TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİBÖLÜM
KARAR
AYŞE TÜRKAN ÖZOĞLU BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/8404)
Karar Tarihi: 21/9/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Recai AKYEL
Raportör
:
Yakup MACİT
Başvurucu
:
Ayşe Türkan ÖZOĞLU
Vekili
:
Av. Eda MUKANNASGİL KAYA
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, yetim aylığının kesilmesi işleminin iptali veyeniden aylık bağlanması gerektiğinin tespiti talebiyle açılan davada,delillerin hatalı değerlendirilerek kanuna ve usule aykırı karar verilmesinedeniyle adil yargılanma hakkının; kararın sonucuna göre aylıktan mahrumkalınması nedeniyle de mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 30/5/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca oybirliği sağlanamaması nedeniyle başvurunun kabuledilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucu, Kadıköy 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 16/3/2001tarihli kararıyla anlaşmalı olarak boşanmıştır.
8. Başvurucu, müteveffa babası F.Ö.ye T. İş Bankası A.Ş.Mensupları Emekli Sandığı Vakfı (Vakıf) tarafından bağlanan emekli maaşını,1/5/2001 tarihinden itibaren yetim aylığı olarak almaya başlamıştır.
9. Vakıf, başvurucunun boşandığı eşi ile birlikte yaşamaya devamettiğini belirterek 30/11/2012 tarihinde yetim aylığını kesmiştir.
10. Başvurucu, emekli aylığının kesilmesi işleminin iptali ile1/12/2012 tarihinden itibaren yeniden yetim aylığı bağlanması gerektiğinintespiti talebiyle İstanbul Anadolu 9. İş Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır.
11. Mahkeme, 3/12/2013 tarihli kararında, ülkemizde yıllardırdevletten aylık almak amacıyla muvazaalı olarak boşanan ve birlikte yaşayançiftler olduğunu, çalışma hayatına katılmadan ölen anne veya babasından kalanaylıkları almak için boşanan ve bundan çıkar sağlayan kişilerin gerçektekiamaçlarının aylık almak olduğunu, bir hakkın suistimaliniKanun'un himaye etmeyeceğini, babasından dolayı yetim aylığı alan davacının dabu amaçla boşandığını ve boşandığı eşiyle fiilen bir arada yaşadığınıbelirterek davayı reddetmiştir.
12. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin20/3/2014 tarihli kararıyla onanmıştır.
13. Onama kararı 30/4/2011 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş,30/5/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
14. Mahkemenin 21/9/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adil Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğineİlişkin İddia
15. Başvurucu, boşandığı eşi ile birlikte yaşamadığını, ayrıyerlerde ikamet ettiklerini, bu durumun resmî kayıtlardan daanlaşılabileceğini, eski eşinin hasta olması ve çocuklarıyla birlikte kalmasınedeniyle zaman zaman onların ihtiyaçlarını karşılamak için yanlarınauğradığını, dolayısıyla davada 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı SosyalSigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56. maddesinin hükümlerininuygulanamayacağını, Mahkemece delillerin eksik ve hatalı değerlendirildiğini,dosyada lehine beyanda bulunan tanıklara ve resmî kayıtlara itibaredilmediğini, davalı Vakıf yetkililerince düzenlenen tutanakta adı geçentanığın yargılamada eski eşi ile birlikte oturmadığını beyan ettiğini, bunarağmen muhbir olan tanığın gerçek dışıbeyanlarınagöre itibar edilerek karar verildiğini, temyiz incelemesinin sekiz günde tamamlandığını,oysa aynı mahiyette başka dosyaların uzun süre ön inceleme aşamasındabeklediğini, bu durumun başvuru dosyasının yeterince incelenmediğinigösterdiğini belirterek Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adilyargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
16. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanunyolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvurudaincelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak derece mahkemeleriönünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerindeğerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile derecemahkemelerince uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun esas yönünden adil olupolmaması bireysel başvuru incelemesine konu olamaz. Bunun tek istisnası, derecemahkemelerinin tespit ve sonuçlarının adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzdaaçık bir keyfîlik içermesi ve bu durumunkendiliğinden bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlükleri ihlal etmişolmasıdır. Bu çerçevede kanun yolu şikâyeti niteliğindeki başvurular açıkça keyfîlik bulunmadıkça Anayasa Mahkemesince incelenemez (Necati Gündüz, Recep Gündüz, B. No:2012/1027, 12/2/2013, § 26).
