyeler
:
Burhan ÜSTÜN
Nuri NECİPOĞLU
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Raportör Yrd.
:
Yusuf Enes KAYA
Başvurucular
:
1. Aydın ASLAN
2. Ziya ASLAN
3. Bedran ASLAN
4. Kadriye ASLAN
5. Necle ASLAN
6. Cemile EFE
7. Nesime ASLAN
8. Nejla ASLAN
9. Teybat ASLAN
10. Nura TÜRK
11. Hamdullah ASLAN
12. Ayşe ASLAN
13. Mehmet ASLAN
14. Rahime ASLAN
15. Cemal ASLAN
16. Emrah ASLAN
17. Farike KARA
18. Sevcan ASLAN
19. İlayda ASLAN
20. Alanur ASLAN
Vekilleri
:
Av. Murat DURGAN
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvurucular, 13/10/1958 tarihinde murisleri aleyhineKızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasınınMardin Kadastro Mahkemesinde halen devam ettiğini, yargılamanın makul sürede sonuçlandırılamadığını,bu sürede taşınmazlarını kullanamadıklarını ve taşınmazlarının gelirlerindenyoksun bırakıldıklarını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarınınihlal edildiğini ileri sürmüşler ve tazminat talep etmişlerdir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 3/4/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudanyapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesineticesinde Komisyona sunulmasına engel eksiklik bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca, 5/5/2014 tarihinde,kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölümegönderilmesine karar verilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından 12/12/2014tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına kararverilmiştir.
5. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneğigörüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 13/1/2015tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamdasunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılamadosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:
7. Kızıltepe ilçesi, Karakulak köyü 3, 4, 5, 7, 8, 10 ve 11parsel numaralı taşınmazların başvurucuların murisi ve müşterekleri adınatespit edilmesi üzerine S.D. ve Ş.K. tarafından 13/10/1958 tarihinde açılandavalar, Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1958/142 sayılı dosyasındabirleştirilmiştir.
8. Başvurucuların murisi ve arkadaşları Kasım 1946 tarih 71ve 74 sıra numaralarında kayıtlı taşınmazlarına müdahale edildiğinden bahisleŞ.K., Ö.K., A.Ç, M.A., D.A. ve Ş.A. aleyhine 27/2/1957 tarihinde KızıltepeAsliye Hukuk Mahkemesinde müdahalenin meni davası açmışlardır. Bu dava AsliyeHukuk Mahkemesinin E.1957/27 sayılı dosyasına kaydedilmiştir. Kızıltepe AsliyeHukuk Mahkemesi 18/9/1958 tarihinde görevsizlik kararı vermiş ve dosyaKızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1958/139 sayılı dosyasına kaydedilmiştir. Budosya, Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1958/148 sayılı dava dosyası ilebirleştirilmiştir.
9. E.1958/148 sayılı dava dosyası ise Kızıltepe KarakulakKöyü 4 parsel numaralı taşınmazın D.A. adına tespit edilmesi üzerine S.D. veŞ.K., tarafından açılan dava olup, bu dava dosyası, Mahkemenin 26/10/1998 tarihve E.1958/148, K.1998/98 sayılı kararıyla Kızıltepe Kadastro MahkemesininE.1958/142 sayılı dosyası ile birleştirilmiştir.
10. Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1958/142 sayılı asıldosyasında bulunan E.1958/146 sayılı davada Kızıltepe Karakulak köyü 10 parselnumaralı taşınmaza itiraz edilmiş ve dava Kızıltepe Kadastro MahkemesininE.1958/146 sayılı dosyasına kaydedilmiş, Mahkemece 28/1/1960 tarih veE.1958/146, K.1960/2 sayılı kararıyla tespit gibi davacı ve müşterekleri adınatescil edilmesine karar verilmiştir. Bu kararın temyiz edilmesi üzerineYargıtay 7. Hukuk Dairesi E.1960/6986, K.1960/5756 sayılı ilamıyla İlk DereceMahkemesinin kararını bozmuştur. Bozma üzerine dosya, Kızıltepe KadastroMahkemesinin 1960/4 sayılı dosyasına kaydedilmiştir. Bu dosya KızıltepeKadastro Mahkemesinin 23/3/1998 tarih ve E.1960/4, K.1998/40 sayılı kararıylaKızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1960/3 sayılı dosyası ile birleştirilmiştir.
11. Kızıltepe ilçesi Karakulak köyü 8 parsel numaralıtaşınmazın başvurucuların murisi adına tespit edilmesi üzerine Ş.K. tarafındanaçılan davalar sırasıyla Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1958/141,E.1958/143, E.1958/145 sayılı dosyalarına kaydedilmişlerdir. Bu dava dosyaları13/12/1958 tarihinde Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1958/144 sayılı dosyasıile birleştirilmiştir.
