TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
AYŞE SENA SEZGİN ARSLAN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/13367)
Karar Tarihi: 15/4/2015
R.G. Tarih- Sayı: 20/6/2015-29392
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Nuri NECİPOĞLU
Hicabi DURSUN
Erdal TERCAN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Raportör
:
Şebnem NEBİOĞLU ÖNER
Başvurucu
:
Ayşe Sena SEZGİN ARSLAN
Vekili
:
Av. Ömer Faruk EROĞLU
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvurucu, ilgili idaretarafından gerçekleştirilecek olan evlenme akdi sonrasında evlilik öncesisoyadını kullanması yönündeki talebinin idare tarafından reddedilmesi nedeniyleAnayasa’nın 10. ve 17. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğiniileri sürerek, ihlalin tespitiyle sonuçlarının ortadan kaldırılmasına kararverilmesini talep etmiştir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 15/8/2014 tarihindeAnayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemedebaşvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespitedilmiştir.
3. Birinci Bölüm BirinciKomisyonunca, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzeredosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
A. Olaylar
4. Başvuru formu ve eklerikapsamında tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. Başvurucu tarafından ÜsküdarBelediyesi Evlendirme Şefliği’ne hitaben verilen30/5/2014 tarihli dilekçede, 22/6/2014 tarihinde belirtilen Belediye nezdindegerçekleşecek olan evlenme akdi sonrasında soyadı hanesine, eşinin soyadıkullanılmaksızın, evlilik öncesi soyadı olan “Sezgin” soyadının tescilininsağlanması talep edilmiştir.
6. Üsküdar Kaymakamlığı İlçeNüfus Müdürlüğünce başvurucuya gönderilen 18/7/2014 tarihli cevabi yazıya,İstanbul Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Müdürlüğünün 24/6/2014 tarihliyazısı eklenmiş olup, ilgili yazı içeriğinde, 22/11/2001 tarih ve 4721 sayılıTürk Medeni Kanunu’nun 187. maddesi hükmüne yer verilerek ve AnayasaMahkemesinin 10/3/2011 tarih ve E.2009/85, K.2011/49 sayılı kararına atıfyapılarak, başvurucunun talep ettiği şekilde bir tescilin mümkün olmadığı ifadeedilmiştir.
7. Bireysel başvuru, 15/8/2014tarihinde yapılmıştır.
B. İlgili Hukuk
8. 4721 sayılı Türk MedeniKanunu’nun “Kadınınsoyadı” kenar başlıklı 187. maddesi şöyledir:
“Kadın, evlenmeklekocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfusidaresine yapacağı yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını dakullanabilir. Daha önce iki soyadı kullanan kadın, bu haktan sadece bir soyadıiçin yararlanabilir.”
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
9. Mahkemenin 15/4/2015tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 15/8/2014 tarih ve 2014/13367numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
10. Başvurucu, evlendiktensonra, evlilik öncesi soyadını kullanma yönünde idareye başvurduğunu, ancak sözkonusu talebinin ilgili idare tarafından reddedildiğini, ihlal iddiasınailişkin olarak hukuk sisteminde yer alan başvuru yollarının da, başarı şansıbulunmayan, mahkeme masrafı ve zaman kaybına yol açan yollar olduğunubelirterek, Anayasa’nın 10. ve 17. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğiniileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
11. Anayasa’nın 148. maddesininüçüncü fıkrası şöyledir:
“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak veözgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birininkamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesinebaşvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmişolması şarttır.”
12. 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un, “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı 45.maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmaliçin kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireyselbaşvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir”
13. Anayasa’nın 148. maddesininüçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrasında,bireysel başvuruda bulunulmadan önce, ihlal iddiasının dayanağı olan işlem,eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş olan idari ve yargısal başvuruyollarının tamamının tüketilmiş olması gerektiği belirtilmiştir. Temel hakihlallerini öncelikle derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, kanunyollarının tüketilmesi koşulunu zorunlu kılar (NecatiGündüz ve Recep Gündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, § 19-20; Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13,2/7/2013, § 26).
14. Ancak belirtilen hükümlerdeyer verilen olağan başvuru yolları ibaresinin, başvurucunun şikâyetleriaçısından makul bir başarı şansı sunabilecek ve bir çözüm sağlayabileceknitelikte, kullanılabilir ve etkili başvuru yolları olarak anlaşılmasıgerekmektedir. Ayrıca, başvuru yollarını tüketme kuralı ne kesin ne şeklîolarak uygulanabilir bir kural olup, bu kurala riayetin denetlenmesindemünferit başvurunun koşullarının dikkate alınması esastır. Bu anlamda, yalnızcahukuk sisteminde bir takım başvuru yollarının varlığının değil, aynı zamandabunların uygulama şartları ile başvurucunun kişisel koşullarının gerçekçi birbiçimde ele alınması gerekmektedir. Bu nedenle başvurucunun, kendisindenbaşvuru yollarının tüketilmesi noktasında beklenebilecek her şeyi yerinegetirip getirmediğinin başvurunun özellikleri dikkate alınarak incelenmesigerekir (Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. İlhan/Türkiye, 22277/93, 27/7/2000, § 56-64).
15. Bununla birlikte, söz konusubaşvuru yollarının etkililiği noktasında somut veriler bulunmaksızın, sırf sözkonusu başvuru yollarının etkililiği hususunda başvurucu tarafından duyulan şüphe,belirtilen başvuru yollarının tüketilmesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Bukapsamda başvurucu tarafından, ihlal iddiasına ilişkin olarak hukuk sistemindeyer alan başvuru yollarının, başarı şansı bulunmayan, mahkeme masrafı ve zamankaybına yol açan yollar olduğu belirtilmekle birlikte, söz konusu hukukiyolların etkisizliğini ortaya koyan somut verilere dayanılmadığı vebaşvurucunun ihlal iddiasına konu talebi kapsamında etkili bir giderim yoluolan hukuk davası açma yoluna gidilmediği görülmektedir.
16. Yukarıda yer verilentespitler çerçevesinde, ihlal iddiasına konu talebi nedeniyle yalnızca ilgiliidareye başvuruda bulunduğu anlaşılan başvurucunun, Anayasa Mahkemesinebireysel başvuruda bulunabilmek için tüm başvuru yollarının tüketilmesikoşulunu yerine getirdiği söylenemez.
17. Açıklanan nedenlerle,başvurucu tarafından başvuruya konu ihlal iddiası ile ilgili olarak etkili birgiderim yolu olan hukuk davası açma imkânı kullanılmaksızın bireysel başvurudabulunulduğu anlaşıldığından, başvurunun “başvuruyollarının tüketilmemesi” nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Başvurunun “başvuruyollarının tüketilmemesi” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına,
15/4/2015tarihinde OY BİRLİĞİYLE kararverildi.