17. Başvurucunun ihlal iddiaları, yukarıda belirtilen içtihatkapsamında kanun yolu şikâyeti niteliğindedir. Somut olayda Mahkeme,başvurucunun iddialarını incelemiş, toplanan delilleri değerlendirerekbaşvurucunun yetim aylığı almak kastıyla boşandığını, sonrasında boşandığıeşiyle fiilen bir arada yaşadığını, bir hakkın suistimaliniKanunun himaye etmeyeceğini belirterek davayı reddetmiştir. Mahkemeningerekçesi ve başvurucunun iddiaları incelendiğinde iddiaların özünün derecemahkemeleri tarafından hukuk kurallarının ve delillerin değerlendirilmesinde veyorumlanmasında isabet olmadığına ve esas itibarıyla yargılamanın sonucunailişkin olduğu anlaşılmaktadır.
18. Açıklanan nedenle başvurunun bu kısmının, diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmasınedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekmektedir.
B. Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkinİddia
19. Başvurucu, Mahkemenin ret kararı sonucunda yetim aylığındanömür boyu yoksun kaldığını, ayrıca 1/10/2008 tarihinden itibaren ödenenaylıkların iadesi tehlikesiyle karşı karşıya kaldığını belirterek anayasalhaklarının ihlal edildiğini iddia etmiştir.
20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu genel olarak adil yargılanmahakkının ihlal edildiğini iddia etmiş ise de özellikle ret kararı ile birlikteyetim aylığının ömrünün sonuna kadar kesilmesi sonucunu doğuracağı yönündekişikayetinin mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi gerekir.
21. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ortak korumaalanında yer alan mülkiyet hakkı; mevcut mal, mülk ve ekonomik değerlerikoruyan bir temel haktır. Kişinin hâlihazırda sahibi olmadığı bir mülkünmülkiyetini kazanma hakkı, bu konudaki menfaati ne kadar güçlü olursa olsunmülkiyet kavramı içinde değildir (KemalYeler ve Ali Arslan Çelebi, B. No: 2012/636, 15/4/2014, § 36).Ayrıca gelecekte elde edileceği iddia edilen bir gelirin mülkiyet hakkıkapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir (SultanTokay ve diğerleri, B. No: 2013/1122, 26/6/2014, § 42).
22. Bir mülk veya alacakla ilgili olarak hak iddia eden kişininsöz konusu hakkın varlığını hukuken ispat etmesi gerekir (Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi, § 38).
23. Anayasa Mahkemesi, yetim aylığının kesilmesi işlemininiptali talebiyle açılan davanın reddedilmesi üzerine yapılan bir başvuruda,aylık almaya devam etme talebini, mülkiyet hakkı kapsamında meşru beklentiolarak nitelendirilemeyeceğini belirterek başvuruyu konu bakımından yetkisizliknedeniyle kabul edilemez bulmuştur (EmelKavas, B. No: 2013/8032, 9/9/2015). Somut olayda başvurucunun kurumişleminin iptali ve yetim aylığının yeniden bağlanması gerektiğinin tespititalebiyle açtığı davanın reddine karar verilmiştir. Böylelikle başvurucununAnayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı kapsamına girenbir ekonomik değeri veya en azından böyle bir değeri elde etme yönünde meşrubeklentisi bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
24. Açıklanan gerekçeyle başvurunun bu kısmının, diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekmektedir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınaçıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın konu bakımından yetkisizlik nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA21/9/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.