12. Kızıltepe ilçesi Karakulak köyü 7 parsel numaralıtaşınmazın başvurucuların murisi adına tespit edilmesi üzerine Ş.K. tarafından açılandava, Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1958/144 sayılı dosyasınakaydedilmiştir. Bu dosyada Kızıltepe Kadastro Mahkemesi, 28/10/1961 tarih veE.1958/144, K.1960/1 sayılı kararıyla davalı parsellerin tespit gibibaşvurucuların murisi ve arkadaşları adına tapuya tesciline karar vermiştir. Bukarar temyiz incelemesi sonucu bozulmuş ve dosya Kızıltepe KadastroMahkemesinin E.1960/3 sayılı dosyasına kaydedilmiştir. Bu dava KızıltepeKadastro Mahkemesinin 22/6/1998 tarih ve E.1960/3, K.1998/65 sayılı kararıylaMahkemenin E.1958/142 sayılı dosyasıyla birleştirilmiştir.
13. Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılmasından sonra12/6/2013 tarihinden itibaren yargılamaya, Mardin Kadastro MahkemesininE.2013/47 sayılı dava dosyasında devam edilmektedir.
14. Başvurucular, 3/4/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuşlardır.
B. İlgili Hukuk
15. 12/1/2011 tarih ve 6100sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 30. maddesi ile 21/6/1987 tarih ve 3402sayılı Kadastro Kanunu’nun 25. maddesinin birinci fıkrası, 28. maddesininbirinci fıkrası, 29. maddesinin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 30.maddesinin birinci ve ikinci fıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36.maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi (Bkz. B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§16-22).
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
16. Mahkemenin 10/3/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucuların 3/4/2014 tarih ve 2014/4642 numaralı bireysel başvurularıincelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların İddiaları
17. Başvurucular, 13/10/1958 tarihinde murisleri aleyhineKızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasınınMardin Kadastro Mahkemesinde halen devam ettiğini, yargılamanın makul süredesonuçlandırılamadığını, bu sürede taşınmazlarını kullanamadıklarını vetaşınmazlarının gelirlerinden yoksun bırakıldıklarını belirterek, mülkiyet veadil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
B. Değerlendirme
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
18. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesi sonucunda açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
19. Başvurucular, 13/10/1958 tarihinde murisleri aleyhineKızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasınınMardin Kadastro Mahkemesinde halen devam ettiğini, yargılamanın makul süredesonuçlandırılamadığını, bu sürede taşınmazlarını kullanamadıklarını vetaşınmazlarının gelirlerinden yoksun bırakıldıklarını belirterek, mülkiyet veadil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
20. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurununkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metniile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adilyargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. AnayasaMahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçokkararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığındayorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan ve AİHMiçtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağınıoluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarıncaadil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderleve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirtenAnayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makulsürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulmasıgerektiği açıktır (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).
21. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunundavanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, birdavanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulmasıgereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).
22. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makulsürede karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda taşınmazmülkiyeti hakkında Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitineitiraz davasında, 3402 sayılı ve 6100 sayılı Kanunlarda yer alan usulhükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hak veyükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No: 2012/13,2/7/2013, § 49).
23. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklarailişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başkabir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, somut başvuru açısından bu tarih 13/10/1958 tarihidir.
24. Başvuruya konu dava, başvurucuların miras bırakanlarındanintikalle takip etmekte oldukları bir uyuşmazlık olup, bu yönüyle makul süredeğerlendirmesi bakımından dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçılarınyargılamaya katıldıkları an değil, somut olayda muris açısından değerlendirmeyeesas alınan sürenin başlangıç anıdır (B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).
25. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını dakapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam edenyargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasınıiçeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesiolanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anıbaşvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).
26. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinden,Kızıltepe ilçesi, Karakulak köyü 3, 4, 5, 7, 8, 10 ve 11 parsel numaralıtaşınmazların başvurucuların murisi ve müşterekleri adına tespit edilmesiüzerine açılan davaların Kızıltepe Kadastro mahkemesinin 1958/142 sayılıdosyasında birleştirildiği ve yargılamanın bu dosya üzerinden devam ettiği, yargılama boyunca alınan keşif ara kararlarının farklıgerekçelerle yerine getirilmediği ve birçok defa keşiflerin ertelendiği,Mahkemece bazı duruşmalarda dosyanın incelemeye alındığı ve bu sebepleduruşmaların ertelendiği, ilgili kurumlardan talep edilen evrakların Mahkemeyegeç ulaştığı anlaşılmıştır. Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılmasıüzerine dosyanın Mardin Kadastro Mahkemesine devredildiği ve yargılamanınMardin Kadastro Mahkemesinin E.2013/47 sayılı dosyasında halen devam ettiğibelirlenmiştir.
27. İlgili yargılama evrakının incelenmesinden, başvuruyakonu yargılamanın kadastro mahkemesi önünde sürdüğü görülmekle, 3402 sayılıKanun’da yer alan özel usul hükümleri ile medeni hak ve yükümlülüklere ilişkinuyuşmazlıkları konu alan yargılama faaliyetleri için geçerli genel usuli hükümler içeren 6100 sayılı Kanun’a tabi biryargılama faaliyetinin söz konusu olduğu ve 3402 sayılı Kanun’da yer alan özelusul hükümleri ile 6100 sayılı Kanun’un 30. maddesinin, uyuşmazlıkların makulsürede çözümlenmesi gerekliliğini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır (§ 15).
28. Kadastro mahkemesi nezdindeki yargılamaların makul süredetamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış veAnayasa Mahkemesi tarafından, özellikle 3402 sayılı Kanun’da yer alan veyargılamada sürati temin etmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin nazaraalınmadığı göz önünde bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 54-64; B.No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 53-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§ 60-67;2012/673, 19/12/2013, §§ 37-43).
29. Başvuruya konu davanın taraf sayısı ve mahiyeti nedeniyleicrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu yargılamanın karmaşıkniteliğinin bulunduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün olarak bakıldığında,3402 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi bir yargılama sürecineilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini gerektirecek biryön bulunmadığı ve elli altı yılı aşkın bir süredir devam eden yargılamasürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.
30. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların Anayasa’nın 36.maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlaledildiğine karar verilmesi gerekir.
31. Başvurucular uzun süren yargılama nedeniyletaşınmazlarını kullanamadıklarını belirterek, Anayasa’nın 35. maddesindetanımlanan mülkiyet haklarının ihlal edildiğini iddia etmiş olup,başvurucuların makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeyukarıda yer verilen tespitler ışığında, mülkiyet haklarının ihlal edildiğiyönündeki iddialarının ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.
3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden
32. Başvurucular, maruz kaldıkları zarar karşılığı olarakayrı ayrı 10.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep etmişlerdir.
33. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar”kenar başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa,ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzeredosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yararbulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genelmahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmaklayükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali vesonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”
34. Başvurucuların tarafı olduğu uyuşmazlığa ilişkin elli altıyılı aşkın bir süredir devam eden yargılama süresi nazara alındığında,yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiylegiderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında ve yargılamayı mirasbırakanlarından intikalle takip etmekte oldukları nazara alınarak, başvurucu,Nura Türk’e talebiyle bağlı kalınarak net 10.000,00 TL, başvurucular; Bedran Aslan, Kadriye Aslan, Nesime Aslan, Necle Aslan, Aydın Aslan, Hamdullah Aslan, Nejla Aslan, Teybat Aslan, CemileEfe, Ziya Aslan’ın her birine net 1.600,00 TL, başvurucular; Ayşe Aslan, RahimeAslan, Mehmet Aslan, Farike Kara, Cemal Aslan, EmrahAslan, Sevcan Aslan, İlayda Aslan, Alanur Aslan’ın her birine net 250,00 TL manevi tazminatödenmesine karar verilmesi gerekir.
35. Başvurucular tarafından yapılan ve dosyadaki belgeleruyarınca tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL vekâlet ücretinden oluşantoplam 1.706,10 TL yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesinekarar verilmesi gerekir.
36. Başvuruya konu yargılamanın elli altı yılı aşkın birsüredir devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkını ihlal ettiğigözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan bir yargılamadosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü zararın devametmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa süredesonuçlandırılmasını teminen, kararın bir örneğininilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Başvurucuların,
1.Makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarının KABULEDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2.Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanmahaklarının İHLAL EDİLDİĞİNE,
B. Başvurucu, Nura Türk’e net 10.000,00 TL, başvurucular; Bedran Aslan, Kadriye Aslan, Nesime Aslan, Necle Aslan, Aydın Aslan, Hamdullah Aslan, Nejla Aslan, Teybat Aslan, CemileEfe, Ziya Aslan’ın her birine net 1.600,00 TL, başvurucular; Ayşe Aslan, RahimeAslan, Mehmet Aslan, Farike Kara, Cemal Aslan, EmrahAslan, Sevcan Aslan, İlayda Aslan, Alanur Aslan’ın her birine net 250,00 TL manevi TAZMİNATÖDENMESİNE, başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,
C. Başvurucular tarafından yapılan 206,10 TL harç ve 1.500,00 TLvekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin BAŞVURUCULARAMÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemedegecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal faiz uygulanmasına,
E. Kararın bir örneğinin Mardin Kadastro Mahkemesinegönderilmesine,
10/3/2015tarihinde OY BİRLİĞİYLE kararverildi.